I SO/Łd 4/13

I SO/Łd 4/13 - Postanowienie WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2013-07-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2013-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bożena Kasprzak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
0001
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FZ 835/13 - Postanowienie NSA z 2013-09-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy - wynik kończący w SO
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 245 par. 1 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Dnia 2 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. T. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej B. T. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
I SO/Łd 4/13
UZASADNIENIE
W dniu 3 kwietnia 2013 roku B. T. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I wpis w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok ustalony został w wysokości 3896 zł.
Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są świadczenia emerytalne małżonków w łącznej wysokości ok. 4.400 zł, dochody z najmu lub dzierżawy rzędu 38.552 zł za rok ubiegły oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w postaci usług budowlanych. Z tego tytułu wnioskodawczyni w 2012 roku osiągnęła dochód w wysokości 1.228.150 zł, zaś jej dochód za 2011 rok wyniósł 1.903.975 zł. Z nadesłanego bilansu firmy za pierwsze trzy miesiące 2013 roku wynika, że wartość jej środków trwałych wynosi 3.638.225 zł, wartość aktywów obrotowych zamyka się kwotą 6.628.396 zł, w tym środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych stanowią kwotę 84.634 zł. Wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawczyni obrazują, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy w dniu 25 marca br. na jeden z jej rachunków wpłynęła kwota 933.760 zł W bieżącym roku podatkowym firma skarżącej dotychczas nie przyniosła dochodu, rachunek zysków i strat do końca marca br zamknął się stratą w wysokości 270.903 zł, zaś jej obroty ustalone w oparciu o nadesłane deklaracje VAT-7 wyniosły w styczniu br. 401.429 zł, w lutym 277.592 zł, zaś w marcu 973.709 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką trzech działek położonych w T.: o powierzchni 447 m2 zabudowanej budynkiem o powierzchni 40 m2, o powierzchni 33.513 m2 z budynkiem o powierzchni 183 m2, oraz niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 10.000 m2. Nie posiada ona innego majątku ani oszczędności. Wnioskodawczyni mieszka w domu będącym własnością jej córki na zasadzie prawa dożywocia ponosząc z tego tytułu opłaty w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie w sezonie grzewczym, kiedy to ok. 800 zł wynosi opłata za gaz. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazała, że obecnie ma zaciągnięte kredyty i pożyczki w trzech różnych bankach na łączną kwotę ok. 6.321.808 zł, z czego do spłaty pozostała jej jeszcze kwota 4.549.378 zł. Na majątku wnioskodawczyni został ustanowiony szereg zabezpieczeń związanych z toczącymi się wobec niej postępowaniami podatkowymi za lata 2006-2010. Na podstawie nieostatecznych decyzji podatkowych zaopatrzonych w rygor natychmiastowej wykonalności podatniczka była zobowiązana do wpłaty wynikających z nich należności w wysokości ok. 1.300.000 zł. Brak dostępu do tak znacznych kwot pieniędzy oraz brak możliwości swobodnego rozporządzania posiadanym majątkiem stwarza konieczność minimalizowania sporych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w konsekwencji wnioskodawczyni nie jest w stanie bez uszczerbku dla prowadzonej działalności i zachwiania płynności finansowej dokonać jednorazowej wpłaty w postaci wpisu od skargi.
Postanowieniem z 13 maja 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.
W sprzeciwie od postanowienia Referendarza strona skarżąca wyjaśniła, że ocena zawarta w kwestionowanym postanowieniu, nie jest, jej zdaniem słuszna, ponieważ, nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych.
Zdaniem strony Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę faktu, że nieruchomości będące jej własnością są obciążone hipoteką, co powoduje rzeczywistą niemożność ich zbycia oraz dalszego obciążenia w celu uzyskania środków na zapłatę kosztów sądowych.
Zaznaczono również, że znaczna część dochodów skarżącej i jej męża przeznaczana jest na spłatę zaciągniętych kredytów. Natomiast pozostała część zostaje spożytkowana na cele związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Nadto znaczący udział w sumie pieniędzy przeznaczanych na bieżące wydatki stanowią środki na zakup leków.
Wnioskodawczyni podkreśliła, że zapłata kosztów sądowych nie jest również możliwa ze środków stanowiących dochody z działalności gospodarczej prowadzonej wraz z mężem, ponieważ firma, wskutek oszustwa, utraciła płynność finansową.
Do sprzeciwu załączono plik dokumentów mający, w ocenie skarżącej, potwierdzić twierdzenia zawarte w uzasadnieniu wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a.
Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.
Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłaby ponieść koszty procesu.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych do niego dokumentów wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są świadczenia emerytalne małżonków w łącznej wysokości ok. 4.400 zł, dochody z najmu lub dzierżawy rzędu 38.552 zł za rok ubiegły, co w przeliczeniu na miesiąc daje dochód rzędu 3.200 zł oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w postaci usług budowlanych. Z tego tytułu wnioskodawczyni w 2012 roku osiągnęła dochód w wysokości 1.228.150 zł, wobec powyższego jej miesięczny dochód z tego tytułu wyniósł ok. 100.000 zł. Wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkuje w domu będącym własnością jej córki na zasadzie prawa dożywocia, ponosząc z tego tytułu opłaty w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie, jest także właścicielką trzech działek położonych w T.: o powierzchni 447 m2 zabudowanej budynkiem o powierzchni 40 m2, o powierzchni 33.513 m2 z budynkiem o powierzchni 183 m2, oraz niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 10.000 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. W bieżącym roku firma skarżącej na razie nie przyniosła dochodów.
Trzeba również podkreślić, zważywszy na argumentację sprzeciwu popartą stosownymi dokumentami, że obowiązek spłaty komercyjny kredytów, wobec powszechności zasady ponoszenia kosztów sądowych, w sposób i oczywisty nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku strony.
Uwagę zwraca przy tym fakt, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ewentualne trudności w spłacie zaciągniętego kredytu. Co tym samym pozwala przyjąć, że mimo braku wykazanego dochodu, skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi na terminowe regulowanie płatności tychże rat.
Jednocześnie nie kwestionując kwoty wydatków skarżącej podkreślić należy, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy.
W tych okolicznościach sprawy nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie była w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
AK.