I SAB/Op 74/24

I SAB/Op 74/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Stwierdzono, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Oddalono dalej idącą skargę
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 8, art. 119 pkt 4, art. 149 par. 1 pkt 1, art. 149 par. 1a, art. 149 par. 2 i par. 3, art. 200 i art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1 i ust. 2, art. 4 ust. 1 i ust. 3, art. 6 ust. 1 pkt 4 lit.a, art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 14 ust. 2 i ust. 3, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2024 poz 37
art. 156 par. 1, par. 5 i par. 5b
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1550
art. 525
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 14 par. 1a, art. 39 par. 1, art. 39-1, art. 39 -3, art. 109 par. 1, art. 110 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi K. O. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu do rozpoznania wniosku K. O. z dnia 17 lipca 2024 r., w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy, 2) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie, 3) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) oddala dalej idącą skargę, 5) zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu na rzecz K. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 maja 2024 r. K. O. (dalej jako: "wnioskodawca" bądź "skarżący"), zwrócił się za pośrednictwem poczty elektronicznej do Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu (dalej jako: "organ", "organ sądu") o udostępnienie informacji publicznej poprzez przekazanie obrazów dziesięciu ostatnich aktów oskarżenia sporządzonych przez funkcjonariusz Policji M. W., a które zostały już ujawnione w postępowaniu sądowym. Jako podstawę wniosku skarżący wskazał art. 61 ust. 1 ustawy zasadniczej oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 - dalej jako: "u.d.i.p.", "ustawa"). Wnioskodawca wniósł o udostępnienie żądanych informacji pocztą elektroniczną na podany przez niego adres e-mail.
Dokonując oceny wniosku organ uznał, że żądana informacja stanowi informację przetworzoną, w związku z powyższym pismem z dnia 18 lipca 2024 r. wezwał skarżącego do wykazania szczególnego interesu publicznego celem przekazania żądanej informacji. Wyjaśnił, że akt oskarżenia jako dokument urzędowy wytworzony i podpisany przez funkcjonariusza publicznego, dotyczący spraw publicznych, stanowi informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p. Z uwagi, iż w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego nie prowadzi się ewidencji spraw po osobach sporządzających akty skarżenia uznał, że żądana informacja stanowi informację publiczną przetworzoną. Wnioskujący dla jej uzyskania powinien wykazać nie tylko, że jest ona ważna dla znacznego kręgu potencjalnych odbiorców ale również, że jej uzyskanie stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania organów administracji i lepszej ochrony interesu publicznego.
W odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 sierpnia 2024 r. skarżący argumentował, że żądana informacja nie powinna być uznana za przetworzoną. Stwierdził, że ustalenie okresu pracy M. W. na Komisariacie [...] Policji w O. oraz analiza akt spraw z okresu 1-2 miesięcy przed i 3 tygodni po jej odejściu nie wymaga nadmiernych działań organu, więc nie można uznać tego za informację przetworzoną, wymagającą wykazania szczególnego interesu publicznego.
Następnie, decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r., nr [...], organ, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 16 w zw. art. 5 u.d.i.p., odmówił udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej. Powyższa decyzja została przesłana skarżącemu na wskazany adres e-mail w dniu 5 sierpnia 2024 r.
Pismem z dnia 20 sierpnia 2024 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu, w zakresie rozpoznania jego wniosku z dnia 29 maja 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej. W skardze zarzucił naruszenie art. 10 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 u.d.i.p., oraz art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, wskazując, że jego prawo do uzyskania informacji publicznej zostało bezpodstawnie ograniczone. Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o: 1) zobowiązanie organu do załatwienia jego wniosku, 2) stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, 3) wymierzenie grzywny w wysokości 2 000 zł, 4) przyznanie na jego rzecz kwoty 1 000 zł, 5) zwrot kosztów postępowania oraz udostępnienie elektronicznego dostępu do akt sprawy.
W motywach skargi wnioskodawca opisał przebieg dotychczasowego postępowania i podniósł, że organ nie udzielił w wymaganym terminie żądanej informacji publicznej, nie odmówił również wydania informacji publicznej ani nie wydał decyzji administracyjnej, co skutkowało niezałatwieniem sprawy. W ocenie skarżącego, jego wniosek został zbagatelizowany, co uznał za zachowanie naganne. W związku z tym wniósł o wymierzenie grzywny i zasądzenie odszkodowania. Ponadto wywodził, powołując się na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym, że w sytuacji, gdy organ rozpatrujący wniosek stwierdzi - tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - konieczność załatwienia wniosku poprzez wydanie decyzji administracyjnej, wówczas do takiej decyzji, z mocy art. 16 ust 2 u.d.i.p., stosuje się przepisy k.p.a., co oznacza, że organ jest zobowiązany do doręczenia wydanej decyzji zgodnie z zasadami określonymi w przepisach k.p.a. Przesłanie przez organ skanu decyzji na adres e-mail skarżącego nie spełnia żadnego z przewidzianych w k.p.a. warunków doręczenia na piśmie, w tym także doręczenia w postaci elektronicznej. W konsekwencji powyższego skarżący uznał, że decyzja organu nie została skutecznie mu doręczona i nie weszła do obrotu prawnego.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że żądana przez wnioskodawcę informacja dotycząca udostępnienia dziesięciu aktów oskarżenia sporządzonych przez funkcjonariusza Policji M. W. jest informacją przetworzoną. Wnioskodawca nie przedstawił szczególnego interesu, ograniczając się do stwierdzenia, że żądana informacja nie ma charakteru przetworzonego. Biorąc pod uwagę niewykonanie przez wnioskodawcę zobowiązania zawartego w piśmie organu z dnia 18 lipca 2024 r. organ wydał decyzję odmowną, która została przesłana skarżącemu drogą elektroniczną w dniu 5 sierpnia 2024 r. Brak jest również podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Według art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto w stosownie do § 2 przywołanego przepisu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Dodać jeszcze należy, iż stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Sytuacja, o której stanowi powołany art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem przedmiotem skargi jest bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej. Sąd rozpoznał zatem skargę na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.
Przedmiotem rozpoznawanej skargi stała się bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w sprawie udzielenia, na wniosek skarżącego z dnia 29 maja 2024 r., informacji publicznej dotyczącej udostępnienia dziesięciu ostatnich aktów oskarżenia sporządzonych przez funkcjonariusz Policji M. W., a które - jak zaznaczył - zostały ujawnione w postępowaniu sądowym. Organ sądowy, wobec braku wykazania przez skarżącego interesu publicznego, decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r., odmówił udzielenia wnioskowanej informacji. Z kolei skarżący stoi na stanowisku, że po pierwsze żądana informacja nie stanowi informacji przetworzonej, po drugie wydana przez organ decyzja nie weszła do obrotu prawnego albowiem nie została skarżącemu doręczona w sposób prawidłowy.
W sprawach dostępu do informacji publicznej zakres przedmiotowy wyznacza pojęcie informacji publicznej (por. art. 1 ust. 1 u.d.i.p.), a zakres podmiotowy - wykonywanie zadań publicznych przez adresata wniosku (por. art. 4 ust. 1 i ust. 3 u.d.i.p.). Rozpatrując skargę w przedmiocie bezczynności w zakresie udostępnienia informacji publicznej sąd bada obie wyżej wymienione kwestie.
Wyjaśnić też należy, że na gruncie u.d.i.p. bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej w zakresie dostępu do informacji publicznej jest wówczas, gdy podmiot zobowiązany nie podejmuje żadnych działań wobec wniosku o udzielenie takiej informacji lub odmawia udzielenia informacji w nieprzewidzianej dla tej czynności formie prawnej, względnie nie podejmuje innej czynności uzasadnionej przepisami powołanej ustawy. Obowiązkiem organu jest zatem, w ustawowym 14-dniowym terminie, udostępnienie informacji publicznej będącej w jego posiadaniu w formie czynności materialno-technicznej (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), ewentualnie wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), bądź powiadomienie wnioskodawcy o niemożności udzielenia informacji publicznej w wyznaczonym terminie i o przyczynach opóźnienia i nowym terminie wydania informacji, nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku w tej sprawie (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.), ewentualnie poinformowanie o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.), ewentualnie pisemne poinformowanie wnioskodawcy: że danej informacji nie posiada (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.), że żądana informacja nie jest informacją publiczną bądź, że istnieje odrębny tryb dostępu do tej informacji (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.) albo wnioskowane dane są dostępne w publikatorze. Naruszenie tych obowiązków prowadzi do stanu bezczynności (tak NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4455/21). Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby podmiot mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu, czy czynności (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 675/15).
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej jest organ władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prezes Sądu Rejonowego w Opolu. Spełniona zatem została przesłanka podmiotowa.
Z zakresu przedmiotowego uregulowanego w art. 6 u.d.i.p. wynika z kolei, że akt oskarżenia odpowiada także cechom dokumentu urzędowego stanowiącego informację publiczną (por. art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p.). Dokumentem urzędowym jest bowiem treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy (por. art. 6 ust. 2 u.d.i.p.).
Jednak pomimo spełnienia powyższych przesłanek wskazane przez wnioskodawcę akty oskarżenia nie mogą zostać udostępnione w trybie przepisów u.d.i.p. Stoi temu na przeszkodzie regulacja art. 1 ust. 2 u.d.i.p.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej jest niedopuszczalne wówczas, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, mogą być udostępnione w innym trybie.
Jak stanowi art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 37 - zwanej jako: "k.p.k.") stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie (§ 1). Jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej (§ 5). Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego (§ 5b).
Podobną regulację zawiera art. 525 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.). W myśl tego przepisu akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy oraz otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z akt sprawy.
W kwestii udostępniania akt postępowania karnego wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 7/13 stwierdzając: "Żądanie udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.).". W treści uzasadnienia uchwały NSA podkreślił, że przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. oraz art. 525 k.p.c., w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania.
Przywołane powyżej regulacje art. 156 § 1, 5 i 5b k.p.k. są zatem przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i ustawa ta nie ma do nich zastosowania. Przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 249/23 i powołane w nim wyroki NSA).
Szczególna regulacja zasad dostępu do akt postępowania karnego ma swoje aksjologiczne uzasadnienie. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3861/21, postępowanie karne realizuje określone cele wynikające przede wszystkim z art. 2 § 1 k.p.k. i brak jest wątpliwości, iż dobro postępowania karnego, jak również dobro, czy interesy stron lub innych jego uczestników wymagają odmiennego uregulowania zasad dostępu do akt postępowania i znajdujących się w nich dokumentów stanowiących informację publiczną. Dlatego dostęp do dokumentu urzędowego jakim jest akt oskarżenia, tak co do jego treści, jak i postaci, może nastąpić wyłącznie na zasadach i w trybie określonym przepisami k.p.k. Zatem również ujawnienie treści aktu oskarżenia podlega zasadom statuowanym w art. 156 k.p.k., a w sprawie nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 1170/22 i powołane w nim inne orzeczenia sądów administracyjnych).
Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że żądanie skarżącego nie mogło zostać pozytywnie załatwione na podstawie przepisów u.d.i.p. z tej przyczyny, że żądane akty oskarżenia podlegały udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w k.p.k. mającym pierwszeństwo jako przepis ustawy szczególnej. W związku z powyższym organ sądowy winien był pisemnie poinformować skarżącego, na podany adres e-mail, że udostępnienie żądanej informacji w trybie u.d.i.p. nie jest możliwe, bo kwestie ich udostępnienia reguluje przepis art. 156 k.p.k.
Sąd dokonał analizy wydruków e-maile i pism, przesłanych skarżącemu na jego adres e-mail, w tym treści decyzji administracyjnej z dnia 5 sierpnia 2024 r. Żaden z dokumentów nie zawiera w swojej treści pisemnej informacji skierowanej do skarżącego, że udostępnienie żądanej informacji w trybie u.d.i.p. nie jest możliwe, bo kwestie ich udostępnienia reguluje przepis art. 156 k.p.k. Skoro organ nie poinformował skarżącego, że żądana informacja podlega udostępnieniu na podstawie przepisu szczególnego art. 156 k.p.k., to pozostaje w stanie bezczynności. Sąd podkreśla, że udzielenie takiej pisemnej informacji nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Taką decyzję wydaje się bowiem jedynie wtedy, gdy organ nie udostępnia informacji publicznej ze względu na ochronę określonych dóbr prawnie chronionych, takich jak np. prywatność, czy ochrona tajemnicy prawnie chronionej, czy też przetworzony charakter informacji publicznej.
Sąd zwraca uwagę, że nie mógł uznać, iż skarżony stan bezczynności organu sądowego ustał w momencie wydania przez niego decyzji administracyjnej z dnia 5 sierpnia 2024 r. Decyzja ta nie została bowiem skarżącemu doręczona. W tym kontekście słuszne są zarzuty skarżącego.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej odsyła do przepisów k.p.a. w odniesieniu do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji. Zgodnie bowiem z art. 16 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji (ust. 1). Do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że: 1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni; 2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji (ust. 2).
Choć zatem na wcześniejszym etapie postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym, stąd wniosek o jej udostępnienie nie wymaga nawet podpisu, czy podania adresu zamieszkania, to jednak przechodząc na tryb decyzyjny (tj. w razie stwierdzenia podstaw do wydania decyzji administracyjnej) znajdą w nim zastosowanie przepisy k.p.a. (z zastrzeżeniem wyjątków z art. 14 ust. 2 u.d.i.p.) w tym przepisy o sposobie załatwienia sprawy, o wymogach formalnych jakie musi spełniać wniosek/podanie (w szczególności w zakresie podpisu i podania adresu do doręczeń), decyzja, jej doręczenie, czy wniesiony od niej środek zaskarżenia.
Zgodnie z art. 14 § 1a k.p.a. sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. W myśl art. 109 § 1 k.p.a. decyzję doręcza się stronom na piśmie.
Organ sądowy wydał decyzję z dnia 5 sierpnia 2024 r. w postaci elektronicznej, popisaną certyfikowanym popisem elektronicznym, której papierowy wydruk zamieścił w aktach administracyjnych. W stanie prawnym obowiązującym w dacie jej wydania organ miał możliwość takiego załatwienia sprawy i wydania decyzji w postaci elektronicznej (opatrzonej podpisem zaufanym, kwalifikowanym, osobistym). Decyzja administracyjna wydana w postaci elektronicznej, poza siedzibą organu mogła być doręczona na dwa sposoby: po pierwsze w formie dokumentu elektronicznego "na konto w systemie teleinformatycznym organu" tj. przez tzw. ePUAP (por. art. 39 § 1 k.p.a.) lub w formie papierowego wydruku decyzji w trybie art. 393 k.p.a. (za pośrednictwem operatora pocztowego). Organ sądowy, decyzji z dnia 5 sierpnia 2024 r., w taki sposób nie doręczył. Doręczył ją bowiem na adres poczty elektronicznej (e-mail) skarżącego w formacie PDF. Adres poczty elektronicznej (e-mail) skarżącego nie spełnia wymagań adresu do doręczeń elektronicznych mającym zastosowanie w procedurze administracyjnej z mocy art. 39 § 1 i art. 391 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika też, aby strona skarżąca wystąpiła o doręczenie pism drogą elektroniczną (przewidzianą prawem na elektroniczną skrzynkę podawczą), by wskazała organowi "adres do doręczeń elektronicznych" w rozumieniu ww. przepisów. W rozpatrywanej sprawie do komunikacji między organem a stroną skarżącą nie była też wykorzystywana platforma ePUAP. Z akt sprawy nie wynika, by strona skarżąca złożyła wniosek w ramach usługi udostępnionej przez organ w ePUAP lub by wskazała adres elektroniczny w ePUAP. Powyższe ustalenia mają określone skutki co do braku możliwości uznania przez Sąd, że stan bezczynności organu ustał w wyniku wydania decyzji z dnia 5 sierpnia 2024 r.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organ wysyłając stronie skarżącej na skrzynkę poczty elektronicznej w dniu 29 lipca 2024 r., w załączniku do e-mail, elektroniczną treść decyzji z dnia 5 sierpnia 2024 r., w formacie PDF, nie dokonał skutecznego jej doręczenia. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21, stwierdził, że rozstrzygnięciem sprawy przez organ administracyjny jest nie tyle wydanie aktu administracyjnego, ile jego uzewnętrznienie wobec stron postępowania poprzez doręczenie, które wywołuje skutek prawny ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Wydanie aktu przez organ stanowi jedynie czynność techniczną, nabierającą znaczenia prawnego dopiero w momencie skutecznego doręczenia decyzji stronom, co kończy tok postępowania. Wysłanie decyzji jako załącznika do wiadomości e-mail w formacie PDF na adres poczty elektronicznej nie stanowi doręczenia w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 281/22, oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 419/22). Jest ona nadal aktem niewywierającym żadnych skutków. Decyzja ta jako indywidualny akt zewnętrzny skierowany do konkretnie oznaczonego podmiotu, chociaż niespornie została przez organ wydana, to nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołała żadnych skutków prawnych. Dopiero uzewnętrznienie (doręczenie) decyzji w stosunku do jedynej strony postępowania stworzyłoby nową sytuację procesową, a więc możliwość wniesienia środka zaskarżenia. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego (por. art. 110 § 1 k.p.a.). Od tego momentu decyzja wiąże stronę i wywołuje skutki określone przez przepisy prawa (na co trafnie zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 282/22).
Powyższe ustalenia skutkowały koniecznością zobowiązania Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 29 maja 2024 r., w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Realizując obowiązek wynikający z art. 149 § 3 p.p.s.a Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 29 maja 2024 r., o czym orzekł w pkt 2 sentencji wyroku.
Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku). Tego rodzaju kwalifikacja jest konsekwencją stwierdzenia, że zwłoka organu nie była wynikiem celowego działania i lekceważenia obowiązków nałożonych przepisami u.d.i.p., lecz błędnej interpretacji obowiązujących przepisów. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że zachowanie organu miało charakter rażącego naruszenia prawa.
Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi zatem posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Jak już wyżej wskazano, dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Zważyć należy, że nieudostępnienia w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, czy też próby bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej.
Z uwagi na brak znamion rażącego naruszenia prawa Sąd oddalił dalej idącą skargę w zakresie odnoszącym się do żądania wymierzenia organowi grzywny, oraz zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, o czym orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z użytego przez ustawodawcę w art. 149 § 2 p.p.s.a. sformułowania "może orzec" wynika, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nie zobowiązany do wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania stronie sumy pieniężnej w razie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności. Ustawodawca nie przewidział ściśle określonych przypadków, jak też nie wskazał kryteriów, którymi powinien się kierować sąd podejmując decyzję w tej kwestii.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 5 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.