I SAB/Wa 244/23

I SAB/Wa 244/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Bożena Marciniak
Elżbieta Lenart /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. i I. A. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z [...] października 2022 r. o ustalenie odszkodowania; 3. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz A. K. i I. A. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z 20 września 2023 r. (data prezentaty) A. K. oraz I. A. (dalej jako "skarżące"), reprezentowane przez adw. M. K., wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w zakresie rozpoznania wniosku S. S. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], Dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczonej jako dz. ewidencyjna nr [...] o pow. [...] mkw.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej jako "dekret". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa.
Pismem z 16 maja 1949 r. L. S. - dawna właścicielka hipoteczna - wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do działki gruntu nr [...] o pow. [...] m2 wchodzącej w skład nieruchomości pod nazwą hipoteczną "[...]", jednocześnie załączając wniosek o przyznanie jej za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.
Prezydent [...] orzeczeniem administracyjnym z 17 stycznia 1950 r. L.dz. WPB/4588/49P/P.t. załatwił odmownie podanie o przywrócenie terminu do złożenia ww. wniosku, natomiast wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został dotychczas rozpoznany.
W dniu 13 czerwca 2016 r. A. K., upoważniona przez S. S., zapoznała się z aktami sprawy i wykonała ich fotokopię.
Następnie wnioskiem z 25 października 2022 r. S. S., reprezentowana przez pełnomocnika adw. M. K., zwróciła się o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu podniosła, że nieruchomość ta została wywłaszczona na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, co zostało stwierdzone decyzją Prezydium Rady Narodowej [....] z 17 września 1971r.
W związku z powyższym wobec nieruchomości [...] położonej dawniej przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" działka nr [...] prowadzone są dwa postępowania administracyjne:
1) w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret") o przyznanie prawa użytkowania wieczystego,
2) w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., dalej jako "u.g.n.") o ustalenie odszkodowania.
Dlatego też Prezydent [...] postanowieniem nr 543/SD/2022 z 20 grudnia 2022 r. zawiesił z urzędu postępowanie o ustalenie odszkodowania do czasu zakończenia postępowania o przyznanie prawa użytkowania wieczystego.
Uzasadniając podstawę zawieszenia postępowania wyjaśnił, że realizacja uprawnienia przewidzianego w art. 215 u.g.n. możliwa jest wyłącznie w sytuacji, w której były właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni nie uzyskali lub nie mogą już uzyskać prawa użytkowania wieczystego do gruntu - na podstawie art. 7 dekretu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła S. S..
Po rozpatrzeniu zażalenia Wojewoda [...] postanowieniem z 11 maja 2023 r. nr 319/2023 uchylił zakwestionowane postanowienie uznając, że organ błędnie skierował postanowienie wyłącznie do S.S.
W ocenie organu pierwszej instancji postanowienie to zostało nieprawidłowo uchylone, bowiem wobec niedysponowania prawomocnymi dokumentami spadkowymi pozwalającymi na ustalenie pozostałych stron postępowania, postanowienie to słusznie skierowano wyłącznie do wnioskodawczyni. Przy czym opisane okoliczności nie stanowiły naruszenia przepisów prowadzenia postępowania, skoro pozostałe strony - po przedłożeniu stosownych, prawomocnych dokumentów spadkowych - zyskałyby status strony, możliwość zapoznania się z treścią postanowienia, z materiałem dowodowym i z samą sprawą. Organ podkreślił, iż przyczyną zawieszenia postępowania odszkodowawczego było równolegle toczące się postępowanie o ustalenie prawa użytkowania wieczystego, a nie brak pełnego kręgu stron.
Akta sprawy powróciły z [...] Urzędu Wojewódzkiego do organu pierwszej instancji w dniu 6 czerwca 2023 r.
Pismem z 9 sierpnia 2023 r. adw. M. K. poinformowała, że wnioskodawczyni S. S. zmarła, a spadek po niej nabyły skarżące.
W dniu 14 września 2023 r. (data prezentaty) skarżące wniosły zażalenie na bezczynność organu (błędnie zatytułowane ponagleniem) m.in. w sprawie o ustalenie wysokości odszkodowania za wywłaszczoną przedmiotową nieruchomość.
Następnie pismem z 20 września 2023 r. (data prezentaty) pełnomocnik skarżących wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] polegającą na braku rozpatrzenia wniosku S. S. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], Dzielnicy [...], przy ul. [...], oznaczonej jako dz. ewid. nr [...] o pow. [...] m2 wywłaszczoną na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z 17 września 1971 r.
Wskazała, że organ bezpodstawnie wydłuża postępowania w sprawie - zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 12, 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 k.p.a., wobec czego wniosła o:
a) stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...] i niezałatwienia spraw w terminie,
b) zobowiązanie Prezydenta [...] do wydania decyzji w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami,
c) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżących, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przedstawiła stan faktyczny podnosząc, że w dniu 31 sierpnia 2023 r. otrzymała informację, że postępowanie administracyjne nie zostanie zakończone w uprzednio wyznaczonym terminie z uwagi na okoliczność posadowienia na działce nr [...] o pow. [...] m2 bloku mieszkalnego i koniecznością ustalenia a następnie zawiadomienia o toczącym się postępowaniu ok. 600 osób będącymi właścicielami lub wieczystymi użytkownikami gruntu. Następnie 7 września 2023 r. otrzymała oficjalne zawiadomienie o przedłużeniu postępowania administracyjnego i wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 30 grudnia 2023 r.
Prezydent [...] postanowieniem z 22 września 2023 r. nr 474/SD/2023 zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku S. S. z 25 października 2022r. o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do tej nieruchomości.
Następnie organ podejmował czynności pod kątem zgromadzenia dokumentacji pozwalającej na merytoryczne rozpoznanie wniosku, m.in. pozyskano opinię geodezyjną dot. przedmiotowej nieruchomości hipotecznej oraz badania ksiąg hipotecznych.
W dniu 25 września 2023 r. Prezydent wystosował do stron zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy - stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a.
Zaś pismem z 28 września 2023 r. wniesionym przez adw. P. S. został on powiadomiony o śmierci W. S.- jednej ze stron postępowania
W związku z tym, pismem z 2 października 2023 r. Prezydent wezwał do przedłożenia do akt sprawy oryginału lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem prawomocnego postanowienia właściwego sądu bądź aktu poświadczenia dziedziczenia wskazującego następców prawnych po W. S..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [....] wniosło o jej oddalenie.
W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy - w szczególności podnosząc, że w postępowaniu o ustalenie odszkodowania skarżące nie wyczerpały środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.) - gdyż wniesione ponaglenie nie zostało dotychczas rozpoznane. Przy czym praktyka zastosowana przez skarżące zaburza tryb wnoszenia środków zaskarżenia, odbiera organom drugiej instancji ich kontrolną funkcję oraz jest niezgodna z ww. przepisem prawa.
Wojewoda [...] postanowieniem nr 791/202 z 5 grudnia 2023 r. - po rozpatrzeniu ponaglenia skarżących na bezczynność Prezydenta w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość - uznał ponaglenie za nieuzasadnione, gdyż organ I instancji nie pozostaje w bezczynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa
w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Skarga na bezczynność organu w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżące bowiem, przed wniesieniem skargi do Sądu na bezczynność Prezydenta [...] złożyły - w trybie art. 37 § 1 k.p.a. - zażalenie na bezczynność (zatytułowane ponagleniem).
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że choć skarżące wniosły skargę na bezczynność nie oczekując na rozpoznanie wniesionego przez nie ponaglenia, to jednak spełniły w ten sposób wymóg uprzedniego wniesienia ponaglenia do właściwego organu, o którym stanowi art. 53 § 2 b p.p.s.a. W niniejszej sprawie tryb zaskarżenia przed organem administracji publicznej został przez skarżące wyczerpany. Rozpatrzenie ponaglenia nastąpiło w dniu 5 grudnia 2023 r. postanowieniem nr 791/2023, którym Wojewoda [...] uznał ponaglenie za nieuzasadnione, gdyż organ I instancji nie pozostaje w bezczynności.
Przechodząc do merytorycznej oceny skargi zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt pkt 1-4 tej ustawy.
W myśl ogólnej zasady wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy.
W ścisłym powiązaniu z wyżej wymienioną zasadą postępowania administracyjnego pozostaje art. 35 § 3 k.p.a., który stanowi że w postępowaniu administracyjnym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, natomiast sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie natomiast z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dla ciążących na organie obowiązków nie ma wpływu okoliczność wystąpienia zwłoki w postępowaniu z przyczyn niezależnych od organu. Jeżeli sprawy w postępowaniu administracyjnym nie załatwiono w terminie wskazanym w art. 35 § 3 k.p.a., ponadto nie poinformowano strony o nowym terminie załatwienia sprawy, stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia. Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.).
W orzecznictwie podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 k.p.a.
Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania bądź zaniechania w toku rozpoznania sprawy mają znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.
W kontrolowanej sprawie ocenie Sądu podlegała działalność organu w okresie od dnia 31 października 2022 r. (tj. od dnia wpływu wniosku o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania za nieruchomość) do dnia zawieszenia postępowania (tj. do dnia 22 września 2023 r.). Przy czym zawieszenie postępowania w okresie od 20 grudnia 2022 r. do 11 maja 2023 r. wstrzymało bieg terminów z art. 35 k.p.a.
Zgromadzone w niniejszej sprawie akta administracyjne wskazują, że organ dopuścił się bezczynności, nie wywiązał się bowiem z ustawowych obowiązków wynikających z art. 35 i 36 k.p.a., skoro przekroczył termin do załatwienia sprawy, a jednocześnie nie informował stron o przyczynie jego niedochowania.
Sąd uznał przy tym, że zaistniała w sprawie bezczynność w prowadzonym przez Prezydenta [...] postępowaniu, aczkolwiek naganna, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Oceniając charakter bezczynności organu Sąd wziął pod uwagę okoliczności zaistniałe w prowadzonej sprawie.
Po pierwsze - w niniejszej sprawie od chwili złożenia wniosku z 16 maja 1949 r. nie były podejmowane przez osoby zainteresowane żadne czynności w sprawie. Dopiero w dniu 13 czerwca 2016 r. A. K. zapoznała się z aktami sprawy i wykonała ich fotokopię, nie podejmując jednak żadnych dalszych działań. Zatem wniosek z 25 października 2022 r. o ustalenie odszkodowania był w rzeczywistości pierwszą czynnością podjętą w sprawie od chwili złożenia pisma o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] m2 wchodzącej w skład nieruchomości hipotecznej "[...]".
Uwzględnienia również wymaga fakt, iż sprawy dotyczące nieruchomości objętych działaniem dekretu warszawskiego cechują się znacznym stopniem skomplikowania i rozbudowanym stanem faktycznym, wymagają ustalania stanu prawnego nieruchomości sprzed kilkudziesięciu lat.
Nie można również pominąć okoliczności wydawania przez Prezydenta [...] postanowień, tak w niniejszej sprawie jak i sprawie prowadzonej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, które następnie były zaskarżane do organów wyższej instancji, co niewątpliwie utrudniało prowadzenie postępowania.
Uwzględniając powyższe okoliczności, jak i fakt otrzymania przez Prezydenta [...] akt administracyjnych sprawy w dniu 6 czerwca 2023 r., a następnie wydanie w dniu 22 września 2023 r. postanowienia nr 474/SD/2023, którym zawiesił on z urzędu niniejsze postępowanie - należy postępowanie organu uznać za mające charakter bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Wobec ustalonych przyczyn bezczynności i jej charakteru orzeczono zatem jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
Odnosząc się do wniosku skarżących o zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia obejmującego wniosek z 25 października 2022 r. wskazać należy że - z chwilą wydania przez Prezydenta postanowienia w dniu 22 września 2023 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie rozpoznania ww. wniosku do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości (do wydania którego był on zobligowany na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a.) - orzekanie przez Sąd o zobowiązaniu organu do wydania orzeczenia stało się bezprzedmiotowe.
Zawieszenie postępowania administracyjnego powoduje bowiem brak podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego, a tym samym zobowiązania przez Sąd organu do rozstrzygnięcia sprawy w zakreślonym przez Sąd terminie. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 103 k.p.a. zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy czym postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego stanowi akt administracyjny podlegający odrębnej kontroli sądu administracyjnego, po wyczerpaniu przez stronę administracyjnego toku instancji.
Z tych też względów, mając na uwadze wydane w sprawie postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego, Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu - o czym orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a, art. 161 § 1 pkt 3, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.