I SAB/PO 6/25

I SAB/Po 6/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /sprawozdawca/
Małgorzata Bejgerowska /przewodniczący/
Michał Ilski
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
658
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par. 1, 1a, 2, art. 151, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1469
art. 6q ust. 1
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 139 par. 3, art. 125, art. 140
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1935
par. 14 ust. 1 pkt 1
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Dnia 28 sierpnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2025 roku sprawy ze skargi R. H. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie rozpoznania zażalenia I. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie Związku Międzygminnego - C. Z. O. [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] r.; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w kwocie 500 zł (słownie: pięćset złotych); IV. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpoznania zażalenia; V. oddala skargę w pozostałej części; VI. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SAB/Po 6/25
Uzasadnienie
Wnioskiem z 28 lipca 2021 r. R. H. (dalej zwany również skarżącym) zwrócił się do Związku Międzygminnego- C. Z. O. S. ( dalej zwany organem I instancji) o przesłanie mu kopii/odpisu deklaracji zerowej, dotyczącej opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, którą złożył w dniu 03 września 2018 r. na ręce pracownika Urzędu Gminy w [...] - E. M., dotyczącej korekty obowiązku strony z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zakresie lokali położonych przy ul [...] nr [...] i [...] w P. .
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...] organ I instancji odmówił wydania wydruku ww. deklaracji. Jako podstawę prawną wskazano art. 178 § 1 oraz art. 179 § 1 i 2 O.p. W uzasadnieniu organ wskazał, że prowadzone postępowanie wynikłe z wniosku R. H. o stwierdzenie nadpłaty w zakresie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wykazało, że we wrześniu 2018 roku nie została złożona przez wnioskodawcę żadna deklaracja zerowa, a wnioskodawca złożył ją dopiero ponad rok później. W związku z tym organ nie posiada wskazanej przez stronę deklaracji z września 2018 roku.
R. H. pismem z dnia 16 lutego 2024 r., złożył zażalenie na to postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że w dniu 03 września 2018 r. złożył na ręce E. M. tzw. deklarację zerową dotyczącą śmieci, a pracownik ten nie wydał potwierdzenia złożenia deklaracji, pomimo że miał taki obowiązek. Zapewnił przy tym stronę o dokonaniu zmian w systemie informatycznym dotyczącym śmieci, że został on wykreślony z "obowiązku śmieciowego". Żalący się wniósł o zobowiązanie organu podatkowego do wydania mu tej deklaracji, ponieważ ona ponad wszelką wątpliwość znajduje się w zasobach dokumentowych organu, ewentualnie o stwierdzenie, że deklaracja ta została złożona w dacie wskazanej przez stronę. R. H. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błędne - dowolne – ustalenie stanu faktycznego, również przez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, niewzięcie pod uwagę stanowiska strony i wyjaśnień strony oraz jego sumiennych, terminowych, wcześniejszych wpłat za śmieci, niezawiadomienie strony o rzekomej rozprawie administracyjnej oraz przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów bez obecności strony, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.
Pismem z dnia 20 marca 2024r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że powodem niezałatwienia sprawy w terminie jest nadmierna ilość spraw w stosunku do możliwości orzeczniczych. Poinformowało również skarżącego, że rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane w ciągu 6 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia.
Skarżący pismem z 29 października 2024r. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie związane z nierozpoznaniem zażalenia.
Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 30 maja 2025r wniósł skargę na bezczynność organu , na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W skardze wniesiono o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego:
- do bezzwłocznego rozpoznania merytorycznie sprawy, zainicjowanej zażaleniem
- wyznaczenie organowi odwoławczemu terminu do podjęcia i zakończenia postępowania zażaleniowego,
- stwierdzenia, że organ dopuścił się długotrwałej bezczynności i nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa,
- nałożenia na organ odwoławczy, za nie rozpoznanie zażalenie podatnika, kary grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów lub przyznanie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
- zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy. W szczególności w zakresie złożenia zażalenia przez podatnika i bezczynności rozpoznania tego zażalenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od lutego 2024 r., zawiadomienia z 20 marca 2024r. o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczenie nowego terminu jej załatwienia, oraz dowodu z ponaglenia wystosowanego przez podatnika do Samorządowego Kolegium Odwoławczego - pismem z 29.10.2024r.
Wniesiono też o nadanie orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności oraz o wskazanie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, albowiem sprawa w stosunku, do której skarżący stawia Kolegium zarzut bezczynności, została już załatwiona.
Jednocześnie, Kolegium wyjaśniło, że do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpływa bardzo duża ilość spraw w stosunku do możliwości orzeczniczych. Wskazało także, że akta postępowania są bardzo obszerne, składają się z kilku tomów, samo zaskarżone postanowienie z uzasadnieniem miało blisko 30 stron. Problematyka sprawy była wielowątkowa, powiązana z postępowaniem dotyczącym wniosku skarżącego o stwierdzenie nadpłaty, również wielotomową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się częściowo zasadna.
Rozstrzygnięcie sporu wymaga ustalenia czy organ pozostawał w zwłoce z rozpoznaniem zażalenia, które wpłynęło do organu I instancji 21 lutego 2024r. W ocenie skarżącego doszło do wystąpienia wskazanego stanu przy czym bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ kwestionuje powyższe zapatrywanie zaznaczając, że sprawa w stosunku, do której skarżący stawia Kolegium zarzut bezczynności, została już załatwiona.
Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Zgodnie zaś z art. 149 § 1a powołanego aktu, jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak stanowi zaś art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Na potrzeby oceny twierdzeń skargi wyjaśnić należy, że bezczynność organu ma miejsce w sytuacji niezałatwienia sprawy w terminie określonym przepisami k.p.a., O.p. lub też przepisami szczególnymi, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. bądź też art. 140 § 1 O.p. Podkreślić przy tym należy, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu [tak: wyrok NSA z 24 marca 2023 r., III OSK 7690/21]. Zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami terminie (także w terminie skutecznie przedłużonym) dokonał powyższych działań. W ramach rozpoznawania skargi na bezczynność sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do merytorycznej oceny podejmowanych w sprawie czynności oraz wydawanych rozstrzygnięć. W postępowaniu zainicjowanym skargą na bezczynność nie jest bowiem możliwe badanie innych kwestii aniżeli obiektywny fakt pozostawania organu podatkowego w zwłoce [tak: wyrok NSA z 9 marca 2018 r., I FSK 888/17].
Analiza poddanego kontroli Sądu postępowania organu musi uwzględniać regulacje O.p. Wyjaśnić przy tym należy, że regulacje te znajdują zastosowanie w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami na mocy art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 139 § 3 O.p załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Przytoczona regulacja stanowi uszczegółowienie zasady szybkości oraz prostoty postępowania podatkowego wyrażonej w art. 125 O.p. Zgodnie z tym przepisem, organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2).
Dostrzec również należy, że obowiązki organu związane z niezałatwieniem sprawy we właściwym terminie określono w art. 140 O.p. Zgodnie z tym przepisem, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
Pomiędzy stronami nie ma sporo co do tego, że skarżący pismem z 16 lutego 2024r. złożył zażalenie (które wpłynęło do organu I instancji 21 lutego 2024r.) na postanowienie organu I instancji z dnia 24 stycznia 2024 r. oraz, że 20 marca 2024r Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i o wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia. W tym piśmie poinformowało skarżącego, że rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane w ciągu 6 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia.
Nie ma również sporu co do tego, że na dzień wnoszenia skargi nie było w obrocie prawnym decyzji Kolegium, rozpoznającej zażalenie skarżącego. W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że w sprawie miał miejsce stan bezczynności. W niebudzący wątpliwości sposób doszło bowiem do upływu terminów załatwienia sprawy wskazanych w art. 139 § 3 O.p. Co prawda termin załatwienia sprawy został wydłużony w drodze zastosowania dyspozycji art. 140 O.p. ale jedynie o 6 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia. Wobec braku w aktach dowodu otrzymania tego zawiadomienia należało przyjąć, że termin załatwienia sprawy minął najpóźniej w październiku 2024r.
Z tego względu należało stwierdzić bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpoznaniu zażalenia skarżącego (pkt I sentencji wyroku).
W takiej sytuacji stosownie do postanowień art. 149 § 1a p.p.s.a. rozważyć należy czy stwierdzona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Niewątpliwie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekroczyło termin załatwienia sprawy wskazany w art. 139 § 3 O.p. Zażalenie wpłynęło do organu I instancji 21 lutego 2024r., a mimo to do dnia złożenia skargi, w dniu 30 maja 2025r., organ odwoławczy nie rozpoznał tego zażalenia. Nie zareagował też na ponaglenie wystosowane przez skarżącego w dniu 29 października 2024r, mimo braku obowiązku złożenia takiego ponaglenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego . Zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć argumenty Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazujące na bardzo duży wpływ spraw w stosunku do możliwości orzeczniczych organu, ani okoliczność, że akta postępowania są bardzo obszerne, składają się z kilku tomów, że samo zaskarżone postanowienie z uzasadnieniem miało blisko 30 stron. Wbrew twierdzeniu organu problematyka sprawy nie była tak skomplikowana, gdyż wniosek dotyczył jedynie wydania kopii/odpisu deklaracji zerowej z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi złożonej według skarżącego w dniu 03 września 2018 r. Sprawa ta, choć powiązana z postępowaniem dotyczącym wniosku skarżącego o stwierdzenie nadpłaty, nie wymagała tak szczegółowego postępowania.
W ocenie Sądu należało uznać, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji), mimo, że dopiero na skutek wniesienia skargi do Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało postanowienie rozpoznające zażalenie skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest więc naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków. Rażące naruszenie prawa oznacza zatem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosku strony i jawnego natężenia braku woli załatwienia sprawy. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie stoi na stanowisku, że orzeczenie rażącego naruszenia prawa jest zastrzeżone dla najbardziej jaskrawych przypadków długotrwałej bierności organów (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt III OSK 1783/24). Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że bezczynność organu w tej sprawie nie podlega takiej podwyższonej kwalifikacji.
Wobec tego, że na dzień orzekania w niniejszej sprawie ustał stan bezczynności organu odwoławczego, gdyż w dniu 27 czerwca 2025r. organ rozpoznał zażalenie skarżącego, nie ma już podstaw do zobowiązania organu do bezzwłocznego rozpoznania merytorycznie sprawy, zainicjowanej zażaleniem oraz do wyznaczenia organowi odwoławczemu terminu do podjęcia i zakończenia postępowania zażaleniowego, co uzasadnia umorzenie postępowania w tym zakresie. (pkt IV sentencji).
Rozpatrując wnioski skarżącego o wymierzenie organowi grzywny lub o przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej zwrócić należy uwagę na przytoczone powyżej postanowienia art. 149 § 2 p.p.s.a. Użyte w przytoczonym przepisie sformułowanie "może ponadto orzec" oznacza, że decyzja o wymierzeniu grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej (albo zastosowaniu obu tych środków), została pozostawiona uznaniu sądu. Za ich orzeczeniem przemawia w szczególności sytuacja, gdy stwierdzona bezczynność lub przewlekłość ma kwalifikowany charakter, tj. wystąpiła z rażącym naruszeniem prawa ale można też je orzec w przypadku kiedy bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z analizowanego przepisu nie wynika bowiem, by zastosowanie przewidzianych w nim instytucji ograniczało się jedynie do wyjątkowych sytuacji. Sąd winien wziąć pod uwagę możliwość zastosowania tych środków także wówczas, gdy okoliczności danej sprawy są niemożliwe do zaakceptowania w kontekście ochrony praw strony. Grzywnie przypisuje się funkcję represyjną i prewencyjną - ma ona na celu zdyscyplinowanie organu. Natomiast suma pieniężna stanowi środek o charakterze kompensacyjnym w tym sensie, że ma zrekompensować stronie dolegliwości, niedogodności, negatywne przeżycia, na jakie została ona narażona wskutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania [tak: wyrok NSA z 9 sierpnia 2023 r., I OSK 1675/21].
Kierując się powyższym za zasadne uznano wymierzenie organowi grzywny w kwocie 500 zł (pkt III sentencji). W tym zakresie miano na uwadze, że w sprawie doszło do przekroczenia wyznaczonych przez ustawodawcę terminów załatwienia sprawy ( 8 miesięcy od przedłużonego terminu załatwienia sprawy). W ocenie Sądu grzywna w takiej wysokości powinna na przyszłość zdyscyplinować organ do wywiązania się przez niego z obowiązków nałożonych na niego zasadą szybkości i prostoty postępowania podatkowego.
W ocenie Sądu za bezzasadne należało uznać jednak przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. W tym zakresie miano przede wszystkim na uwadze, że w skardze nie wskazano okoliczności pozwalających na uznanie, że w rezultacie stwierdzonej bezczynności doszło po stronie skarżącego do dotkliwego uszczerbku.
Ponadto wyjaśnić należy, że obowiązujące regulacje p.p.s.a. nie uprawniają Sądu do zarządzenia wyjaśnienia przyczyn oraz ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.
W konsekwencji w tej części orzeczono o oddaleniu skargi. (pkt V sentencji).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a i 2 oraz art. 151 p.p.s.a. należało orzec, jak w pkt I-V. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się: wpis od skargi w kwocie 100 zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).