I SAB/WA 272/22

I SAB/Wa 272/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Trochym
Monika Sawa
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę na bezczynność
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu w dniu 10 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. L. i Z. L. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
J.L. i Z. L. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z 7 stycznia 2022 r. o ustalenie, w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za udział 1/2 w prawie własności nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w [...] (dzielnicy [...]) przy ul. [...], dla której prowadzony był wykaz hipoteczny "Nieruchomość w [...] Nr [...]"', przejętej na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W skardze zarzucili organowi, że dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 12 § 1 i 2, art. 35 § 1 i 3 oraz art. 36 § 1 kpa. Wobec tego wnieśli o: 1) zobowiązanie Prezydenta [...] do wydania decyzji w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia Prezydentowi prawomocnego wyroku uwzględniającego niniejszą skargę; 2) stwierdzenie, że Prezydent dopuścił się bezczynności; 3) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; 4) zasądzenie od Prezydenta na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłat skarbowych od pełnomocnictwa. W uzasadnieniu wskazali, że 7 stycznia 2022 r. skarżący wystąpili do Prezydenta z wnioskiem o ustalenie, w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w [...] (dzielnicy [...]) przy ul. [...] (której obecny przebieg nie odpowiada przebiegowi okołowojennemu) pod nieistniejącym już numerem 4, dla której prowadzony był wykaz hipoteczny "Nieruchomość w [...] Nr [...]"', przejętej na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Prezydent nie rozpoznał ww. wniosku w terminie prawem przepisanym naruszając, w szczególności art. 12 § 1 i 2, a także art. 35 § 1 i 3 kpa. Prezydent uchybił także art. 36 § 1 kpa poprzez zaniechanie zawiadomienia skarżących o: zwłoce w rozpoznaniu sprawy, przyczynach tejże zwłoki, nowym terminie załatwienia sprawy, prawie do wniesienia ponaglenia.
Zdaniem skarżących sposób prowadzenia postępowania przez Prezydenta nie jest zgodny, w szczególności z dyspozycją art. 6 i 7 kpa (zasada praworządności), art. 8 § 1 kpa (zasada pogłębiania zaufania obywateli), jak również art. 10 § 1 kpa (zasada zapewniania stronie czynnego udziału w postępowaniu).
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] podał, że zgodnie z poświadczonym odpisem zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w [...] Sekcji [...] z [...] marca 1971 r. nr [...] tytuł własności położonej przy ul. [...] ozn. hip. [...] o pow. [...] m2 uregulowany był na imię F. i L. małżonków S., w równych częściach niepodzielnie, na mocy aktu z [...] sierpnia 1934 r. nr [...]. Ponadto z ww. zaświadczenia wynika m.in., że 25 września 1947 r. pod nr dz. Kw. [...] wpłynął wniosek wraz z wypisem aktu notarialnego z [...] września 1947 r. Rep. Nr [...] na mocy którego F. S. sprzedał M. S. i K. M., w równych częściach niepodzielną połowę nieruchomości położonej przy ul. [...]. W związku z powyższym Biuro Spraw Dekretowych Urzędu [...] wezwało strony do przedłożenia do akt sprawy oryginałów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po dawnej właścicielce nieruchomości L. S. oraz aktualnego adresu zamieszkania dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości F. S. bądź jego następców prawnych.
Prezydent [...] postanowieniem nr [...] z [...] lipca 2022 r. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie z wniosku J. L. i Z. L. z 7 stycznia 2022 r. (data wpływu do organu 12 styczeń 2022 r.) o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...], do czasu ustalenia: następstwa prawnego po L. S. oraz aktualnego adresu zamieszkania F. S. bądź jego następców prawnych.
Prezydent [...] powołał się na stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2022 r. sygn. I SA/Wa 2866/21, który wskazał, że następstwo prawne powinno być wykazane stosownym dokumentem, a w przypadku śmierci byłego właściciela powinno to być postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, o ile spadkobiercy są znani). Wykazanie spadkobrania po byłych współwłaścicielach lub następcach prawnych jest zagadnieniem prejudycjalnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Stanowi bowiem o tym, czy dana osoba ma interes prawny, w rozumieniu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 kpa, do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony i wobec tego, czy dotyczyć jej będzie rozstrzygnięcie wydane w sprawie.
Dalej Prezydent podał, że w toku postępowania podjęto czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości, tj. wystąpiono m.in. do: Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o wydanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I, II i III z księgi hipotecznej, Wydziału Gospodarowania Nieruchomościami dla Dzielnicy [...] o przesłanie akt własnościowych, Archiwum Państwowego [...] o wydanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I, II i III z księgi hipotecznej, akty notarialne oraz o informacje na temat dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, Urzędu Stanu Cywilnego [...] Wydział Archiwum Ksiąg Stanu Cywilnego o przesłanie pełnego odpisu aktu zgonu po dawnej współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości L. S. z d. C..
Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem nr [...] z [...] czerwca 2022 r., po rozpatrzeniu ponaglenia J. L. i Z. L. na nierozpoznanie przez Prezydenta [...] wniosku z 7 stycznia 2022 r., stwierdziło, że nie znajduje postaw do uznania bezczynności organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żądanych czynności w sprawie i - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (art. 37 § 1 pkt 1 kpa). Skarga na bezczynność, bądź przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Z art. 35 § 1 kpa wynika, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny więc być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Podkreślić w tym miejscu należy, że do terminów tych nie wlicza się okresów zawieszenia postępowania (art. 35 § 5 kpa).
W niniejszej sprawie skarżący zakwestionowali postępowanie organu dotyczące rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie z 7 stycznia 2022 r. wobec czego Sąd był zobligowany do dokonania oceny działań Prezydenta [...] podejmowanych w tym zakresie.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że przedmiotowy wniosek wpłynął do Prezydenta [...] stycznia 2022 r.
Organ podjął czynności postępowania wyjaśniającego. Pismami z: 20 stycznia 2022 r., 22 lutego 2022 r., 13 czerwca 2022 r., 24 czerwca 2022 r., 5 lipca 2022 r. Prezydent [...] występował do: 1) sądu wieczystoksięgowego o wydanie odpisów wykazu hipotecznego obejmującego dział I,II,II z księgi hipotecznej ze wskazaniem właścicieli przedmiotowej nieruchomości na 21 listopada 1945 r., 2) Dzielnicy [...] o przesłanie akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości, 3) Archiwum Państwowego [...] o przesłanie odpisów aktów sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z: 2 sierpnia 1934 r., 18 września 1947 r., 29 lipca 1947 r., o wydanie odpisów wykazu hipotecznego obejmującego dział I,II,II z księgi hipotecznej ze wskazaniem właścicieli przedmiotowej nieruchomości na 21 listopada 1945 r., aktu urodzenia, małżeństwa, zgonu, dokumentacji postępowania spadkowego dotyczących L.S. i F. S., 4) Urzędu Stanu Cywilnego [...] o przedłożenie pełnego odpisu aktu zgonu po przeddekretowej współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości – L. S., 5) adw. Z. W.– pełnomocnika skarżących o przedłożenie, w terminie 14 dni, poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po L. S. oraz danych personalnych i adresów zamieszkania numerów PESEL jej następców prawnych oraz aktualnego adresu zamieszkania F. S. oraz danych personalnych i adresów zamieszkania numerów PESEL jego następców prawnych.
Pełnomocnik skarżących, mimo dwukrotnego wezwania, nie przedłożył organowi poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po L. S. oraz danych personalnych i adresów zamieszkania numerów PESEL jej następców prawnych oraz aktualnego adresu zamieszkania F. S. oraz ewentualnie danych personalnych i adresów zamieszkania numerów PESEL jego następców prawnych.
W piśmie z 21 czerwca 2022 r. adw. Z. W. podał, że skarżący nie posiadają wiedzy, aby L. S. nie żyła, mimo, że we wniosku o odszkodowanie pełnomocnik skarżących powołał się na fakt nabycia przez M. S. i K. M. od F. S. udziału ½ części przedmiotowej nieruchomości, na mocy umowy sprzedaży z [...] września 1947 r. Rep. nr [...], w treści której to umowy notarialnej wyraźnie wskazano, że L. S. zmarła i że dziedziczy po niej w całości mąż F. S..
Wobec czego Prezydent [...] postanowieniem z [...] lipca 2022 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie odszkodowawcze, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, m.in. do czasu ustalenia następstwa prawnego po L. S..
Z treści art. 103 kpa wynika, że bezpośrednim skutkiem zawieszenia postępowania administracyjnego jest wstrzymanie biegu terminów procesowych przewidzianych w kodeksie. Terminy te pozostają wstrzymane na czas zawieszenia postępowania i zaczynają biec z chwilą jego podjęcia. Dodatkowo zauważyć należy, że z art. 35 § 5 kpa wynika jednoznacznie, że do terminów tych nie wlicza się okresów zawieszenia postępowania, co oznacza, że zawieszenie postępowania powoduje wstrzymanie biegu tych terminów do momentu podjęcia zawieszonego postępowania, od którego biegną one dalej, co w rezultacie prowadzi do wniosku, że przy obliczaniu terminów do załatwienia sprawy sumuje się okres od wszczęcia postępowania do dnia jego zawieszenia z okresem od podjęcia zawieszonego postępowania do dnia wydania decyzji.
Sąd zwraca uwagę, że w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wszyscy uprawnieni do odszkodowania muszą być wnioskodawcami. Jednakże uprawnieni niebędący wnioskodawcami powinni mieć zapewnioną możliwość udziału w tym postępowaniu (choćby bez możliwości uzyskania odszkodowania). Dzieje się tak dlatego, że prawo współwłasności nieruchomości i prawo do odszkodowania za udział w tej nieruchomości należny następcom prawnym byłych właścicieli, to dwa różne prawa majątkowe. Art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera w sobie dwa niezależne elementy: pierwszy to określenie przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania, drugi element to kwestia ustalenia wysokości odszkodowania w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki materialne warunkujące jego ustalenie. Postępowanie prowadzone w tym trybie nie zawsze kończy się ustaleniem odszkodowania, w sytuacji bowiem nieziszczenia się przesłanek określonych w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, kończy się wydaniem decyzji odmawiającej ustalenia odszkodowania. Zatem występowanie w jednym postępowaniu dwóch etapów postępowania (merytorycznego i ściśle odszkodowawczego) powoduje, że jeden etap jest nierozerwalnie związany z drugim i determinuje dla całego postępowania krąg osób, które winny brać w nim udział. W sytuacji zatem złożenia wniosku o odszkodowanie przez osoby uważające się za osoby uprawnione, w tym postępowaniu winni mieć możliwość udziału również pozostali uprawnieni, bo prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które wynika z kolei z praw spadkowych po dawnych właścicielach, w postaci uprawnienia wynikającego z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odszkodowanie w tym trybie jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu, więc gdy ten nie złoży takiego wniosku, to odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone. Jednak musi mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, aby mieć wpływ na wynik postępowania w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Co prawda przesłanki do odszkodowania mogą być różne dla poszczególnych spadkobierców, jednak najczęściej będą oparte na wspólnej podstawie faktycznej. To wszystko przesądza o konieczności zapewnienia udziału w postępowaniu pozostałym uprawnionym (por. wyrok NSA z 1 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1421/16).
Zatem skarżący nie mogą domagać się przyznania odszkodowania tylko za udział ½ części przedmiotowej nieruchomości, z pominięciem konieczności zapewnienia możliwości udziału w postępowaniu odszkodowawczym następcą prawnym po L. S.
Trzeba też mieć na uwadze, że organ administracji publicznej nie ma "własnego" interesu prawnego w sprawie odszkodowawczej, w tym w uzyskaniu, np. prawomocnego orzeczenia sądowego stwierdzającego nabycie spadku po L. S.. To strony postępowania odszkodowawczego mają interes prawny w stwierdzeniu praw spadkowych.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem wszczynanym przez sąd powszechny na wniosek spadkobiercy lub innej osoby zainteresowanej, tj. takiej, której praw dotyczy wynik postępowania spadkowego, jak to wynika z art. 506 i art. 510 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Organ administracji publicznej nie spełnia tych wymogów, wobec czego nie ma uprawnień by skutecznie wystąpić do sądu spadku z tego rodzaju wnioskiem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2000 r. sygn. akt IV CKN 470/00; wyrok NSA z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2933/16).
Wbrew zarzutom skarżących nie można zatem uznać, że Prezydent [...] pozostawał w bezczynności. Zdaniem Sądu organ podejmował stosowne czynności postępowania wyjaśniającego w rozsądnych terminach do daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego (5 lipca 2022 r.). Ponadto, jak wskazano już wyżej – okresu czasu po zawieszeniu postępowania nie należy organowi wliczać jako czasu pozostawania w bezczynności.
Podkreślenia wymaga, że na etapie rozpoznania skargi na bezczynność Sąd nie rozstrzygał o prawidłowości postanowień o zawieszeniu postępowania.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 151 w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.