I SAB/Op 58/25

I SAB/Op 58/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-10-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący sprawozdawca/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano organ do załatwienia sprawy
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Stwierdzono, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 337
art.  100c, art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 830
art. 1 pkt 44
Ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa  oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2024 poz 935
art. 1 ust. 2, art. 3 par.  2 pkt 8, art. 52 par. 1, art. 53 par. 2b, art. 119 pkt 4, art. 120, art. 149, art. 200, art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art. 6 ust. 1
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12 par. 1, art. 35, art. 36, art. 37 par. 1, par. 4, art. 65 par. 1, par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 1079
art. 202 ust. 1, art. 210 ust. 1, ust. 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U.UE.C 2007 nr 303 poz 1 art. 47, art. 52 ust. 1
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01).
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art. 6, art. 13
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Dz.U. 2024 poz 854
art. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz  niektórych innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2025 r. w sprawie ze skargi M. I. na bezczynność Wojewody Opolskiego w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały 1) zobowiązuje Wojewodę Opolskiego do załatwienia sprawy z wniosku skarżącego M. I. z dnia 3 października 2023 r., w terminie (1) miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi, 2) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz strony skarżącej M. I. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. I. (zwanego dalej też: skarżącym lub wnioskodawcą) jest bezczynność Wojewody Opolskiego (zwanego dalej też: Wojewodą lub organem) w sprawie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt stały.
Skarga wniesiona została w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 1 października 2023 r., który wpłynął do organu w dniu 3 października 2023 r. skarżący wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Pismem z dnia 20 grudnia 2023 r. skarżący wystąpił do organu o wyznaczenie najbliższego terminu na pobranie odcisków palców. W dniu 22 lutego 2024 r. organ wysłał do skarżącego wezwanie do osobistego stawiennictwa na dzień 8 kwietnia 2024 r. na wyznaczoną godzinę oraz do okazania, w dniu stawienia się, oryginału paszportu oraz dostarczenia wymaganych fotografii (określonych w wezwaniu), przedłożenia wypełnionego oświadczenia stanowiącego załącznik wezwania, a także do przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów; pod rygorem pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.
W dniu 8 kwietnia 2024 r. skarżący stawił się na wezwanie organu i dopełnił koniecznych wymogów poza, jak wskazano w aktach administracyjnych, wymogiem dotyczącym tytułu prawnego do lokalu.
Następnie, w wiadomości e-mail z dnia 20 maja 2025 r., skarżący poinformował organ o zmianie adresu zamieszkania.
W dniu 2 sierpnia 2024 r. Wojewoda wystąpił do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w R. o przeprowadzenie wywiadu w miejscu pobytu skarżącego i jego żony, przy czym w piśmie z dnia 5 sierpnia 2024 r. poinformował o aktualnym deklarowanym miejscu pobytu skarżącego.
Na dalszym etapie Wojewoda, stosownie też do art. 207 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2024 r. poz. 769 ze zm.) zwanej dalej ustawą, wnioskami z dnia 5 sierpnia 2024 r. wystąpił do Dyrektora Delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w O., do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w R. oraz do Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
W dniu 4 września 2024 r., w wiadomości e-mail, skarżący poinformował organ, o braku przeprowadzenia wywiadu przez straż graniczną oraz o tym, że pracuje poza miejscem zamieszkania, a jego żona przebywa w Niemczech.
Odpowiadając na powyższą wiadomość, w dniu 6 września 2024 r. do skarżącego została wystosowana wiadomość e-mail z informacją, że jego wniosek jest rozpatrywany według kolejności wpływu. Wyjaśniono także skarżącemu, że sprawa jest procedowana zgodnie z wymogami ustawy, przy czym podniesiono także, że wniosek został złożony w okresie spoczywania terminów wprowadzonym przepisami art. 100c i art. 100d ustawy – jak określił organ – "specjalnej", zgodnie z którymi w okresie do dnia 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie sprawy dotyczących cudzoziemców nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. W okresie tym nie stosuje się też przepisów o bezczynności organu.
Wiadomością e-mail z dnia 6 września 2024 r. skarżący poinformował organ, że zgodnie z art. 210 ustawy o cudzoziemcach decyzję w sprawie zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy oraz, że zgodnie z przepisami prawa ma on prawo wystąpić do właściwego sądu w celu przyśpieszenia uzyskania pozwolenia na pobyt stały.
W piśmie z dnia 9 września 2024 r. skarżący przedstawił swoją sytuację życiową uzasadniającą uzyskanie decyzji o zezwoleniu na pobyt stały.
Pismem z dnia 11 września 2024 r. organ ponownie poinformował skarżącego, że sprawy rozpatrywane są wg kolejności wpływu, a w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Ponadto zaznaczał organ, że na podstawie art. 203 ust. 2a ustawy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o udzielenia zezwolenia na pobyt stały (w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia) o uwierzytelnioną kserokopię dokumentu tożsamości (paszportu) wyjaśniając przy tym, że w aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kserokopia jego paszportu ważnego od 30 lipca 2017 r. do 29 lipca 2024 r. Pouczył, że niedostarczenie wskazanego dokumentu może spowodować wydanie decyzji odmownej.
W dniu 31 października 2024 r. do organu wpłynęło pismo z Ambasady Egiptu, w którym wskazano, że skarżący zwrócił się do Ambasady z prośbą o wydanie nowego paszportu, jednak z powodu braku niektórych, niezbędnych dokumentów, w tym zaświadczenia o odbyciu służby wojskowej w Egipcie, Ambasada nie może wydać wnioskodawcy nowego paszportu, dopóki ten nie przedstawi tych dokumentów. Wymaganych dokumentów nie można z kolei otrzymać za pośrednictwem Ambasady i wnioskodawca musi je uzyskać osobiście za pośrednictwem właściwych organów w Egipcie.
Pismem z dnia 8 listopada 2024 r. (wpływ do organu 13 listopada 2024 r.) skarżący wystąpił do Wojewody z prośbą o wydłużenie terminu na przedłożenie uwierzytelnionej kserokopii paszportu o kolejne 60 dni, bowiem z przyczyn od niego niezależnych nie może dotrzymać zakreślonego terminu. Wyjaśnił, że jego paszport był ważny w chwili składania wniosku, tj. w październiku 2023 r. i utracił ważność z uwagi na wydłużony czas załatwienia sprawy. Obecnie, na co także wskazał, nie ma możliwości osobistego uzyskania dokumentów niezbędnych do wydania paszportu, jednak podjął kroki zmierzające do uzyskania tymczasowego polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca. Termin wizyty został wyznaczony na dzień 27 listopada 2024 r. i po otrzymaniu ww. dokumentu niezwłocznie złoży jego uwierzytelnioną kserokopię.
W dniu 27 stycznia 2025 r. do organu wpłynęła dokumentacja przekazana przez Zastępcę Komendanta Placówki Straży Granicznej w C., sporządzona w związku z realizacją czynności wywiadu środowiskowego wobec skarżącego.
Pismem z dnia 22 kwietnia 2024 r. Wojewoda wystąpił do Komendanta Powiatowego w K. o udzielenie informacji o skarżącym w zakresie, czy:
1) od 2020 r. do dnia dzisiejszego, były odnotowane w miejscu zamieszkania cudzoziemca interwencje Policji (a jeśli tak to o wszelkie zgromadzone w tym zakresie materiały, w tym informacje o ewentualnych interwencjach, notatki służbowe itp.),
2) cudzoziemiec i jego żona zamieszkują pod wskazanym adresem [...] K. ul. [...] (czy są widywani przez sąsiadów),
3) wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Wojewoda wystąpił też pismem z dnia 22 kwietnia 2025 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o udzielenie informacji czy skarżący zalega z uiszczaniem podatków w Polsce, a jeśli tak to jaka jest kwota wykazanych zaległości podatkowych i czy w związku z posiadanymi zaległościami uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie, rozłożenie na raty zaległych płatności (jeśli tak to na jakie kwoty i w jakich terminach) lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu.
Wiadomością e-mail z dnia 23 kwietnia 2025 r. skarżący wystąpił do organu z pytaniem o termin rozpoznania jego sprawy.
W odpowiedzi, wiadomością z dnia 23 kwietnia 2025 r. organ poinformował skarżącego, że postępowanie jest w toku, w chwili obecnej oczekuje na odpowiedzi innych organów, a po ich uzyskaniu wystosowane zostanie do skarżącego wezwanie z terminem na przesłuchanie, po którym to dopiero możliwe będzie wydanie decyzji.
W dniu 7 maja 2025 r. do organu wpłynęło pismo z Komendy Powiatowej Policji w K. ( z dnia 30 kwietnia 2025 r.) informujące o ustaleniach dokonanych co do osoby skarżącego.
Z kolei pismem z dnia 12 maja 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował, że skarżący nie posiada zaległości podatkowych w Polsce.
W dniu 5 czerwca 2025 r. skarżący poinformował organ (telefonicznie i w wiadomości e-mail), że jego żona wyjeżdża do Niemiec w związku z czym prosi o ustalenie terminu przesłuchania.
Wiadomością e-mail z dnia 16 czerwca 2025 r. organ poinformował skarżącego, że postępowanie jest w toku i należy oczekiwać na wyznaczenie terminu przesłuchania, a przesłuchania są wyznaczane zgodnie z kolejnością wypływu wywiadów środowiskowych.
W dniu 23 czerwca 2025 r. Wojewoda wystosował do skarżącego oraz do jego żony – M. B., osobne wezwania do obowiązkowego stawiennictwa w dniu 9 września 2025 r. w celu złożenia zeznań na okoliczność toczącego się postępowania.
Pismem z dnia 25 czerwca 2025 r. złożonym bezpośrednio w organie, skarżący wystąpił z wnioskiem o informację w sprawie zaawansowania postępowania oraz o jego przyśpieszenie. Wskazał, że pobranie odcisków palców miało miejsce w kwietniu 2024 r. i od tego czasu nie została wydana żadna decyzja.
W dniu 27 czerwca 2025 r. skarżący wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu – opisaną na wstępie – skargę na bezczynność Wojewody w sprawie dotyczącej jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Domagając się stwierdzenia bezczynności i zobowiązania organu do wydania decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego podniósł, że już w dniu 8 kwietnia 2024 r. złożył odciski palców wobec czego postępowanie powinno już być na zaawansowanym etapie.
Pismem z dnia 7 lipca 2025 r. (doręczonym w dniu 9 lipca 2025 r.) organ poinformował skarżącego, że rozpatruje sprawy według kolejności wpływu oraz uzupełnienia braków formalnych. Wyjaśnił też, że związku z napływem wysiedleńców z terytorium objętej wojną Ukrainy zostały wprowadzone szczególne rozwiązania prawne, m.in.: w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt stały w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Podniósł, że w tym czasie wyłączone jest stosowanie przepisów o bezczynności organu – co należy rozumieć jako wyłączenie również przepisów o przewlekłości prowadzenia postępowania, albowiem oba pojęcia zasadniczo związane z tym samym problemem w funkcjonowaniu administracji zawsze sobie towarzyszą w przepisach prawa, a także wyłączony jest wynikający z art. 36 k.p.a. obowiązek organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w jego ust. 1, do powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie. Nadto zaznaczył organ, że zakaz wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości w związku z zaprzestaniem czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w przytoczonej wyżej regulacji prawnej lub ich dokonanie z opóźnieniem został ustawowo ustanowiony.
Jako podstawę prawną organ wskazał art. 100c oraz art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.) zwanej dalej u.o.p.U. oraz wyroki sądów administracyjnych. Poinformował też, że pobyt skarżącego uważa się za legalny do czasu rozstrzygnięcia postępowania. Wskazał, że skarżącemu wyznaczono termin przesłuchania oraz, że ma on prawo zapoznać się z materiałami zebranymi w sprawie oraz wypowiedzieć się, co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań, co może dokonać w siedzibie Opolskiego Urzędu Wojewódzkiego.
W nawiązaniu do treści powyższego pisma, w piśmie procesowym z dnia 7 lipca 2025 r. skarżący podniósł, że nie jest obywatelem Ukrain wobec czego zawieszenie biegu terminów nie ma zastosowania w jego sprawie, a brak wydania decyzji pomimo uzupełnienia braków formalnych w dniu 8 kwietnia 2024 r. potwierdza bezczynność organu. Wskazał też, że brak dokumentów potwierdzających legalność jego pobytu powoduje istotne trudności w codziennym życiu.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., z uwagi na czasową niedopuszczalność wywodzenia środków prawnych zwalczających bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a zatem również skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wynikającą z przepisów art. 100c oraz art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Z ostrożności procesowej – w razie nieuwzględnienia powyższego – organ wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej, w szczególności w oparciu o art. 100c oraz art. 100d ust. 1 u.o.p.U.
Ponadto Wojewoda wnioskował o niezasądzanie kosztów postępowania sądowego w obu powyższych przypadkach, w oparciu o przepisy prawne art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 u.o.p.U. oraz niewymierzanie grzywny i niezasądzanie sumy pieniężnej na rzecz skarżącego z uwagi na wyłączenie w tym zakresie stosowania tych środków przez sądy administracyjne w oparciu o art. 100c ust. 3 oraz art. 100d ust. 3 u.o.p.U.
W uzasadnieniu odpowiedzi organ wskazał na stan faktyczny sprawy podnosząc, że w dniu 8 kwietnia 2024 r. skarżący uzupełnił braki formalne wniosku, do uzupełnienia których był wezwany. Odnosząc się do zarzutów skargi wywodził, że na mocy art. 100c i 100d u.o.p.U. w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi m.in. zezwolenia na pobyt stały nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. W okresie tym nie stosuje się przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jak również nie wymierza się organowi grzywny, ani nie zasądza się od niego na rzecz skarżącego sum pieniężnych za niewydanie rozstrzygnięcia w terminach określonych przepisami prawa (ust. 3 pkt 1-2). Wskazane regulacje zakresem obowiązywania obejmują nie tylko sprawy dotyczące obywateli Ukrainy, ale w ogóle cudzoziemców, co potwierdza wykładnia prezentowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ponadto Wojewoda wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania podjął szereg czynności procedowanych zgodnie z wymogami przepisów ustawy, w tym wystąpił do innych organów i wyznaczył dla skarżącego oraz jego żony termin na złożenie zeznań. Wielokrotnie też informował skarżącego o etapie postępowania.
Pismem z dnia 4 września 2025 r., którego wpływ odnotowano w Sądzie w dniu 5 września 2025 r., skarżący oświadczył, że cofa wniesioną skargę.
Następnie, w dniu 24 września 2025 r., złożył pismo procesowe oznaczone jako "uzupełnienie skargi", w którym podtrzymał swoją skargę na bezczynność organu i wniósł o "stwierdzenie bezczynności Wojewody Opolskiego".
Na podstawie zarządzenia z dnia 10 października 2025 r., sygn. akt I SAB/Op 58/25, skarżący został wezwany do jednoznacznego oświadczenia, w terminie 7 dni, czy stosownie do swojego oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 4 września 2025 r. cofa skargę, czy też wobec oświadczenia zawartego w piśmie wniesionym dnia 24 września 2025 r. podtrzymuje skargę i domaga się jej rozpoznania, pod rygorem przyjęcia, że skarga nie została cofnięta i podlega rozpoznaniu. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 15 października 2025 r. (do rąk dorosłego domownika), a powyższy termin upłynął bezskutecznie w dniu 22 października 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Rozważanie należy poprzedzić wskazaniem, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4 p.p.s.a. W tym przypadku przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest więc zwalczanie braku działania organu (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności wynikającej z przepisów prawa. Zakres kontroli sądu sprowadza się w tym przypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy w tym zakresie organ zrealizował nałożone na niego obowiązki.
Uwzględniając skargę na bezczynność – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei stosownie do art. 149 § 1b p.p.s.a. sąd może też orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, a na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. – także o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.
Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji RP). Okoliczność, że sądy administracyjne nie oceniają celowości czy słuszności aktów administracyjnych, koncentrując się tylko na badaniu ich zgodności z prawem, nie narusza także międzynarodowych kryteriów w tym zakresie. Podkreślić bowiem wypada, że stosownie do postanowień art. 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61 poz. 284), traktujących o prawie do rzetelnego procesu sądowego, każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. W świetle wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego konieczne (niezbędne) jest więc zapewnienie w porządku krajowym ochrony sądowej we wskazanych dziedzinach prawa. Zatem rysuje się wniosek, że oparcie prawa do sądu – w sferze sądowej kontroli administracji – na podstawie legalności odpowiada kryteriom przyjętym zarówno na gruncie krajowego porządku prawnego, jak i w świetle standardów międzynarodowych.
Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się więc do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: pierwszej: oceny zgodności działania z prawem materialnym, drugiej: dochowania wymaganej prawem procedury, trzeciej: respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).
W konsekwencji, należy wyraźnie odróżnić kontrolę administracji publicznej (rozstrzyganie sprawy sądowoadministracyjnej) od wykonywania administracji publicznej (rozstrzygania sprawy administracyjnej). Sąd administracyjny nie jest władny do samodzielnego wydania rozstrzygnięcia w miejsce organu administracji publicznej (tj. do rozstrzygania spraw administracyjnych; zob. m.in. R. Hauser, Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, s. 145-147; J. Zimmermann, Z problematyki reformy sądownictwa administracyjnego [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 797-798). Sąd administracyjny może w związku z tym zdyskwalifikować konkretne rozstrzygnięcie organu i zobowiązać ten organ do ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Taki zakres działania sądu administracyjnego spełnia określony w art. 1 ust. 2 p.p.s.a., wymóg dokonywania kontroli działań organów administracji pod względem zgodności z prawem.
Tym samym podkreślić powtórnie należy, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji przedstawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od zaznaczenia, że na podstawie art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., sąd może rozpoznać sprawę ze skargi na bezczynność w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W takim właśnie trybie została rozpoznana skarga złożona w niniejszej sprawie na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o wydanie zezwolenia na pobyt stały.
Oceniając tym samym w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, na podstawie art. 52 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnił, że zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Oznacza to, że wniesienie takiej skargi należy poprzedzić ponagleniem, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., przy czym skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy stanowisko organu wyższego stopnia było pozytywne, czy też negatywne, a nawet – czy ponaglenie zostało rozpoznane. Wystarczające jest wykazanie samego faktu wniesienia przez stronę skarżącą stosownego ponaglenia.
Tym samym zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie skarżący, przed złożeniem skargi do sądu dopełnił powyższego wymogu wnosząc do organu pismo z dnia 25 czerwca 2025 r., w którym domagał się przyśpieszenia postępowania i przekazania informacji o ewentualnych brakach formalnych lub przyczynach opóźnienia podkreślając, że od chwili pobrania jego odcisków palców w kwietniu 2024 r. nie otrzymał żadnej decyzji. Z uwagi na treść żądania w ocenie Sądu uznać należało, że pismo to spełnia wymóg wyczerpania środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. Sąd podziela pogląd, że dla uznania pisma za ponaglenie nie ma znaczenia jego forma czy nazwa lecz istotne jest to, czy wynika z niego, że strona jest niezadowolona z niezałatwienia sprawy w terminie oraz, że żąda od organu podjęcia niezbędnych działań. Bez znaczenia dla oceny w tym zakresie jest też to, że ponaglenie nie zostało zaadresowane do organu wyższego stopnia. Stosownie bowiem do art. 37 § 4 k.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany przekazać ponaglenie organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Jeżeli natomiast organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, to zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. W przypadku gdy podanie nie spełnia wymagań ustalonych w przepisach prawa, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. zobowiązany jest przy tym wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie. Brak działania organu w tym zakresie nie powoduje bezskuteczności wniesionego ponaglenia, choćby było ono obarczone brakami.
Stwierdzając zatem, że skarżący wyczerpał środek zaskarżenia w postaci ponaglenia, jak również uznając pismo skarżącego z dnia 24 września 2025 r. za cofające jego wcześniejsze oświadczenia z dnia 4 września 2025 r. o cofnięciu skargi, Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie była dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu.
Przeprowadzona przez Sąd – na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.) zwanej dalej ustawą oraz ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 337 ze zm.) zwanej dalej u.o.p.U. – kontrola legalności wykazała natomiast, że skarga zasługuje na uwzględnienie co do zarzutu bezczynności.
Wyjaśnić w pierwszej kolejności przyjdzie, że przepisy p.p.s.a. nie określają na czym polega stan bezczynności. Wykładając treść tego pojęcia przyjąć jednak należy, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosowanej czynności. Takie rozumienie pojęcia "bezczynności" pozostaje w zgodzie z jego legalną definicją wynikającą z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., wg której przez bezczynność rozumie się niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia to, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób działania organu w toku rozpoznania sprawy (czy też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, mają jedynie znaczenie dla oceny, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca.
Oceniając działanie organów w kontekście bezczynności uwzględnić natomiast trzeba, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie, przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., wedle którego organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przepis ten jest powiązany z określonym w art. 35 § 2 k.p.a. obowiązkiem załatwieniem sprawy niezwłocznie, w terminach określonych w art. 35 § 3, § 3a i § 4 k.p.a., do których zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Jeżeli zatem sprawa może być załatwiona przed upływem ustawowych terminów do jej załatwienia organ powinien załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest natomiast zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).
Zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a do załatwienia sprawy. Takie szczególne regulacje zawarte zostały w ustawie o cudzoziemcach i znajdowały zastosowanie w niniejszej sprawie.
Stosownie do art. 210 ust. 1 ustawy decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy. Zgodnie z art. 210 ust. 2 ustawy termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a.
Zaznaczenia nadto wymaga, że przepis art. 202 ust. 1 ustawy stanowi, iż cudzoziemiec składa wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały osobiście, nie później niż w ostatnim dniu jego legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli natomiast wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały nie został złożony przez cudzoziemca osobiście, na podstawie art. 202 ust. 2 ustawy wojewoda wzywa go do osobistego stawiennictwa w terminie nie krótszym niż 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Powołane powyżej przepisy ustawy regulują w sposób ścisły termin załatwienia sprawy z wniosku o udzielenie zezwolenia na stały, wydłużając ten termin do 6 miesięcy od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 210 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.
W niniejszej sprawie wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt stały wpłynął do organu w dniu 3 października 2023 r. Następnie też, na wezwanie organu, które wystosowane zostało dnia 22 lutego 2024 r., skarżący stawił się osobiście w organie, w wyznaczonym dniu 8 kwietnia 2024 r. Tym samym, w niniejszej sprawie 6-miesięczny termin na wydanie decyzji nie został zachowany. W konsekwencji też, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało stwierdzić bezczynność organu.
W ocenie Sądu na akceptację nie zasługuje argumentacja Wojewody, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. wyłączają możliwość orzeczenia o bezczynności organu w sprawach wszystkich cudzoziemców ubiegających się o określone zezwolenia na podstawie ustawy o cudzoziemcach.
Odnosząc się do tego argumentu Sąd – co wymaga podkreślenia z uwagi na zarysowany w sprawie spór – w całości podziela pogląd przyjmowany w najnowszym orzecznictwie i wyrażony w wyroku WSA w Bydgoszczy z 3 września 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 83/25, odwołującym się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2926/24, w którym NSA wskazał na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną, (wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, z czym w pełni zgadza się skład orzekający w tej sprawie, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych.
Wyjaśniając odwołanie się do dat 15 kwietnia 2022 r. i 30 czerwca 2024 r. w tym miejscu należy przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.U. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.U. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.U. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.U. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
W ślad za WSA w Poznaniu (por. wyrok z 31 lipca 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 189/25), należy także zauważyć, że wcześniej, w utrwalonym dotychczas orzecznictwie NSA przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. nie naruszają Konstytucji oraz prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej też: KPP), jak również art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, nr 5 i nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284), dalej: EKPC, (por. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24, sygn. akt II OSK 867/24, sygn. akt II OSK 925/24 i sygn. akt II OSK 1301/24; z 24 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1182/24 i sygn. akt II OSK 1183/24; z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 821/24; a także z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24).
Natomiast aktualnie NSA m.in. w wyrokach z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, sygn. akt II OSK 2498/24, sygn. akt II OSK 2737/24 i sygn. akt 2926/24, z 28 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2945/24, z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 3096/24, a także z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2234/24 i sygn. akt II OSK 2243/24, NSA zaprezentował swoje zmodyfikowane stanowisko, dokonując rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw.
Zdaniem NSA, należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 854), dalej: ustawa zmieniająca – w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.U. – jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Z jednej strony NSA podkreślał, że w utrwalonym i jednolitym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 100c i art. 100d u.p.o.U. nie narusza zasady proporcjonalności i efektywności ze względu na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez [...] działań zbrojnych na terytorium [...], a zatem sytuacją nadzwyczajną. Sąd argumentował, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium kraju - zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z [...] w związku z wojną rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r.
Zarazem z drugiej strony wskazywał na to, że jednak każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności, o ile miały one miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji.
Tym samym podkreślenia wymaga, iż NSA zastrzegał, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości. Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.p.o.U. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Akcentowano również, że wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., sygn. akt Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93).
Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa).
Zdaniem NSA miała miejsce istotna zmiana okoliczności, gdyż ponad dwuletni okres – od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w liczbie tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d u.o.p.U.). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" - dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji.
W konsekwencji, NSA uznał, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d u.p.o.U. po dniu 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw odmówił zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.U. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. NSA uznał, że wystąpiła sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości -bezczynności bądź przewlekłego działania organu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Takie rozwiązanie, skoro odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 KPP, stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP.
Powyższe należy odnieść do danych udostępnionych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na stronie Urzędu do Spraw Cudzoziemców (https://www.gov.pl/web/udsc). Z danych tych wynika, że w porównaniu z latami wcześniejszymi w roku 2022 nastąpił znaczny wzrost liczby wniosków pobytowych, jakie wpłynęły do wojewodów (486.927 wniosków w stosunku do 361.322 wniosków rok wcześniej i 229.953 wniosków w roku 2019), co bez wątpienia należy wiązać z wybuchem wojny w Ukrainie. Natomiast po wzroście w roku 2023 (do 553.057 wniosków) w roku 2024 wpływ wniosków nie tylko ustał, ale się zmniejszył do 460.381, tj. poniżej liczby wniosków w roku 2022 (zob. https://www.gov.pl/web/udsc/miesieczny-raport-z-dzialalnosci-urzedu oraz https://www.gov.pl/web/udsc/zestawienia-roczne).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd w niniejszym składzie podziela ww. pogląd NSA, że niezgodność art. 100d u.p.o.U. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po dniu 30 czerwca 2024 r. Takie stanowisko pozwala na urzeczywistnienie zasad konstytucyjnych w ramach wymiaru sprawiedliwości, w tym prawa do sądu.
Oceniając niniejszą sprawę w świetle przedstawionego wyżej stanowiska Sąd stwierdził, że skoro skarżący złożył wniosek 3 października 2023 r., a po 30 czerwca 2024 r. należy odmówić stosowania przepisów u.p.o.U. zawieszających terminy do załatwienia sprawy tego rodzaju jak wskazana we wniosku skarżącego (a więc termin na załatwienie wniosku zaczął biec 1 lipca 2024 r.), to wniosek ten stosownie do art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach powinien był załatwiony do 31 grudnia 2024 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził w pkt 2 wyroku, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w niniejszej sprawie.
Z uwagi na to, że ostatecznie w niniejszej sprawie nie została wydana decyzja administracyjna w przedmiocie zezwolenia na pobyt stały Sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w pkt 1 wyroku – zobowiązał Wojewodę do załatwienia podania skarżącego z dnia 3 października 2023 r. w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi (pkt 1 sentencji wyroku).
Dokonując oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, w pkt 3 wyroku, Sąd uznał, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 3 wyroku.
Dokonując kwalifikacji zaistniałej bezczynności Sąd przyjął, że rażące naruszenie prawa związane jest z naruszeniem prawa w sposób oczywisty i wyraźnie sprzeczny z prawem. Ocena naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminu dokonania czynności. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być znaczne. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty i znaczący (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14).
W niniejszej sprawie nie można mówić o rażącym zaniedbaniu ze strony organu, ponieważ nie zlekceważył on wniosku skarżącego. Podejmował w sprawie czynności wyjaśniające i odpowiadał na zapytania skarżącego o stan sprawy. Nie można też organowi przypisać złej woli ani spowodowania opóźnienia w sposób celowy skoro rozpoznanie sprawy wiązał ze stosowaniem obowiązujących regulacji prawnych. Zgodnie bowiem z konstytucyjną zasadą praworządności, ustanowioną w art. 7 Konstytucji RP, która znajduje wyraz w art. 6 k.p.a., organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że są związane całością porządku prawnego i nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych powołując się bezpośrednio na przepisy konstytucyjne. Nie zmienia tego stanu rzeczy przyjęcie w orzecznictwie sądowym innego stanu prawnego w ramach dokonywania przez Sąd tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Dopiero dokonanie takiej kontroli i ustaleń przez sąd w konkretnej sprawie, jest dla organów wiążące w granicach rozpoznania tej sprawy.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., w pkt 4 wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania, na które składa się wpis sądowy uiszczony w kwocie 100 zł.