I SAB/Op 2/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2021-12-29
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
przewlekłość postępowaniaZUSskładkiCOVID-19zwolnieniepostępowanie administracyjnesądy administracyjnek.p.a.p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził przewlekłość postępowania ZUS w sprawie zwolnienia z opłacania składek, ale uznał, że nie miało ono miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Spółka A Sp. z o.o. wniosła skargę na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. Sąd stwierdził, że postępowanie było prowadzone przewlekle, ale nie z rażącym naruszeniem prawa. W międzyczasie ZUS wydał decyzję ostatecznie zwalniającą spółkę z opłacania składek, co spowodowało umorzenie części postępowania sądowego. Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej.

Przedmiotem skargi wniesionej przez A Spółkę z o.o. w O. była przewlekłość postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją odmawiającą zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez nieuzasadnione zwlekanie z załatwieniem sprawy, mimo przedłożenia dowodów przemawiających za zwolnieniem. Wniosła o zobowiązanie Prezesa ZUS do wydania decyzji oraz o stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o umorzenie postępowania, wskazując, że wydał już decyzję uchylającą poprzednią i zwalniającą spółkę z opłacania składek. Sąd uznał, że postępowanie było prowadzone przewlekle, ale nie z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości, ale nie miała ona charakteru rażącego. Część postępowania dotyczącą zobowiązania organu do wydania aktu została umorzona z uwagi na wydanie przez ZUS decyzji zwalniającej spółkę z opłacania składek. Sąd zasądził od ZUS na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.

Uzasadnienie

Sąd ocenił przebieg czynności procesowych i stwierdził, że postępowanie było prowadzone w sposób nieefektywny, z dużymi odstępami czasu między czynnościami, co doprowadziło do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy. Organ sam uznał ponaglenie za zasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

umorzono

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 161 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 35 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 37 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa COVID-19 art. 31 zo § 10

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie organu było prowadzone przewlekle, co naruszało zasadę szybkości postępowania. Organ nie załatwił sprawy w terminie ustawowym, mimo braku obiektywnych przeszkód.

Odrzucone argumenty

Przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Godne uwagi sformułowania

chroni stronę przed podejmowaniem przez organ czynności procesowych w sposób opieszały przez "przewlekłe prowadzenie postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywaniu czynności pozornych przewlekłość postępowania jest pojęciem względnym, a skarga na przewlekłość postępowania dotyczy sytuacji innych niż formalna bezczynność organu nie można przypisać organowi oczywistego lekceważenia i braku woli w załatwieniu sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa

Skład orzekający

Marta Wojciechowska

przewodniczący

Grzegorz Gocki

sprawozdawca

Anna Komorowska-Kaczkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia przewlekłości postępowania administracyjnego i kryteriów oceny rażącego naruszenia prawa w kontekście spraw ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zwolnienia z opłacania składek w okresie pandemii COVID-19. Ocena rażącego naruszenia prawa jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy przewlekłości postępowania administracyjnego, co jest częstym problemem dla przedsiębiorców. Pokazuje, jak sądy administracyjne oceniają działania organów i jakie są konsekwencje zwłoki.

ZUS zwlekał z decyzją ws. składek? Sąd stwierdził przewlekłość, ale bez rażącego naruszenia prawa.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SAB/Op 2/21 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2021-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Komorowska-Kaczkowska
Grzegorz Gocki /sprawozdawca/
Marta Wojciechowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35 § 1, art. 37 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A Spółki z o.o. w O. na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu administracyjnego, II. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłości postępowania, III. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu przez A Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej określanej jako: Spółka, strona, skarżąca) jest przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
W skardze skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 12, 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, określanej dalej jako "kpa"), polegające na nieuzasadnionym żadnymi okolicznościami faktycznymi i prawnymi przewlekłym prowadzeniu postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy w sytuacji, gdy okoliczności sprawy, a w szczególności dowody przedłożone przez Spółkę wraz z wnioskiem z dnia 14 lipca 2021 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, przemawiają za załatwieniem sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od daty wpływu wniosku z dnia 14 lipca 2021 r. o ponowne rozpoznanie sprawy.
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") o:
1) zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania w wyznaczonym przez Sąd terminie decyzji o zwolnieniu z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
2) stwierdzenie przez Sąd, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
ewentualnie, w sytuacji gdyby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych załatwił przedmiotową sprawę już po wniesieniu niniejszej skargi o:
3) stwierdzenie, że dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że postępowanie organu w przedmiocie rozpatrzenia jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nosi znamiona przewlekłości, gdyż dotychczas dokonane czynności organu stanowią o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, którego zakres i wyniki pozwalają na zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji administracyjnej w sprawie.
Przechodząc następnie do merytorycznych rozważań, skarżąca wskazała, iż zważywszy na okoliczność, że prowadzi ona działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 kodem 49.39.Z (działalność przeważająca), która to została dotknięta skutkami wprowadzonych na terenie kraju ograniczeń związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowania w przedmiocie jej zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. jest w tej sytuacji działaniem całkowicie niezrozumiałym i nie może zostać zaakceptowane. Co więcej, przewlekle prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowania w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania ww. składek, naraża Spółkę na pogorszenie jej sytuacji finansowej, która z uwagi na wprowadzone ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej w związku z COVID-19, nie jest taka sama jak przed epidemią.
Co więcej jak dalej zauważono, wraz z wnioskiem z dnia 14 lipca 2021 r. przedłożono organowi dodatkowe dowody, które potwierdzały okoliczność, iż Spółka spełnia wszystkie przesłanki do zwolnienia jej z obowiązku opłacania należnych składek, o których mowa w art. 31 zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.).
Zatem przedłożenie dodatkowych dowodów, a to odpisu pełnego z Rejestru przedsiębiorców KRS oraz sprawozdania finansowego Spółki obejmującego dane finansowe na dzień 31 grudnia 2019 r., spowodowało, że organ rentowy mógł załatwić sprawę z wniosku z dnia 14 lipca 2021 r. niezwłocznie, co oznacza, że sprawa mogła zostać załatwiona w terminie krótszym, bądź równym terminowi miesięcznemu, który został przewidziany przez ustawodawcę w art. 35 § 3 kpa, co się jednakże nie stało.
Tym samym, według skarżącej, przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, a także o stwierdzenie, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchylił w całości decyzję z dnia [...] ., znak: [...] i orzekł o zwolnieniu A Sp. z o.o. z siedzibą w O. z opłacania składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
Z kolei w odniesieniu do złożonego przez stronę w dniu 14.09.2021 r. ponaglenia uznano je postanowieniem z dnia [...] wskazując jednocześnie, iż sprawa była szczególnie skomplikowana, co miało wpływ na termin jej załatwienia. W ocenie organu, nie może być mowy o przewlekłym prowadzeniu postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przypadek oczywistego lekceważenia wniosku strony skarżącej i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa, oznaczającego wadliwość kwalifikowaną, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, chroni stronę przed podejmowaniem przez organ czynności procesowych w sposób opieszały.
Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Po myśli art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie natomiast do art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Ponadto, na zasadzie art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Wyjaśnienia również wymaga, że warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 52 § 1 p.p.s.a.). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 P.p.s.a.). W przypadku skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, o wyczerpaniu środków zaskarżenia można mówić w sytuacji, gdy skarżący przed wniesieniem skargi skorzysta ze środka przewidzianego w art. 37 § 1 kpa, zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia.
W niniejszej sprawie skarżąca przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, dopełniła wymogu wyczerpania środków zaskarżenia, składając pismem z 14 września 2021 r., ponaglenie w trybie art. 37 § 1 kpa, w którym w sposób jednoznaczny wskazywała na niezałatwienie sprawy w terminie i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Przystępując do merytorycznej oceny zasadności podnoszonych przez skarżącą zarzutów, w pierwszej kolejności należy przywołać stan faktyczny sprawy, wynikający z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, z uwzględnieniem chronologicznej kolejności zaistniałych zdarzeń:
1. w dniu 4.03. 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wpłynęło pismo skarżącego - wniosek RDZ-B6 "Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu", za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
2. decyzją z dnia [...].Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Spółce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
3. wnioskiem z dnia 14.07. 2021 r. (doręczonym organowi rentowemu w dniu 16.07. 2021 r.) Spółka zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją,
4. w dniu 18.08. 2021 r. wpłynął do ZUS-u wniosek pełnomocnika Spółki z dnia 16 sierpnia 2021 r. o przyspieszenie załatwienia sprawy,
5. w dniu 26.08.2021 r. organ wysłał pełnomocnikowi Spółki zawiadomienie o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
6. pismem z dnia 14.09.2021 r. (nadanym w tym samym dniu) Spółka wniosła ponaglenie na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprawy z wniosku z dnia 14 lipca 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy,
7. pismem z dnia 15.09.2021 r. (nadanym w tym samym dniu) skarżąca wywiodła do tut. Sądu wyżej opisaną skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy,
8. decyzją nr [...] z dnia [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchylił w całości decyzję z dnia [...] znak: [...] i orzekł o zwolnieniu A. Sp. z o.o. z siedzibą w O. z opłacania składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
9. postanowieniem z dnia [...]. organ uznał ponaglenie za zasadne, wskazując jednocześnie, iż sprawa była szczególnie skomplikowana, co miało wpływ na termin jej załatwienia.
Dokonując oceny dotychczasowego przebiegu postępowania prowadzonego przez organ Sąd podkreśla, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie, przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 kpa). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 kpa, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 kpa).
Rozpoznając skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania, sąd administracyjny ustala przebieg czynności procesowych i na podstawie własnych ustaleń ocenia, czy zachodzą materialnoprawne przesłanki zawinionej zwłoki po stronie organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (por. stanowisko zajęte w wyrokach NSA z 14 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2541/13, z 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1698/16 i 11 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 996/19).
Przez "przewlekłe prowadzenie postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44 oraz J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 77), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016,s. 271). Przewlekłość postępowania jest pojęciem względnym, a skarga na przewlekłość postępowania dotyczy sytuacji innych niż formalna bezczynność organu. Przewlekłość obejmować będzie opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, a także przy nieuzasadnionym obiektywnie przedłużaniu terminu załatwienia sprawy. W takiej sytuacji, pomimo niezałatwiania sprawy w terminie, organ - chociaż formalnie nie pozostaje w bezczynności - jednak nie podejmuje czynności procesowych zgodnie z wyrażoną w art. 12 kpa zasadą szybkości postępowania. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że istotą przewlekłego prowadzenia postępowania jest podejmowanie przez organ w toku postępowania czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (por. wyrok NSA z 15 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1809/16). Ponadto opisane powyżej rozumienie omawianego pojęcia pozostaje w zgodzie z jego legalną definicją wynikającą z art. 37 § 1 pkt 2 kpa wprowadzoną nowelizacją przepisów k.p.a. i mającą na celu zapewnienie większej klarowności oraz efektywności realizacji przez strony przysługujących jej uprawnień w zakresie zwalczania przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy. Według tego przepisu, przewlekłość postępowania ma miejsce, jeżeli jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Podjęcie przez organ czynności procesowych powoduje, że ustaje stan ewentualnej bezczynności, natomiast otwarte i wymagające odrębnej analizy pozostaje zagadnienie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Przewlekłość postępowania jest bowiem stanem sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ podejmował czynności w sprawie. Rozpoznając zatem skargę na przewlekłość postępowania, sąd bierze pod uwagę czynności procesowe dokonane w toku postępowania, analizując fakty i okoliczności zależne od działania organu i jego pracowników oraz przerwy w postępowaniu wynikające z zaniechania organu lub innych uczestników postępowania.
Uwzględniając zaprezentowane wyżej rozumienie pojęcia przewlekłości postępowania, Sąd mając na uwadze okoliczności wynikające z przebiegu postępowania (w tym terminy i charakter czynności podejmowanych przez organ), stwierdził, że kontrolowane postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły. Tej okoliczności nie kwestionuje także sam organ, który w swoim postanowieniu z dnia [...] (podjętym już po zakończeniu postępowania decyzją ostateczną) "uznał wniesione ponaglenie".
Sąd jednocześnie w tym miejscu zwraca uwagę na wadliwą formę samej sentencji postanowienia organu, która nie spełnia wymogów ustawowych przewidzianych w art. 37 § 6 kpa. Zgodnie z tą regulacją organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym:
1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości:
a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone,
b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości.
Uwaga ta ma o tyle znaczenia, że kompetencje organu rozpoznającego ponaglenie są szersze niż sądu administracyjnego, albowiem przepis art. 149 p.p.s.a. nie przewiduje kompetencji sądu administracyjnego w zakresie ustalenia przyczyn przewlekłości postępowania i wskazania osób odpowiedzialnych. Tego rodzaju kwestie mogą być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięcia organu wyższego stopnia, rozpoznającego ponaglenie w trybie art. 37 § 6 kpa.
Dokonując zatem w ramach postępowania sądowego oceny zarzutu skargi co do zaistnienia przewlekłości w załatwieniu sprawy, Sąd stwierdził , iż w sprawie miała miejsce nieuzasadniona przewlekłość rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, aczkolwiek nie miała ona charakteru rażącego.
W tym miejscu niezbędnym jest zauważenie, iż istotny wpływ na czas rozpatrzenia wniosku Spółki z 16 lipca 2021 r. w niniejszej sprawie miało prowadzenie w tym samym czasie drugiego z toczących się z wniosku tej samej strony postępowania dotyczącego tożsamego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...], nr [...] odmawiającą Spółce zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. W tej też sprawie – będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd skargi na przewlekłość postępowania, a zarejestrowanej pod sygn. akt I SAB/Op 1/21 pewien wpływ na czas jej trwania miała konieczność uzupełnienia braku formalnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jego podpisanie, co nastąpiło dopiero w dniu 18 sierpnia 2021r.
Sąd celowo zwrócił uwagę na ustalenia poczynione w tym wprawdzie odrębnym postępowaniu, gdyż skoro pełnomocnik strony w dniu 18 sierpnia 2021r, osobiście w siedzibie organu uzupełnił w tej drugiej z prowadzonych równolegle spraw brak wniosku poprzez jego podpisanie i jednocześnie został w tym samym dniu sporządzony protokół z jego zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowy, to wówczas też istniała możliwość umożliwienia mu zapoznania się z materiałem dowodowym także w obecnej sprawie dotyczącej kwestii zwolnienia Spółki z opłacania składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
W takiej zaś sytuacji zbędnym byłoby kierowanie do strony w dniu 26.08.2021 r. zawiadomienia o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, co wydłużyło jedynie czas zakończenia sprawy. Tym bardziej , że pomiędzy tymi czynnościami, jak wynika z przedłożonych Sądowi akt spraw, nie były już podejmowane przez organ żadne czynności.
Wyważając jednakże wszystkie okoliczności zaistniałe na gruncie spornej sprawy, pomimo niewątpliwie zaistniałej przewlekłości postępowania, nie miała one jednakże charakteru rażącego.
Wprawdzie, na co Sąd zwrócił już uwagę, w niniejszej sprawie w odróżnieniu od rozpatrywanej w tym samym czasie drugiej ze spraw Spółki dotyczącej jej zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. nie wystąpiły braki formalne wniosku z dnia 14.07.2021 r. o ponowne jej rozpatrzenie, to jednakże można w pewnym stopniu zrozumieć działanie organu, który – aczkolwiek nieprawidłowo- starał się załatwić obie sprawy Spółki w tym samym czasie.
Działanie takie, aczkolwiek być może uzasadnione ze względów organizacyjnych, nie znajduje jednakże uzasadnienia w regulacjach ustawowych. Niemniej jednak pomimo tej wadliwości nie można przypisać organowi oczywistego lekceważenia i braku woli w załatwieniu sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa,
Z kolei w kwestii wynikającego z art. 149 § 1 p.p.s.a. zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, w tym zakresie postępowanie z uwagi na fakt wydania po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...] decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o zwolnieniu A Sp. z o.o. z siedzibą w O. z opłacania składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r., w tym zakresie postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w tej części podlegało umorzeniu.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości (pkt II. sentencji wyroku), jednakże przewlekłość ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono z kolei na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt III. sentencji wyroku). Postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku strony skarżącej należało natomiast umorzyć, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż wniosek strony skarżącej został już merytorycznie rozpoznany (pkt I. sentencji wyroku).
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu administracji na rzecz Spółki koszty zastępstwa procesowego według norm przypisanych ( pkt IV. sentencji wyroku).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI