I SAB/Go 3/24

I SAB/Go 3/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka /sprawozdawca/
Damian Bronowicki /przewodniczący/
Jacek Niedzielski
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 161 § 1 pkt 3, art. 149 § 1 pkt 3, § 1a, art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 122, art. 125, art. 139 § 1 i 2, art. 165 § 1 i 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. Umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do załatwienia wniosku M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] o stwierdzenie nieważności decyzji. 2. Stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności w załatwieniu wniosku opisanego w punkcie 1. 3. Stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. 4. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: Skarżąca, Spółka, Strona) wniosła skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO, Kolegium, organ) w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.
Decyzją z [...] lipca 2017 r. znak [...]Burmistrz Gminy i Miasta [...] (dalej: Burmistrz) orzekł o solidarnej odpowiedzialności Spółki za zobowiązania Ł.M. i T.M. W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy powyższą decyzję.
Następnie,orzeczeniem z [...] kwietnia 2020 r. znak [...] Kolegium odmówiło uchylenia, po wznowieniu postępowania, ww. decyzji z [...] października 2017 r. Po rozpoznaniu odwołania, rozstrzygnięciem z [...] stycznia 2024 r. znak [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wnioskiem z [...] marca 2024 r. pełnomocnik Skarżącej, działając na podstawie
art. 247 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(Dz. U.
z 2023 r. poz. 2383; dalej: O.p.), wniósł o stwierdzenie nieważności ww. ostatecznej decyzji Kolegium z [...] stycznia 2024 r.
Pismem z [...] kwietnia 2024 r. pełnomocnik Spółki złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej też: WSA, Sąd), w której wniósł o:1) stwierdzenie, że SKO dopuściło się bezczynności
w rozpoznaniu wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności ww. ostatecznej decyzji tegoż Kolegium z [...] stycznia 2024 r. utrzymującej w mocy uprzednią jego ww. decyzję
z [...] kwietnia 2020 r. w przedmiocie odmowy uchylenia w postępowaniu wznowieniowym wydanej przez te Kolegium w postępowaniu zwyczajnym ww. decyzji Kolegium z [...] października 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z [...] lipca 2017 r. wydaną w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności Spółki za zobowiązania Ł.M i T.M.; 2) zobowiązanie SKO do rozpoznania wniosku Skarżącej
w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 3) stwierdzenia, że bezczynność organu nie miała miejsca
z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego przez doradcę podatkowego wg norm przepisanych;5) rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu pełnomocnik wyjaśnił, że wniosek dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, co w przypadku rozstrzygnięcia odmawiającego stwierdzenia nieważności winno skutkować – co do zasady – rozważeniem przez organ podatkowy, czy zaistniała którakolwiek z przesłanek określonych w art. 247 § 1 O.p. Niemniej art. 122 w związkuz art. 125 O.p. nakłada obowiązek zbadania okoliczności faktycznych związanychz określoną sprawą posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W ocenie Skarżącej oznacza to, że w przypadku powstępowania
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stwierdzenie przez organ podatkowy którejkolwiekz przewidzianych w art. 247 § 1 O.p. okoliczności zwalnia organ
z konieczności analizowania wystąpienia pozostałych przesłanek, albowiem stwierdzenie takiej przesłanki obliguje organ podatkowy do rozstrzygnięcia zgodnie
z § 1 lub 2 ww. normy prawnej (oczywiście poza przypadkami określonymi w art. 249 tej ustawy).
Zdaniem pełnomocnika organ podatkowy w pierwszej kolejności, w tzw. postępowaniu nieważnościowym, winien rozważyć zarzuty wprost wyartykułowanew treści wniosku. Szczególnie, gdy zarzut dotyczy tego, że decyzja, której wnioseko stwierdzenie nieważności decyzji nie posiada przymiotu decyzji ostatecznej. Ustalenie czy decyzja,
o której rozstrzyga kwestionowana wnioskiem decyzja jest decyzją ostateczną nie wymaga przeprowadzania postępowania dowodowego, albowiem – co do zasady – winno wynikać to z akt sprawy postępowania zwyczajnego.
Pełnomocnik zaakcentował, że na podstawie art. 139 § 1 O.p. maksymalny termin,
w jakim sprawa winna zostać załatwiona, wynosił miesiąc. Mimo upływu tego terminu organ nie załatwił sprawy, ani też nie poinformował Skarżącej o nowym terminie
i przyczynie niezałatwienia sprawy.
Postanowieniem z [...] maja 2024 r. organ wszczął na wniosek Spółki postępowanie
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2024 r.
W postanowieniu tym wyznaczono też Stronie 7-dniowy termin do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się w jego zakresie oraz przedłużono termin rozpatrzenia odwołania w niniejszej sprawie do
14 czerwca 2024 r. ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w powyższym zakresie oraz skomplikowany charakter sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.Ponadto SKO poinformowało, że [...] maja 2024 r. postanowieniem nr [...] wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzjiz [...] stycznia 2024 r.utrzymującej w mocy ww. decyzję tut. Kolegium z [...] kwietnia 2020 r. w przedmiocie odmowy uchyleniaw postępowaniu wznowieniowym wydanej przez tut. Kolegium w postępowaniu zwyczajnym ww. decyzji z [...] października 2017 r. w przedmiocie utrzymania mocy decyzji Burmistrza z [...] lipca 2017 r. dotyczącej solidarnej odpowiedzialności Spółki za zobowiązania Ł.M. i T.M. Organ dodał, że na obecnym etapie postępowania nie pozostaje bezczynny.
W piśmie z [...] czerwca 2024 r. Kolegium poinformowało, że [...] maja 2024 r. zostało wydane rozstrzygnięcie kończące postępowanie, tym samym organ nie pozostaje bezczynny.
Z kolei pismem z [...] września 2024 r. pełnomocnik, w związkuz wydaniem przez SKO decyzji z [...] maja 2024 r. znak [...], zmienił żądanie skargi w ten sposób, że cofnął żądanie określone w punkcie 2 skargi i w tym zakresie wniósł o umorzenie postępowania. W pozostałym zakresie podtrzymał żądania skargi, albowiem jego zdaniem podjęcie przez organ podatkowy działań już po złożeniu skargi na bezczynność, w tym nawet wydanie decyzji załatwiającej sprawę zgodnie z wnioskiem strony już po ustawowym terminie do jej załatwienia nie powoduje uchylenia stanu bezczynności zaistniałego na dzień złożenia skargi i nie powinno prowadzić do oddalenia skargi. Końcowo dodał, że organ załatwił sprawę ww. decyzją już po przesłaniu Sądowi odpowiedzi na skargę wraz z niekompletnymi aktami sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Wskazać w pierwszej kolejności należy, że sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych
w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia
14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych
w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznegoi prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.).W myśl natomiast art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywnyw wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Należy również dodać, że w postępowaniu uregulowanym przepisami ustawy Ordynacja podatkowa wniesienie skargi na bezczynność jest dopuszczalne po wyczerpaniu środka zaskarżenia, który stanowi ponaglenie przewidziane w art. 141 § 1 pkt 1 i 2 O.p. (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, uwagi do art. 52 p.p.s.a. dostępne w bazie elektronicznej Lex 2011).
W myśl bowiem art. 141 § 1 O.p. – na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 stronie służy ponaglenie do: 1) organu podatkowego wyższego stopnia; 3) Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Obowiązek wykorzystania środka prawnego w postaci ponaglenia nie dotyczy bezczynności samorządowego kolegium odwoławczego i ministra właściwego do spraw finansów publicznych, ponieważ w ich przypadku nie ma organów wyższego stopnia, do którego można byłoby wnieść stosowne ponaglenie (por. Z. Kmieciak, Przewlekłość postępowania administracyjnego, "Państwo i Prawo", 2011, nr 6, s. 40; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa
2010, s. 162).
Stwierdzić więc należy, że w przypadku bezczynności samorządowego kolegium odwoławczego, które występuje w sprawie jako organ odwoławczy, skierowana do sądu administracyjnego skarga na bezczynność nie musi być poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa..
Instytucja skargi na bezczynność organu oraz przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przy czym należy zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie pogląd - że "Sąd ocenia skargę na bezczynność oraz przewlekłość postępowania na dzień jej wniesienia, ale zobowiązany jest też uwzględnić wszelkie okoliczności zaistniałe od tego zdarzenia prawnego do chwili orzekania (np. wydanie przez organ decyzji, dokonanie przez organ czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – Sąd
nie może zobowiązać organu do dokonania czynności, gdy dokonano jej w okresie pomiędzy wniesieniem skargi, a wydaniem wyroku przez sąd)". (por. wyroki
NSA z: 5 czerwca 2019 r. sygn. akt I FSK 442/19, 17 marca 2017 r., sygn. akt
I OSK 1620/15; 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 900/15; 3 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 849/14 - orzeczenia te, jak i pozostałe, powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.).
Przepisy p.p.s.a. nie definiują ani pojęcia "bezczynności" ani pojęcia "przewlekłego prowadzenia postępowania". W orzecznictwie, jak i w doktrynie, wskazuje się, że dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynnośći przewlekłość postępowania, pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanychw p.p.s.a.), przy czym zwłoka w rozpatrzeniu sprawy nie jest w żaden sposób uzasadniona. Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy, przy czym owa rozwlekłość i długotrwałość postępowania musi wynikać wyłącznie z przyczyn leżących po stronie organu. Sąd kontrolujący legalność działań administracji zobowiązany jest zatem, przy ocenie zarzutu przewlekłości postępowania rozważyć, czy możliwe było szybsze
i efektywniejsze prowadzenie postępowania w danej sprawie.
Orzekając więc w sprawie dotyczącej skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania organu, sąd nie przeprowadza kontroli określonego aktu lub czynności danego organu, lecz biorąc za podstawę stan faktyczny i prawny danej sprawy rozstrzyga, czy istotnie organ pozostaje w bezczynności lub przewlekłości czy też nie. Innymi słowy skarga na bezczynność/przewlekłość organu uruchamia postępowanie sądowe, w którym sąd ogranicza się do ustalenia, czy organowi można przypisać lub nie stan bezczynności/przewlekłości, nie jest zaś władny zajmować stanowiska w kwestiach merytorycznych. Uwzględniając bowiem skargę na bezczynność (lub przewlekłość postępowania), w pierwszej kolejności – jak wynika
z art. 149 § 1 p.p.s.a. – sąd zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w określonym terminie, nie wypowiadając się co do samego sposobu załatwienia, w tym co do treści przyszłego rozstrzygnięcia.
Stąd w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi na bezczynność organu
i przewlekłość postępowania, nie jest dopuszczalna kontrola prawidłowości podejmowanychw postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięć.
Reasumując, rolą sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na bezczynność/przewlekłość organu administracji publicznej, jest dokonanie kontroli czy organ ten pozostaje w zwłoce w prowadzonym postępowaniu. Rozpoznając zatem skargę na bezczynność/przewlekłość Sąd kontroluje, analizując okoliczności faktyczne sprawy, czy w sprawie zaistniał stan bezczynności/przewlekłości.
Zważyć należy, że postępowanie administracyjne (postępowanie podatkowe) jest postępowaniem, w którym pozycja obywatela i organu administracji publicznej (organu podatkowego) nie są równe. Dlatego też ustawa Ordynacja podatkowa statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem
a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 121 O.p. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości i prostoty postępowania, którą statuuje art. 125 § 1 i 2 O.p. Zgodnie z tą zasadą organy podatkowe powinny działać
w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie. Organ podatkowy powinien prowadzić więc postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie. Z kolei gwarancją realizacji zasady szybkości postępowania jest określenie przez ustawodawcę terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej.
Kwestie terminów załatwiania spraw regulują przepisy rozdziału 4 działu
IV Ordynacji podatkowej pod nazwą "Załatwianie spraw". Przepisy te poza tym, że mają przyczyniać się do przestrzegania przez organy zasady szybkości postępowania, to mają też istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony jednostki przed długotrwałym postępowaniem podatkowym i odwlekaniem w czasie wydania rozstrzygnięcia
w sprawie. Opóźnione załatwienie sprawy może bowiem z uwagi na duży upływ czasu okazać się już działaniem bezprzedmiotowym, może też skutkować powstaniem szkody po stronie jednostki lub być pozbawione dla niej realnej wartości, którą mogło mieć, gdyby zostało wydane we właściwym czasie.Długość terminu załatwienia danej sprawy zależy od jej charakteru.
Zgodniez art. 139 § 1 O.p. załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej.
W myśl art. 139 § 2 O.p. niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie.
Stosownie do art. 139 § 3 O.p. załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy.
Jak stanowi art. 139 § 4 O.p. do terminów określonych w § 1-3 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
Stosownie zaś do art. 140 § 1 O.p. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
Oczywiście art. 140 O.p. powinien być odczytywany w powiązaniu z art. 121 O.p. Ten ostatni przepis stanowi zaś, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone
w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (§ 1), a organy podatkowe
w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji
i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (§ 2).
Trzeba też zaznaczyć, że w myśl art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zatem bieg terminów, o których mowa w art. 139 § 1 O.p., rozpoczyna się z mocy prawa z dniem wszczęcia postępowania podatkowego.Postępowanie zostaje wszczęte na żądanie strony z dniem doręczenia żądania organowi podatkowemu, a z urzędu – w dniu doręczenia stronom postanowienia organu.Terminy załatwienia sprawy wymienione w art. 139 § 1 i 3 O.p. są ustawowymi terminami maksymalnymi, które nie mogą być przekroczone przez organ, poza przypadkami, których dotyczy przepis art. 139 § 4 O.p.
W świetle powyższych uwag, załatwienie sprawy powinno nastąpić przed upływem terminu maksymalnego,a w przypadku powstania przeszkód w prowadzeniu czynności postępowania wyznacza się nowy termin jej załatwienia (art.140 § 1 i 2 O.p.).Także kolejne terminy zachowają charakter maksymalnych (Ordynacja podatkowa, Komentarz 2009., B.Adamiak, J. Borkowski, R.Mastalski, J. Zubrzycki, Unimex, str. 631).Wskazanie nowego terminu załatwienia sprawy musi być oparte na w pełni racjonalnych przesłankach i podstawach gwarantujących skuteczną realizację obowiązku rozstrzygania sprawy przez organ administracji we wskazanym terminie. Czynności urzędowe dokonywane w tym czasie przez organ podatkowy muszą zmierzać wprost do konkretyzacji prawa. Organ podatkowy pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawyw terminie określonym w art. 139 O.p., jeśli nie dopełnił czynności określonych w art. 140 O.p. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody do wydania decyzji (por. wyroki NSA z: 20 lipca 1999 r., sygn. akt I SAB 60/99; 8 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 5346/16, 17 stycznia 2023 r. sygn., akt II GSK 1721/22; a także W. Chróścielewski, Glosa do wyroku NSA z 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt
I FSK 1881/14, OSP 2015, z. 12, poz. 116 oraz przywołana tam literatura przedmiotu).
Dodać należy, że o szczególnie skomplikowanym charakterze sprawy możemy mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z zawiłym stanem faktycznym sprawy, wymagającym przeprowadzenia licznych czynności dowodowych, jak i ze złożonym, niełatwym do ustalenia stanem prawnym, wymagającym wnikliwej analizy oraz wykładni przepisów prawa. Ocena charakteru danej sprawy musi być dokonywana w świetle jej okoliczności faktycznych, gdyż nie każda sprawa musi być automatycznie kwalifikowana jako skomplikowana.
Sąd kontrolujący legalność działań administracji zobowiązany jest zatem,
przy ocenie zarzutu bezczynności rozważyć, czy niewydanie w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub niepodjęcie czynności wskazanych w p.p.s.a., nie jest w żaden sposób uzasadnione. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją,
gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego
w terminie określonym przepisami prawa.
Podkreślenia wymaga, że zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami terminie (także w terminie przedłużonym) dokonał powyższych działań. Przy rozpoznawaniu skargi na bezczynność kontrolowane jest to, czy zaistniał stan bezczynności, tj. czy organ podjął określone czynności
i załatwił sprawę na danym etapie postępowania, czy też nie, a nie to, czy sprawa została załatwiona zgodnie z oczekiwaniami strony
Przechodząc od ogólnych rozważań na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że postępowanie którego dotyczy skarga zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącej wniesionym [...] marca 2024 r. o stwierdzenie nieważności ww. ostatecznej decyzji Kolegium z [...] stycznia 2024 r. Do momentu wniesienia skargi, to jest do
[...] kwietnia 2024 r. Kolegium nie przeprowadziło jakichkolwiekczynności w sprawie. Dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność - postanowieniem z [...] maja 2024 r. organ ten wszczął na ww. wniosek Strony postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności ww. rozstrzygnięcia. Przy czym, jednocześnie wyznaczył Skarżącej
7-dniowy termin do zapoznania się materiałem sprawy, jak i przedłużył termin rozpatrzenia odwołania(niemniej - o odwołaniu w tej sprawie mowy być nie mogło)
w niniejszej sprawie do [...] czerwca 2024 r. ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w powyższym zakresie oraz skomplikowany charakter sprawy.
Trzeba zaznaczyć, że SKO nie wyjaśniło ani w tym piśmie, ani w żadnym późniejszym – w czym dokładnie miała się wyrażać konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, jak i na czym polegał skomplikowany charakter sprawy.
Decyzję finalizującą wszczęte wnioskiem strony postępowanie –przy czym uwzględniającą jej żądanie- organ wydał [...] maja2024 r.
Zważywszy na chronologię zdarzeń, która miała miejsce w tej sprawie należy odnotować, że – bezsprzecznie - SKO na dzień wniesienia skargi pozostawało
w bezczynności w rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącą wniosku. Organ podjął się czynności już po ustawowym terminie do jej załatwienia – art. 139 § 1 O.p.Po blisko jednym miesiącu i dwudziestu sześciu dniachod wpływu wniosku Strony ([...] marca 2024 r.) wydał postanowienie z [...] maja 2024 r. (i to po wniesieniu przez Skarżącą przedmiotowej skargi), a samą sprawę – ostatecznie - zakończył po dwóch miesiącach dziesięciu dniach (wydaniem ww. decyzji z [...] maja 2024 r.) .
Organ nie zmieścił się w podstawowym terminie do załatwienia sprawy, nadto nie wyjaśnił, jak już wskazano powyżej – przesłanek przedłużenia terminu do jej załatwienia.
Zdaniem Sądu, SKO na dzień wniesienia skargi pozostawało w bezczynności
w rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą wniosku. Bezczynność ta ustała z dniem wydania przez organ decyzji z [...] maja 2024 r.
W tej sytuacji trzeba przypomnieć, że w uchwale z 26 listopada 2008 r. sygn. akt
I OPS 6/08 NSA wskazał, że przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (dotyczący umorzenia postępowania, przepis w brzmieniu ówczesnym, ale zasada pozostaje aktualna nadal) ma zastosowaniew przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu –
w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy –wyda akt lub dokona czynnościz zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostała w bezczynności.
Skoro więc – w realiach tej sprawy - po wniesieniu skargi do Sądu stan bezczynności ustał, to brak było podstaw do zobowiązania SKO do wydania decyzji, a tym samym postępowanie sądowe w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że wydanie przez organ administracji żądanego rozstrzygnięcia czyni niezasadnym zobowiązanie Kolegium do działania, jednakże nie zwalnia Sądu z obowiązku zbadania, czy w sprawie doszło do zarzucanej skargą bezczynności organu, a następnie oceny, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Wyjaśniono już powyżej, że załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalniało jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla sprawy dotyczącej bezczynności. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz
§ 1a p.p.s.a., należało bowiem z urzędu stwierdzić, czy organ dopuścił się bezczynności i ocenić charakter tego naruszenia art. 139 § 1 O.p.
Oceniając, czy to niedziałanie miało charakter kwalifikowany, wskazać należy, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej
i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować jakieś wyjątkowo dolegliwe dla strony skutki.
W ocenie Sądu przekroczenie terminu do załatwienia wniosku w okolicznościach sprawy dawało podstawy do stwierdzenia, że SKO dopuściło się w tym względzie bezczynności, o czym orzeczono w pkt 2 wyroku, niemniej nie dawało podstaw do uznania, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu
art. 149 § 1a p.p.s.a. Organ, po otrzymaniu skargi podjął czynności zmierzające do załatwienia wniosku. Sąd ocenił, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z tych względów orzeczono jak w punkcie 3 wyroku - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a.
Jako, że skarga została uwzględniona, i doprowadziła do wykonania przez organ ustawowego obowiązku załatwienia wniosku Skarżącej - o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1,§ 4 i 209 p.p.s.a. (punkt 4 wyroku).