I SAB/Op 66/25

I SAB/Op 66/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-10-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Remigiusz Mazur /sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku
Stwierdzono, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Dalej idącą skargę oddalono
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 858
art. 48 ust. 1, art. 45, art. 54, art. 11 ust. 2, art. 47 ust. 1, art. 35 ust. 1
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 par. 1 pkt 1, art. 36 par. 1, art. 57 par. 3 i par. 4, art. 12, art. 35 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 133 par. 1, art. 149 par. 1, par. 1b i par. 2, art. 53 par. 2b, art. 106 par. 3, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 239 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 119 pkt 4, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1154
art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej  (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi N. F. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia aktywni rodzice w pracy 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia wniosku N. F. z 2 grudnia 2024 r., 2) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie, 3) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) dalej idącą skargę oddala, 5) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej N. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez N. F. [dalej: skarżąca, strona] jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [dalej: organ] w sprawie przyznania świadczenia aktywni rodzice w pracy.
Skarga została wniesiona w następującym stanie sprawy, wynikającym z przesłanych do Sądu akt administracyjnych.
W dniu 2 października 2024 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko E. M. W wyniku rozpoznania tego wniosku w dniu 14 stycznia 2025 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu świadczenia od dnia 1 października 2024 r. w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Następnie Zakład, decyzją z 31 stycznia 2025 r., po wznowieniu postępowania, uchylił skarżącej prawo do powyższego świadczenia od dnia 1 listopada 2024 r. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie.
W dniu 2 grudnia 2024 r. strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko E. M. Zakład, pismem z dnia 31 stycznia 2025 r., wezwał stronę do uzupełnienia wniosku. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca w dniu 12 lutego 2025 r. przesłała dodatkowe wyjaśnienia.
W związku z brakiem rozpoznania wniosku o świadczenie, złożonego w dniu 2 grudnia 2024 r., strona wniosła ponaglenie (pismo z dnia 9 maja 2025 r.), w którym zarzuciła Zakładowi bierność, ponieważ pomiędzy poszczególnymi czynnościami postępowania wystąpiły duże okresy bezczynności, a Zakład pomimo złożenia przez stronę wymaganych wyjaśnień nie wydał merytorycznej decyzji w sprawie.
W piśmie z dnia 12 czerwca 2025 r. strona wniosła skargę na bezczynność organu. Skarga ta wpłynęła do Zakładu w dniu 28 lipca 2025 r. Skarżąca żądała: 1) stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiocie załatwienia sprawy zainicjowanej jej wnioskiem z dnia 2 grudnia 2024 r., 2) stwierdzenia, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) zobowiązania organu do niezwłocznego rozpoznania wniosku z dnia 2 grudnia 2024 r., 4) zasądzenia kosztów postępowania sądowego, 5) przyznania sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: ppsa]. Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi (art. 106 § 3 ppsa).
W dniu 29 lipca 2025 r. Zakład przekazał stronie informację o przyznaniu wnioskowanego świadczenia za okres od 1 grudnia 2024 r. do 31 stycznia 2026 r. Przedmiotowa informacja została doręczona stronie w tym samym dniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, ponieważ wniosek skarżącej z dnia 2 grudnia 2024 r. o świadczenie aktywni rodzice w pracy na dziecko E. M. został rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, a świadczenie zostało przyznane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Skarga na bezczynność zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 ppsa. W takim przypadku przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest więc zwalczanie braku działania organu (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności wynikającej z przepisów prawa. Zakres kontroli sądu sprowadza się więc w tym przypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy w tym zakresie organ zrealizował nałożone na niego obowiązki.
Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd – stosownie do art. 149 § 1 ppsa – zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a ppsa, sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Stosownie do art. 149 § 1b ppsa sąd może też orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, a na podstawie art. 149 § 2 ppsa – także o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ppsa lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa.
Zgodnie z art. 133 § 1 ppsa sąd orzeka na podstawie akt sprawy, bierze zatem po uwagę te okoliczności, które zostały w nich ujawnione.
Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi wniesionej na podstawie art. 53 § 2b ppsa, Sąd uwzględnił, że w niniejszej sprawie wniesienie skargi nie było ograniczone terminem, ale musiało być poprzedzone ponagleniem, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: kpa). W rozpoznawanej sprawie strona wniesienie skargi poprzedziła złożeniem ponaglenia z dnia 9 maja 2025 r. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie była więc dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu.
Porządkując stan sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 106 § 3 ppsa sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W art. 106 § 3 ppsa ustawodawca ustanowił wyjątek od zasady, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 ppsa opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji.
W ocenie Sądu wniosek dowodowy zawarty w treści skargi dotyczy dopuszczenia dowodów z dokumentów stanowiących akta sprawy administracyjnej, na podstawie których to dokumentów Sąd był zobowiązany rozpoznać sprawę. Zatem z dowodami tymi Sąd musiał się zapoznać i dokonać ich oceny bez wniosku strony w tym zakresie. Z opisanych powodów Sąd, pomimo złożenia wniosku, nie wydał postanowienia o dopuszczeniu dowodów w trybie art. 106 § 3 ppsa.
W celu rozstrzygnięcia, czy organ dopuścił bezczynności w sprawie i – jeżeli tak – czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd był zatem zobowiązany ustalić obowiązujący organ wzorzec normatywny służący do oceny sprawności postępowania administracyjnego.
Wyjaśnić w pierwszej kolejności przyjdzie, że przepisy ppsa nie określają, na czym polega stan bezczynności organu. Bezczynność została jednak zdefiniowana w art. 37 § 1 pkt 1 kpa. Wynika z niego, że bezczynność wystąpi wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa (bezczynność). Termin załatwienia sprawy z wniosku strony został zakreślony w art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. poz. 858 ze zm.) [dalej: ustawa], zgodnie z którym ustalenie prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" albo świadczenia "aktywnie w domu" następuje w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami.
Natomiast zgodnie z art. 45 ustawy: (ust. 1) w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia; (ust. 2) w przypadku gdy wnioskodawca złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" bez wymaganych dokumentów, w tym oświadczeń, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" bez rozpatrzenia.
W sprawach nieuregulowanych w cytowanej wyżej ustawie stosuje się przepisy kpa, przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 54 ustawy).
Sąd wyjaśnia, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 kpa. Bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 kpa. Zachodzi wówczas, gdy upłynęły terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 kpa, a sprawa nie została załatwiona.
Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie wystąpił okres niedziałania organu, który kwalifikować należy jako bezczynność, ponieważ sprawa została załatwiona z naruszeniem ustawowego terminu rozpatrzenia wniosku (art. 48 ust. 1 ustawy), a organ nie zastosował w sprawie art. 36 § 1-2 kpa, zgodnie z którym o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia; ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Sąd, na podstawie przekazanych akt administracyjnych, stwierdził, że istotny w sprawie wniosek wpłynął do organu w dniu 2 grudnia 2024 r. Zatem ustawowy dwumiesięczny termin jego załatwienia przypadał w poniedziałek 3 lutego 2025 r. (art. 57 § 3 w zw. z art. 57 § 4 kpa). W okresie tym Zakład wystosował do strony wezwanie z dnia 31 stycznia 2025 r. do uzupełnienia wniosku, na które skarżąca odpowiedziała w dniu 12 lutego 2025 r. Jeśli przyjąć, że kompletny (uzupełniony) i podlegający merytorycznemu rozpatrzeniu wniosek został złożony w dniu 12 lutego 2025 r., to ustawowy termin załatwienia sprawy upłynął w poniedziałek 14 kwietnia 2025 r. (art. 57 § 3 w zw. z art. 57 § 4 kpa). Jednakże w okresie od 12 lutego 2025 r. do dnia wydania informacji o przyznaniu świadczenia (29 lipca 2025 r.) organ nie dokonywał już żadnych czynności postępowania, o których strona zostałaby powiadomiona, a do załatwienia sprawy nie skłoniło organu nawet ponaglenie z 9 maja 2025 r., które wpłynęło 19 maja 2025 r. Organ nie informował też skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie odpowiednio do art. 36 kpa. Następną istotną czynnością organu było dopiero sporządzenie w dniu 29 lipca 2025 r. informacji o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia.
Ocena skargi na bezczynność dokonywana jest na dzień zamknięcia rozprawy. Wynikająca z art. 149 ppsa możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność, wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ppsa, poprzez wydanie wyroku zobowiązującego organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, jest dopuszczalna wówczas, gdy stan ten trwa nadal w dacie wyrokowania.
Z przekazanych Sądowi akt administracyjnych wynika, że pomiędzy dniem wniesienia do Sądu skargi na bezczynność za pośrednictwem organu (28 lipca 2025 r.) a dniem wyrokowania (30 października 2025 r.), organ zakończył (29 lipca 2025 r.) postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej. W związku z powyższym należy uznać, że w chwili wyrokowania przez Sąd organ wydał już rozstrzygnięcie w sprawie. Załatwienie sprawy przez organ obiektywnie uczyniło zatem bezprzedmiotowym (w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 ppsa) postępowanie sądowe w zakresie orzeczenia o zobowiązaniu organu do wydania aktu lub podjęcia czynności w sprawie z wniosku skarżącej (mającego swą podstawę w art. 149 § 1 pkt 1 ppsa). Jak podkreślił NSA w uchwale z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08 (ONSAiWSA 2009/4/63), wydanie decyzji po wniesieniu skargi na bezczynność, nawet z naruszeniem terminu, w jakim miało to nastąpić, wyłącza możliwość uwzględnienia takiej skargi, poprzez zobowiązanie organu do dokonania tej czynności. Zatem również w sprawie niniejszej postępowanie sądowe stało się w tej części bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 ppsa i należało je umorzyć (wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 911/23). Z tego powodu Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.
Ustalając, czy w sprawie administracyjnej wystąpiła bezczynność organu, Sąd wziął pod uwagę to, że podanie wpłynęło do organu w dniu 2 grudnia 2024 r. i zostało uzupełnione w dniu 12 lutego 2025 r., lecz postępowanie w sprawie nadal trwało w dniu wniesienia skargi, tj. dnia 28 lipca 2025 r. W tym czasie organ, poza skierowaniem do strony wezwania z 31 stycznia 2025 r., nie podejmował innych czynności zmierzających bezpośrednio do załatwienia sprawy i nie poinformował strony o nowym terminie rozpatrzenia wniosku w trybie art. 36 kpa. Zatem, w ocenie Sądu rozstrzygnięcie w sprawie nie zostało podjęte przez organ z zachowaniem ustawowego terminu lub terminu wyznaczonego na podstawie art. 36 kpa. Bez znaczenia w sprawie pozostają okoliczności takie jak niewystarczająca obsada kadrowa organu w relacji do ilości wpływających spraw. Kwestia ta stanowi bowiem wewnętrzny problem organów administracji publicznej. Obowiązkiem organu było natomiast podjęcie, po wpłynięciu podania, czynności bezpośrednio zmierzających do jego rozpatrzenia w terminie z art. 48 ust. 1 ustawy.
W takim stanie sprawy zachodziła konieczność rozstrzygnięcia co do tego, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzając w niniejszej sprawie bezczynność organu, Sąd odniósł ustawowy termin załatwienia sprawy do kalendarzowych terminów czynności podjętych w sprawie. Ustalona przez Sąd, na podstawie dokumentów, chronologia zdarzeń jednoznacznie potwierdziła, że organ naruszył obowiązek załatwienia sprawy w terminie z art. 48 ust. 1 ustawy, a także nie wyznaczył nowego terminu rozpatrzenia podania skarżącej (36 kpa). Oceniając tok czynności podejmowanych przez organ, Sąd stwierdził, że przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone ani w terminie ustawowym, ani w terminie wyznaczonym przez organ, a więc organ dopuścił się bezczynności, o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku. W tym miejscu należy zauważyć, że ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego sądu. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (wyrok NSA z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2059/22). Ogólnie rzecz ujmując, taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).
Dokonując oceny, czy bezczynność miała charakter rażący, Sąd przyjął, że za rażące naruszenie prawa należy uznać stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo naruszenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane naruszenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Zdaniem Sądu kilkumiesięczna bezczynność organu nie może być traktowana jako bezczynność z rażącym naruszeniem prawa (wyroki NSA: z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2012/21, z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 1081/22).
Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organ od dnia uzupełnienia podania w lutym 2025 r. pozostawał bezczynny od kwietnia do lipca 2025 r., takie niedziałanie organu z pewnością pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania z art. 12 w zw. z art. 35 § 1 kpa, lecz nie ma cech bezczynności kwalifikowanej, to jest – nie ma cechy rażącego naruszenia prawa.
Zgodnie z art. 149 § 2 ppsa sąd, uwzględniwszy skargę na bezczynność, może z urzędu lub na wniosek strony orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ppsa lub przyznać na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa, tj. dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W niniejszej sprawie skarżąca wnosiła o przyznanie jej sumy pieniężnej. Sąd nie jest jednak związany złożonym w tym zakresie wnioskiem i nie jest zobligowany do orzeczenia o zastosowaniu środka dyscyplinującego. Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 ppsa wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wskazać należy, że w myśl art. 149 § 2 ppsa jedyną przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność. Decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Co istotne nawet w przypadku stwierdzenia, że bezczynność miała postać kwalifikowaną, ustawodawca nie zobligował sądu administracyjnego do automatycznego przyznania każdemu skarżącemu sumy pieniężnej, albo wymierzenia organowi grzywny, a jedynie pozostawił uznaniu sądu skorzystanie z takiego rozwiązania. Przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Jej przyznanie stanowi swoistą rekompensatę za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 29 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 398/25). Proces decyzyjny sądu powinien być determinowany także okolicznościami rzutującymi na wystąpienie stanu bezczynności oraz decydującymi, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. P. Kornacki, 5.4. Wymierzenie grzywny [w:] Skarga na przewlekłość postępowania administracyjnego, Warszawa 2014). Katalog istotnych okoliczności obejmuje m.in. terminowość i prawidłowość czynności, zachowanie się stron, w szczególności zaś strony skarżącej, wina organu, indywidualno-prewencyjne oddziaływanie na organ czy potrzeba kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
W ocenie Sądu, w istniejącym stanie sprawy, nie jest konieczne i uzasadnione zastosowanie środka dyscyplinującego organ i z tego powodu nie orzekł o wymierzeniu grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej. Sąd wziął pod uwagę to, że bezczynność organu nie przybrała formy rażącego naruszenia prawa, a także to, że wnioskowane świadczenie zostało już skarżącej przyznane i to ze skutkiem wstecz od daty sporządzenia informacji z dnia 29 lipca 2025 r., tj. od dnia 1 grudnia 2024 r. w wysokości 1.500 zł miesięcznie (art. 11 ust. 2, art. 47 ust. 1 ustawy). Sąd uznał też, że chociaż w postępowaniu niewątpliwie wystąpił okres niedziałania organu, a sprawa skarżącej nie została rozpatrzona w ustawowym terminie, to jednak niedziałanie organu nie było nacechowane brakiem woli załatwienia sprawy niewymagającej wydania i doręczenia decyzji w celu przyznania świadczenia (art. 35 ust. 1 ustawy), lecz wymagającej jedynie weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Zastosowanie przez Sąd środków z art. 149 § 2 ppsa nie spełniłoby więc funkcji dyscyplinującej i motywującej organ do przyspieszenia działania w sprawie zakończonej już przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Z opisanych powodów Sąd oddalił w punkcie 4 sentencji wyroku skargę w części dotyczącej przyznania skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ppsa.
W punkcie 5 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ppsa, Sąd orzekł o kosztach postępowania, na które składa się stawka opłaty za czynności adwokackie wynosząca 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). O zwrot nienależnie uiszczonego wpisu od skargi (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa) skarżąca powinna zwrócić się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, na którego konto bankowe wpłaciła kwotę 200 zł, co udokumentowała potwierdzeniem przelewu załączonym do skargi. Podobnie rzecz się ma z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł uiszczoną na konto Urzędu Miejskiego w Białymstoku (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej,. Dz.U. z 2025 r. poz. 1154).
W myśl art. 119 pkt 4 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę bez wyznaczania rozprawy.
Powołane wyroki sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (https://orzeczenia.nsa.gov.pl).