I SAB/WA 313/22

I SAB/Wa 313/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Przyznano sumę pieniężną na rzecz skarżącego
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 par. 1 pkt 1-3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35, 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. I. na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. stwierdza, że bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku M. I. z dnia 22 października 2019 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. przyznaje od Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na rzecz skarżącej M. I. sumę pieniężną w kwocie 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych; 4. wymierza Prezydentowi Miasta Stołecznego Warszawy grzywnę w wysokości 1000 (jeden tysiąc) złotych.
Uzasadnienie
M. I. (Skarżąca) pismem z 16 sierpnia 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z 22 października 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosząc o:
1) stwierdzenie, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy dopuścił się bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku z 22 października 2019 r., rozpoznając sprawę ponad 2,5 roku;
2) stwierdzenie, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3) zobowiązanie organu do rozpatrzenia odwołania w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
4) przyznanie Skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości 2500 zł oraz wymierzenie organowi grzywny;
5) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że w dniu 22 października 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą H. H..
Decyzją z 22 października 2019 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy odmówił jej prawa do ww. świadczenia. W wyniku odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 15 stycznia 2020 r. nr KOC/7098/Sr/19 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Na powyższą decyzję SKO w Warszawie Skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z 13 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 325/20 oddalił jej sprzeciw, a tym samym konieczne stało się ponowne rozpoznanie jej wniosku z 22 października 2019 r. przez organ I instancji z uwzględnieniem wskazań SKO. Pomimo jednak upływu ponad 2,5 roku od wydania przez SKO ostatecznego orzeczenia w sprawie, organ nie rozpoznał ponownie jej wniosku z 22 października 2019 r. oraz nie poinformował jej o przyczynach zwłoki naruszając tym samym w sposób rażący art. 12, art. 35 § 1 i 3 oraz art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.). W zakresie wysokości wnioskowanej od organu sumy wskazała, że kwotę tę uzasadnia długością okresu, w którym nie rozpoznano jej sprawy a także faktem, że organ miał wyraźnie wskazane przez SKO w Warszawie czynności, które winien podjąć ponownie sprawę rozpoznając. Jednak takie czynności w ogóle przez organ nie zostały podjęte, a do dnia wniesienia skargi organ sprawy nie załatwił. W ocenie Skarżącej, w sytuacji, gdy sprawy dotyczą najuboższych, organ powinien działać wnikliwie i szybko, bowiem jego celem jest niesienie pomocy, a nie pozostawanie w bezczynności. Tymczasem podczas rozmowy telefonicznej, która miała miejsce 10 sierpnia 2022 r., gdy próbowała uzyskać informację, dlaczego tak długo jest rozpoznawana jej sprawa usłyszała, że przecież sprawa został załatwiona, gdyż Sąd oddalił jej sprzeciw. Zdaniem Skarżącej, uszło uwadze osób rozpoznających jej sprawę, że oddalenie przez Sąd jej sprzeciwu oznacza, że organ I instancji winien był ponownie rozpoznać jej wniosek z uwzględnieniem wskazań SKO. W dniu 11 sierpnia 2022 r. Skarżąca wystosowała do organu ponaglenie.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy stwierdził, że w dniu 25 sierpnia 2022 r. została wydana decyzja nr 001755/SP/08/2022 dotycząca wniosku Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 36 k.p.a. poinformował, że decyzja w tej sprawie nie została wydana w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Wyjaśnił, że na długość terminu załatwienia sprawy bezpośredni wpływ ma znaczna ilość spraw do rozpatrzenia przez organ, uniemożliwiająca pełną realizację zasady szybkości postępowania określonej w art. 12 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w ww. sprawach, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). W myśl art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia.
Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania organu do rozpoznania wniosku Skarżącej z 22 października 2019 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzić należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy w dniu 25 sierpnia 2022 r. wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Wydanie decyzji z wniosku Skarżącej wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu w zakresie zobowiązania do wydania aktu. W sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie.
Oceniając natomiast prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z 25 sierpnia 2022 r. stwierdzić należy, że Skarżąca zasadnie zarzuciła organowi bezczynność w przedmiocie rozpoznania ww. wniosku z 22 października
2019 r., która miała charakter rażący. Uwzględniając, że terminy załatwienia sprawy określone w art. 35 k.p.a. zostały przez organ wielokrotnie przekroczone, a także fakt, że postępowanie toczyło się ponad 2,5 roku od złożenia wniosku do wydania decyzji, Sąd stwierdził, że zaistniała bezczynność nosi cechy rażącego naruszenia prawa.
Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że podnoszona w odpowiedzi na skargę przyczyna niezałatwienia sprawy w terminie, tj. duża ilość spraw, nie usprawiedliwia bezczynności organu. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym okoliczności te - jakkolwiek mogące utrudniać zachowanie terminu rozpoznania sprawy - nie stanowią przyczyn opóźnień niezależnych od organu w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a., lecz wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie (wyrok NSA z dnia 25 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 1233/19). To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania.
Podkreślić trzeba, że stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa i odniesienie tego stanu do bezczynności organu wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności, które z punktu widzenia celów ochrony zapewnianej stronie, powinny być powszechnie uznawane za niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być przy tym oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja niewątpliwie zaistniała.
Sąd uznał jednocześnie, że w sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku Skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej, o której stanowi art. 149 § 2 p.p.s.a. w wysokości 2500 zł. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Skoro w rozpoznawanej sprawie postępowanie toczyło się ponad 2,5 roku, to trudno uznać, że w toku postępowania organ respektował zasadę szybkości postępowania. W ocenie Sądu zasadne jest przyznanie w tej sytuacji od Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wyżej określonej wysokości jako zadośćuczynienia za tak długie oczekiwanie na rozpoznanie sprawy. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów Skarżącej.
Określając wysokość przyznanej sumy pieniężnej Sąd miał na uwadze stan sprawy, czas trwania postępowania oraz fakt, że mimo, iż z przekroczeniem terminu to organ wydał rozstrzygnięcie w sprawie. Zdaniem Sądu suma pieniężna w wysokości 2500 zł na rzecz Skarżącej (o jaką to sumę sama Skarżąca wnioskowała) zrekompensuje dolegliwości związane z oczekiwaniem na rozpoznanie sprawy. Zaznaczyć również trzeba, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zasądzenie sumy pieniężnej stanowi zaś uprawnienie sądu administracyjnego.
Mając ponadto na uwadze charakter powyżej stwierdzonych naruszeń, w szczególności długi okres bezczynności w sprawie, Sąd uznał za zasadne wymierzenie organowi grzywny w kwocie 1000 zł, który to środek będzie odpowiednio dyscyplinował organ i mobilizował do unikania podobnych, rażących uchybień w przyszłości. Uwzględniono przy tym, że 25 sierpnia 2022 r. organ wydał decyzję rozpoznającą wniosek Skarżącej.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1, § 1a i art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 oraz art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.