I SAB/Wa 163/23

I SAB/Wa 163/23 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
659
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 200 poz 1442
art 83
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich  na lata 2007-2013.
Dz.U. 2020 poz 1575
art 1 art 2 par 1 art 476 par 2 pkt 2 art 477
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art 3 par 2 pra 2a par 3 art 58 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] w przedmiocie ustalenia wysokości emerytury postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
E. S. (dalej jako "skarżąca") pismem z 11 maja 2023 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (dalej jako "organ" lub "ZUS") postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytury. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pismem z 12 stycznia 2023 r. wystąpiła do organu o ponowne ustalenie wysokości emerytury, wyrównanie zaległej emerytury za okres od dnia błędnego naliczenia do dnia wydania rozstrzygnięcia w ww. przedmiocie oraz o udzielenie informacji, dlaczego akta emerytalno-rentowe zawierają dokumenty i decyzje wskazujące na różne wysokości renty przyznanej skarżącej. Z uwagi na brak odpowiedzi, pismem z 24 lutego 2023 r. skarżąca wniosła o udzielenie informacji w sprawie, zaś w dniu 11 maja 2023 r. wystąpiła z ponagleniem do wydania rozstrzygnięcia. Mimo powyższych pism do dnia wniesienia skargi skarżąca nie otrzymała odpowiedzi na swój wniosek. Wobec powyższego wniosła o stwierdzenie, że w sprawie zaistniało przewlekłe prowadzenie postępowania oraz bezczynność; przyznanie od organu na jej rzecz kwoty 20000 zł; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt emerytalno-rentowych oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Zarządzeniem z 25 maja 2023 r. sygn. akt I DK 93/23 skargę przekazano do organu w celu udzielenia na nią odpowiedzi i nadesłania akt sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie i wskazał, że sprawy z zakresu ubezpieczeń wymienione zostały w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c.", jako sprawy cywilne. Jak wynika z art. 476 § 3 K.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się, m.in. sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Organ zauważył, że zarówno Kodeks postępowania cywilnego w art. 4779 § 4 K.p.c., jak i ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1442), powoływanej dalej jako "ustawa", w art. 83 ust. 3 przewidują odmienne niż w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady prowadzenia postępowania. Zgodnie bowiem z ww. przepisami, odwołanie do sądu powszechnego przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenia lub inne roszczenia. Skoro zatem przepisy ubezpieczeniowe ustalają odmienne zasady postępowania, nie stosuje się do tych spraw przepisów postępowania administracyjnego. W świetle powyższego organ wskazał, że kwestie będące przedmiotem skargi nie należą do właściwości sądu administracyjnego, a zatem skarga powinna ulec odrzuceniu.
Skarżąca w piśmie procesowym z 22 sierpnia 2023 r. zwróciła uwagę na brak przejrzystości akt sądowych, co utrudnia jej zrozumienie niektórych kart, jak również wniosła o przychylenie się przez Sąd do stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę poprzez przekazanie akt sprawy do właściwego Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości.
Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 813 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.
Skarżąca we wniesionej skardze wniosła o stwierdzenie przez Sąd, że w postępowaniu toczącym się z jej wniosku z 12 stycznia 2023 r. o ponowne ustalenie wysokości emerytury, nastąpiła przewlekłość i bezczynność.
Tymczasem sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 K.p.c., sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest zaś art. 476 § 2 pkt 2 K.p.c., który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent.
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 K.p.c. sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego.
Wyjątkowo na mocy art. 83 ust. 4 ustawy odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie, a dotycząca bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia (przeliczenia) wysokości emerytury skarżącej nie jest objęta kognicją sądu administracyjnego, ale sądu powszechnego.
Na marginesie jedynie wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy, ZUS decyzją z 30 czerwca 2023 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej, odmówił przeliczenia jej emerytury i pouczył skarżącą, że może od decyzji tej wnieść odwołanie do właściwego Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od daty jej doręczenia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.