I SAB/Wa 10/24

I SAB/Wa 10/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Monika Sawa /przewodniczący sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6292 Przymusowy zarząd państwowy
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1464/24 - Postanowienie NSA z 2025-11-21
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, 120 w zw. z art. 119 pkt 4, 149 par. 1a,161 par. 1 pkt 3, 203 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. F. oraz [...] Spółka Jawna [...] w [...] na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. odrzuca skargę [...] Spółka Jawna [...] w [...]; 2. stwierdza, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. umarza postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku A. F. z 30 sierpnia 2010 r. w części dotyczącej stwierdzenia przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz A. F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Pismem z 9 września 2021 r. (data prezentaty) A. F. (dalej: "skarżący") oraz [...] Spółka Jawna [...] w [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej: "organ") w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. nr OR3-0075-Łd-1 o przejęciu na własność Skarbu Państwa Przedsiębiorstwa [...] i Ska w [...].
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Prezes Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości zarządzeniem z 29.06.1951 r. ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem prowadzonym pod firmą [...] w [...].
Zarządzeniem z 3.05.1956 r. Minister Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zmienił zarządzenie z 29.06.1951 r. poprzez powierzenie przymusowego zarządu nad ww. przedsiębiorstwem [...].
Orzeczeniem z 31 marca 1970 r. nr OR3-0075-Łd-1 Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych orzekł o przejściu na własność Skarbu Państwa, przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], wraz z pakietem nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, położonych w [...] o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2, a zapisanych w księgach wieczystych nr hip. [...], KW Nr [...], nr hip. [...], KW Nr [...], nr hip. [...], KW Nr [...], nr hip. [...], KW Nr [...], nr hip. [...] oraz KW Nr [...], stanowiących działki nr [...] o pow. 6 ha 1100 m2, nr [...] o pow. 3 ha 2700 m2, nr [...] o pow. 21 ha [...] m2, nr [...] o pow. 3 ha 2800 m2, nr [...] o pow. 1300 m2, nr [...] o pow. 2800 m2, nr [...] o pow. 400 m2, nr [...] o pow. 200 m2, oznaczone na planie i rejestrze pomiarowym sporządzonym w dniu 8.03.1969 r. za nr [...] przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] oraz działki nr [...] o pow. 9409 m2 i nr [...] o pow. 1 ha 250 m2 oznaczone na planach i rejestrach pomiarowych sporządzonych w dniu 28.03.1969 r. za nr [...] i nr [... przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...].
Następnie Minister Gospodarki decyzją nr DP/1353/123/92/98/MG z 30 grudnia 1998 r. stwierdził w części nieważność ww. orzeczeń z 29.06.1951 i z 3.05.1956 r. oraz stwierdził, że w części zostały one wydane z naruszeniem prawa, zaś decyzją z 24.03.1999 r. nr DP-0241/123/92/R/MG/293/99 utrzymał w mocy własną decyzję z 30 grudnia 1998 r.
Pismem z 30 sierpnia 2010 r. A.F.- działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych spadkobierców wspólników spółki - złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r.
Pismem z 30 września 2010 r. Minister Infrastruktury zawiadomił o wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 31 marca 1970 r.
Również pismami z tego samego dnia wystąpił do:
- Starostwa Powiatowego w [...] o przesłanie informacji o aktualnym stanie prawnym znacjonalizowanych nieruchomości,
- urzędów o odszukanie i przesłanie dokumentów archiwalnych dotyczących przedmiotowej nacjonalizacji,
- Ministerstwa Gospodarki z wnioskiem o wypożyczenie akt administracyjnych postępowania nadzorczego zakończonego ww. decyzją Ministra Gospodarki z 30 grudnia 1998 r.,
- do Archiwum Akt Nowych o odszukanie i przesłanie dokumentów archiwalnych dotyczących przedmiotowej nacjonalizacji.
Zaś pismem z 18 stycznia 2011 r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o przesłanie informacji, czy spółka [...] w [...] została przerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego.
Następnie postanowieniem z 16 czerwca 2011 r. nr B04f-787-R-317/10 Minister Infrastruktury zawiesił postępowanie z wniosku A. F. - do czasu rejestracji w KRS spółki jawnej pod firmą [...] w [...].
Przedmiotowa spółka została przerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z 2.08.2019 r. sygn. akt [...].
Postanowieniem z 23 stycznia 2020 r. nr DO-IV.7613.38.2019.AD Minister Rozwoju podjął - na wniosek spółki [...] - postępowanie zawieszone ww. postanowieniem z 16 czerwca 2011 r. Wniosek o podjęcie postepowania został złożony 30 września 2019 r. 26 lutego 2020 r. do Prokuratury Krajowej został skierowany wniosek o rozważenie wniesienia skargi nadzwyczajnej na postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z 2 sierpnia 2019 r. Prokuratura Krajowa pismem z 9 września 2020 r. poinformowała o braku podstaw do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
Minister następnie podejmował szereg czynności w sprawie - występując w licznych pismach do różnych organów, urzędów, sądów i notariuszy o nadesłanie informacji lub przesłanie dokumentów, m.in. organ wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o nadesłanie kopii zupełnej treści księgi wieczystej dawnej rep. Hip. [... "[...]", Starostwa Powiatowego w [...] z prośbą o nadesłanie kopii planu rejestru pomiarowego z 8 marca 1969 r. nr [...] oraz 28 marca 1969 nr [...]. Odpowiedzi o ww. instytucji wpłynęły do organu 22 września 2020 r. i 29 października 2020 r. oraz 4 listopada 2020 r.
27 stycznia 2021 r. została wykonana opinia geodezyjna dotycząca ustalenia jakie działki ewidencyjne odpowiadają nieruchomości znacjonalizowanej orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r.
Organ wygenerował także dane stron z rejestru pesel i następnie pismami z 24 lutego 2021 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o udzielnie informacji czy toczy lub toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. zmarłej 22 stycznia 2021 r., Sądu Rejonowego w [...] o udzielnie informacji czy toczy lub toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po W. O. zmarłym 16 stycznia 2021 r, Sądu Rejopnowego w [...] o udzielnie informacji czy toczy lub toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. K. zmarłej 5 sierpnia 2011 r, Sądu Rejonowego w [...] o udzielnie informacji czy toczy lub toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po D. K. zmarłej 6 września 2013 r., urzędu Stanu Cywilnego w [...] o nadesłanie aktu zgonu po zmarłej 5 sierpnia 2011 r. J. K., Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o nadesłanie aktu zgonu o zmarłej 6 września 2013 r. D. K., urzędu Stanu Cywilnego w [...] o nadesłanie aktu zgonu po zmarłym 28 listopada 2019 r. 5 sierpnia 2011 r. J. B., urzędu Stanu Cywilnego w [...] o nadesłanie aktu zgonu po zmarłej 22 stycznia 2021 r. M. W. oraz do Notariuszy w [...] i [...] o nadesłanie odpisów aktów poświadczenia dziedziczenia po J. B. o W. O.
Pismem z 24 lutego 2021 r. organ zwrócił się także do Starostwa Powiatowego w [...] o nadesłanie informacji o aktualnym stanie prawnym nieruchomości położonych w [...] szczegółowo w treści pisma wymienionych.
Żądane przez organ dokumenty zostały nadesłane do akt przy pismach z 26 lutego 2021 r. oraz 1,2 , 9 ,10, 11, 24 marca 2021 r.
Postanowieniem z 1 kwietnia 2021 r. nr DO-IV.7613.38.2019.AD organ zawiesił ww. postępowanie - do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej stronie postępowania M. W.
Pismem z 15 sierpnia 2021 r. A. F. - działając w imieniu własnym, w imieniu spółki jawnej [...] oraz reprezentujący wspólników przedmiotowej spółki - wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Jednocześnie zażądał wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...] - przed dniem 15 września 2021 r.
Postanowieniem z 25 sierpnia 2021 r. nr DO-IV.7613.38.2019.AD Minister Rozwoju, Pracy i Technologii podjął postępowanie zawieszone postanowieniem z 1 kwietnia 2021 r. po złożeniu przez A. F. wniosku o podjęcie przedmiotowego postępowania pismem z 22 lipca 2021 r. wraz z odpisem aktu poświadczenia dziedziczenia z 22 lipca 2021 r.
Następnie podejmował dalsze czynności w sprawie pismami z 1 września 2021r., z 2 września 2021 r. i z 8 września 2021 r., którymi zwracał się do Starostwa Powiatowego w [...] o nadesłanie informacji o aktualnym stanie prawnym nieruchomości objętych postępowaniem oraz kopii mapy ewidencyjnej dotyczącej tych nieruchomości, do Sądu Rejonowego w [...] o nadesłanie dokumentacji geodezyjnej dotyczącej nieruchomości objętej dawną księgą rep. Hip. [...], do stron postępowania z pytaniem czy zostało przeprowadzone postepowanie spadkowe po J. K. i S. K., do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad o informacje czy działki [...] i [...] znajdują się w liniach rozgraniczający dróg publicznych, do [...] sp. z o.o. &co sp. komandytowa w [...] o udzielenie informacji czy spółce przysługuje prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] ozn. jako działki nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i [...] z obrębu [...], Zarządu Dróg Powiatowych w [...] o udzieleni informacji czy działki nr [...],[...], [...], [...](z obrębu [...])oraz nr [...] i [...] (z obrębu [...]) znajdują się w liniach rozgraniczających dróg publicznych, Urzędu Miejskiego w [...] czy wymienione w treści pisma działki z obrębu [...],[...] i [...] w [...] znajdują się w liniach rozgraniczających dróg publicznych, Starostwa Powiatowego w [...] o udzielnie informacji m.in. czy została wydana decyzja o ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej miasta [...], do skarżącego A. F. m.in. o pilne nadesłanie postanowienia spadkowego po W. B. pełnomocnictwa dla J. B., Urzędu Miejskiego w [...] o udzielenie informacji czy wspólnota gruntowa jest właścicielem działki nr [...] z obrębu [...], a także [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] o udzielnie informacji czy przed Wojewoda toczą się wskazane w treści tego pisma postępowania dot. m.in. wspólnoty gruntowej. Odpowiedzi na powyższe pisma wpływały do organu 8 i 9 września 2021 r. Od skarżącego odpowiedź wpłynęła i żądane dokumenty zostały złożone przy pismach z 9 i 14 września 2021 r..
A. F. pismem z 9 września 2021 r. (przed wydaniem ww. decyzji i postanowienia) - działając w imieniu własnym, w imieniu spółki [...] oraz reprezentujący wspólników przedmiotowej spółki - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. przejęciu na własność Skarbu Państwa Przedsiębiorstwa [...] i Ska w [...].
W skardze wniósł o:
1. zobowiązanie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii do wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. o przejęciu na własność państwa Przedsiębiorstwa [...] i Ska. W [...] - w terminie do dnia 15 września 2021 r.;
2. zobowiązanie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca
1970 r.;
3. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania;
4. stwierdzenie, że bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art.43 k.p.a. o terminach załatwiania spraw;
5. przyznanie wnioskodawcom od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 k.p.a.;
6. zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie winno być zakończone bezzwłocznie, w terminie określonym w art. 35 § 1 i 3 k.p.a. Jednakże - mimo upływu tego terminu - Minister nie podjął żadnych działań zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku i wydania stosownej decyzji.
Decyzją z 15 września 2021 r. nr DO-IV.7613.38.2019.AD organ - po rozpoznaniu wniosku A. F., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli znacjonalizowanych nieruchomości oraz wniosku spółki [...] spółka jawna [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 31 marca 1970 r. nr OR3-0075-Łd-1 w części dotyczącej przejścia na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] w [...]- odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. nr /OR3- 0075-Łd-1/ w części dotyczącej przejęcia mienia przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], z wyłączeniem wymienionego w pkt 3 orzeczenia pakietu nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 (pkt 1 decyzji) i umorzył postępowanie z wniosku A. F., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli przejętych nieruchomości, o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. nr OR3- 0075-Łd-1 - w części dotyczącej przejęcia mienia przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], za wyjątkiem nieruchomości wymienionych w pkt 3 orzeczenia, stanowiących współwłasność osób fizycznych, o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 (pkt 2 decyzji).
W uzasadnieniu podniósł, że wniosek z 30 sierpnia 2010 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. w części dotyczącej nacjonalizacji przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], nie został złożony przez podmioty legitymowane - gdyż podmiotem legitymowanym do żądania stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, w części dotyczącej przejęcia mienia przedsiębiorstwa niestanowiącego nieruchomości, była wyłącznie ta spółka jawna. Natomiast nie mają takiej legitymacji - w tej części mienia - spadkobiercy byłych właścicieli znacjonalizowanych nieruchomości, dlatego też w tym zakresie postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o jej oddalenie jako bezzasadnej, gdyż nie pozostaje on w bezczynności.
Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ podniósł, że wniosek podmiotu legitymowanego (tj. spółki jawnej) o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. został złożony dopiero pismem z 15 sierpnia 2021 r. Tym samym wezwanie do usunięcia naruszenia prawa - jako wniesione razem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia - należy uznać za przedwczesne a w konsekwencji nieskuteczne. Podkreślił, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia. W związku z tym przedmiotowa skarga - w zakresie rozstrzygniętym ww. decyzją z 15 września 2021 r. - jako niedopuszczalna powinna zostać odrzucana na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a.
Organ wskazał, że wniosek spółki jawnej rozpoznał jako wniosek złożony w dniu 15 sierpnia 2021 r. przez podmiot legitymowany, w którym wskazano - wnoszę o niezwłoczne wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. - odmawiając stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, z wyłączeniem wymienionego w pkt 3 orzeczenia pakietu nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2. Następnie postanowieniem z tego samego dnia nr DO-IV.7613.38.2019.AD, zawiesił postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. - w części dotyczącej przejęcia nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, położonych w [...] o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 - do czasu przedłożenia prawomocnych postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. i S. K., ewentualnie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłych.
Pismem z 27 czerwca 2022 r. skarżący sprecyzował skargę w ten sposób, że wskazał, że wniósł skargę w imieniu swoim oraz w imieniu spółki [...] w [...], natomiast pozostałe podmioty dotychczas wskazywane w pismach nie są stroną skarżącą.
Wyrokiem z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 348/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi: 1. odrzucił skargę spółki, 2. stwierdził, że Minister dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. umorzył postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania Ministra do rozpoznania wniosku A. F. z 30 sierpnia 2010 r., 4. oddalił skargę w pozostałej części, 5. zasądził od Ministra na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnił, że spółka przystąpiła do sprawy dopiero pismem z 15 sierpnia 2021 r., którego w tym przypadku nie można było w odniesieniu do tejże spółki traktować jako wymaganego wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi. Podkreślił, że z uwagi na treść zarzutów zawartych w skardze uznał ją za skargę na bezczynność, a nie przewlekłe prowadzenie postępowania. Wywiódł przy tym, że wydanie przez organ rozstrzygnięcia w sprawie przed rozpoznaniem skargi na przewlekłość powoduje bezprzedmiotowość tego postępowania. Sąd zaznaczył, że w sytuacji takiej dopuszczalne jest jedynie stwierdzenie czy bezczynność organu lub przewlekłość prowadzenia postępowania miała rażący charakter. Uznał, że opóźnienie w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie nie było wyrazem złej woli. Wyjaśnił przy tym, że do terminów postępowania nie wlicza się okresów zawieszenia postępowania. Dodatkowo wskazał, że przyznanie sumy pieniężnej skarżącemu ma charakter fakultatywny oraz zwrócił uwagę, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej nie został uzasadniony przez skarżącego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący wraz ze skarżącą spółką. Zaskarżyli to rozstrzygnięcie w części dotyczącej pkt 1, 2 i 4 sentencji wyroku, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrokiem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 495/23 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej: 1. uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1, 2 oraz 4 i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądził od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz A. F. oraz [...] w [...] solidarnie kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że sąd I instancji pomimo zaskarżenia zarówno bezczynności organu jak i przewlekłości postępowania nieprawidłowo przyjął, że sąd administracyjny nie jest związany kwalifikacją wskazaną przez skarżących i ostateczną decyzję dotyczącą tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu, czy stan przewlekłości prowadzonego postępowania podejmuje Sąd i daje temu wyraz w wyroku. Tym samym, skoro w konsekwencji wadliwych działań procesowych Sąd ten rozpoznał merytorycznie skargę jedynie w przedmiocie bezczynności, to dalej jest on zobowiązany również do zweryfikowania twierdzenia skarżących o naruszenie ich prawa podmiotowego do rozpoznania sprawy także w aspekcie przewlekłości postępowania. W przeciwnym wypadku strona zostałaby pozbawiona prawa do sądu.
Następnie podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wprawdzie skarżący zainicjowali postępowanie sądowe, składając pismo zatytułowane "skarga na bezczynność", ale zakres żądań sformułowanych w petitum skargi jednoznacznie i niezależnie od zakresu ich uzasadnienia wskazywał, że intencją skarżących było objęcie kontrolą zarówno bezczynności organu, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania. Niezasadne tym samym było ograniczenie przez Sąd pierwszej instancji rozpoznania skargi wyłącznie do bezczynności organu w wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia z 1970 r. Powoduje to, że sprawa zainicjowana złożoną skargą nie została rozpoznana w pełnym zakresie. Poza zakresem rozpoznania pozostała bowiem część sprawy odnosząca się do przewlekłego prowadzenia postępowania. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 ppsa, jak i zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zakresie, w jakim zarzut ten dotyczy braku przeanalizowania czynności podejmowanych przez organ w zakresie ich efektywności i celowości z punktu widzenia rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1970 r. za zasadny. Dalej wskazał, że sąd I instancji ograniczając bowiem rozpoznanie skargi wyłącznie do części dotyczącej terminowego wydania rozstrzygnięcia (bezczynność organu), pominął rozważania dotyczące ewentualnego przewlekłego prowadzenia postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można za takie rozważania uznać stwierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wydanie przez organ decyzji przed rozpatrzeniem przez sąd skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania wyłącza możliwość jej uwzględnienia i postępowanie sądowe w sprawie przewlekłości staje się bezprzedmiotowe. Sąd administracyjny ma bowiem obowiązek zbadania stanu sprawy z daty wniesienia skargi.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnione okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 149 § 1 w zw. z art. 190 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. powodujące obowiązek zbadania przez Sąd pierwszej instancji skargi w przedmiocie bezczynności organu, to z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż byłoby to na tym etapie sprawy przedwczesne.
Pismem z 25 marca 2024 r. organ w nawiązaniu do ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2023 r. wskazał, że w przedmiotowej sprawie nadal wiążąca pozostaje ocena prawna wyrażona w wyroku NSA z 28 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1770/15 zgodnie z którą spółka jawna nie wpisana do KRS nie może dokonywać czynności procesowych w toku postępowania przed organem administracji publicznej z uwagi na brak należytej reprezentacji. Dalej organ wskazał, że NSA ww. wyrokiem z 28 marca 2017 r. przesądził, że z dniem 2 sierpnia 2019 r. (data przerejestrowania spółki do KRS) niemożliwe było złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. Wskazał także, że zgodnie z art. 43 k.s.h. dla skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. w imieniu spółki jawnej koniecznym było złożenie wniosku przez wszystkich wspólników, a nie tylko przez A. F.
Decyzją z 22 marca 2024 r. Minister Rozwoju i Technologii stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. - w części dotyczącej przejęcia nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, położonych w [...] o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 zapisanych w księgach wieczystych wymienionych w komparycji tej decyzji i oznaczonych w sposób w niej wskazany uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną
w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Rozpoznając sprawę ponownie, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w postanowieniu Naczelnego Sadu Administracyjnego z 13 grudnia 2023 r., Sąd stwierdził, że wymóg złożenia ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. spełnił tylko skarżący A. F.(pismo z 15 sierpnia 2021 r.), natomiast nie został on spełniony przez skarżącą spółkę [...] w [...], która ww. pismem złożyła jednocześnie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. i wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Sąd podziela stanowisko organu zawarte w piśmie z 25 marca 2024 r., że zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z 28 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1770/15 spółka jawna nie wpisana do KRS nie może dokonywać czynności procesowych w toku postępowania przed organem administracji publicznej z uwagi na brak należytej reprezentacji. NSA ww. wyrokiem z 28 marca 2017 r. przesądził, że przed dniem 2 sierpnia 2019 r. (data przerejestrowania spółki do KRS) niemożliwe było złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. Wniosek ww. spółki jawnej został złożony dopiero pismem z 15 sierpnia 2021 r. Dopiero też w tej dacie A. F. oświadczył, że działa także w imieniu spółki jawnej. Pismo z 30 sierpnia 2010 r. zawierające wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. zostało bowiem złożone przez A. F. w imieniu własnym i spadkobierców wspólników spółki. W tej dacie A. F.nie mógł skutecznie złożyć wniosku także z tego powodu, ze spółka została zarejestrowana w KRS dopiero w sierpniu 2019 r. Wezwanie spółki do usunięcia naruszenia prawa zostało wniesione razem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji 15 sierpnia 2021 r. a zatem w zawiązku z tym należało uznać je za przedwczesne, a w konsekwencji nieskuteczne a skarga w tym zakresie podlegała odrzuceniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest także pogląd, że wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji przekracza zakres zwykłego zarządu (patrz wyrok NSA z 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 707/14). Zgodnie z art. 43 k.s.h. dla skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 31 marca 1970 r. w imieniu spółki jawnej koniecznym było zatem złożenie wniosku przez wszystkich wspólników (ewentualnie załączenie do wniosku ich zgody), a nie tylko przez A. F. a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Mając zatem powyższe na uwadze, w szczególności, że wniosek z 30 sierpnia nie został złożony w imieniu spółki gdyż w tej dacie spółka nie miała zdolności prawnej oraz z uwagi na brak zgody pozostałych wspólników, Sąd odrzucił skargę spółki [...] w [...] - na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo, zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął niezbędnych czynności w sprawie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 5 lutego 1999 r., sygn. akt I SAB 90/98, Lex nr 48016). Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy stwierdzona bezczynność została spowodowana zawinionym lub też niezawinionym brakiem czynności organu w jego podjęciu. Konieczność wydania orzeczenia na podstawie powołanych przepisów obliguje sąd administracyjny, aby opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny ocenił, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ pomimo, że do dnia wyrokowania przedmiotowe postępowanie zostało ostatecznie zakończone wydaniem rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Pomimo zatem, że organ ostatecznie wydał decyzję w przedmiotowej sprawie i zakończył postępowanie zarzut bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ przy rozpoznawaniu odwołania należało uznać za uzasadniony. Organ nie wywiązał się bowiem z ustawowych obowiązków wynikających z przepisów k.p.a. i nie zakończył postępowania w terminie wynikającym z przepisu art. 35.
Powtórzyć należy, że w niniejszej sprawie organ decyzją z 15 września 2021 r. rozpoznał wniosek A. F. działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli znacjonalizowanych nieruchomości oraz wniosek spółki [...] spółka jawna [...] - o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 31 marca 1970 r. w części dotyczącej przejścia na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] w [...]- odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. nr /OR3- 0075-Łd-1/ w części dotyczącej przejęcia mienia przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], z wyłączeniem wymienionego w pkt 3 orzeczenia pakietu nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 (pkt 1 decyzji) i umorzył postępowanie z wniosku A. F., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli przejętych nieruchomości, o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. nr OR3- 0075-Łd-1 - w części dotyczącej przejęcia mienia przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] w [...], za wyjątkiem nieruchomości wymienionych w pkt 3 orzeczenia, stanowiących współwłasność osób fizycznych, o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 (pkt 2 decyzji), natomiast decyzją z 22 marca 2024 r. Minister Rozwoju i Technologii stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 31 marca 1970 r. - w części dotyczącej przejęcia nieruchomości stanowiących współwłasność osób fizycznych, położonych w [...] o ogólnej powierzchni 34 ha 7200 m2 zapisanych w księgach wieczystych wymienionych w komparycji tej decyzji i oznaczonych w sposób w niej wskazany uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r
Skoro orzeczenie organu zostało wydane po wpłynięciu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ale przed rozpoznaniem skargi przez Sąd, uznać należy, że organ załatwił sprawę, jednakże postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu.
Niemniej jednak Sąd był zobowiązany do oceny czy w niniejszej sprawie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce a jeżeli tak czy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem z treścią art. 149 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo nie miały takiego charakteru. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. O rażącym naruszeniu prawa można mówić natomiast wówczas, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn.. akt I OSK 1181/13. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie terminu musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Z kolei w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania, Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia.
Na podstawie analizy akt sprawy Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ aczkolwiek naganne, nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim organ ostatecznie rozpoznał wniosek skarżącego oraz spółki decyzjami z 15 września 2021 r. i 22 marca 2024 r. Sąd oceniając działanie organu uwzględnił także okresy zawieszenia postępowania, które łącznie wynosiły blisko 9 lat, gdyż zgodnie z art. 103 k.p.a. zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych w kodeksie. Zwrócić należy także uwagę, że przyczyny zawieszenia postępowania nie były kwestionowane przez stronę. Ponadto jak wskazano w ustalonym stanie faktycznym pomiędzy okresami zawieszenia organ podejmował szereg czynności mających na celu zarówno ustalenia następców pranych stron postępowania – organ generował dane z systemu pesel, zwracał się do sądów powszechnych, notariuszy i urzędu stanu cywilnego o dokumenty pozwalające na ustalenie stron w sposób nie budzący wątpliwości, a także w zakresie ustalenia pierwotnego jak i aktualnego stanu prawnego nieruchomości będącej przedmiotem sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym Sąd wziął zatem pod uwagę wynikające z akt ale także przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę i kolejnych pismach czynności i działania podejmowane przez niego w celu prawidłowego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Ostatecznie Sąd uznał, że działanie organu nie wypełniało znamion rażącego naruszenia prawa gdyż organ podejmował realne czynności zmierzające do zakończenia postępowania, co w efekcie uczynił co do części kilka dni po wniesieniu skargi przez skarżącego. Zwłoka w rozpoznaniu sprawy nie była zatem efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia czy wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny lecz wynikała z konieczności żmudnego ustalania zarówno stron postępowania, wpisu spółki do rejestru jak i stanu prawnego nieruchomości. Wynikało ono zatem z obiektywnych trudności – ustalenia następców prawnych wspólników spółki jawnej czy konieczności uzyskania potwierdzenia rejestracji spółki jawnej.
Sąd oddalił skargę w części dotyczącej przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej - uznając to żądanie za nieuzasadnione. Przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. nie precyzuje charakteru przyznawanej kwoty pieniężnej, stanowiąc jedynie o "sumie pieniężnej". Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie kompensacyjne. Ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy. W ocenie Sądu środek ten w przedmiotowej sprawie na obecnym etapie nie powinien być zastosowany gdyż nie mamy do czynienia ze szczególnie drastycznym przypadkiem zwłoki organu zważywszy, że organ sprawę załatwił i obecnie brak jest nawet obawy, że bez zastosowania tego środka organ nadal sprawy nie załatwi. Sąd ponownie podkreśla, że zakwalifikowanie działania organu jako bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, w rozpoznaniu wniosku nie oznacza automatycznie konieczności orzeczenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej - bowiem zasądzenie tej sumy nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności organu. Ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Sąd wziął w szczególności pod uwagę, że organ podejmował z urzędu wiele czynności mających na celu przyśpieszenie postępowania, w tym zmierzające do ustalenia stron tegoż postępowania. Ponadto do 2019 r. spółka jawna nie była przerejestrowana do KRS zatem do tej daty nie była uprawniona do działania. Legitymacji do działania w jej imieniu, w tym okresie, nie posiadał również skarżący. Mając na uwadze powyższe Sąd nie znalazł także podstaw do wymierzenia organowi grzywny.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4, art. 149 § 1a, art. 161 § 1 pkt 3, art. 151 i art. 203 § pkt 1 orzekł jak w sentencji wyroku.