I SAB/Lu 10/22

I SAB/Lu 10/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Grzegorz Wałejko
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
III FSK 639/23 - Wyrok NSA z 2023-10-04
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 60 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Sygn. [...] I SAB/Lu 10/22 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanych kwot oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 12 września 2022 r. C. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. wniosła skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chełmie, polegającą na zaniechaniu zwrotu kwot wyegzekwowanych na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 16 lipca 2008r., [...] z dnia 7 sierpnia 2008 r. oraz [...] z dnia 12 września 2008 r. Wniosła o stwierdzenie bezczynności oraz zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego orzeczenia, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 września 2011 r. uznał jej zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym za uzasadnione i umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie aktualizacji wskazanych wyżej tytułów wykonawczych. Postanowienie to zniweczyło skutki egzekucji w całości, z mocą wsteczną. Na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, po stronie organu egzekucyjnego powstał obowiązek zwrotu wyegzekwowanych należności.
Spółka wskazała, że żądanie dokonania czynności zwrotu kwot ściągniętych w wyniku umorzonej egzekucji może opierać się na art. 60 u.p.e.a. Do chwili obecnej spółka nie otrzymała zwrotu środków, ponaglała natomiast organy do usunięcia naruszenia prawa. Zaniechanie zwrotu jest natomiast bezczynnością organu.
Spółka wskazała, że organem egzekucyjnym w prowadzonych wobec niej postępowaniach był Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, ale częściowo czynności prowadził również Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chełmie (stąd skarga skierowana także do jego czynności). Zwróciła uwagę na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie sygn. akt ISA/Lu 1397/15, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt I FSK 638/17 oraz uchwałę tego Sądu w sprawie sygn. akt I FPS 8/13.
W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chełmie wniósł o jej oddalenie.
Organ wyjaśnił, że Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego wszczął wobec spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...] i [...] Tytułami tymi objęto zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2008 r., wynikające ze złożonych przez spółkę deklaracji VAT-7. Odpisy tych tytułów doręczono spółce.
Następnie, trzema decyzjami z dnia 31 marca 2011 r. organ podatkowy określił spółce zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2008 r. w wyższej wysokości niż wskazała to spółka w złożonych deklaracjach. Na tej podstawie Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego dokonał aktualizacji wystawionych wcześniej tytułów wykonawczych. Odpisy zaktualizowanych tytułów wykonawczych doręczono spółce w dniu 11 kwietnia 2011r.
Pismem z dnia 18 kwietnia 2011 r. spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie m. in. tych tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 8 września 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie uchylił postanowienie Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie o odmowie uznania zarzutów za zasadne w całości i umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie zaktualizowanych tytułów wykonawczych o numerach wskazanych powyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1397/15 ocenił skutki wydania tego postanowienia, w zakresie wpływu zastosowanych środków egzekucyjnych na bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych spółki. Sąd stwierdził, że na podstawie postanowienia z dnia 8 września 2011 r. doszło do umorzenia w całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...]
Od 1 stycznia 2014 r. właściwym dla spółki organem egzekucyjnym stał się Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chełmie, na podstawie art. 5a ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1267 ze zm.).
Pismem z dnia 8 grudnia 2017 r. spółka wezwała organ do wykonania wszystkich obowiązków, wynikających z przepisów prawa, będących konsekwencją wydania i uprawomocnienia się postanowienia z dnia 8 września 2011 r.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie uznał ponaglenie za nieuzasadnione.
Pismem z dnia 11 kwietnia 2019 r. spółka ponownie zażądała wykonania postanowienia z dnia 8 września 2011 r. Wnosiła o wykreślenie hipotek obciążających jej nieruchomości i podjęcie innych czynności niezbędnych do wykonania postanowienia. Spółka wskazała, że organ nadal nie zawiadomił jej o uchyleniu zajęć wierzytelności.
W odpowiedzi na powyższe, Urzędu Skarbowego w Chełmie poinformował spółkę, że właściwym do rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej żądania wykreślenia hipotek jest Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie. Spółka podobnej treści pismo wysłała w dniu 9 maja 2019 r. do organu właściwego (jest ono przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie sygn. akt I SA/Lu 11/22).
W ponagleniu z dnia 18 marca 2020 r. spółka ponownie zażądała wykonania ustawowych obowiązków, wynikających z art. 60 § 1 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2020 r. uznał powyższe ponaglenie za nieuzasadnione.
Organ zaznaczył, że w mającym znaczenie dla sprawy wyroku z 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/LU 853/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę C. spółki z o. o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chełmie w sprawie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych w toku postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m. in., że spółka dowolnie odczytuje motywy wyroku w sprawie sygn. akt I SA/Lu 1397/15 i wyprowadza wnioski, które z nich nie wynikają. W ocenie spółki, postanowienie z dnia 8 września 2011 r. oznacza nielegalność wszystkich czynności egzekucyjnych podjętych, nim doszło do jego wydania. Tymczasem WSA zaznaczył, w świetle prawa potrzeba aktualizacji tytułów wykonawczych nie prowadziła do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Naruszenie prawa odnosiło się do postanowienia umarzającego, nie zaś do czynności egzekucyjnych zmierzających do odzyskania zaległości podatkowych spółki. W okolicznościach analizowanej sprawy organ egzekucyjny przystąpił do egzekwowania zaległości podatkowych spółki wynikających z deklaracji podatkowych, a w efekcie późniejszych decyzji, określających prawidłową wysokość zobowiązań podatkowych, egzekwowane zaległości podatkowe uległy zwiększeniu. Inaczej więc, niż to postrzega spółka, stanowisko prawne przedstawione w motywach wyroku w sprawie I SA/Lu 1397/15 nie uzasadnia uchylenia wszystkich czynności egzekucyjnych i zwrotu wszystkich wyegzekwowanych należności. Do czasu, gdy decyzje wymiarowe stały się ostateczne, w obrocie prawnym pozostawały deklaracje podatkowe, stanowiące zgodną z prawem podstawę wystawienia tytułów wykonawczych i prowadzenia na ich podstawie egzekucji wobec spółki, której zaległości podatkowe sięgały milionów złotych.
Powodem późniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie były wadliwości tytułów wykonawczych. Nawet, jeśli aktualizacje były nieprawidłowe (przedwczesne), to nie można pomijać, że egzekwowane zaległości wynikały pierwotnie z deklaracji podatkowych. Brak prawidłowych aktualizacji tytułów wykonawczych oznaczał dla organu egzekucyjnego wyłącznie zakaz egzekwowania zaległości podatkowych ponad wielkości zadeklarowane. Organ podkreślił przy tym, że wymogi formalne w postępowaniu egzekucyjnym nie służą samym sobie, ale mają za zadanie ochronę uzasadnionych interesów wierzyciela i zobowiązanego. Nie mogą być postrzegane i wykorzystywane jako instrument służący jedynie unikaniu przez zobowiązanego zapłaty podatków.
Wskazując zatem na wyrok w sprawie sygn. akt I SA/Lu 853/18 organ podniósł, że nie jest i nie był zobligowany do zwrotu wyegzekwowanych kwot, a tym samym w sprawie nie doszło do bezczynności, polegającej na zaniechaniu takiego zwrotu.
Zarządzeniem Przewodniczącej sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 4 p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta – w myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. – obejmuje orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego artykułu. W świetle zaś do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a.:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a).
Jakkolwiek przepisy p.p.s.a. nie określają, na czym polega stan bezczynności, to w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że ze stanem tym mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 109 wraz z powołanym orzecznictwem).
W niniejszej sprawie skarżąca domagała się stwierdzenia bezczynności organu, który – w jej ocenie – wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów prawa oraz licznym ponagleniom, nie dokonał zwrotu kwot wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...] Spółka powołała się m.in. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 8 września 2011 r., którym uchylił on postanowienie Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie o odmowie uznania zarzutów spółki za zasadne oraz umorzył postępowanie egzekucyjne oraz na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1397/15, gdzie sąd ten stwierdził, że – pomimo brzmienia tego postanowienia i wskazania w nim, że dotyczy postępowania prowadzonego na podstawie aktualizowanych tytułów wykonawczych - w istocie doszło do umorzenia w całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów o nr [...], [...] i [...]
Zdaniem spółki, ocena ta uprawnia ją do odzyskania wszystkich kwot, jakie zostały wyegzekwowane w toku tego postępowania egzekucyjnego, bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, a tym samym z mocy prawa zastosowane środki egzekucyjne zostały pozbawione skutków prawych (skarżąca powołała się w tym względzie na art. 60 § 1 u.p.e.a. oraz uchwałę NSA w sprawie sygn. akt I FPS 8/13).
W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób jednak uznać stanowiska spółki i jej żądań za uzasadnione. Wbrew jej twierdzeniu, nie doszło bowiem do zarzucanej bezczynności organu, który nie był zobowiązany do wykonania czynności, jakie wskazała skarżąca. Organ zasadnie powołał się w tym względzie na prawomocny wyrok tut. Sądu z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie sygn. akt I SA/Lu 853/18, którym w adekwatnym stanie faktycznym i prawnym oceniono stanowisko organów w przedmiocie wniosku spółki o uchylenie czynności egzekucyjnych. Wyrok ten, zgodnie z art. 170 p.p.s.a., wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.
To właśnie w tym wyroku, wyraźnie nakierowanym na rozstrzygnięcie żądań zwrotnych strony, Sąd wskazał, że stanowisko prawne przedstawione w motywach wyroku w sprawie sygn. akt I SA/Lu 1397/15 nie uzasadnia uchylenia wszystkich czynności egzekucyjnych i zwrotu spółce wszystkich wyegzekwowanych zaległości podatkowych z odsetkami. Przede wszystkim zaś, umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 8 września 2011 r. nie wiązało się z uchyleniem czynności egzekucyjnych zmierzających do zrealizowania tytułów wykonawczych wystawionych wobec spółki w oparciu o deklaracje podatkowe.
Przypomnieć należy, że postępowanie egzekucyjne w stosunku do spółki wszczęte zostało na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2008 r., a u podstaw tych tytułów były deklaracje podatkowe złożone, ale nie rozliczone przez spółkę. Organ egzekucyjny przystąpił do przymusowej realizacji obowiązków opisanych w tytułach wykonawczych, uzyskując część dochodzonych należności. Następnie, po wydaniu w dniu 31 marca 2011 r. decyzji podatkowych zwiększających kwoty zobowiązań podatkowych obciążających spółkę za wskazane okresy, w dniu 31 marca i 1 kwietnia 2011 r. dokonano aktualizacji tytułów wykonawczych. Zarzuty, skutkujące ostatecznie umorzeniem postępowania egzekucyjnego przez organ odwoławczy, zostały przez spółkę wywiedzione właśnie po doręczeniu jej zaktualizowanych tytułów wykonawczych. Organ uwzględnił zarzut strony dotyczący wadliwości tych aktualizacji (ich przedwczesności), bowiem zostały one dokonane przed uostatecznieniem się decyzji wymiarowych. Konsekwencją postanowienia organu z 8 września 2011 r. było wyłącznie uchylenie zajęcia wierzytelności dokonanego w dniu 13 lipca 2011 r. - jedynej czynności egzekucyjnej (dotyczącej wyłącznie tytułu nr [...]) dokonanej po zakwestionowaniu aktualizacji tytułów wykonawczych.
W postępowaniu objętym kontrolą sądowoadministracyjną w sprawie sygn. akt I SA/LU 1397/15 rozstrzygano z kolei wniosek strony o uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych (zarówno tych po, jak i przed aktualizacją tytułów wykonawczych) dokonanych w realizacji tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...] W postępowaniu tym spółka domagała się też zwrotu wyegzekwowanych oraz dobrowolnie wpłaconych kwot z odsetkami (przywrócenie stanu sprzed egzekucji).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stanął na stanowisku, że art. 60 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu aktualnym dla oceny sprawy (Dz.U. z 2001 r., Nr 125, poz. 1368), wiąże bezpośrednio uchylenie czynności egzekucyjnych z naruszeniem prawa, które było podstawą umorzenia postępowania (art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a.). Z umorzeniem postępowania egzekucyjnego uchyleniu podlegają zatem tylko i wyłącznie te czynności egzekucyjne, do których odnosi się naruszenie prawa powodujące umorzenie.
Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że wystawione na podstawie deklaracji tytuły wykonawcze nie były dotknięte żadną wadliwością, a organ był uprawniony i zobowiązany do prowadzenia na ich podstawie egzekucji. Dokonane w ich oparciu czynności egzekucyjne pozostają w mocy, a skarżącej nie przysługuje roszczenie o zwrot wyegzekwowanych na tej podstawie kwot. Zastrzec trzeba, ze do czasu aktualizacji tytułów wykonawczych (zresztą również do chwili obecnej) nie wyegzekwowano całości należności wynikających z deklaracji VAT-7. Skoro więc wadliwością dotknięte były aktualizacje związane ze zwiększeniem się wysokości zobowiązań wskutek wydanych decyzji, i ta tylko okoliczność stanowiła podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, to – jak ocenił Sąd – jak długo organ egzekucyjny przymusowo dochodził kwot objętych deklaracjami podatkowymi, prowadząc egzekucję nie naruszył interesu prawnego spółki jako zobowiązanej. Postanowienie z dnia 8 września 2011 r. oznaczało wyłącznie zakaz egzekwowania zaległości podatkowych ponad wielkości zadeklarowane przez spółkę i dotyczyło tylko tych czynności, które dokonane zostały przed wydaniem postanowienia. W tym zaś zakresie organ dokonał uchylenia zajęcia.
Jeśli zaś chodzi o czynności egzekucyjne dokonane po 8 września 2011 r. to – podobnie jak Sąd w sprawie sygn. akt I SA/Lu 1397/15 – wskazać należy, że zobowiązana nie powołała się na inne niż wskazane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (zapadłe po 8 września 2011 r.). Tymczasem uchylenie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. jest konsekwencją umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że sformułowany w skardze zarzut bezczynności organu jest niezasadny. Organ nie był bowiem zobowiązany do dokonania czynności, o których stanowi skarga.
Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje również powoływany przez skarżącego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt I FSK 638/17. Sąd ten kontrolował bowiem (w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną spółki) wyrok WSA w Lublinie w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług na zaległość w tym podatku za maj 2008 r. W sprawie tej organ nie wniósł skargi kasacyjnej, dlatego NSA wyraźnie podkreślił, że bez uprzedniego zaskarżenia i podniesienia stosownych zarzutów, stanowisko dotyczące unicestwienia - wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego - materialnoprawnych skutków zastosowanego środka egzekucyjnego pozostaje poza jego oceną.
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.