I SAB/Sz 32/23

I SAB/Sz 32/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Dyrektor Szpitala
Treść wyniku
1. stwierdzono bezczynność organu, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa 2. umorzono postęp.w zakr. zobowiązania organu do rozpoznania wniosku
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1, art. 4, art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. c, pkt 3, art. 13 ust. 1-2, art. 14 ust. 1-2, art. 15 ust. 2, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 § 1, art. 149 § 1a, art. 149 § 2, art. 200 i art. 205 § 1, art. 54 § 3, art. 161 § 1 pkt 3, art. 119 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi F. W. na bezczynność D. S. P. S. K. nr [...] im. prof. T. S. P. U. M. w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że D. S. P. S. K. nr [...] im. prof. T. S. P. U. M. w S. dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku F. W. z dnia 28 lipca 2023 r., III. oddala wniosek o przyznanie sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącej, IV. zasądza od D. S. P. S. K. nr [...] im. prof. T. S. P. U. M. w S. na rzecz skarżącej F. W. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
F. W. (dalej też "skarżąca" lub "wnioskodawca") zaskarżyła bezczynność Dyrektora Szpitala (obecnie [...] – dalej też "organ") w zakresie rozpatrzenia wniosku z 28 lipca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, zarzucając organowi naruszenie art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 – d.i.p.).
Wnioskiem z 28 lipca 2023 r. skarżąca zwróciła się do organu o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od wpłynięcia wniosku, na wskazany przez skarżącą adres. Organ w części spełnił żądanie skarżącej, udostępniając w piśmie z 24 sierpnia 2023 r. informacje wnioskowane w punktach 1 oraz 4-8. Odnośnie do pkt 2 i 3 organ podał, że nie prowadzi odpowiednich statystyk, a odpowiedź na te pytania wymaga analizy wstecznej dokumentacji medycznej poszczególnych pacjentek, co w aktualnej sytuacji kadrowej szpitala nie jest możliwe.
Pismem z 11 września 2023 r. skarżąca wezwała organ do udzielenia informacji również w zakresie punktów 2 i 3, które dotyczyły: liczby przeprowadzanych aborcji w przypadku zdiagnozowanych problemów psychicznych matki z wyszczególnieniem poszczególnych lat (pkt 2); w przypadkach aborcji ze względu na zdiagnozowane problemy psychiczne matki - ile razy stwierdzono wady u poczętego dziecka i jakie to były wady? Z wyszczególnieniem poszczególnych lat (pkt 3).
Pismem z 24 października 2023 r. skarżąca wniosła wymienioną skargę na bezczynność organu wskazując, że organ spełnił żądanie wniosku w zakresie punktów 1 oraz 4-8. W skardze wniosła o: zobowiązanie organu do rozpatrzenia wniosku o udzielenie informacji publicznej w całości (tj. także w zakresie pkt 2, 3) w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku; stwierdzenie, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej wszelkich kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania wobec uznania za pismem z 9 listopada 2023 r. zasadności skargi z jednoczesnym udostępnieniem brakujących informacji.
Organ wyjaśnił, że opracowanie żądanych informacji wymagało przejrzenia dokumentacji medycznej z kilku lat, co zrealizować może jedynie personel posiadający odpowiednie kwalifikacje do weryfikacji dokumentacji, tj. personel lekarski. Zaangażowanie do tego celu personelu lekarskiego wprost rzutuje na możliwość realizacji świadczeń w Klinice Perinatologii, Położnictwa i Ginekologii zobowiązanego, a więc podstawowego celu działalności zobowiązanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
W myśl art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – p.p.s.a.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Rozpoznanie skargi na bezczynność może nastąpić w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Rozwinięcie tego przepisu stanowi art. 6 ust. 1 d.i.p., w którym sformułowano przykładowy katalog informacji stanowiących informację publiczną. Nie ma on charakteru zamkniętego, a jedynie stanowi wyliczenie typowych kategorii tych informacji.
Dla oceny, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, istotne znaczenie ma ustalenie, czy dysponuje on informacją, która jest informacją publiczną w rozumieniu art. 1 i uszczegółowionym w art. 6 d.i.p., jak również czy jest on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji. W dalszej kolejności ustaleniu podlega, czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 d.i.p.).
Należy zwrócić uwagę, że kwestia tego, iż organ należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji publicznej, jak również że żądana informacja stanowi informację publiczną, nie jest sporna pomiędzy stronami.
Sąd zatem porządkowo wskazuje, że zgodnie z art. 4 ust. 1 d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności:
1) organy władzy publicznej;
2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych;
3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa;
4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego;
5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Użyte w treści przepisu sformułowanie "w szczególności" wskazuje, że katalog podmiotów podlegających przepisom ustawy zawarty w art. 4 d.i.p. nie ma charakteru zamkniętego. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis ten znajduje zastosowanie m.in. do podmiotów leczniczych prowadzonych w formie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które wykonują zadania publiczne oraz dysponują majątkiem publicznym. Szpital, jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej jest podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991 ze zm.) i udziela świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych ubezpieczonym oraz innym osobom uprawnionym do tych świadczeń na podstawie przepisów nieodpłatnie, za częściową odpłatnością lub całkowitą odpłatnością (art. 44 ustawy). Nie ulega zatem wątpliwości, że organ jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej jako reprezentujący jednostkę dysponującą majątkiem publicznym i wykonującą zadania publiczne, tj. zadania z zakresu ochrony zdrowia (por. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 18 maja 2023 r. II SAB/Ol 61/23 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Podobnie na tle art. 1 ust. 1 oraz art. 6 d.i.p. nie budzi wątpliwości sądu, że informacje odnoszące się w sposób szczegółowy do przedmiotu działalności podmiotu leczniczego i trybu wykonywania przez niego zadań w ramach prowadzonej działalności, z uwzględnieniem poszczególnych rodzajów świadczeń i zabiegów przeprowadzanych w podmiocie leczniczym, mają walor informacji publicznej (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. c oraz pkt 3). Jednym z takich świadczeń, finansowanych ze środków publicznych, jest świadczenie przerwania ciąży, którego warunki dopuszczalności określa art. ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).
Uznać zatem należy, że organ był podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, a wnioskowane informacje stanowiły informację publiczną. Organ winien był zatem załatwić przedmiotowy wniosek w trybie przewidzianym przepisami d.i.p.
Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki i nie później niż w terminie 14 dni (art. 13 ust. 1 d.i.p.), z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 d.i.p. oraz następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 d.i.p.). Jeśli informacja publiczna, której domaga się zainteresowany podmiot, nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia, wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 d.i.p.).
W przypadku, gdy wystąpią przesłanki uzasadniające odmowę udostępnienia informacji publicznej, odmowa taka następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 d.i.p.). W pozostałych przypadkach, załatwienie sprawy dostępu do informacji publicznej ma formę pisma skierowanego do wnioskodawcy.
Wniosek skarżącej o udostępnienie informacji publicznej został złożony 28 lipca 2023 r. Poza sporem jest fakt udzielenia w dniu 24 sierpnia 2023 r. odpowiedzi na pytania zawarte w punktach 1 oraz 4-8 wniosku.
Strona w skardze wskazała, że składa skargę na bezczynność organu w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 28 lipca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej odnośnie pkt 2 i 3.
Wskazać zatem należy, że wniosek skarżącej zawierał w pkt 2 pytanie o liczbę przeprowadzonych aborcji w przypadku zdiagnozowanych problemów psychicznych matki z wyszczególnieniem poszczególnych lat, a w pkt 3 pytanie o to ile razy, w przypadkach aborcji ze względu na zdiagnozowane problemy psychiczne matki, stwierdzono wady u poczętego dziecka i jakie to były wady, z wyszczególnieniem poszczególnych lat.
W odpowiedzi z 24 sierpnia 2023 r. organ podał, że tego rodzaju statystyki nie prowadzi. Również w sprawozdaniach rocznych wysyłanych do Ministerstwa Zdrowia na drukach MZ-24 nie są wyszczególnione oddzielnie przypadki przerywania ciąży w przypadkach zdiagnozowanych problemów psychicznych matki. Odpowiedź na te pytania wymaga analizy wstecznej dokumentacji medycznej poszczególnych pacjentek, co w aktualnej sytuacji kadrowej szpitala nie jest możliwe.
Pismem z 11 września 2023 r. wnioskodawca wezwał organ do udzielenia informacji również w zakresie punktów 2 i 3.
Odpowiedź organu na wniosek skarżącej w zakresie punktu 2 i 3 została udzielona dopiero pismem z 9 listopada 2023 r., już po wniesieniu przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargi z 24 października 2023 r. na bezczynność organu.
Z zestawienia powyższych dat wynika zatem w sposób oczywisty, że w chwili wniesienia skargi do WSA w Szczecinie organ pozostawał w bezczynności, o czym sąd orzekł w pkt I sentencji.
Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd orzekł, że stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sąd nie dostrzegł bowiem uporczywej opieszałości w działaniu organu. Kwalifikacja naruszenia jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Przy ocenie, czy naruszenie prawa miało charakter rażący, nie jest wystarczające, że nastąpiło przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, ale należy wziąć pod uwagę wszelkie uwarunkowania danej sprawy. Przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a ponadto opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, cechować się lekceważeniem wniosków strony i jawnym brakiem woli do załatwienia sprawy. Tymczasem organ wyjaśniał, że udzielenie odpowiedzi w zakresie pkt 2 i 3 wniosku wymagało analizy wstecznej dokumentacji medycznej poszczególnych pacjentek, co było utrudnione ze względu na sytuację kadrową szpitala.
Rozpatrując skargę na bezczynność, sąd musi rozważyć, czy po jej wniesieniu nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania sądowego. Załatwienie bowiem przez organ wniosku po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność powoduje, że zobowiązanie organu do wydania aktu w określonym terminie staje się bezprzedmiotowe, a postępowanie sądowe w tym przedmiocie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie budzi wątpliwości pogląd, że sprawa sądowoadministracyjna przestaje istnieć na skutek uwzględnienia skargi przez organ w trybie autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. odnosi się również do skargi na bezczynność organu w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., ponieważ przepis ten wyraźnie stanowi, że organ, którego bezczynność zaskarżono może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania. Uwzględnienie przez organ skargi na bezczynność może zaś nastąpić jedynie poprzez wydanie aktu administracyjnego lub dokonanie czynności z zakresu administracji publicznej.
W uchwale z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08, NSA w składzie siedmiu sędziów stwierdził, że ww. regulacja ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.
W świetle powyższego niezasadne było zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku, wobec załatwienia przez organ sprawy. Skutkowało to ustaniem bezczynności na dzień rozpatrywania skargi. Jak bowiem ustalono, informacja publiczna w zakresie i formie wskazanej we wniosku z 28 lipca 2023 r., została skarżącej udostępniona.
Należało zatem umorzyć postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku, o czym sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
Sąd nie znalazł też podstaw do wymierzenia organowi, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub do przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.. W opinii sądu sposób działania organu nie uzasadniał zastosowania z urzędu tych środków dyscyplinujących. Z kolei wniosek skarżącej o przyznanie jej sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł nie został w jakikolwiek sposób uzasadniony. Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw skarżącego i wiążą się ze znacznym uszczerbkiem po jego stronie. Wymienione środki są zatem środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, tj. w tego rodzaju sytuacjach, w których - oceniając całokształt działań organu - można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa, czego sąd w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził. Jeżeli w stanie faktycznym sprawy nie stwierdzono, aby bezczynność miała charakter rażący, represjonowanie organu poprzez wymierzanie grzywny lub zasądzanie sumy pieniężnej nie jest celowe, co skutkuje oddaleniem wniosku skarżącej w tym zakresie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Obejmują one uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł.