I SAB/Wa 89/22

I SAB/Wa 89/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1572/22 - Wyrok NSA z 2023-10-30
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 par. 1 pkt 1, 3 i par. 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. zobowiązuje Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z dnia 1 czerwca 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] października 1967 r. nr [...], w pkt II, - w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz J. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
J. S., reprezentowany przez adwokata, pismem z [...] stycznia 2022 r. powołując się na art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 53 § 1 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), wniósł skargę na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii zarzucając naruszenie przez organ art. 35 § 1, 2, 3 i art. 36 oraz art. 37 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy i wniósł o zobowiązanie Ministra Rozwoju i Technologii do wydania decyzji w sprawie wniosku z [...] czerwca 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r. w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że wnioskiem z [...] czerwca 2021 r. skarżący zwrócił się o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...], w części dotyczącej ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejętą nieruchomość w [...], pow. [...] o pow. [...] ha, ozn. jako dz. [...], [...] i [...], zapisaną w KW [...] wykaz [...].
W dniu [...] sierpnia 2021 r. skarżący wniósł ponaglenie, wskazując, że mimo upływu przewidzianego prawem terminu do załatwienia sprawy organ nie podjął w celu rozstrzygnięcia sprawy jakichkolwiek czynności. Pismem z [...] października 2021 r. organ poinformował, że postępowanie z wniosku z dnia [...] czerwca 2021 r. uległo umorzeniu z mocy prawa. W ocenie skarżącego, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym obowiązkiem organu jest wydanie stosownej decyzji, która podlegać będzie kontroli instancyjnej. Treść art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) nie oznacza, że w przypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji, organ może ograniczyć się do stwierdzenia, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że niezwłocznie po otrzymaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] października 1967 r., który wpłynął do organu w dniu [...] lipca 2021 r., a zatem w trakcie trwających już prac legislacyjnych dotyczących k.p.a., organ nadzoru przystąpił do jego analizy. Wniosek ten nie zawierał dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i wymagał pozyskania całości archiwalnych akt wywłaszczeniowych do podjęcia dalszych czynności w sprawie. Czynności podjęte w tym zakresie, mając na uwadze etap postępowania, były uzasadnione istotą sprawy i nie były pozorne.
W toku postępowania, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., ustawodawca przewidział umorzenie z mocy prawa postępowań wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończenia przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, bez zamieszczenia przepisu stanowiącego podstawę prawną do wydania w tym zakresie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej to umorzenie. Zatem, w ocenie organu, jeśli wystąpiły okoliczności faktyczne skutkujące umorzeniem postępowania z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r., określone w art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a., to brak jest możliwości ponownego umorzenia tego samego postępowania w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 105 k.p.a.
W konsekwencji, organ poinformował strony o umorzeniu postępowania z mocy prawa, na mocy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (zgodnie z ogólną zasadą informowania, tj. na podstawie art. 9 k.p.a.). Wskazane okoliczności, zdaniem Ministra, powinny wpływać na ocenę zaistnienia bezczynności oraz ewentualnego stopnia tego naruszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stosownie do art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:
1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);
2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość),
które – stosownie do art. 37 § 3 k.p.a. - wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Przepisy nie określają terminu w jakim można złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W niniejszej sprawie J. S. pismem z [...] sierpnia 2021 r. wniósł do Ministra Rozwoju i Technologii ponaglenie w sprawie wywołanej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r. domagając się niezwłocznego podjęcia działań w celu wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec powyższego przyjąć należy, że formalne przesłanki do wniesienia skargi w niniejszej sprawie zostały spełnione.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada szybkości, której istota sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Dopełnieniem tej zasady jest art. 35 k.p.a., który w § 1 zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty. Nie ma też znaczenia, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności mają jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.
Po zapoznaniu się z nadesłanymi wraz ze skargą aktami sprawy Sąd stwierdził, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z [....] czerwca 2021 r.
Sąd zauważa, że wpływ wniosku do organu nastąpił w dniu [...] czerwca 2021 r. i nie doczekał się reakcji organu przybliżającej do jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Skarżący pismem z [...] sierpnia 2021 r. wniósł ponaglenie dotyczące sprawności prowadzenia postępowania i zwrócił się o niezwłoczne wydanie rozstrzygnięcia. Na nadesłane ponaglenie Minister nie udzielił odpowiedzi.
Rozstrzygnięcia sprawy, wbrew twierdzeniom organu, nie stanowiła informacja o umorzeniu sprawy z mocy prawa udzielona pismem z [...] października 2021 r. W myśl art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W ocenie Sądu "umorzenie z mocy prawa", o jakim mowa w przywołanym przepisie wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem, czego wymagają względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (por. wyroki tut. Sądu z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 376/21, z 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 360/21 oraz z 8 lutego 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 411/21, jak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II SAB/Po 224/21). W wyroku z 9 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1407/20 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jakkolwiek umorzenie to nastąpiło z mocy samego prawa, to konieczne stało się potwierdzenie zaistniałego stanu rzeczy aktem stosowania prawa.
W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem miesięcznego terminu do załatwienia sprawy (pkt 1 sentencji). Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przyjąć należy, że rażące naruszenie prawa, związane z pozostawaniem przez organ w bezczynności, wymaga wykazania, że organ rażąco uchybił stawianym mu wymogom staranności w prowadzeniu postępowania. Nie można przyjąć zapatrywania, że każdy obiektywny stan bezczynności czy przewlekłego prowadzenia sprawy takie kryteria spełnia. W niniejszej sprawie brak wydania orzeczenia w sprawie wynikał z niewłaściwej interpretacji zmiany legislacyjnej nadającej nowe brzmienie art. 156 § 2 k.p.a. z dniem 16 września 2021 r. Nie doszło zatem do kwalifikowanej bezczynności organu w rozpatrywaniu wniosku skarżącego (pkt 2 sentencji wyroku).
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie: art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., art. 149 § 1a p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) zasądzając na rzecz skarżącego od organu zwrot wpisu w kwocie 100 złotych, wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 złotych oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.