I SAB/Wa 122/23

I SAB/Wa 122/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku/odwołania w terminie ...od otrzymania odpisu prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art 149 par 1, pkt 1 i 3, art 149 par 1a i par 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2023 r. sprawy ze skargi E. D., J. P., K. P., J. R., W. R. i M. D. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosków z dnia 2 grudnia 2016 r. i 12 grudnia 2016 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], ozn. hip. [...] i [...] w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz E. D., J. P., K. P., J. R., W. R. i M. D. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
E. D., J. P., K. P., J. R., W. R. i M. D. (dalej jako "skarżący") pismem z 13 kwietnia 2023 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent" lub "organ") w przedmiocie rozpatrzenia wniosków z 2 i 12 grudnia 2016 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], ozn. hip. [...] i [...]. Skarżący wskazali, że mimo złożenia ww. wniosków w grudniu 2016 r., jak też licznych monitów z ich strony (pisma z 26 lipca 2017 r., 31 sierpnia 2017 r., 29 maja 2019 r. i 21 lutego 2020 r.), organ pierwszą czynność podjął dopiero w dniu 1 kwietnia 2020 r., informując jednocześnie o prawdopodobnym terminie rozpatrzenia sprawy do 30 czerwca 2020 r. Kolejny termin załatwienia sprawy wyznaczono na 30 czerwca 2021 r., jednak postanowieniem z 16 kwietnia 2021 r. nr [...] Prezydent zawiesił przedmiotowe postępowanie. Postanowienie to, na skutek zażalenia skarżących, uchylone zostało postanowieniem Wojewody Mazowieckiego z 17 listopada 2021 r., sprostowanym w dniu 21 grudnia 2021 r. Od chwili uchylenia postanowienia o zawieszeniu Prezydent nie podejmował dalszych czynności, wobec czego skarżący w dniu 20 lipca 2022 r. wystosowali do organu pismo zawierające prośbę o przyspieszenie rozpoznania wniosku, zaś w dniu 22 grudnia 2022 r. wystąpili z ponagleniem na niezałatwienie sprawy w terminie. Biorąc pod uwagę brak rozpoznania wniosku skarżących od 2016 r., bierne oczekiwanie na zwrot wypożyczonych w toku postępowania akt, przy jednoczesnym braku zapewnienia sobie ich kserokopii, brak podjęcia czynności możliwych do wykonania na podstawie danych, którymi organ rozporządza oraz informacji przedłożonych przez skarżących, wreszcie cały okres trwania postępowania - przeszło 6 lat, nie ulega wątpliwości, że organ pozostaje w stanie rażącej bezczynności. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli: o zobowiązanie organu do rozpoznania ich wniosku w terminie 30 dni od daty wydania wyroku; stwierdzenie, że Prezydent dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny; zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że z uwagi na wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, skomplikowany charakter postępowania, a także z uwagi na bardzo dużą liczbę wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia postępowania w terminie określonym w art. 35 K.p.a. Przy tym waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Prezydent zauważył, że z uwagi na fakt, że powierzchnia dawnej nieruchomości hipotecznej wynosiła 1,1872 ha, a wniosek został złożony co do części nieruchomości o pow. 6605,50 m2 konieczne było zlecenie biegłemu geodecie opracowania geodezyjnego polegającego na wpisaniu w mapę sytuacyjną obszaru nieruchomości stanowiącego zakres roszczenia strony o ustalenie odszkodowania. Jednocześnie, jak ustalono w toku postępowania, prawomocną decyzją z 30 maja 1975 r. nr [...] Urząd [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] i [...], stanowiącej dz. nr [...] o pow. 769 m2 wobec czego, aby prawidłowo określić zakres wniosku skarżących z 2 grudnia 2016 r. należało zlecić biegłemu geodecie opracowanie geodezyjne polegające na wkreśleniu w mapę sytuacyjną ww. decyzji. Takie opracowanie zlecono, a przewidywany termin jego wykonania został wyznaczony na 15 czerwca 2023 r. Co więcej, pismem z 11 maja 2023 r. pełnomocnik stron został powiadomiony o przyczynach opóźnienia w wydaniu rozstrzygnięcia oraz o przewidywanym terminie zakończenia postępowania.
Prezydent w piśmie z 20 września 2023 r. wymienił dalsze czynności mające doprowadzić do zebrania materiału dowodowego, a podejmowane po wniesieniu skargi na bezczynność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 K.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 K.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia.
W rozpoznawanej sprawie uznać należało, że Prezydent dopuścił się bezczynności, bowiem od 5 grudnia 2016 r., kiedy to otrzymał wniosek skarżących z 2 grudnia 2016 r. o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość (w dniu 12 grudnia 2016 r. do ww. wniosku przyłączyła się M. D.), do dnia wyrokowania wniosku tego nie rozpoznał. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ nie wywiązał się z ustawowego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy bez zbędnej zwłoki, a zatem koniecznym było wydanie wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania powyższego wniosku. Wyznaczając, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", termin w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy, Sąd miał na względzie możliwość zakończenia w tym okresie postępowania. Zdaniem Sądu, realnym terminem, w jakim możliwe jest rozpoznanie wniosku z 2 i 12 grudnia 2016 r., jest termin 2 miesięcy od daty zwrotu do organu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Wyznaczając powyższy terminu Sąd wziął z jednej strony pod uwagę, że pełnomocnik skarżących pismem z 1 września 2023 r. sprostował wniosek o odszkodowanie z 2 grudnia 2016 r. przez korektę oznaczenia gruntu, co m.in. skutkowało ponownym zleceniem we wrześniu 2023 r. biegłemu geodecie sporządzenia kolejnego opracowania geodezyjnego w zakresie żądania wniosku z grudnia 2016 r. (por. pismo procesowe z 20 września 2023 r. – k-57 akt sądowych). Z drugiej jednak strony Sąd miał na względzie, że organ dopiero na skutek skargi wniesionej w niniejszej sprawie rozpoczął gromadzenie materiału dowodowego. W tej sytuacji wyznaczony przez Sąd termin będzie wystarczający do zakończenia przedmiotowego postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał również, że w przedmiotowej sprawie bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sytuacja taka zaszła w niniejszej sprawie, bowiem organ od otrzymania w dniu 5 grudnia 2016 r. wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania za nieruchomość przez 3 lata i 5 miesięcy (i to mimo licznych monitów skarżących) nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Dopiero pismem z 1 kwietnia 2020 r. wystąpił do Sądu Okręgowego w [...] o informację dotyczącą toczącego się postępowania z powództwa skarżących przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie Mazowieckiemu o zapłatę. Jednocześnie poinformował pełnomocnika skarżących o przewidywanym terminie załatwienia sprawy do 31 czerwca 2020 r. Kolejną czynność podjęto niemal rok później, kiedy to w dniu 1 lutego 2021 r. wystąpiono do Sądu Okręgowego w [...] o wypożyczenie z akt ww. postępowania akt własnościowych nieruchomości (akta te nadesłano w dniu 1 marca 2021 r.), jednocześnie informując strony o zakończeniu postępowania do 30 czerwca 2021 r. Ostatecznie postanowieniem z 16 kwietnia 2021 r. zawieszono przedmiotowe postępowanie, zaś postanowieniem z 17 listopada 2021 r. postanowienie to zostało uchylone przez Wojewodę Mazowieckiego. W międzyczasie Prezydent pismami z 21 kwietnia 2021 r. wystąpił do Ministerstwa Finansów i Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych o nadesłanie dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia (dokumenty z sądu wieczystoksięgowego wpłynęły w dniu 26 maja 2021 r., zaś z Ministerstwa Finansów w dniu 23 września 2021 r.). Po zwrocie przez Wojewodę Mazowieckiego w dniu 17 lutego 2022 r. akt przedmiotowej sprawy (po uchyleniu postanowienia o zawieszeniu postępowania), organ w dniu 4 marca 2022 r. zlecił wykonanie opinii geodezyjnej. Choć opinię tę otrzymał w dniu 23 maja 2022 r., do dnia wniesienia obecnie rozpoznawanej skargi na bezczynność, tj. do 19 kwietnia 2023 r. nie podjął już żadnych czynności i to mimo wystosowania przez skarżących w dniu 22 grudnia 2022 r. ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Jak wynika z akt sprawy, dopiero wniesienie skargi zmobilizowało organ do podjęcia dalszych czynności mających na celu zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie.
Z powyższego bezspornie wynika, że organ nie tylko początkowo przez niemal 3,5 roku nie podejmował żadnych czynności w sprawie (od 5 grudnia 2016 r. do 1 kwietnia 2020 r.), to w kolejnych latach, aż do dnia wniesienia skargi podjął zaledwie trzy takie czynności (w lutym i kwietniu 2021 r. oraz w marcu 2022 r.). Tymczasem bieg terminów rozpoznania sprawy w ww. okresie był wstrzymany jedynie przez 7 miesięcy, tj. w czasie zawieszenia postępowania (na mocy art. 103 K.p.a.), a dokładnie od 16 kwietnia 2021 do 17 listopada 2021 r. Co więcej, od daty otrzymania wniosków o odszkodowanie organ jedynie dwukrotnie informował strony o przewidywanym terminie załatwienia sprawy oraz przyczynach zwłoki, do czego zobligowany był art. 36 § 1 i § 2 K.p.a. Jak już wskazano powyżej, dopiero wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność z 13 kwietnia 2023 r. skutkowała podjęciem działań i zleceniem wykonania kolejnych opinii geodezyjnych niezbędnych do wydania decyzji. Z powyższego wynika, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 K.p.a. Organ w sprawie działał opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia, w sytuacji gdy mogła ona być rozstrzygnięta dużo wcześniej.
Powyższa ocena skutkowała jednocześnie wymierzeniem Prezydentowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. W judykaturze wskazuje się, że wymierzenie grzywny jest środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona niedopuszczalnego, celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SAB/Gd 39/19, https://cbois.nsa.gov.pl). Okoliczności niniejszej sprawy, w tym długotrwałość poszczególnych okresów bezczynności oraz podejmowanie nielicznych czynności procesowych w okresie od dnia wpływu wniosku do dnia wniesienia skargi, potwierdzały potrzebę dyscyplinowania Prezydenta w celu zapewnienia terminowego podejmowania rozstrzygnięć w przyszłości. W konsekwencji Sąd uznał, że grzywna w wysokości 5000 zł uwzględnia całokształt okoliczności sprawy, jest adekwatna do stopnia zaniedbania organu oraz spełni swoją funkcję represyjno-dyscyplinującą, skutecznie oddziałując na organ.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt
1-3 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 4 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł.
Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postę