I SAB/OL 1/24

I SAB/Ol 1/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Jolanta Strumiłło /sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Inne
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 77 § 1 pkt 3, art. 79 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 190, art. 286 § 1 i 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2016 I. zobowiązuje Wójta Gminy [...] do zwrotu Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r, w terminie 30 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; II. stwierdza, że Wójt Gminy [...] dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. zasądza od Wójta Gminy [...] na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej jako Nadleśnictwo, strona, podatnik, skarżący) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r.
Sprawa była już przedmiotem rozpoznania sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, uchylił w całości wyrok WSA w Olsztynie z 27 października 2022 r., I SAB/Ol 6/22, oddalający skargę, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Z akt sprawy nadesłanych wraz ze skargą przez organ podatkowy wynika, że po określeniu w decyzji z 8 grudnia 2021 r. (dalej jako decyzja wymiarowa) przez Wójta Gminy [...] (dalej jako Wójt, organ, organ pierwszej instancji) zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. w wysokości 25.778 zł i po wniesieniu odwołania od tej decyzji, Nadleśnictwo 21 grudnia 2021 r. wpłaciło zaległość w tym podatku wraz z należnymi odsetkami. Natomiast 29 grudnia 2021 r. podatnik złożył korektę deklaracji na podatek leśny za 2016 r. wyłączając z niego grunty pod liniami energetycznymi, których dotyczy decyzja wymiarowa. Wraz z korektą wniesiono o zwrot nadpłaty podatku leśnego, który został dokonany postanowieniem z 12 stycznia 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako SKO, Kolegium) rozpoznało odwołanie strony i decyzją z 31 stycznia 2022 r. uchyliło decyzję wymiarową i umorzyło postępowanie w sprawie. Kolegium uznało, że zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r. uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2021 r., wobec czego określenie jego wysokości stało się bezprzedmiotowe.
Nadleśnictwo pismami z 9 lutego 2022 r. i 17 marca 2022 r. wezwało Wójta do zwrotu uiszczonego podatku w kwocie 22.519 zł wraz z należnymi odsetkami. Nadleśnictwo oceniło bowiem, że w przypadku, w którym nastąpiło uchylenie decyzji wymiarowej, a następnie umorzenie postępowania w tym przedmiocie, zastosowanie znajduje art. 77 § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa (w skrócie: O.p.), a zwrot nadpłaty następuje z urzędu i stanowi czynność materialno-techniczną, niewymagającą nawet wniosku strony.
Postanowieniem z 23 marca 2022 r. Wójt odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu na rzecz Nadleśnictwa zapłaconej kwoty zaległości w podatku od nieruchomości oraz odsetek za zwłokę za 2016 r. w wysokości 22.519 zł wraz z należnymi odsetkami. Na skutek zażalenia strony, postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Wójta z 23 marca 2022 r. W uzasadnieniu swojego orzeczenia SKO stwierdziło, że w świetle art. 79 § 2 O.p., strona utraciła prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wobec przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Nadleśnictwo w tych okolicznościach złożyło skargę do WSA w Olsztynie na bezczynność Wójta w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r. Wniosło o zobowiązanie Wójta do dokonania czynności zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r. w terminie 7 dni, a ponadto o stwierdzenie, że bezczynność Wójta w dokonaniu tej czynności miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 77 § 1 pkt 3 O.p., jest wystarczającą podstawą prawną do zwrotu nadpłaty z urzędu, a w sprawie tej nie znajduje zastosowania art. 79 § 2 O.p. Zwrot nadpłaty, o którym mowa w art. 77 § 1 pkt 3 O.p., stanowi w ocenie strony czynność materialno-techniczną, na którą w przypadku jej niewykonania w zakreślonym ustawowo terminie, stronie służy skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej oddalenie. Powołał m.in. art. 75 § 1 O.p., i podał, że zwrot nadpłaty "z urzędu" reguluje jedynie przepis art. 75 § 4 O.p., a w pozostałych przypadkach albo organ podatkowy stwierdza nadpłatę zgodnie z art. 75 O.p. albo też określa jej wysokość w oparciu o art. 74a O.p. Zdaniem Wójta, samo uchylenie decyzji ustalającej lub określającej wysokość zobowiązania lub jej zmiana, nie rozstrzyga jeszcze o istnieniu nadpłaty, gdyż powinien istnieć akt prawny (decyzja) stwierdzający lub określający wysokość nadpłaty. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie nie dysponuje aktem prawnym, z którego wynika istnienie nadpłaty ani wysokość nadpłaty do zwrotu. Ponadto zauważył, że skarżący nie domaga się zwrotu nienależnego zobowiązania, a przeciwnie – jego wskazania dotyczą: "zwrotu zapłaconej kwoty zaległości w podatku od nieruchomości oraz odsetek za zwłokę za rok 2016", przez co strona uznaje zasadność domiaru w podatku od nieruchomości, a potwierdzeniem tej okoliczności jest również dokonanie przez podatnika korekty podatku leśnego za 2016 r. jeszcze przed upływem terminu przedawnienia. Wójt wskazał także, że organ podatkowy działa zgodnie z przepisami prawa i w sytuacji kiedy zwrot nadpłaty nie budzi wątpliwości, dokonuje jej zwrotu bez dodatkowych wezwań i ponagleń, czego potwierdzeniem jest zwrot skarżącemu nadpłaty podatku leśnego dokonany w trybie art. 75 § 4 O.p. Końcowo organ podniósł, że skargę wniesiono przedwcześnie, gdyż nie poprzedzono jej ponagleniem do organu podatkowego wyższego stopnia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że sprawa była już poddana kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, uchylił w całości wyrok WSA w Olsztynie z 27 października 2022 r., I SAB/Ol 6/22, oddalający skargę, oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa, oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z poglądem wyrażonym w orzeczeniu NSA, jak też nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania.
Sąd w pierwszej kolejności zaznacza, że nie została zakwestionowana i nadal wiąże ocena NSA wyrażona w powołanym wyroku z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, że skarga na bezczynność była dopuszczalna i nie stał temu na przeszkodzie brak uprzedniego skierowania ponaglenia do organu wyższego stopnia. NSA ocenił, że po uchyleniu decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji wystąpił brak podstawy prawnej do spełnienia świadczenia w kwocie przewyższającej wysokość zobowiązania podatkowego ujawnionego w deklaracji podatkowej. Decyzja wymiarowa została uchylona przez organ odwoławczy przy jednoczesnym umorzeniu postępowania, co (niezależnie od upływu terminu przedawnienia) nie pozostawiło wątpliwości co do tego, że zamknięta jest droga do wydania ewentualnej kolejnej decyzji wymiarowej przez organ pierwszej instancji. Wywodząc powyższe NSA przyznał rację autorowi skargi kasacyjnej, że taka właśnie sytuacja jest objęta regulacją z art. 77 § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej jako: "O.p".), w którym wprost stwierdzono, że nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji – jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji.
W efekcie po uchyleniu przez SKO decyzji Wójta z 8 grudnia 2021 r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego w kwocie wyższej niż wynikająca z deklaracji podatkowej, organ pierwszej instancji powinien z urzędu zbadać, czy wpłaty podatnika przewyższają tę wysokość zobowiązania podatkowego jaka wynika z deklaracji, i w razie stwierdzenia, że tak jest, powinien z urzędu zwrócić nadpłatę w terminie wynikającym z art. 77 § 1 pkt 3 O.p.
Kierując się wykładnią przedstawioną w powołanym wyżej wyroku NSA z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że Wójt pozostawał w bezczynności, ponieważ miał obowiązek zwrócić nadpłatę, która powstała na skutek usunięcia z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której Nadleśnictwo wpłaciło kwotę wynikającą z decyzji. To spowodowało, że wpłaty podatnika przewyższyły wysokość jego zobowiązania podatkowego, wynikającego z deklaracji. Ponadto prawo do żądania stwierdzenia nadpłaty nie wygasło na podstawie art. 79 § 2 O.p. i nie zachodziła potrzeba składania wniosku o stwierdzenie ani też o zwrot nadpłaty. W myśl art. 79 § 2 O.p. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. Sąd stoi na stanowisku, że nadpłata powinna być zwrócona z urzędu, powstała bowiem w rezultacie uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, na podstawie której podatnik dokonał wpłaty.
W ocenie Sądu skoro decyzja wymiarowa została w całości uchylona i postępowanie w sprawie umorzone na podstawie decyzji SKO z 31 stycznia 2022 r., to zapłacony na podstawie uchylonej decyzji organu pierwszej instancji podatek od nieruchomości za 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 O.p. i to niezależnie od faktu, że podatek ten został zapłacony przed upływem terminu przedawnienia. Podstawę prawną do zwrotu przez Wójta uiszczonego przez Nadleśnictwo podatku wraz z należnymi odsetkami, wyznacza art. 77 § 1 pkt 3 O.p. W niniejszej sprawie zastosowania z całą pewnością nie znajduje art. 75 § 1 O.p., na który powołał się organ w odpowiedzi na skargę. Zgodnie z tym przepisem podatnik występuje z żądaniem stwierdzenia nadpłaty, gdy kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokości pobranego podatku. Wobec uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe i umorzenia postępowania podatkowego skarżący nie musiał już negować ani zasadności ani wysokości podatku, co czyni bezzasadną argumentację organu, opartą na art. 75 i art. 79 O.p.
Z uwagi na powyższe Sąd nie ma wątpliwości, że wystąpiła nadpłata w podatku od nieruchomości za 2016 r. Nie ma też wątpliwości, że po stronie organu podatkowego wystąpił obowiązek zwrotu zapłaconego podatku z urzędu.
W realiach niniejszej sprawy zwrot nadpłaty następuje zawsze z urzędu i stanowi czynność techniczno-prawną, która najczęściej polega na przelaniu/przekazaniu określonej kwoty na konto podatnika (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 marca 2021 r., III SA/Wa 192/21). Nie wymaga zatem wniosku strony, co przeczy stanowisku Wójta w tym zakresie i powoduje, że postanowienie z 23 marca 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty, jest w istocie aktem zbędnym. Stwierdził to już NSA w powołanym wyżej wyroku z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, wskazując, że należało podjąć tylko czynności materialno-techniczne dotyczące zwrotu nadpłaty.
Rozwijając wskazaną w tym zakresie przez NSA kwestię, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę stoi na stanowisku, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 77 § 1 pkt 3 O.p. stanowi wystarczającą podstawę prawną do zwrotu nadpłaty, a wniosek o stwierdzenie nadpłaty w sytuacji podjęcia takiej decyzji jest z gruntu bezprzedmiotowy (por. prawomocny wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 stycznia 2019 r., I SA/Go 511/18). Zwrot nadpłaty powstałej wskutek uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe i umorzenia postępowania podatkowego, z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie wymaga procedowania w tym przedmiocie. Nie ma w omawianej sytuacji podstaw do wszczęcia postępowania w kierunku wydania rozstrzygnięcia z zakresu zwrotu nadpłaty. Skoro decyzja SKO uchylająca decyzję wymiarową, w której określono wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r., i umarzająca postępowanie w sprawie została wydana 31 stycznia 2022 r., to Wójt, który nie zwrócił nadpłaty w terminie 30 dni od wydania tej decyzji ani np. nie dokonał jej zaliczenia w trybie art. 76 § 1 O.p. na poczet innych zaległości podatkowych skarżącego, niewątpliwie pozostaje w bezczynności. Organ nie podjął bowiem tej czynności w terminie 30 dni mimo wydania przez SKO decyzji uchylającej, wymienionej w art. 77 §1 pkt 3 O.p.
Zatem zarzut bezczynności Wójta w kwestii zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r., której istnienie jest oczywiste, należało uznać za w pełni zasadny i orzec jak w pkt II sentencji wyroku.
Zobowiązanie NSA z omawianego wyroku z 19 września 2023 r., III FSK 245/23, do ustosunkowania się do wszystkich żądań skargi, Sąd wykonał poprzez zawarcie w pozostałych punktach sentencji niniejszego wyroku rozstrzygnięć, które pokrywają się z żądaniami skargi, za wyjątkiem stwierdzenia, że bezczynność Wójta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak też zobowiązania do dokonania czynności zwrotu omawianej nadpłaty w terminie 7 dni. W ocenie Sądu bezczynność Wójta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zachowanie podmiotu zobowiązanego w kontrolowanej sprawie świadczyło o błędnej interpretacji prawa, nie miało przy tym cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych na organ przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, jaskrawego braku woli załatwienia sprawy i ewidentnego niestosowania przepisów prawa.
Z kolei orzeczony w pkt I sentencji wyroku termin 30 dni do dokonania czynności zwrotu nadpłaty w podatku, a nie 7 dni, jak tego chce strona, wynika z przyjęcia ustawowego wzorca unormowanego w art. 77 § 1 pkt 3 O.p., z uwzględnieniem art. 286 § 1 i 2 p.p.s.a.
Przywoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.