I SAB/SZ 96/24

I SAB/Sz 96/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
658
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
1. stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa 2. oddalono skargę w pozostałym zakresie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 3 w zw. z art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 75 ust. 11, art. 86 ust. 1 pkt 9, art. 76a, art. 72 ust. 1, art. 73 pkt 10,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 23b ust. 1 pkt 3, art. 33 ust. 2,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 § 1 i 2,
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3, art. 134, art. 53 § 2b, art. 149 § 1a, art. 151 , art. 156 § 6, art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi P. J. na bezczynność P. M. S. w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego I. stwierdza, że P. M. S. dopuścił się bezczynności w zakresie zgłoszenia P. J. do ubezpieczenia zdrowotnego, II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zobowiązuje P. M. S. do dokonania czynności w zakresie zgłoszenia P. J. do ubezpieczenia zdrowotnego od 1 marca 2023 r., w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, IV. w pozostałym zakresie skargę P. J. oddala, V. zasądza od P. M. S. na rzecz P. J. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
P. J. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") 18 czerwca 2024 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Prezydenta Miasta S. w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego.
Skarżący wniósł o:
1) zobowiązanie organu do zgłoszenia Strony w określonym terminie do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 marca 2023 r. oraz opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za Stronę za okres od 1 marca 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.;
2) stwierdzenie, że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce
z rażącym naruszeniem prawa;
3) zasądzenie od organu na rzecz Strony sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., względnie o wymierzenie organowi grzywny;
4) nakazanie organowi nadzoru wykonanie niezbędnych czynności na rzecz Strony, na koszt i ryzyko gminy;
5) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, na okoliczność ich treści:
- decyzji SKO w S. z 14 września 2023 r.;
- ponaglenia;
- postanowienia SKO w S. z 6 maja 2023 r.;
- informacji o podstawach i składkach;
- informacji rocznej dla osoby ubezpieczonej;
- pisma przewodniego z 15 grudnia 2023 r.;
6) zasądzenie od organu na rzecz Strony kosztów postępowania.
Skarżący w uzasadnieniu pisma odwołał się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 14 września 2023 r., nr [...] uchylającej decyzję Prezydenta Miasta S. z 24 kwietnia 2023 r., nr [...] w całości i przyznającą Stronie świadczenie pielęgnacyjne
z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką
nad niepełnosprawną matką, począwszy od dnia 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł.
Skarżący podkreślił, że mimo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
organ do chwili złożenia skargi nie zgłosił go do ubezpieczenia zdrowotnego,
tj. od dnia 1 marca 2023 r. i nie opłacił składek za okres od 1 marca 2023 r.
do 1 grudnia 2023 r. (wniosek Strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu 21 marca 2023 r. – uwaga Sądu).
W dalszej kolejności Skarżący wskazał na przepisy: art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 3
w zw. z art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a."); art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 75 ust. 11,
art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2021.1285 tj. ze zm.; dalej: "u.ś.o.z.");
art. 23b ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 t.j. ze zm.; dalej: "u.ś.r.). Odwołał się, także do orzeczeń sądów administracyjnych i poglądów wyrażonych w doktrynie.
Skarżący zwrócił uwagę, że w sprawie nie zaistniały jakiekolwiek przyczyny uniemożliwiające organowi samodzielne uzyskanie lub weryfikację informacji
o okresie podlegania przez Stronę ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący stwierdził,
że zgłoszenie do ww. ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia przyznania
świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, że organ pozostaje bezczynny
w zakresie przedmiotowego zgłoszenia, zdaniem Skarżącego dochodzi do naruszenia jego interesów, poprzez narażenie na obciążenie należnościami w sytuacji korzystania
z publicznej służby zdrowia w ww. okresie.
Skarżący uznał, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia i opłacenia składek ciąży na organie z mocy prawa, a więc powinien on podjąć niezwłocznie działania zmierzające do zgłoszenia, także wstecznie.
Do skargi Strona załączyła m.in. ponaglenie z 13 kwietnia 2024 r. skierowane
do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w zakresie zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Organ w związku z uzyskaniem prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu Organ wyjaśnił, że związany był oświadczeniami Strony złożonymi dla celów ustalenia ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjnej, z którego wynikało, że Skarżący posiada ubezpieczenie własne przy rencie z ZUS od 4 marca 2001 r. Okoliczność ta została potwierdzona
złożonymi przez Stronę dokumentami, tj. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności
z 11 czerwca 2018 r. z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. ; orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] z 14 lutego 2022 r. stwierdzającym trwałą, częściową niezdolność do pracy oraz zaświadczeniem
wydanym przez ZUS z 30 marca 2023 r., nr [...] – prawo do pobierania świadczenia ZUS – renta przysługująca od 4 marca 2001 r. oraz zgłoszeniem
do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania ww. świadczenia. Organ podkreślił,
że oświadczenia i dokumenty zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności
z art. 233 § 1 K.k.
Organ wskazał, że brak zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego
opierał się o przepisy prawa (art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z.) i zgromadzone w toku rozpoznawania wniosku dokumenty. W tym zakresie organ wyjaśnił, że świadczeniobiorca (jako podmiot, któremu w drodze decyzji administracyjnej zostało potwierdzone prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych) ma obowiązek niezwłocznie poinformować organ o każdej zmianie w zakresie tytułu ubezpieczenia zdrowotnego i przedstawić dokument potwierdzający brak uprawnień do obowiązkowego ubezpieczenia z innego tytułu.
Organ zwrócił uwagę, że w przedłożonym oświadczeniu dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna z 15 grudnia 2023 r.
Strona wskazała, że zawiesiła rentę ZUS od 1 października 2023 r., o czym organ
nie został poinformowany w odpowiednim czasie. Organ wskazał na art. 76a u.ś.o.z.
Organu podkreślił, że informacja o braku posiadaniu przez Stronę tytułu
do ubezpieczenia zdrowotnego wpłynęła na piśmie do Szczecińskiego Centrum Świadczeń 20 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach, wg. organu zgłoszenia Strony
do ubezpieczenia należało dokonać począwszy od 1 grudnia 2023 r. (zgodnie z art. 72 ust. 1 u.ś.o.z.).
Organu wyjaśniał, że Skarżący posiadał ubezpieczenie zdrowotne do momentu zawieszenia renty, tj. do dnia 30 września 2023 r. Natomiast w zakresie ubezpieczeń społecznych Strona jest zgłoszona od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
tj. od 1 marca 2023 r.
Organ podniósł, że wyjaśnienia w ww. zakresie doręczono Stronie w formie pisemnej 5 stycznia 2024 r. (pismo z 28 grudnia 2023 r.).
Końcowo organ podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wyjaśnił, że jest
ono zbieżne z twierdzeniami zamieszczonymi w piśmie skierowanym do SKO
w S., za którym przekazano ponaglenie Strony. SKO w S. postanowieniem z 6 maja 2024 r., nr [...] uznało ponaglenie
za nieuzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy
nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone
w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Kontrola sądu obejmuje również orzekanie w sprawach spraw na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 P.p.s.a.).
Sąd wskazuje, że przyjmuje się, iż stan bezczynności organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok WSA w Warszawie
z 4 marca 2003 r., IV SAB/Wa 109/07).
Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku
z 10 maja 2019 r., I OSK 2255/17 – "należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że pojęcie "bezczynności" odnosi się do niewydania
w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych
w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a. Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym,
jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA
z 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12). Pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania
w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu,
bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera
i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, art. 3 Nb 78). Przewlekłość postępowania
jest stanem sprawy, którego zaistnienie Sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął czynności w sprawie. Przy ocenie przewlekłości postępowania istotne jest bowiem
i to, czy organ podejmował czynności niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy i to niezależnie od tego, czy strona zgłaszała określone żądania w tym zakresie. W piśmiennictwie przyjmuje się także, że przewlekłe prowadzenie postępowania może pozostawać
w związku z bezczynnością organu, które wystąpi wówczas, gdy we wszczętym postępowaniu organ nie podejmuje żadnych czynności (por. J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013, nr 69, s. 11).".
Tak czy inaczej o bezczynności lub przewlekłym prowadzeniu postępowania może być mowa wówczas, gdy mamy do czynienia z toczącym się postępowaniem administracyjnym, które powinno zakończyć się wydaniem decyzji, postanowienia
lub podjęciem aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a.
Sąd stwierdza, że stosownie do art. 53 § 2b P.p.s.a. skarga została
poprzedzona ponagleniem z 13 kwietnia 2024 r. skierowanym do SKO w S., a zatem skarga jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie Skarżącego postanowieniem
z 6 maja 2024 r. SKO uznało je za nieuzasadnione.
Sąd wskazuje ponadto, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki NSA:
z 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18).
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadne
jest zobowiązanie organu do dokonania przedmiotowej czynności materialnotechnicznej (tj. zgłoszenia Strony, jako osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne,
do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacenia za nią składek za kolejne miesiące
od 1 marca 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.) i stwierdzenie, że organ dopuścił
się bezczynności w powyższym zakresie, pomimo iż zobowiązany był do dokonania czynności w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Odniesienie się do istoty sporu wymaga omówienia zasad zgłaszania i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne, a ponadto oceny wymagają czynności podjęte przez organ
w sprawie, które wywierają wpływ na wynik rozstrzygnięcia podjętego przez sąd administracyjny.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że 21 marca 2023 r. wpłynął
do Prezydenta Miasta S. wniosek Skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku
z opieką nad niepełnosprawną matką M. J.. Organ po jego rozpoznaniu
decyzją z 24 kwietnia 2023 r. nr [...] odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została następnie uchylona całości decyzją SKO w S. z 14 września 2023 r., nr [...] Jednocześnie SKO orzekło o przyznaniu Stronie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.
Sąd dostrzega, że w tych okolicznościach z decyzji tej wynika,
że Skarżącemu przyznano, ze wszelkimi konsekwencjami, świadczenie pielęgnacyjne
od 1 marca 2023 r., przy czym wadliwa w całości okazała się decyzja Prezydenta Miasta S. odmawiająca Skarżącemu prawa do takiego świadczenia.
Sąd zwraca uwagę, że wydanie 14 września 2023 r. przez SKO decyzji o charakterze reformacyjnym skutkowało powstaniem po stronie Prezydenta Miasta określonych obowiązków.
Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, przyznane
na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
Zgodnie z art. 73 pkt 10 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28 i 28a, obejmuje okres od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku
dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania do dnia utraty prawa do ich pobierania. Z art. 75 ust. 11 u.ś.o.z. wynika natomiast, że osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego wójt, burmistrz
lub prezydent miasta.
W art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z. jest mowa, że składki na ubezpieczenie
zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, opłaca wójt, burmistrz
lub prezydent miasta. W myśl art. 33 ust. 2 u.ś.r. świadczenia rodzinne i koszty ich obsługi, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie ma jakichkolwiek wątpliwości, że przepisy u.ś.o.z. jak i u.ś.r. nie przewidują, aby czynności zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby posiadającej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,
jak również opłacanie za nią składek na to ubezpieczenie, wymagało wydania decyzji administracyjnej. Nie jest zatem zależne od woli organu. Osoba posiadająca prawo
do świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca to świadczenie, co do zasady podlega
z mocy prawa obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Jednakże dostrzec należy, że zgłoszenie do takiego ubezpieczenia uzależnione jest jednak od uprzedniej weryfikacji przez zobowiązany do zgłoszenia organ, czy osoba uprawniona do świadczenia nie podlega obowiązkowi zgłoszenia z innego tytułu.
W związku z powyższym obowiązkiem organu administracji publicznej
(tu Prezydenta Miasta S. ) jest niezwłoczne dokonanie zgłoszenia takiej
osoby do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki, co oczywiste,
po przeprowadzeniu analizy czy osoba ta nie ma innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki stanowi czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej. Jak bowiem wskazano powyżej, jedynym wyjątkiem jest podleganie przez taką osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu na innej podstawie niż świadczenie pielęgnacyjne. Wówczas
nie ma powodów ani do zgłoszenia takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego,
ani też do opłacania za nią składki.
Jakkolwiek zgłoszenie i opłacanie składki nie wymaga skonkretyzowania
w formie decyzji administracyjnej, to jednak stosowny obowiązek obciąża organ,
zaś strona posiada uprawnienie do domagania się respektowania należnych jej praw (prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, z którego korzysta), co musi z kolei pozostawać w sferze kontroli sądów administracyjnych, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji, gdy organ nie chce lub zwleka ze zgłoszeniem i opłaceniem składki, osobie korzystającej ze świadczenia przysługuje uprawnienie
do żądania od organu, aby stosownego zgłoszenia dokonał, a w konsekwencji skarga
na bezczynność tego organu.
Dostrzec należy, że w niniejszej sprawie decyzją SKO w S.
z 14 września 2021 r. potwierdzone i przez to przesądzone w istocie zostało, że skoro wniosek o uznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął 21 marca 2023 r.,
to prawo to przysługuje od 1 marca 2023 r. do dnia ostatniego dnia miesiąca,
w którym upływa termin ważności orzeczenia. A dodatkowo to, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne towarzyszy świadczeniu głównemu
i jest realizowany przez podmiot wypłacający świadczenie (w ramach tzw. czynności materialno-technicznych).
Sąd zwraca uwagę, że stanowisko organu w niniejszej sprawie opiera
się na twierdzeniu, że obowiązek zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego zaktualizowała się dopiero w chwilą wpływu pisma Strony z 15 grudnia 2023 r. W piśmie tym Strona zamieściła żądanie zgłoszenia do przedmiotowego ubezpieczenia począwszy od 1 marca 2023 r. do nadal. Strona przedłożyła także oświadczenie dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała w nim, że nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego od 1 marca 2023 r.
oraz że przysługująca Stronie renta przyznana 4 marca 2001 r. w związku z trwałą częściową niezdolnością do pracy wstrzymana została od 1 października 2023 r.
Sąd dostrzega, że organ oparł zajęte w sprawie stanowisko o materiał zgromadzony w sprawie na etapie składania przez Stronę wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. To wówczas Strona złożyła oświadczenia dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne i to w tym dokumencie z 21 marca 2023 r. oświadczyła, że dysponuje tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z prawem do renty.
Tym samym uznać należało, że po rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy i wydaniu decyzji reformacyjnej, a następnie przekazaniu orzeczenia wraz z aktami sprawy organowi I instancji, nie przeprowadzono ponownego badania podstaw do ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego.
Sąd zwraca uwagę na kilka kluczowych zdarzeń wiążących się ściśle
z obowiązkiem przeprowadzenia przez organ analizy podstaw do zgłoszenia
Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego. Skoro zatem wniosek wraz ze stosownymi załącznikami złożono 21 marca 2023 r. i w oparciu o taki materiał dowodowy
organ I instancji wydał decyzję z 24 kwietnia 2023 r., a decyzję organu odwoławczego wydano 14 września 2023 r., to nie ulega wątpliwości, że pomiędzy dniem złożenia wniosku i datą wydania decyzji przez organ odwoławczy upłynęło niemal 6 miesięcy. Ponadto jak Strona wskazała w piśmie z 15 grudnia 2023 r., przysługujące jej prawo
do renty zostało wstrzymane ze skutkiem od 1 października 2023 r.
Analiza sprawy nie pozwoliła jednak na ustalenie, w jakich okolicznościach
i w jakiej dacie rzeczywiście nastąpiła utrata tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to istotne na gruncie niniejszej sprawy, co wynika niewątpliwie z opisanych powyżej zdarzeń (elementów stanu faktycznego).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że organ
I instancji po doręczeniu decyzji organu odwoławczego zobowiązany był niezwłocznie podjąć działania z urzędu w zakresie zbadania, czy istnieją inne tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego. Innymi słowy wymagane było niezwłoczne podjęcie działań w celu realizacji obowiązku zgłoszenia Strony do ubezpieczenia, gdyż organ miał w takim przypadku działać z urzędu, a co więcej ani wniosek, ani oświadczenia strony niczego nie zmieniają
(dotyczy to zarówno oświadczeń złożonych wraz z wnioskiem z 21 marca 2023 r.,
jak i oświadczenia z 15 grudnia 2023 r.). Sąd zwraca uwagę na cytowane już wyżej przepisy art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 73 pkt 10 art. 75 ust. 11 i art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z. (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., II GSK 1012/23 - dostępne na stronie internetowej: http;//orzeczenia.nsa.gov.pl.). W kontekście powyższego należy dodać,
że wnioski, oświadczenia i dokumenty zgłaszane i składane do organu przez Skarżącego
w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia, nie mają w sprawie kluczowego znaczenia,
gdyż Skarżący w ogóle nie musiał tego czynić. To bowiem organ zobowiązany był poczynić w tym zakresie stosowne ustalenia i podjąć adekwatne do ich wyniku czynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacenia składek zdrowotnych
z urzędu. Tymczasem Organ zachowuje się tak, jakby działał wyłącznie w trybie wnioskowym, a nie z urzędu. Efektem takiego działania Organu Skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego na wniosek od grudnia 2023 r. w sytuacji gdy wg wskazań Skarżącego od 1 października 2023 r. zawieszone zostało jego prawo do renty,
i co najmniej w okresie październik – listopad 2023 r. nie posiadał innego aniżeli świadczenie pielęgnacyjne tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.
Niepodjęcie działań w tym zakresie do dnia wyrokowania, stanowi wyraźnie
o bezczynności organu w realizacji obowiązków w zakresie zgłoszenia Skarżącego
do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z decyzją organu odwoławczego z 14 września 2023 r. Uprawnienie do ubezpieczenia zdrowotnego Strony podlegało więc ocenie
na podstawie aktualnych danych, a ewentualny brak innej podstawy do ubezpieczenia zdrowotnego aktualizował obowiązek po stronie organu. Należało zatem już w chwili otrzymania ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wrzesień 2023 r.) niezwłocznie podjąć działania w celu zgłoszenia Strony, także wstecznie już od 1 marca 2023 r.,
do ww. ubezpieczenia. Z tym jednak zastrzeżeniem, że w przypadku istnienia innego tytułu do ubezpieczenia w ww. dacie – co organ powinien ustalić z urzędu nie będąc związany
w tym zakresie jakimikolwiek wnioskami i oświadczeniami Skarżącego - zgłoszenie
do ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia, gdy ta inna podstawa odpadła. W tym zakresie konieczne będzie zweryfikowanie przez organ, czy, kiedy oraz w jakich okresach przysługiwania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwał Skarżącemu inny tytuł do ww. ubezpieczenia.
Sąd stwierdza, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego
od 1 grudnia 2023 r., czyli od miesiąca, w którym Strona zawiadomiła o zmianie tytułu
było na gruncie niniejszej sprawy niewystarczające. Doszło bowiem do naruszenia
powołanych wyżej regulacji, co naraziło podmiot uprawniony na ryzyko pozostawania
bez ubezpieczenia zdrowotnego przy jednoczesnym współtowarzyszącym uprawnieniu
do świadczenia pielęgnacyjnego. Relacje pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym
i ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym były już wyżej omawiane.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że Prezydent Miasta S. dopuścił się bezczynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego, zobowiązując jednocześnie organ do dokonania czynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 1 marca 2021 r.
przy uwzględnieniu istnienia prawnomaterialnych podstaw do takiego zgłoszenia
w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz
z aktami sprawy.
W powyższym zakresie orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 2 i 3
w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 i 8 P.p.s.a.
Na mocy zaś art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd stwierdził równocześnie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem, rażące naruszenie prawa odnosi się do wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającej miejsce w razie oczywistego i zawinionego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, czy też oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 18 stycznia 2019 r., Il OSK 1557/18; 5 września 2018 r., Il OSK 272/18; 24 maja 2018 r., Il OSK 381/18). Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa i odniesienie tego stanu do zaistniałej bezczynności prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego wymaga jednak zaistnienia szczególnych okoliczności, które z punktu widzenia celów ochrony zapewnianej stronie, powinny być powszechnie uznawane za niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2019 r., I OSK 1831/17),
zaś uchybienie terminu musi być widziane jako niezwykłe i znaczące.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Pomimo bowiem oczywistego błędu Prezydenta Miasta S. co do ciążących na nim obowiązków, organowi
nie można zarzucić działania uporczywego bądź złośliwego, co kwalifikowałoby takie zachowanie do kategorii rażącego. Niewątpliwie organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do zweryfikowania istnienia podstaw do zgłoszenia Skarżącego
do ubezpieczenia zdrowotnego jak i nie podjął ewentualnych adekwatnych do tych ustaleń działań, co – w zakresie kwalifikacji bezczynności organu jako rażącej - do pewnego momentu można było tłumaczyć oświadczeniem Skarżącego, w przedmiocie przysługującego mu innego tytułu do powyższego ubezpieczenia. Finalnie jednak okazało się, że Skarżący nie jest on objęty takim ubezpieczeniem (z innego tytułu) w całym okresie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego, co powinno skutkować działaniem organu. Trudno jednak uznać, że zachodzi w tym przypadku rażące naruszenie prawa.
Ponadto, z uwagi na to, że Skarżący wyraźnie domagał się rozstrzygnięcia stwierdzającego rażące naruszenie prawa przez organ, a także przyznania sumy pieniężnej bądź wymierzenia grzywny, Sąd żądanie w tym zakresie jako niezasadne oddalił, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd wskazuje bowiem,
że nie znalazł również podstaw do wymierzenia Organowi grzywny czy też zasądzenia
na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej
w art. 156 § 6 P.p.s.a. Użycie przez ustawodawcę w powołanym wyżej przepisie zwrotu "sąd (...) może" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie grzywny lub przyznania
od organu sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Grzywna jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany
w szczególnie drastycznych przypadkach, wskazujących, że bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę argumentację Organu, brak jest podstaw do przyjęcia, że zastosowanie tego środka byłoby celowe.
Jednocześnie Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w treści skargi albowiem dokumenty te znajdowały się w aktach administracyjnych nadesłanych przez organ.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.s.a. w pkt V. sentencji wyroku, zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie [...]zł, obejmującej kwotę uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
Rozpoznając sprawę ponownie Organ uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną. Organ powinien podjąć z urzędu działania w celu zgłoszenia Strony, także wstecznie już od 1 marca 2023 r., do ww. ubezpieczenia. Z tym jednak zastrzeżeniem,
że w przypadku istnienia innego tytułu do ubezpieczenia – co organ powinien ustalić
z urzędu nie będąc związany w tym zakresie jakimikolwiek wnioskami i oświadczeniami Skarżącego - zgłoszenie do ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia, gdy ta inna podstawa odpadła. W tym zakresie konieczne będzie ustalenie i zweryfikowanie przez organ, czy, kiedy oraz w jakich okresach przysługiwania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwał Skarżącemu inny tytuł do ww. ubezpieczenia,
w tym z tytułu renty.
Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.