I SAB/Wa 116/24

I SAB/Wa 116/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Justyna Wtulich-Gruszczyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2285/24 - Wyrok NSA z 2025-03-14
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Stwierdzono, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 par. 1 pkt 3, art. 149 par. 1a, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 149 par. 2 w zw. z art. 154 par. 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skarg H. Z., M. H., K. O., K. H., R. W., A. W., H. W., P. W., J. W., M. W., M. B., M. B., P. B., E. S., R. P., K. P., A. P., R. L., S. B., T. L., E. W., I. S. oraz A. B. i E. I. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z [...] maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. wymierza Ministrowi Rozwoju i Technologii grzywnę w wysokości 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych; 4. przyznaje od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżących H. Z., M. H., K. O., K. H., R. W., A. W., H. W., P. W., J. W., M. W., M. B., M. B., P. B., E. S., R. P., K. P., A. P., R. L., S. B., T. L., E. W., I. S., A. B. i E. I. sumę pieniężną w kwocie po 1.000 (tysiąc) złotych na rzecz każdego ze skarżących; 5. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz H. Z., M. H., K. O., K. H., R. W., A. W., H. W., P. W., J. W., M. W., M. B., M. B., P. B., E. S., R. P., K. P., A. P., R. L., S. B., T. L., E. W., I. S. solidarnie kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 6. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz A. B. i E. I. solidarnie kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
[...] pismem z 4 marca 2024 r. wnieśli skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania prowadzonego przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku z 15 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r., nr MT-518/1/54 oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z 15 października 1953 r., nr ST/TN-15/0/46/53 odmawiającej dotychczasowym właścicielkom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], hip. [...]. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Wa 116/24.
Skarżący wnieśli o wyznaczenie Ministrowi Rozwoju i Technologii miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o stwierdzenie, że bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, wnieśli o wymierzenie organowi grzywny w wysokości 35.000,00 zł oraz o przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej do wysokości 26.000,00 zł na rzecz każdego z nich oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przypisanych. Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym ze względu na charakter sprawy dotyczący bezczynności organu.
W uzasadnieniu skargi wskazali, że wnioskiem z 15 maja 1996 r. [...] wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r. nr MT-518/1/54 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 15 października 1953 r., nr ST/TN/15/O/46/53.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 15 września
1999 r., nr PO.05-R-57/96 odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 29 lutego
2000 r., nr PO.5.3-WP-718/99.
Powyższe decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 640/00.
Pismem z 31 lipca 2023 r. Minister Rozwoju i Technologii poinformował strony, że postępowanie z wniosku [...] z 15 maja 1996 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.
Skarżący podnieśli, że umorzenie postępowania z uwagi na prekluzję czasową w związku z wejściem w życie ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491) musi nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Z tego względu poinformowanie stron postępowania pismem z 31 lipca 2023 r. nie zakończyło postępowania w niniejszej sprawie. Zaznaczyli, że od dnia wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny do dnia wniesienia skargi organ nie wydał decyzji w przedmiotowej sprawie.
Podnieśli, że nie ulega wątpliwości, iż organ pozostaje w bezczynności w prowadzeniu postępowania, bowiem do chwili obecnej, pomimo upływu maksymalnych terminów sprawa z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji pozostaje nierozpoznana. Dodali, że Minister Rozwoju i Technologii wielokrotnie przekroczył maksymalne terminy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Skarżący pismem z 4 września 2023 r. wnieśli ponaglenie na bezczynność i przewlekłość prowadzenia postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii.
Skarżący wskazali, że zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę "wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów". Zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r., przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2023 r. wyniosło 7.155,48 zł. Skarżący zaznaczyli, że biorąc pod uwagę powyższe kwoty Sąd może wymierzyć Ministrowi Rozwoju i Technologii grzywnę w maksymalnej wysokości 71.554,80 zł. Skarżący wnoszą natomiast o wymierzenie organowi grzywny w wysokości poniżej 50 % maksymalnej grzywny, co jest uzasadnione czasem oczekiwania Skarżących, a także ich poprzedników prawnych na rozstrzygnięcie.
Skarżący dodali, że maksymalna wysokość sumy pieniężnej, która może zostać przyznana na rzecz każdego z nich to 71.554,80 zł. W niniejszej sprawie, zdaniem Skarżących zasadne jest zasądzenie kwoty wynoszącej po 26.000,00 zł na rzecz każdego ze Skarżących. Kwota ta wynika z faktu, iż w sprawie mamy do czynienia z rażącą i trwającą aż 28 lat bezczynnością i przewlekłością postępowania.
Skarżący dodali, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego nieważnej decyzji, ale stanowi także prejudykat stanowiący podstawę dochodzenia odszkodowania za wydanie nieważnej decyzji. Zaznaczyli, że gdyby Minister Rozwoju i Technologii w odpowiednim czasie rozpoznał wniosek poprzedników prawnych skarżących to mogliby oni wystąpić z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o szkodę poniesioną w wyniku bezprawnej decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej utrzymującej w mocy decyzję Rady Narodowej w m.st. Warszawie.
Pismem z 4 kwietnia 2024 r. [...] wnieśli także skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku z 15 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r., nr MT-518/1/54 oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z 15 października 1953 r., nr ST/TN-15/0/46/53 odmawiającego dotychczasowym właścicielkom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], hip. [...].
Skarżący wnieśli o wyznaczenie Ministrowi Rozwoju i Technologii miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o stwierdzenie, że bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, wnieśli o wymierzenie organowi grzywny w wysokości 35.000,00 zł oraz o przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej do wysokości 26.000,00 zł na rzecz każdego ze skarżących oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przypisanych. Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym ze względu na charakter sprawy dotyczący bezczynności organu.
Ponadto, wnieśli o połączenie sprawy do wspólnego rozpoznania wraz ze skargą wniesioną na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania z 4 marca 2024 r. Sprawa ze skargi [...] została zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Wa 139/24. W uzasadnieniu skargi skarżący podali argumentację na poparcie swoich twierdzeń i wniosków uzasadniając je w ten sam sposób co zostało uczynione w skardze z 4 marca 2024 r., zarejestrowanej pod sygn. akt I SAB/Wa 116/24.
W odpowiedzi na obie skargi Minister Rozwoju i Technologii wniósł o oddalenie skarg. Udzielając odpowiedzi w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 139/24 organ przychylił się do wniosku Skarżących o połączenie tej sprawy ze skargą z 4 marca 2024 r. (zarejestrowaną pod sygn. akt I SAB/Wa 116/24).
Wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 640/00 uchylił zaskarżone decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 15 września 1999 r. oraz z 29 lutego 2000 r., wskazując w uzasadnieniu, że organ prowadził postępowanie nadzorcze tylko z udziałem Skarżących, podczas gdy legitymację w tej sprawie mają łącznie wszyscy następcy prawni byłych właścicieli.
Organ wskazał, że po zwróceniu akt sprawy w dniu 24 stycznia 2002 r., wystąpił z pismem z 13 lutego 2002 r. do pełnomocnika wnioskodawców o nadesłanie dokumentów, mających ustalić wszystkich spadkobierców byłych właścicielek. W odpowiedzi, pełnomocnik Wnioskodawców, nadesłał część dokumentów, jednakże nie wyczerpywały one kręgu spadkobierców. Prowadzone postępowanie, z uwagi na dużą ilość liczby uczestników oraz fakt zamieszkiwania ich poza granicami Polski, jak wskazano w piśmie z 15 grudnia 2004 r. musiało ulec przedłużeniu, nie z winy organu. Organ zaznaczył, że przez cały okres postępowania, Skarżący nie kwestionowali działań organu. Postanowieniem z
4 kwietnia 2013 r. postępowanie zostało zawieszone, a podjęto je postanowieniem z 26 września 2014 r. Jednak w piśmie z 14 września 2015 r., pełnomocnik poinformował o kolejnym zgonie strony w 2014 r., i o braku dokumentu spadkowego, co wynika z pisma z 6 września 2016 r. W kolejnym piśmie z 13 marca 2019 r. Skarżący poinformowali o śmierci kolejnych stron w 2017 r. i w 2019 r., natomiast dokument spadkowy wpłynął w dniu 9 listopada 2020 r.
Organ podał, że w dniach 1 czerwca 2021 r. i 16 czerwca 2021 r. akta sprawy przekazano do CBA w związku z prowadzonym postępowaniem przez Prokuratora Rejonowego we Wrocławiu. Akta zostały zwrócone 18 lipca 2023 r.
Pismem z 31 lipca 2023 r. poinformował strony o umorzeniu z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r., nr MT-518/1/54 oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 15 października
1953 r., nr ST/TN-15/0/46/53.
W związku z informacją pełnomocników o śmierci mocodawczyń [...] pismem z 15 lutego 2024 r. organ zwrócił się o podanie informacji dotyczących nabycia spadku po ww. osobach.
Pismem z 4 marca 2024 r. pełnomocnik Skarżących wskazał, że po zmarłej w dniu [...] przeprowadzono postępowanie spadkowe, które zakończyło się dopiero 15 czerwca 2023 r. W piśmie tym wskazano także, że zmarły kolejne mocodawczynie [...]. Jednocześnie wskazano, że postępowanie po [...] zostało zakończone w [...]. Organ zaznaczył, że Skarżący nie przestawili jednak spadków, ani nie wskazali żadnych bliższych danych na podstawie których można by ustalić i dotrzeć do potencjalnych spadkobierców zmarłych.
Organ podkreślił, że jego działania, jak i stron postępowania, przez cały okres jego trwania postępowania oscylowały wokół ustalenia stron postępowania. Działania organu nie miały natomiast wpływu na wejście w życie przepisów umarzających postępowanie spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości. Każda informacja o zgonach, zgłaszanych przez pełnomocników, powodowała konieczność uzyskania przez spadkobierców dokumentów spadkowych. To ta okoliczność powodowała brak możliwości wydania decyzji administracyjnej. Minister zaznaczył, że to nie organ nadzoru wszczynał i prowadził postępowanie spadkowe, a spadkobiercy zmarłych. To ich działania, długotrwałe prowadzenie postępowań spadkowych, przyczyniły się do braku decyzji. Wskazał, że nadal brak jest pełnego kręgu spadkobierców.
Dodał, że w związku z utrwaleniem się w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, w myśl którego zwrot: "postępowanie administracyjne (...) umarza się z mocy prawa", jakim posługuje się ww. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem - decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu opartym na art. 145 § 3 p.p.s.a., mając na względzie zasady ekonomii postępowania, mimo braku ustalenia wszystkich spadkobierców, wydał w dniu 2 kwietnia 2024 r. decyzję nr DO3.7611.340.2019.BC, stwierdzającą, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r., nr MT-518/1/54 oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 15 października
1953 r., nr ST/TN-15/0/46/53 odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. hip. [...], zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. Organ zaznaczył, że tym samym nie pozostaje w bezczynności.
Postanowieniem z 26 czerwca 2024 r. Sąd na podstawie art. 111 § 1 ppsa połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obie sprawy o sygn. akt I SAB/Wa 116/24 i o sygn. akt I SAB/Wa 139/24 i postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SAB/Wa 116/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935) powoływanej dalej jako: "ppsa" sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 149 § 1 ppsa sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Wskazać należy, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 kpa). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 kpa). W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).
Stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 kpa na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa (bezczynność) lub gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu do organu prowadzącego postępowanie (§ 3). W niniejszej sprawie Skarżący pismem z
|4 września 2023 r. wnieśli ponaglenie, a zatem skarga jest dopuszczalna.
Jak wynika z wyżej wskazanych przepisów bezczynność zachodzi wtedy, gdy sprawy nie rozpatrzono w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa.
Natomiast przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania. Przewlekłość oznacza zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym. Oznacza to podejmowanie przez organ czynności, które - wbrew zasadzie wynikającej z art. 12 kpa - nie zmierzają do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, albo mają charakter czynności nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy.
Uznając niniejszą skargę za dopuszczalną Sąd zobligowany jest do oceny, czy w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność, czy też organ prowadził postępowanie przewlekle. Zważyć bowiem należy, że w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, że w zakresie postaci niedziałania organu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ppsa wskazanych w piśmie inicjującym postępowanie przed sądem administracyjnym, sąd nie jest związany kwalifikacją wskazaną przez skarżącego. Ostatecznej oceny dotyczącej tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu, czy stan przewlekłego prowadzenia postępowania podejmuje sąd i daje temu wyraz w wyroku (por. postanowienie NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Minister Rozwoju i Technologii pozostaje w bezczynności. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że maksymalny termin na załatwienie sprawy, jaki przewiduje art. 35 § 3 kpa (2 miesiące) został w niniejszej sprawie znacznie przekroczony. Ponadto, podejmowane przez organy w trakcie postępowania czynności nie można uznać za niepotrzebne, zbędne czy prowadzące do przedłużenia postępowania, co świadczyłoby o przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ.
Jak wynika z akt sprawy od daty zwrotu akt sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 24 stycznia 2002 r. do daty wniesienia skargi do Sądu (pismem z 4 marca 2024 r.) organ nie rozpoznał wniosku z 15 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 27 lutego 1954 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 15 października 1953 r.
Jak wynika z akt sprawy pismem z 13 lutego 2002 r. organ wystąpił do pełnomocnika wnioskodawców o nadesłanie dokumentów mających ustalić wszystkich spadkobierców byłych właścicielek. Pismem z 28 listopada 2003 r. poinformował strony, że sprawa zostanie rozpatrzona w terminie 2 miesięcy od zgromadzenia całości materiału dowodowego.
Z uwagi na dużą ilość uczestników postępowania oraz fakt zamieszkiwania ich poza granicami Polski pismem z 15 grudnia 2004 r. strona wystąpiła o wydłużenie terminów do składania dokumentów. Przez kolejne lata trwania postępowania organ podejmował działania zmierzające do ustalenia stron postępowania, tj. następców prawnych współwłaścicieli nieruchomości. Informacje o śmierci kolejnych stron postępowania, zgłaszane przez pełnomocników, powodowały konieczność uzyskania przez spadkobierców dokumentów spadkowych, co również spowodowało przedłużenie postępowania. Zauważyć jednak należy, że pomimo podjętych przez organ przez tyle lat działań do dnia wydania decyzji (2 kwietnia 2024 r.) nie ustalono wszystkich stron postępowania, a zatem działania organu uznać należy za mało skuteczne.
Dopiero po wniesieniu przez skarżących skargi z 4 marca 2024 r. organ pomimo braku ustalenia wszystkich spadkobierców wydał w dniu 2 kwietnia 2024 r. decyzję nr DO3.7611.340.2019.BC stwierdzającą, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji zostało umorzone z mocy prawa z dniem
16 września 2021 r.
Powyżej wskazane okoliczności prowadzą do wniosku, że organ pozostaje w bezczynności, a ta w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo. Poza sporem jest, że organ dopiero po wniesieniu przez skarżących skargi wydał orzeczenie w sprawie, jednak przez długie okresy czasu nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Brak podejmowania przez tak znaczny okres czasu skutecznych działań zmierzających do załatwienia sprawy pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i art. 12 kpa.
Zauważyć należy, że organ prowadzone postępowanie zawiesił tylko raz postanowieniem z 4 kwietnia 2013 r., w związku ze śmiercią strony celem wystąpienia przez strony do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenia nabycia spadku. Postępowanie to zostało podjęte postanowieniem z
26 września 2014 r. Wprawdzie okres zawieszenia postępowania nie wlicza się do terminów przewidzianych w przepisach prawa do dokonania określonych czynności jednak nawet przy odliczeniu powyższego okresu zawieszenia postępowania terminy do załatwienia sprawy przez organ zostały znacznie przekroczone. Wskazany przez organ brak akt sprawy w związku z przekazaniem ich w 2021 r. do CBA także nie usprawiedliwia bezczynności organu. Istniała bowiem możliwość wypożyczenia akt i sporządzenia kserokopii dokumentów niezbędnych do rozpoznania wniosku strony. Ta ostatnia czynność w dobie dzisiejszej techniki nie nastręcza żadnych trudności.
Z przyczyn wyżej wskazanych stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a ta w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo.
Od wniosku z 15 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji do dnia wydania przez organ decyzji 2 kwietnia 2024 r. upłynęło wiele lat. Niewątpliwie zatem znacznie przekroczone zostały terminy przewidziane dla rozpoznania sprawy, wskazane w przepisach art. 35 kpa.
Jak wynika z akt sprawy organ wydał decyzję 2 kwietnia 2024 r., a zatem wydanie decyzji skutkowało koniecznością umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (pkt 2 sentencji wyroku).
O ile oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności Sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania, to ustanie bezczynności nie zwalnia Sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie istotnie wystąpiła bezczynność i czy miała ona miejsce rażącym naruszeniem prawa (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19).
Stwierdzić należy, że w przedstawionych okolicznościach sprawy zasadne jest ukaranie organu grzywną w kwocie 10.000 zł, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonym w art. 154 § 6 ppsa i stanowi środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym. Zważyć należy, że tak znaczna zwłoka w rozpoznaniu wniosku, przy braku podejmowania czynności w sprawie świadczą o rażącym lekceważeniu norm prawnych i unikaniu podejmowania rozstrzygnięcia, bez jakichkolwiek obiektywnie weryfikowalnych przyczyn mogących ten stan rzeczy usprawiedliwiać. Świadczy także o lekceważeniu praw stron postępowania do załatwienia sprawy w terminie.
Zasadnym jest więc żądanie skarżących przyznania od organu sumy pieniężnej, które znajduje podstawę w art. 149 § 2 in fine P.p.s.a. Orzeczenie w tym zakresie ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu. Instytucja ta została przewidziana, jako możliwość realnego oddziaływania na organy administracji. Rzeczona suma pieniężna nie zastępuje odszkodowania z tytułu bezczynności organów administracji, które może być dochodzone na drodze procesu cywilnego lecz ma przede wszystkim na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał za zasadne przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, aczkolwiek w kwocie niższej niż żądano w skardze. Sąd przyznał Skarżącym sumę pieniężną w kwocie po 1.000 zł na rzecz każdego ze skarżących. Sąd miał na uwadze, że organ wielokrotnie przekroczył termin rozpoznania sprawy, zwłoka miała więc wyjątkowo rażący charakter. Z akt sprawy nie wynikają powody dla których tak znaczną zwłokę można by usprawiedliwić. Niewątpliwie bardzo długie oczekiwanie na rozpoznanie wniosku mogło wywołać u skarżących poczucie krzywdy, lekceważenia strony, utratę zaufania do organów państwa. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że organ, wprawdzie ze znacznym opóźnieniem, jednak wydał decyzję w sprawie. Miało to więc wpływ na wysokość przyznanej Skarżącym sumy pieniężnej.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i 149 § 1a ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w pkt 2 sentencji uzasadnione jest treścią art. 161 § 1 pkt 3 ppsa, a w pkt 3 i 4 sentencji wyroku treścią art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ppsa. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt 5 i 6 sentencji wyroku). Na koszty te składają się wpisy od wniesionych skarg i koszty zastępstwa procesowego.