I SAB/Wa 111/21

I SAB/Wa 111/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Iwona Ścieszka
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
659
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 296/22 - Wyrok NSA z 2022-11-10
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Zobowiązano ...i stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149 par. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 par. 1a i par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W.D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie przyznania własności czasowej nieruchomości 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]–[...] – w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz W.D. sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz W.D. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z [...] marca 2021 r. W.D. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta [...] (dalej jako "organ") postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] lutego 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] –[...].
Skarżący podniósł, że ostateczną decyzją z [...] lutego 2001 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1950 r. nr [...], odmawiającego dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]–[...] i jednocześnie stwierdzającego, że wszystkie budynki położone na powyższym gruncie przeszły na własność Gminy [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. Na skutek powyższej decyzji wniosek dekretowy podlega ponownemu rozpoznaniu przez Prezydenta [...], który dotychczas nie wydał decyzji w sprawie.
Wobec powyższego skarżący wniósł o stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] złotych oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w związku z koniecznością weryfikacji mapy sytuacyjnej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako [...]-[...] wykonanej przez geodetę uprawnionego Z.O. w dniu [...] lutego 2009 r. organ podjął kroki mające na celu pozyskanie dokumentacji geodezyjnej, na podstawie której została sporządzona przedmiotowa mapa. Organ podniósł również, że pismem z [...] lutego 2021 r. pełnomocnik stron został poinformowany o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie rozstrzygnięcia sprawy do [...] maja 2021 r. Ponadto, wskazał, że materia dotycząca orzekania na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. oraz ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest skomplikowana i trudna. Wydanie w tego rodzaju sprawach decyzji ostatecznej wymaga zgromadzenia i dogłębnej analizy materiału dowodowego, co musi trwać dłużej niż przy niektórych innych postępowaniach administracyjnych. Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie i rzetelnie ustalone, wymagają wielu dokładnych czynności, co skutkuje długotrwałością działań niezbędnych w toku postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 dalej jako "k.p.a.") organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, również w przypadku gdy zwłoka nastąpiła z przyczyn niezależnych od organu.
Pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację działania przez organ w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że tylko formalnie organ nie jest bezczynny (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 69 - 70). Przewlekłość postępowania obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12).
Zatem dla stwierdzenia, czy organ administracyjny prowadził postępowanie w sposób przewlekły nie ma znaczenia to, czy podejmował w trakcie postępowania jakiekolwiek czynności, a nawet rozstrzygnięcia. Znaczenie ma to czy rzeczywiście podjęte przez organ działania doprowadziły do sprawnego zakończenia postępowania bez zbędnej zwłoki. Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia.
Art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") zawiera również normę, zgodnie z którą uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wymaga od sądu stwierdzenia czy nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku z [...] lutego 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ulicy [...], hip. [...]-[...] oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce. W związku z powyższym zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za zasadny, co skutkuje wyznaczeniem trzymiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.
Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniałe w sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie na skutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji z [...] lutego 2001 r. o stwierdzeniu nieważności odmownego orzeczenia dekretowego "odżył" wniosek z [...] lutego 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...]. Z akt sprawy wynika, że powyższa decyzja Kolegium wpłynęła do Prezydenta [...] w dniu [...] marca 2001 r., a akta sprawy organ otrzymał od Kolegium w dniu [...] kwietnia 2001 r. Od tego momentu rozpoczął swój bieg termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 § 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z akt administracyjnych wynika, że pierwsze czynności w sprawie rozpoznania wniosku dekretowego organ podjął dopiero w dniu [...] listopada 2005 r., a więc dopiero po upływie czterech i pół roku od otrzymania akt z Kolegium (pismo Prezydenta do stron postępowania o przesłanie aktu notarialnego z [...] grudnia 1947 r., postanowień spadkowych z [...] lutego 1981 r. i [...] czerwca 1976 r. oraz informacji o budynku wybudowanym na gruncie). Pismami z tej samej daty organ wystąpił do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami, Naczelnika Wydziału Planowania Miejscowego, Biura Gospodarki Nieruchomościami i Archiwum Państwowego o dokumentację dotyczącą przedmiotowej nieruchomości. Kolejno, po ponagleniach z [...] lipca 2007 r., [...] lipca 2008 r. oraz [...] października 2008 r. organ pismem z 6 listopada 2008 r. poinformował strony o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy i wskazał, że sprawa zostanie rozpoznana w terminie dwóch miesięcy od zebrania całości materiału dowodowego. Następnie pismem z [...] stycznia 2020 r. organ poinformował strony o przyczynach zwłoki i terminie załatwienia sprawy do [...] kwietnia 2020 r., co nastąpiło po złożeniu przez pełnomocnika skarżącego pismem z [...] grudnia 2019 r. skargi na działalność Biura Spraw Dekretowych. Po upływie kolejnych ośmiu miesięcy i ponaglenia strony z [...] maja 2020 r. pismami z [...] i [...] sierpnia 2020 r. organ wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] oraz Wydziału Ksiąg Wieczystych o przedłożenie odpisu prawomocnego postanowienia spadkowego z [...] lutego 1981 r. oraz odpisu wykazu hipotecznego z księgi hipotecznej nieruchomości [...]. Ponadto, pismami z [...] października 2020 r. oraz [...] lutego 2021 r. organ poinformował strony, że rozpatrzenie sprawy nastąpi odpowiednio do [...] stycznia 2021 r. oraz do [...] maja 2021 r.
Powyższe nie pozwala przyjąć, że organ działał w niniejszej sprawie mającej na celu rozpoznanie wniosku dekretowego, który "odżył" w 2001 r., a więc dwadzieścia lat temu, wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z wyrażoną w przepisach k.p.a. zasadą szybkości postępowania. W dalszej kolejności prowadzić musi to nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym do rażącego naruszenia norm zawartych w przepisach art. 8 i art. 12 k.p.a. Przyczyn braku podejmowania przez tak znaczny okres czasu realnych działań zmierzających do merytorycznego załatwienia sprawy nie może przy tym usprawiedliwiać podniesiona w odpowiedzi na skargę konieczność weryfikacji mapy sytuacyjnej nieruchomości wykonanej w dniu [...] lutego 2009 r. czy też skomplikowany charakter spraw dotyczących nieruchomości [...] objętych dekretem z 26 października 1945 r.
W ocenie Sądu, opisane wyżej okoliczności uzasadniają również przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej określonej w art. 149 § 2 p.p.s.a. Za zasadne Sąd uznał przyznanie tej sumy w kwocie 2000 złotych. Przyznanie sumy pieniężnej mogą uzasadniać jedynie szczególne okoliczności sprawy, tj. wyjątkowo rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak również obawa, że bez przyznania tej kwoty na rzecz strony skarżącej organ nie podejmie skutecznych działań prowadzących do załatwienia sprawy. Kwota ta stanowi również swego rodzaju zadośćuczynienie za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Taka sytuacja wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie, w której organ nadal nie zakończył postępowania mającego na celu rozpoznanie wniosku dekretowego z 9 lutego 1948 r., który "odżył" na skutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z [...] lutego 2001 r., a więc dwadzieścia lat temu, oraz nie czynił odpowiednych działań w sprawie zmierzających do jak najszybszego jej zakończenia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.