I UK 109/04

Wyrok z dnia 15 grudnia 2004 r. I UK 109/04 Obowiązkiem rolnika jest zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego nie tylko siebie, ale również osób podlegających ubezpieczeniu z tytułu pracy w jego gospodarstwie rolnym. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004 r. sprawy z wniosku Afimii K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego- Oddziału Regionalnego w A. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 lutego 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania ka- sacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z dnia 7 października 2003 r. zmienił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spo- łecznego-Oddziału Regionalnego w A. z dnia 5 lutego 2003 r. w ten sposób, że po- cząwszy od dnia 15 stycznia 2003 r. przyznał Afimii K. prawo do renty rolniczej. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni na podstawie dziedziczenia testa- mentowego nabyła w 1/3 spadek po Natalii K. - siostrze przełożonej Klasztoru S. w W. Spadek ten stanowiło gospodarstwo rolne o powierzchni 29.39 ha wraz z zabu- dowaniami. Oprócz wnioskodawczyni spadek ten nabyli Helena S. i Leon L., także po 1/3 części każde z nich. Wnioskodawczyni, urodzona 23 listopada 1916 r., w wieku 16 lat została, jako sierota, przygarnięta przez siostry zakonne tego klasztoru i utrzymywała się z pracy w nim. Siostry zakonne uprawiały ziemniaki, zboże, buraki, warzywa. Hodowały też bydło i drób. Większość prac polowych wykonywały same. 2 Tylko do cięższych prac polowych zatrudniały mężczyzn. Wnioskodawczyni oprócz pracy w polu i przy hodowli wykonywała także wiele czynności bezpośrednio w klasztorze: prała, sprzątała, przygotowywała posiłki dla sióstr zakonnych i dla pra- cowników najemnych zatrudnionych w sezonie cięższych prac polowych. Począwszy od lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku siostrom zakonnym pomagał stale w pracach polowych Leon L., zamieszkały w M., który następnie stał się w 1/3 części spadko- biercą nieruchomości będącej w posiadaniu sióstr zakonnych. Wnioskodawczyni „w zasadzie wykonywała obowiązki do 80-tego roku życia”. W 2001 r., na podstawie aktu notarialnego z dnia 14 lutego 2001 r., wnioskodawczyni, Helena S. i Leon L. przenieśli swoje udziały w spadku na rzecz Krzysztofa L. w zamian za dożywotnie świadczenia w postaci między innymi wyżywienia, mieszkania, ubrania, pomocy le- karskiej, pielęgnacji w chorobie, a przede wszystkim w zamian za przyjęcie jako do- mowników. Na podstawie przytoczonych ustaleń Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do emerytury rolniczej. W myśl art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), powyższe świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia dwa warunki: osiągnął wiek emerytalny (kobiety - 60 lat, mężczyźni 65 lat) oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 100 kwartałów, z uwzględnieniem art. 20 ustawy. Przepis ten stanowi, że do okresów ubezpieczenia wymaganych stosownie do art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zalicza się między innymi okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidu- alnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 oraz okresy prowadzenia gospodar- stwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1 stycznia 1983 r. Sąd Okręgowy podniósł, że wnioskodawczyni ukończyła 60 lat w 1976 r. W tej dacie od 4 lat była w 1/3 części współwłaścicielką całego klasztoru w W., tj. gospodarstwa rolnego o powierzchni 29.39 ha oraz wszystkich ruchomości i obiektów należących do klasztoru. Nabycie własności części nieruchomości w 1972 r. nie zmieniło sytuacji faktycznej wnioskodawczyni, która nadal wraz z innymi za- konnicami prowadziła działalność rolniczą we własnym imieniu i na własny rachunek. Klasztor był ich domem, a praca w gospodarstwie rolnym - podstawą egzystencji. Z zebranych w sprawie dowodów wynika, że wnioskodawczyni pracowała w gospodar- stwie rolnym nie tylko do 1976 r., tj. do ukończenia 60 lat życia, ale także i później - 3 dopóki pozwalało jej na to zdrowie. Wszyscy świadkowie zeznali, że pracowała w polu, w ogrodzie i w obejściu. Sąd Okręgowy podniósł, że do 1976 r. nie było regulacji dotyczącej ubezpie- czenia rolników, a obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne został wprowadzony ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zabezpieczeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Wnioskodawczyni spełnia warunek podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie wymaganym w art. 6 ust. 14 ustawy, gdyż zgodnie z tym przepisem przez okres podlegania ubez- pieczeniu społecznemu rozumie się okresy, za które opłacono składki na ubezpie- czenie, chyba że w myśl przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Gdy chodzi o wnioskodawczynię, to przed 1977 r. ukończyła 60 lat, przepracowała w go- spodarstwie rolnym dłużej niż 100 kwartałów, nabyła zatem prawo do emerytury rol- niczej na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu apelacji rolniczego organu rentowego, wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. zmienił w ten sposób zaskarżony wy- rok, że oddalił oddalenie. Uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawo- wych do przyznania emerytury rolniczej. Nigdy bowiem nie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. Po wprowadzeniu od dnia 1 lipca 1977 r. takiego obowiązku była współ- właścicielką przyklasztornego gospodarstwa rolnego aż do 2001 r., a mimo to nie zgłosiła wniosku o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Nie można zatem przyjąć, że udowodniła jakikolwiek z okresów wymaganych art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy. Należy natomiast podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 5 maja 1992 r., III AUr 223/92 (OSA 1992 nr 9, poz. 49), z któ- rego wynika, że okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia a przed 1 lipca 1977 r. nie jest okresem, który samoistnie podlega zaliczeniu i rodzi uprawnienia emerytalno-rentowe. Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpie- czeniu społecznym rolników jest to okres, który zalicza się do okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do świadczenia. Tymczasem „jest bezsporne, że wniosko- dawczyni nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników”, a ponadto „jest wątpliwe, czy osobiście prowadziła działalność rolniczą”. Całe bowiem życie praco- wała jako siła najemna, wykonując polecenia sióstr zakonnych i przełożonej, sama nie będąc zakonnicą. Natomiast po 1977 r. nie przystąpiła do ubezpieczenia spo- łecznego i już nie pracowała w gospodarstwie rolnym. Osobiste prowadzenie gospo- 4 darstwa rolnego jest zaś niezbędnym warunkiem nabycia prawa do emerytury, sto- sownie do art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Od powyższego wyroku wnioskodawczyni złożyła kasację opartą na obu pod- stawach przewidzianych w art. 3931 k.p.c. Zarzuciła w niej naruszenie prawa mate- rialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 pkt 14, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a gdy chodzi o przepisy postępowania - Sąd Apelacyjny z naruszeniem art. 382 k.p.c. ustalił od- miennie niż Sąd Okręgowy, że wnioskodawczyni całe życie pracowała na rzecz klasztoru, „który dał jej utrzymanie i możliwość odrobienia tego, co otrzymała”. Pomi- nął natomiast to, że wnioskodawczyni wraz z siostrami zakonnymi i osobami świec- kimi, tworząc zgromadzenie zakonne, pracowała w gospodarstwie rolnym osoby fi- zycznej, nie będąc związana z nią stosunkiem pracy, a od 1972 r. odziedziczyła część gospodarstwa rolnego i nadal w nim pracowała. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy także art. 233 § 1, art. 328 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyj- nemu do ponownego rozpoznania albo o zmianę tego wyroku przez oddalenie ape- lacji rolniczego organu emerytalno-rentowego - w każdym przypadku z zasądzeniem kosztów postępowania za instancję kasacyjną. Zdaniem skarżącej okres ubezpie- czenia definiuje art. 6 pkt 14 ustawy. Wynika z niego, że okresy nieopłacania składek przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. są takimi samymi okresami jak okresy, za które składki były uiszczane, ponadto z wymienionego przepisu nie wynika, że okresy nieopłacania składek nie mogą być równe całemu okresowi ubez- pieczenia. Powódka udowodniła, że przepracowała w gospodarstwie rolnym 44 lata (ponad 100 kwartałów) i że wobec tego legitymuje się okresem ubezpieczenia wy- maganym w art. 19 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 pkt 14 ustawy. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżąca podała wystę- powanie zagadnienia prawnego i potrzeby wyjaśnienia przepisów art. 6 pkt 14, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w takim znaczeniu, czy „okresy, za które w myśl przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek, mogą samoistnie stanowić podstawę do przyznania emerytury rolniczej po spełnieniu przez ubiegającego się pozostałych warunków z art. 19 ust. 1 ustawy”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 5 Kasacja ma usprawiedliwione podstawy, gdyż stanowisko Sądu Apelacyjnego, według którego wnioskodawczyni nie nabyła prawa do emerytury rolniczej, jest przedwczesne. Przepis art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpiecze- niu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) sta- nowi, że emerytura przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny, przy czym wiek emerytalny mężczyzny wynosi 65 lat, a kobiety 60 lat, oraz 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 100 kwartałów, z uwzględnieniem art. 20 tej ustawy. Stosownie zaś do art. 20 (w jego brzmieniu obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku), do okresów ubezpieczenia zalicza się - zgodnie z ustępem 1 pkt 2 - okresy prowadzenia gospo- darstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1 stycznia 1983 r. Tak więc, mimo że z art. 6 pkt 11 ustawy wynika, iż przez „ubezpieczenie emerytalno-rentowe” należy rozumieć ubezpieczenie emerytal- no-rentowe określone w ustawie, czyli w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r., to art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy dostarcza argumentu na rzecz tezy, że emerytura rolnicza przy- sługuje również temu ubezpieczonemu, który „podlegał” ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu, to znaczy podlegał obowiązkowi ubezpieczenia kiedykolwiek, zatem także w przeszłości, a nie tylko obecnie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1993 r., II URN 47/93, OSNCP 1994 nr 5, poz. 117). Wniosek ten doznaje mocnego wsparcia w treści art. 20 ust. 1 ustawy, który zalicza do wymaganych okre- sów ubezpieczenia między innymi okres prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1 stycznia 1983 r. (pkt 2), czyli przed uchwaleniem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków i przed jej wejściem w życie. Podobnie nie można nadać samodzielnego znaczenia art. 6 pkt 14 ustawy, stanowiącemu, że ilekroć w ustawie jest mowa o „okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu” - należy przez to rozumieć tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Wbrew za- patrywaniu skarżącej, przepis ten, zawierający wyjaśnienie zamieszczonego w nim pojęcia, nie stanowi wystarczającej podstawy materialno-prawnej do wniosku, że prowadzenie gospodarstwa rolnego lub praca w gospodarstwie rolnym po ukończe- niu 16 roku życia w okresie (okresach), gdy nie istniał obowiązek opłacania składek, 6 wystarczy do nabycia prawa do emerytury rolniczej. Ocena uprawnień wnioskodaw- czyni do emerytury rolniczej musi nastąpić na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., zaś częścią regulacji dotyczącej tej emerytury jest art. 20 ust. 1 pkt 2, który stanowi, że do okresu ubezpieczenia z art. 19 ust. 1 pkt 2, przewidującego owe (co najmniej) „sto kwartałów” podlegania ubezpieczeniu społecznemu, zalicza się okresy „prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym”. Nie ulega więc wątpliwości, że sam przepis art. 6 pkt 3 ustawy nie wystarczy do uznania, że czas przepracowany przez wnioskodawczynię w gospodarstwie rolnym przed wpro- wadzeniem przez ustawę obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, tj. przed 1 lipca 1977 r., rodzi uprawnienia emerytalno-rentowe. Okres ten ma natomiast znaczenie wtedy, gdy można go zaliczyć do okresu ubezpieczenia przewidzianego w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 maja 1992 r., III AUr 223/92, OSA 1992 nr 9, poz. 49). Sąd Apelacyjny, uznając za trafną decyzję rolniczego organu emerytalno-ren- towego odmawiającą stwierdzenia uprawnień wnioskodawczyni do emerytury rolni- czej, wyszedł z dwóch założeń: po pierwsze - że „jest bezsporne, iż wnioskodaw- czyni nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników” i po wtóre - że „wąt- pliwości budzi również przyjęte przez Sąd I instancji stanowisko, iż wnioskodawczyni osobiście prowadziła działalność rolniczą”. Odnosząc się do pierwszej kwestii należy odwołać się do art. 16 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Wyraża więc zasadę, że objęcie rolnika ubez- pieczeniem społecznym emerytalno-rentowym następuje z mocy prawa. Decyduje o tym fakt prowadzenia na własny rachunek działalności rolniczej w charakterze posia- dacza (samoistnego albo zależnego) gospodarstwa rolnego położonego w granicach Rzeczypospolitej Polskiej (art. 6 pkt 1 ustawy). Niemniej na rolniku, jak na każdej osobie objętej obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, ciąży obo- wiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie tylko siebie, ale i innych osób podlegających ubezpieczeniu w jego gospodarstwie (art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.). Decyzje w sprawach podlegania ubezpieczeniu wydaje Prezes Kasy Rolniczego ubezpieczenia społecznego bądź 7 upoważnione przez niego osoby (art. 36 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Wymieniona decyzja rodzi obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości i w terminach wynikających z ustawy, a ponadto określa ro- dzaj ubezpieczenia, początkową datę podlegania ubezpieczeniu, sposób obliczania składek kwartalnych itp. (art. 39 ust. 2 i 3 wymienionej ustawy). Nieopłacone w termi- nie składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, dodatkowa opłata za nieopłace- nie składek lub opłacenie ich w zaniżonej wysokości i opłata prolongacyjna, nazwane „należnościami z tytułu składek”, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postę- powaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Należności z tytułu składek ulegają przedaw- nieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Jak z przedstawionego uregulowania wynika, podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu nie ustaje na skutek tego, że rolnik nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Podleganie to istnieje bowiem tak długo, jak długo chodzi o rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubez- pieczeniu społecznym rolników. Nieopłacanie składek wpływa natomiast na możli- wość ustalenia okresu 100 kwartałów, który stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy jest jednym z dwu niezbędnych warunków do powstania prawa do emerytury rolniczej. Jeżeli zatem wnioskodawczyni przepracowała - jak twierdzi - 44 lata (ponad 100 kwartałów) w gospodarstwie rolnym i z tego faktu wywodzi prawo do emerytury rolni- czej, to rolniczy organ rentowy powinien przeprowadzić postępowanie o objęcie jej ubezpieczeniem społecznym, w którym ustali początkową datę podlegania ubezpie- czeniu, nieprzedawniony okres, za który można domagać się składek, ich wysokość, a w razie nieopłacenia składek - wystąpić o ich ściągnięcie w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji lub w drodze egzekucji sądowej. Opisane wyżej postępowanie będzie uzasadnione w wypadku ustalenia, że po 1 lipca 1977 r. wnioskodawczyni prowadziła (współprowadziła) gospodarstwo rolne, a posługując się wrażeniem ustawowym zawartym w art. 6 pkt 1 ustawy - „prowadziła działalność rolniczą na własny rachunek jako posiadacz (samoistny albo zależny) gospodarstwa rolnego”. I to jest druga kwestia, która wymaga rozważenia w sprawie. 8 W uchwale z dnia 1 kwietnia 1992 r., II UZP 7/92 (OSNCP 1992 nr 7-8, poz. 134) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że warunkiem nabycia prawa do emerytury rolniczej na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz- nym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) jest osobiste prowadzenie działalności rolniczej przez osobę ubiegającą się o taką emeryturę, z tym zastrzeżeniem, że nie musi ono trwać do daty zgłoszenia wniosku. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskar- żonego wyroku napisał, że jest w sprawie wątpliwe, czy wnioskodawczyni prowadziła osobiście działalność rolniczą, a wątpliwość tę powziął w związku z tym, że wniosko- dawczyni „całe życie pracowała na rzecz klasztoru, który dał jej utrzymanie i możli- wości odrobienia tego, co otrzymała”, wykonując „jako najemna siła” polecenia sióstr zakonnych i przełożonej. Poza tym po 1977 r. wnioskodawczyni nie przystąpiła do ubezpieczenia i nie pracowała w gospodarstwie rolnym, co potwierdziła w oświad- czeniu z dnia 26 marca 2003 r. Stanowisko Sądu Apelacyjnego wzbudza poważne zastrzeżenia, przede wszystkim gdy chodzi o kwestię pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym. We wniosku z dnia 15 stycznia 2003 r. wszczynającym postępowanie o objęcie rolni- czym ubezpieczeniem społecznym skarżąca podała, że „zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej” w dniu 14 lutego 2001 r. i jako przyczynę tego stanu rzeczy podała: „Akt not. [...]”, czyli zdarzenie, w wyniku którego nastąpiło przeniesienie przez nią prawa współwłasności do nieruchomości na rzecz Krzysztofa L. Z pisem- nych zeznań świadków Heleny S. i Ireny K. wynika, że wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym przy Klasztorze S. w W. od 1 maja 1950 r. do 30 czerwca 1977 r. Jednak złożenie zeznań o przytoczonej treści było następstwem postawienia tym osobom przez Placówkę Terenową (KRUS) w P. ściśle określonego pytania, mianowicie, czy Afimia K. pracowała w gospodarstwie rolnym od 1 maja 1950 r. do 30 czerwca 1977 r. Zwracając na to uwagę, nie sposób nie zauważyć, że podany przez świadków okres pracy wnioskodawczyni zamyka data bezpośrednio poprze- dzająca wprowadzenie obowiązku płacenia składek na rolnicze ubezpieczenie spo- łeczne, co może świadczyć o przyjęciu tej daty w celu uniknięcia obowiązku płacenia składek po tej dacie. Sąd Apelacyjny, uznając jako wątpliwy fakt pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym po 1 lipca 1977 r., powołał się na jej oświadczenie na piśmie z dnia 26 marca 2003 r., z którego wynika, że „od 1976 r. po ukończeniu 60 lat pod- upadła na zdrowiu i nie świadczyła pracy w gospodarstwie rolnym”, jednak pominął okoliczność, że powyższe oświadczenie sporządził obecny właściciel gospodarstwa 9 Krzysztof L., zobowiązany do dożywotniego utrzymania wnioskodawczyni, który stwierdził zarazem, że „nie zgadza się na żadne ubezpieczenie z okresem wstecz- nym”. Ponadto z zeznań Jolanty R. i Ireny K. złożonych w postępowaniu przed Są- dem Okręgowym wynika, że po ukończeniu 80 lat skarżąca nie pracowała już w go- spodarstwie rolnym (Jolanta R.) oraz że od około 10 lat nie było już jej widać w pracy w gospodarstwie (Irena K.). Sam Krzysztof L. zeznał, że gdy w 1976 r. po studiach przejął zarządzanie klasztorem, prowadził hodowlę bydła i uprawiał pasze, wniosko- dawczyni „pomagała mu przy zbiorze siana, pojeniu owiec i bydła, pracowała także w dużym ogrodzie”. W świetle przytoczonych dowodów trafny jest zarzut skarżącej zawarty w ka- sacji, że wydanie zaskarżonego wyroku nastąpiło z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie rozważył bowiem całego materiału sprawy i pochopnie przyjął, iż wnioskodawczyni nie prowadziła gospodarstwa rolnego po 1 lipca 1977 r., będąc jego współwłaścicielką od 1972 r. Słusznie również wnioskodawczyni podniosła w kasacji, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 k.p.c., ponieważ ustalając odmienny od Sądu Okręgowego stan faktyczny, nie wyjaśnił, z jakich przyczyn pominął te do- wody, z których wynikało, że wnioskodawczyni także po dniu 1 lipca 1977 r. praco- wała w gospodarstwie rolnym. Reasumując dotychczasowe rozważania, należało dojść do wniosku, że pierw- szoplanową sprawą wymagającą wyjaśnienia jest kwestia, czy po dniu 1 lipca 1977 r. wnioskodawczyni prowadziła gospodarstwo rolne w znaczeniu przyjętym w art. 19 ust. 1 w związku z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W razie pozytywnego ustalenia tej okoliczności, powinno dojść do przeprowadzenia przez rolniczy organ rentowy postępowania o objęcie wnioskodawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników i do wydania decyzji, pociągającej za sobą skutki przedsta- wione we wcześniejszej części uzasadnienia. W przeciwnym zaś wypadku nie byłoby podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do emerytury rolni- czej. Nie byłaby bowiem spełniona przesłanka wymagana przepisami art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39313 § 1 k.p.c.). ========================================