I SAB/PO 15/23

I SAB/Po 15/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Kucznerowicz
Katarzyna Nikodem /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Inerowicz
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 53 § 2b, art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a, art. 151, art. 161 § 1, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 28 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023 roku sprawy ze skargi Ł. S. na bezczynność i przewlekłość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dot. zatwierdzenia podziału nieruchomość I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego do wydania decyzji; II. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania; III. stwierdza, że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. w pozostałym zakresie oddala skargę; V. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]- zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z 14 czerwca 2023 r. (wpływ do organu: 15 czerwca 2023 r.) Ł. S., reprezentowany przez r.pr. G. W., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność
i przewlekłość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...]
z 18 sierpnia 2009 r. nr [...] [...] dotyczącej zatwierdzenia podziału nieruchomości.
W skardze skarżący wniósł o:
1. wydanie stosownego orzeczenia przez SKO [...] bez zbędnej zwłoki
tj. uwzględnienie skargi w trybie autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.),
2. uwzględnienie skargi na bezczynność i przewlekłość przez SKO [...] przez WSA w Poznaniu i zobowiązanie SKO [...] do załatwienia przedmiotowej sprawy (wydania aktu), w określonym przez Sąd terminie - w przypadku niezałatwienia sprawy przez organ w trybie autokontroli (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.),
3. stwierdzenie, że SKO [...] dopuściło się bezczynności i przewlekłości (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.),
4. stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie - bezczynność i przewlekłość SKO [...] - miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), gdyż od wydania wyroku minęło osiem miesięcy, a organ nie załatwiło ponownie sprawy bardzo dobrze mu znanej,
5. przyznanie od SKO [...] na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości polowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.) lub innej, uznanej przez Sąd za właściwą; skarżący zaznaczył, że przyznanie wymienionej sumy pieniężnej nie ma charakteru odszkodowawczego i nie ma służyć wyrównaniu szkody - dla jej przyznania wystarczy sam fakt bezczynności,
6. zasądzenie od SKO [...] na rzecz skarżącej kosztów postępowania w kwocie [...]zł [wynagrodzenia pełnomocnika [...] zł (1x stawka minimalna), kosztów sądowych - wpisu [...] zł, kosztów udzielonego pełnomocnictwa - opłaty skarbowej [...] zł].
W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że po prawomocnym wyroku WSA
w Poznaniu z 05 października 2022 r. I SA/Po 641/21 w obrocie prawnym pozostał wniosek skarżącego z 27 maja 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem strony sprawa jest bardzo dobrze znana organowi – powinna być zatem załatwiona bez zbędnej zwłoki. Tymczasem od wydania wyroku minęło osiem miesięcy, a organ nie rozpoznał ponownie wniosku. Skarga została poprzedzona ponagleniem.
W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że decyzją z 16 czerwca 2023 r.
nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z 17 maja 2021 r. nr [...] W związku z tym organ wniósł o umorzenie postępowania przed WSA
w Poznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.
Skargi w tym przedmiocie mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny
w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., co też miało miejsce
w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest, co do zasady, poprzedzenie jej ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, ponaglenie dla jego skuteczności musi zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość [por. postanowienie NSA(7) z 02.09.2020 r., II OSK 3732/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, publ. ; w skrócie "CBOSA"]. Natomiast to, czy w ogóle i ewentualnie w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że skarżący wniósł wymagane ponaglenie – pismem z 04 lutego 2023 r., które wpłynęło do SKO [...] dnia
06 lutego 2023 r.
Przystępując do merytorycznego rozpoznania skargi, należy mieć na względzie, że w świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji publicznej w procedowaniu może przybrać dwie postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Z treści skargi wniesionej w niniejszej sprawie (jej tytułu "SKARGA na bezczynność i przewlekłość SKO [...]", zarzutów oraz uzasadnienia) jasno wynika, że autor skargi uczynił jej przedmiotem obie ww. normatywne postaci opieszałości organu administracji publicznej w załatwieniu sprawy.
W związku z tym wypada wyjaśnić, że użyte przez ustawodawcę w art. 149 § 1 p.p.s.a. sformułowanie: "skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy" należy rozumieć jako alternatywę nierozłączną, co oznacza możliwość wniesienia do sądu administracyjnego skargi, w której zarzuca się jednocześnie obie formy opieszałości organu. Zawarty w tym przepisie spójnik "lub" nie stanowi alternatywy rozłącznej, wyłączającej możliwość równoczesnego zaskarżenia zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 18.09.2019 r., II OSK 1290/19, CBOSA).
Zarzucenie w jednym piśmie bezczynności oraz przewlekłości postępowania nie powinno być traktowane jako skumulowanie dwóch skarg, o ile kwestionowana jest terminowość i sprawność działania organu w tej samej sprawie administracyjnej.
W takim przypadku objęcie jedną skargą obu form opieszałości organu inicjuje jedną sprawę sądowoadministracyjną, w której sąd ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć spór o legalność braku wydania aktu lub niezałatwienia sprawy w terminie. Pozostaje to w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja lub inny akt, którego legalność badana jest przez sąd administracyjny. Z kolei przedmiotem postępowania w sprawie ze skargi na "bezczynność" oraz "przewlekłość" jest zasadniczo ustalenie, czy zachodzi potrzeba zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu lub podjęcia określonej czynności. W obu przypadkach sąd administracyjny dysponuje tymi samymi środkami prawnymi, a ich zastosowanie jest obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej (por. wyroki NSA: z 05.06.2012 r., II OSK 709/12; z 24.02.2015 r., II OSK 2225/14; z 01.04.2015 r.,
I OSK 2567/14; z 20.04.2017 r., II OSK 255/16; z 21.09.2018 r., I OSK 16/17;
z 18.09.2019 r., II OSK 1290/19; z 15.06.2021 r., II OSK 627/21, CBOSA).
Nie zwalnia to oczywiście sądu administracyjnego z konieczności zbadania sprawy pod kątem obydwu zarzucanych rodzajów opieszałości organu (por. wyrok NSA z 24.02.2015 r., II OSK 2225/14, CBOSA). W związku z tym ocenę, czy
w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym doszło do zarzucanych SKO: bezczynności oraz przewlekłości, należy poprzedzić koniecznym rozgraniczeniem zakresów znaczeniowych obu określeń (rodzajów) opieszałości organu.
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela zapatrywanie wyrażone
m.in. w wyroku N. S. A. z 5 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1031/12 (CBOSA), zgodnie z którym nowelizacja Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegająca na dodaniu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania wymagała reinterpretacji pojęcia "bezczynności", przez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku
o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego
z przepisów szczególnych, do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a., względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych – niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, W. 2014, s. 57). Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności.
Z kolei pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. T., Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W. 2011, s. 44;
J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, W. 2021, art. 3 Nb 80), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. 2013, art. 37 Nb 4). Pojęcie "przewlekłości postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne
i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z 05.07.2012 r., II OSK 1031/12, CBOSA). Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Przystępując do merytorycznego rozpatrzenia skargi, Sąd miał jeszcze na uwadze, że w przypadku skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wnoszonych na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. granice sprawy sądowej podlegającej kontroli sądu administracyjnego wyznaczone są etapem postępowania, w jakim taka skarga została wniesiona (por. wyrok NSA z 12.12.2018 r., I OSK 2257/18, CBOSA). Kontrola ta dotyczy wyłącznie działalności określonego organu administracji publicznej od momentu zainicjowania przed nim konkretnego (etapu) postępowania administracyjnego do chwili jego zakończenia (por. wyroki NSA:
z 20.11.2014 r., II OSK 1680/14; z 10.02.2015 r., II OSK 2104/14; z 09.04.2015 r.,
II GSK 363/14; z 06.05.2015 r., I OSK 2386/14; CBOSA).
W kontrolowanej sprawie precyzyjne określenie fazy (etapu) postępowania administracyjnego objętej skargą jest konieczne ze względu na wcześniejszy wyrok WSA w Poznaniu z 05 października 2022 r. I SA/Po 641/21 (prawomocny od
06 grudnia 2022 r.).
Mając na względzie powyższe oraz fakt, że przedmiotem obecnie rozpoznawanej przez Sąd skargi uczynił Ł. S. expressis verbis bezczynność i przewlekłość SKO w ponownym rozpoznaniu wniosku, po wyroku WSA w Poznaniu
z 05 października 2022 r., Sąd ustalił w oparciu o materiał zgromadzony
w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych sprawy, a także w aktach sądowych następujące okoliczności faktyczne istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia skargi na bezczynność i przewlekłość SKO w analizowanej tu fazie postępowania (tj. po doręczeniu organowi prawomocnego wyroku):
- wspomnianym wyrokiem WSA w Poznaniu z 05 października 2022 r. I SA/Po 641/21 uchylił zaskarżoną decyzję S. K. O.
[...] z dnia 24 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej;
– 23 stycznia 2023 r. - wpływ do SKO ww. wyroku WSA w Poznaniu
z 05 października 2022 r. wraz z aktami sprawy (początek biegu terminu załatwienia sprawy przez SKO w tej fazie postępowania);
- 06 lutego 2023 r. - wpływ do SKO ponaglenia skarżącego z 04 lutego 2023 r. "na bezczynność SKO [...]";
- pismem z 20 lutego 2023 r. SKO zwróciło się do Burmistrza [...]
o przesłanie dokumentu, z którego w sposób jednoznaczny będzie wynikać przebieg granic spornych nieruchomości;
- pismem z 20 lutego 2023 r. SKO zawiadomiło strony postępowania o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy - do 31 marca 2023 r.;
- pismem z 28 lutego 2023 r. Burmistrz [...] poinformował SKO, że dokumenty będące podstawą przyjęcia granic nieruchomości znajdują się
w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...];
- pismem z 10 marca 2023 r. SKO zwróciło się do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] o nadesłanie dokumentu, z którego w sposób jednoznaczny będzie wynikać przebieg granic spornych nieruchomości;
- pismem z 28 marca 2023 r. Starosta [...] nadesłał wnioskowane przez SKO dokumenty;
- 15 czerwca 2023 r. – wpływ do SKO skargi skarżącego z 14 czerwca 2023 r. na "bezczynność i przewlekłość SKO w [...]";
- 16 czerwca 2023 r. – SKO wydało decyzję, którą utrzymało w mocy własną decyzję z 17 maja 2021 r.
Analiza udokumentowanej w aktach sprawy czynności SKO (pismo z 20 lutego 2023 r., którym to SKO zawiadomiło strony postępowania o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy - do 31 marca 2023 r.) oraz terminu jej podjęcia prowadzi do wniosku, że organ ten nie dopuścił się bezczynności, wobec tego zarzut skargi dotyczący bezczynności należało ocenić jako niezasadny, i w tym zakresie skargę oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku). Decyzja SKO została wydana dzień po wniesieniu skargi (tj. 16 czerwca 2023 r.), dlatego też postępowanie sądowe – w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub dokonania czynności – należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 161 § 1 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
W kontrolowanej sprawie SKO skorzystało z możliwości, jaką daje art. 36 k.p.a. – tylko raz - przedłużając termin załatwienia sprawy do 31 marca 2023 r., wymaganym zawiadomieniem wysyłanym do stron postępowania. Wypada zaznaczyć, że art. 36 k.p.a. nie limituje liczby dopuszczalnych przedłużeń terminu załatwienia sprawy
w sposób w tym przepisie określony (co dodatkowo potwierdza użycie w art. 36 § 1 k.p.a. wyrażenia: "o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie").
Podkreślenia wymaga fakt, że termin określony w zawiadomieniu wystosowanych przez SKO (z 20 lutego 2022 r.) - do 31 marca 2023 r. - nie został przez ten organ zachowany, ponieważ dopiero w dniu 16 czerwca 2023 r. (po wpływie skargi na bezczynność i przewlekłość) SKO wydało decyzję.
Sąd dopatrzył się w działaniu SKO (po wpływie do organu II instancji wyroku WSA w Poznaniu z 05 października 2022 r. wraz z aktami sprawy) zarzucanej
w skardze przewlekłości, gdyż organ otrzymał wnioskowane dokumenty 28 marca 2023 r., decyzję zaś wydał dopiero 16 czerwca 2023 r., bez zawiadomienia strony o przedłużeniu terminu zakończenia postępowania. Zdaniem Sądu podjęte przez organ II instancji czynności procesowe nie były w należytym stopniu skoncentrowane i efektywne, a samo postępowanie na analizowanym tu, kolejnym już etapie procedury drugoinstancyjnej trwało zbyt długo. SKO można zatem postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono niezwłocznie po otrzymaniu dokumentów od Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...].
Mając na względzie powyższe ustalenia należało zatem rozstrzygnąć, czy przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd zauważa, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności
z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por.
B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, W. 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r. OSK 468/13; wyrok WSA
z 10.04.2014 r. II SAB/Wr 14/14; wyrok WSA z 11.10.2013 r. II SAB/Po 69/13
i z 11.02.2015 r. IV SAB/Po 19/15, CBOSA).
W niniejszej sprawie Sąd, biorąc pod uwagę charakter sprawy oraz długość prowadzonego postępowania, uznał, że choć przewlekłość organu miała miejsce (pkt 2 sentencji wyroku), to nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku), o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a.
Wypada przy tym zauważyć, że z art. 149 § 2 p.p.s.a. jasno wynika, iż suma pieniężna, której przyznania domagał się skarżący, jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 30.11.2020, I OSK 1558/20,
z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17, CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie zresztą, jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 15.02.2020, II OSK 1727/20, z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17, CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą),
o tyle w przypadku sumy pieniężnej, choć wskazane funkcje też zachowują pewne znaczenie, to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (straty, krzywdy, itp.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W postanowieniu z 19 lipca 2016 r. o sygn. akt I OZ 705/16 (CBOSA), N. S. A. wyraźnie stwierdził, że suma pieniężna, o której mowa
w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie,
w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16;
z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17, CBOSA).
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie skarżący swego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej nie umotywował w sposób dostateczny. Skarga w tym zakresie nie zawiera uzasadnienia, które byłoby należycie osadzone w realiach przedmiotowej sprawy. Z kolei stwierdzenie, że skarżący: "zmuszony jest znosić bierność organu
w załatwieniu sprawy i korzystać odpłatnie z usług pełnomocnika" jest nader ogólnikowe. Podobnie jak twierdzenie, że skarżący "nie może korzystać ze swej własności i uprawiać roli na spornym terenie".
Także z tych względów skarga, w części dotyczącej wniosku o przyznanie sumy pieniężnej, zasługiwała na oddalenie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt 5 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie
art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając: koszt uiszczonego przez stronę skarżącą wpisu od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie należne jej zawodowemu pełnomocnikowi, ustalone według stawek minimalnych ([...] zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw.
z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), a także koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa [...] zł) – łącznie: [...] złotych.