I SA/Wr 836/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-04-29
NSApodatkoweWysokawsa
Ordynacja podatkowaudostępnianie akttajemnica skarbowaochrona danych osobowychinteres publicznyprawo do obronyczynny udział stronypostępowanie podatkowesąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę spółki na postanowienie odmawiające udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na ochronę interesu publicznego, potwierdzając, że ocena zasadności wyłączenia dokumentów nie podlega kontroli w postępowaniu skargowym na postanowienie odmawiające ich udostępnienia.

Spółka zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiające udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na ochronę interesu publicznego (dane osobowe, tajemnica skarbowa). Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że ocena zasadności wyłączenia dokumentów z akt sprawy na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej nie podlega samodzielnej kontroli sądowej w postępowaniu skargowym na postanowienie o odmowie udostępnienia tych dokumentów (art. 179 § 2 O.p.). Kontrola taka możliwa jest jedynie w ramach zaskarżenia decyzji kończącej postępowanie podatkowe.

Spółka złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu, które utrzymało w mocy postanowienie odmawiające udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na ochronę interesu publicznego, w tym danych osobowych i tajemnicy skarbowej. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu i prawa do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, opierając się na utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd wskazał, że kontrola sądowa postanowienia o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej jest ograniczona do oceny, czy postanowienie to respektuje treść wcześniejszego postanowienia o wyłączeniu dokumentów na podstawie art. 179 § 1 O.p. Sąd podkreślił, że sama zasadność wyłączenia dokumentów z uwagi na interes publiczny nie podlega ocenie w tym postępowaniu, lecz będzie badana w ramach kontroli decyzji kończącej postępowanie podatkowe. Sąd powołał się również na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące ograniczeń prawa do obrony w kontekście ochrony interesu publicznego i tajemnicy zawodowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sądowa kontrola postanowienia o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy na podstawie art. 179 § 2 O.p. jest ograniczona do oceny, czy postanowienie to respektuje treść wcześniejszego postanowienia o wyłączeniu dokumentów na podstawie art. 179 § 1 O.p. Sama zasadność wyłączenia dokumentów nie podlega ocenie w tym postępowaniu.

Uzasadnienie

Orzecznictwo NSA i TSUE wskazuje, że postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 O.p.) nie podlega samodzielnemu zaskarżeniu. Kontrola sądowa postanowienia o odmowie udostępnienia tych dokumentów (art. 179 § 2 O.p.) jest wtórna i ogranicza się do weryfikacji zgodności z postanowieniem o wyłączeniu, a nie z jego merytoryczną zasadnością.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

O.p. art. 179 § 1

Ordynacja podatkowa

Przepis ten stanowi podstawę do wyłączenia z akt sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne lub innych dokumentów ze względu na interes publiczny, co ogranicza prawo strony do wglądu.

O.p. art. 179 § 2

Ordynacja podatkowa

Przepis ten reguluje tryb odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych na podstawie § 1, poprzez wydanie postanowienia, na które służy zażalenie.

Pomocnicze

O.p. art. 179 § 3

Ordynacja podatkowa

Przepis ten określa, że na postanowienie wydane na podstawie § 2 służy zażalenie.

O.p. art. 233 § 1

Ordynacja podatkowa

Dotyczy podstawy wydania postanowienia przez organ odwoławczy.

O.p. art. 239

Ordynacja podatkowa

Dotyczy podstawy wydania postanowienia przez organ odwoławczy.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych, w tym postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasadność wyłączenia dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny nie podlega samodzielnej kontroli sądowej w postępowaniu skargowym na postanowienie odmawiające ich udostępnienia. Ograniczenie dostępu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na ochronę interesu publicznego (dane osobowe, tajemnica skarbowa) jest dopuszczalne i nie narusza prawa do obrony, jeśli zapewniono czynny udział strony w postępowaniu poprzez udostępnienie zanonimizowanych kopii.

Odrzucone argumenty

Organ pierwszej instancji nie był uprawniony do zanonimizowania oryginalnych dokumentów. Brak zapewnienia stronie możliwości aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i skorzystania z prawa do obrony poprzez odmowę udostępnienia dokumentów.

Godne uwagi sformułowania

kontrola sądowa postanowienia o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy jest ograniczona do oceny, czy postanowienie to respektuje treść postanowienia o wyłączeniu. zasadność samego wyłączenia (spełnienia przesłanki interesu publicznego) nie podlega badaniu podczas kontroli postanowienia o odmowie udostępnienia. ograniczenia prawa do obrony mogą być uzasadnione ochroną wymogów poufności, tajemnicy zawodowej, życia prywatnego osób trzecich oraz skuteczności działania represyjnego.

Skład orzekający

Dagmara Stankiewicz-Rajchman

przewodniczący sprawozdawca

Jarosław Horobiowski

przewodniczący

Tadeusz Haberka

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczeń w dostępie do akt sprawy ze względu na interes publiczny oraz zakres kontroli sądowej postanowień wydawanych w tym zakresie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury wyłączania dokumentów z akt sprawy w postępowaniu podatkowym i administracyjnym oraz zakresu kontroli sądowej tych działań.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z dostępem do akt i ochroną danych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i podatkowego.

Czy zawsze masz prawo wglądu do wszystkich dokumentów w sprawie? Sąd wyjaśnia granice dostępu do akt.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 836/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dagmara Stankiewicz-Rajchman /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art. 179 par. 1,2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Horobiowski Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Haberka Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman (sprawozdawca) , Protokolant: Starszy specjalista Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi i. sp. z o. o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 września 2024 r. nr 0201- IOV-21.4103.26.2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy: oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2024 r. nr 0201-IOV-21.4103.26.2024 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) po rozpatrzeniu zażalenia i. sp. z o. o. z siedzibą we W. (dalej: spółka, skarżąca, strona) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 22 lipca 2024 r., nr 0201-IOV-12.4103.62.2023, wydane w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 111, dalej: O.p.).
Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania odwoławczego od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław – Fabryczna z dnia 31 października 2023 r. nr 0224-SPV.4103.182.2020/SZD i 0224-SPV.4103.6.20217/BA w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2014 r., DIAS zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź – Polesie o przekazanie:
- protokołu przesłuchania w charakterze strony K. B. z dnia 2 września 2014 r. oraz z dnia 11 grudnia 2014 r. oraz wyjaśnień do protokołu z dnia 11 grudnia 2014 r.;
- protokołu przesłuchania w charakterze świadka F. W. z dnia 2 września 2014 r., 23 grudnia 2014 r., 24 lutego 2015 r. i 22 czerwca 2015 r.;
- protokołu kontroli podatkowej przeprowadzonej w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa podmiotu P. K. B., z tytułu podatku VAT od stycznia do grudnia 2014 r.
Po otrzymaniu wymienionych dokumentów, w dniu 6 czerwca 2024 r. DIAS postanowieniem o numerze 0201-IOV-12.4103.62.2023 wyłączył wskazane dokumenty z uwagi na ochronę interesu publicznego wyrażającą się w ochronie osób trzecich (dane osobowe) oraz tajemnicy skarbowej. Ponadto poinformowano stronę, iż w aktach sprawy pozostawiono zanonimizowane kopie przedmiotowych dokumentów.
Pismem z dnia 21 czerwca 2024 r. spółka wniosła o udostępnienie dokumentów wyłączonych z materiału dowodowego sprawy.
DIAS, postanowieniem z dnia 22 lipca 2024 r., nr 0201-IOV-12.4103.62.2023, odmówił stronie udostępnienia wyłączonych dokumentów. Organ wskazał, iż przez interes publiczny należy rozumieć między innymi dobra osobiste osób trzecich, których dotyczyły wyłączone z akt sprawy dokumenty lub ich części, jak i interesem publicznym jest ochrona danych objętych tajemnicą skarbową identyfikujących podatników niezwiązanych ze sprawą. Wskazano, iż z protokołów przesłuchań wyłączono informacje dotyczące danych osobowych takie jak nr dowodu osobistego, imiona rodziców, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania, wykształcenie, karalność za fałszywe zeznania oraz informacje objęte tajemnicą skarbową, tj. dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez K. B., które nie są związane z transakcjami realizowanymi w łańcuchu dostaw z udziałem strony lub bezpośrednio z nią. W całości wyłączono protokół z kontroli podatkowej przeprowadzonej w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa podmiotu P. K. B. z tytułu podatku VAT od stycznia do grudnia 2014 r. W aktach sprawy pozostawiono jednak zanonimizowaną kopię tego protokołu, w której wyłączono informacje dotyczące danych osobowych oraz tajemnicy skarbowej.
Spółka, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem DIAS, złożyła zażalenie, po rozpoznaniu którego organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, podzielając argumentację i ocenę w nim zawartą. Podkreślił organ odwoławczy, iż w sprawie organ pierwszej instancji wyłączając jawność poszczególnych fragmentów dokumentów, dokonał w istocie ich anonimizacji, o czym spółka została poinformowana postanowieniem z dnia 6 czerwca 2024 r. Tym samym z akt sprawy nie wyłączono całych dokumentów a jedynie te ich fragmenty, które podlegały ochronie, czym zapewniono spółce czynny udział w postępowaniu podatkowym.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem DIAS, strona w dniu 29 października 2024 r. wniosła na nie skargę do tutejszego Sądu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 239 O.p. w związku z art. 179 § 1 i § 2 O.p. w związku z art. 178 § 1 i § 3 O.p. w związku z art. 194a § 1 O.p. w związku z art. 180 O.p. w związku z art. 123 O.p. w związku z art. 187 § 1 O.p. w związku z art. 191 O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie skarżącej zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, w sytuacji, w której organ pierwszej instancji nie był uprawniony do zanonimizowania oryginalnych dokumentów (sporządzenia z nich wyciągów) przesłanych przez inny organ administracji na jego (organu pierwszej instancji) wniosek, który te dokumenty sporządzał, zaś w aktach postępowania prowadzonego w sprawie nie znajduje się dokument wyłączający jawność tychże dokumentów, sporządzony przez podmiot sporządzający te dokumenty;
2. naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 239 O.p. w związku z art. 179 § 1 i § 2 O.p. w związku z art. 178 § 1 i § 3 O.p. w związku z art. 180 O.p. w związku z art. 123 O.p. w związku z art. 187 § 1 i § 3 O.p. w związku z art. 191 O.p., a w konsekwencji w związku z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (EKPC) w związku z art. 1 protokołu numer 1 do EKPC w związku z art. 26 i art. 27 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie skarżącej zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy dotyczącej określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług, a tym samym brak zapewnienia jej możliwości aktywnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu oraz, co szczególnie istotne, uniemożliwienie stronie skorzystania z prawa do skutecznego środka zaskarżenia przez niezapewnienie prawa do obrony.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia 22 lipca 2024 r., jak również o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego. Ponadto wniesiono o przeprowadzenie rozprawy oraz o przeprowadzenie dowodu z fotokopii przykładowych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, o których mowa w postanowieniu DIAS z dnia 6 czerwca 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Kontroli Sądu - na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia
2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia 23 września 2024 r. nr 0201-IOV-21.4103.26.2024, którym organ odwoławczy utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 22 lipca 2024 r. nr 0201-IOV-12.4103.62.2023 o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy. Istota sporu zaś koncentruje się wokół zasadności odmowy udostępnienia podatnikowi protokołów przesłuchań w charakterze strony i świadka, wyjaśnień do protokołu, jak również protokołu kontroli przeprowadzonej u kontrahenta strony skarżącej.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą jest, iż w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Korzystając z tego prawa, strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy (art. 178 § 1 O.p.). Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (art. 178 § 3 O.p.). Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.). Z treści art. 178 O.p. nie wynika jednak dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek, udostępniania akt sprawy, zawsze gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Wniosek złożony w tej mierze podlega ocenie organów, które przy jego rozpatrywaniu winny mieć na względzie głównie to, że przedmiotowa norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.).
Dostrzeżenia wymaga bowiem, że prawo wglądu do akt sprawy doznaje jednak ograniczeń stosownie do art. 179 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem, przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Przy czym, w myśl art. 179 § 2 i § 3 O.p., odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Problematyka zakresu kontroli sądu w sprawie, dotyczącej postanowienia wydanego na gruncie art. 179 § 2 O.p., była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 289/23 (publ. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zakres kontroli tych spraw podlega ograniczeniu do oceny, czy dokumenty, których dotyczy odmowa udostępnienia, są dokumentami, o których mowa w art. 179 § 1 O.p. NSA uznał, że z regulacji prawnych zawartych w art. 179 § 1 w zw. z art. 216 § 1 i § 2 oraz art. 179 § 2 O.p., wynika, że ustawodawca w omawianym zakresie na tle realizacji przez stronę prawa wglądu do akt sprawy i wykonywania w związku z nimi określonych czynności, przewidział możliwość wydawania odrębnych postanowień dwóch kategorii. Są to:
- postanowienia o wyłączeniu z akt sprawy ze względu na interes publiczny innych dokumentów, niż zawierające informacje niejawne (tzn. postanowienia wydawane na podstawie art. 179 § 1 in fine w zw. z art. 216 § 1 i § 2 O.p., a gdy wydaje je organ prowadzący kontrolę podatkową także w związku z art. 292 O.p.);
- postanowienia o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne znajdującymi się w aktach sprawy (tzn. postanowienia wydawane na podstawie art. 179 § 2 w zw. z § 1 ab initio oraz w związku z art. 216 § 1 i § 2 O.p., a gdy wydaje je organ prowadzący kontrolę podatkową także w związku z art. 292 O.p.), jak również postanowienia o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z innymi dokumentami niż dokumenty zawierające informacje niejawne znajdujące się w aktach sprawy, które to inne dokumenty organ wyłączy z akt sprawy z uwagi na interes publiczny, czyli w istocie z dokumentami niestanowiącymi już, przez wzgląd na owo wyłączenie, elementu składowego akt sprawy (tzn. postanowienia wydawane na podstawie art. 179 § 2 w związku z § 1 in fine oraz w zw. z art. 216 § 1 i § 2 O.p., a gdy wydaje je organ prowadzący kontrolę podatkową także w związku z art. 292 O.p.). W przypadku obu postanowień odmownych, odmowa może również dotyczyć sporządzania ze wskazanych dokumentów notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów.
W powyższym orzeczeniu NSA stwierdził, że przy uwzględnieniu przepisów art. 236 § 1, art. 237, a także art. 179 § 3 O.p. zaskarżeniu w drodze zażalenia podlega tylko postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 O.p., czyli postanowienie o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z określonymi dokumentami (tzn. dokumentami zawierającymi informacje niejawne albo dokumentami wyłączonymi z akt sprawy) lub postanowienie o odmowie sporządzania z takich dokumentów notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów. Natomiast na postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 1 O.p., czyli postanowienie o wyłączeniu z akt sprawy ze względu na interes publiczny innych dokumentów niż zawierające informacje niejawne, ustawa zażalenia nie przewiduje. Postanowienie w tym przedmiocie może więc zostać zaskarżone tylko w odwołaniu od decyzji, o ile jego wydanie będzie miało miejsce na etapie jurysdykcyjnego postępowania pierwszoinstancyjnego, w tym w toku kontroli podatkowej prowadzonej w takim postępowaniu lub skutkującej jego wszczęciem po zakończeniu kontroli podatkowej, w przypadku, o którym mowa w art. 165b § 1 O.p. Postanowienie takie nie podlega zatem samodzielnemu zaskarżeniu.
Ukształtowana w ten sposób struktura i zakres przedmiotowy postanowień z art. 179 O.p., czyli postanowienia niezaskarżalnego z art. 179 § 1 in fine O.p. oraz postanowień zaskarżalnych z art. 179 § 2 w związku z § 3 O.p. sprawia, że inaczej kształtuje się ewentualna sądowa kontrola ich legalności.
Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1), postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (pkt 2 ab initio) oraz inne, niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem jednak aktów lub czynności podjętych w ramach postępowań określonych w dziale IV "Postępowanie podatkowe", czy dziale VI "Kontrola podatkowa" Ordynacji podatkowej.
Oznacza to, że w przypadku wydania na podstawie art. 179 § 1 in fine O.p. postanowienia o wyłączeniu z akt sprawy/akt kontroli podatkowej ze względu na interes publiczny innych dokumentów, niż zawierające informacje niejawne, skutkującego względem tych dokumentów pozbawieniem strony/kontrolowanego możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 178 § 1 i § 3 O.p., sądowa weryfikacja prawnej zasadności tego rodzaju aktu (wyłączenia) oraz ocena znaczenia tej czynności procesowej dla wyniku sprawy podatkowej nastąpić może jedynie w ramach zaskarżenia decyzji kończącej postępowanie podatkowe, w tym wszczęte po zakończeniu kontroli podatkowej, w toku której postanowienie o wyłączeniu zapadło. Odbywa się to na zasadzie kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny w sprawach skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. Wówczas możliwe i konieczne staje się dokonanie oceny prawidłowości ustaleń i zapatrywań organu co do przyjętego przez niego istnienia interesu publicznego jako przesłanki przemawiającej za wyłączeniem danych dokumentów z akt sprawy, w tym z akt sprawy objętej kontrolą podatkową, i w konsekwencji skonfrontowania tego wyłączenia z poszanowaniem zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.) oraz wpływu owego wyłączenia na wynik sprawy podatkowej załatwionej wydaną decyzją. W ten sposób zastosowane przez organ ograniczenie w prawach strony, w tym na etapie posiadania statusu kontrolowanego, nie pozostaje poza przedmiotem kontroli sądowej. Taka kontrola jest wówczas realizowana w drodze pośredniej w granicach sprawy inicjowanej skargą na decyzję, a to przez wzgląd na brak możliwości samoistnego zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie, wydanego przy tym w toku kontroli podatkowej.
Z podobną sytuacją procesową mamy do czynienia między innymi w odniesieniu do innych niezaskarżalnych postanowień, jak na przykład o odmowie przeprowadzenia dowodu, czy wydawanych w innych jeszcze kwestiach powstałych w toku postępowania podatkowego, w tym wszczynanego po kontroli podatkowej, kończonego wydaniem decyzji podatkowej.
Natomiast postanowienie o odmowie umożliwienia stronie/kontrolowanemu zapoznania się z określonymi dokumentami (tj. zawierającymi informacje niejawne albo wyłączonymi przez organ z akt sprawy/akt kontroli) lub postanowienie o odmowie sporządzania z takich dokumentów notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów, które są wydawane na podstawie art. 179 § 2 O.p., podlegają samodzielnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego w ramach art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jako mieszczące się w grupie postanowień, na które służy zażalenie.
W sytuacji zatem, gdy skargą zostanie zaskarżone postanowienie o odmowie umożliwienia stronie/kontrolowanemu zapoznania się z dokumentami, które uprzednio w drodze odrębnego postanowienia zostały wyłączone przez organ z akt sprawy/akt kontroli podatkowej ze względu na interes publiczny, zakres badania przez sąd administracyjny takiej sprawy jest ograniczony wyłącznie do ustalenia, czy postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 O.p. respektuje treść postanowienia wydanego na podstawie art. 179 § 1 in fine O.p.
Przysługujący wówczas środek zaskarżenia sądowego, będący konsekwencją przewidzianego w art. 179 § 3 O.p. zażalenia na tego rodzaju postanowienie odmowne, nie może być równocześnie wykorzystany do weryfikacji i oceny prawidłowości postanowienia orzekającego o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy/akt kontroli podatkowej ze względu na interes publiczny. Oznacza to, że postanowienie wydane w trybie art. 179 § 2 O.p. w odniesieniu do dokumentów, o których mowa w § 1 in fine tego artykułu, ma charakter wtórny, następczy i zależny od zakresu treściowego postanowienia, które wcześniej podjęte zostało na podstawie art. 179 § 1 in fine O.p., posiadając jednocześnie odmienny przedmiot rozstrzygania.
Postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy z uwagi na interes publiczny, mimo że determinuje konieczność wydania w ramach art. 179 § 2 O.p. postanowienia odmownie załatwiającego wniosek strony/kontrolowanego zawierający żądanie umożliwienia zapoznania się z takimi dokumentami, nie podlega kontroli sądowej w sprawie ze skargi na tego rodzaju postanowienie odmowne. Kognicja sądu administracyjnego w takiej sprawie, tj. ze skargi na zaskarżalne postanowienie przewidziane w art. 179 § 2 O.p., jest ograniczona do oceny, czy dokumenty, których dotyczy odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z nimi, są dokumentami objętymi zapadłym już postanowieniem o ich wyłączeniu z akt sprawy/akt kontroli podatkowej ze względu na interes publiczny, wydanym na podstawie art. 179 § 1 in fine O.p. Natomiast nie obejmuje ona badania zasadności samego wyłączenia (spełnienia przesłanki interesu publicznego), gdyż ta kwestia - jak już była o tym mowa - podlega weryfikacji podczas sądowej kontroli decyzji kończącej postępowanie podatkowe.
Przychylić się zatem należało do prezentowanego już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiska, że w granicach danej sprawy, o których mowa w art. 134 § 1 ab initio w związku z art. 3 § 2 pkt 2 ab initio p.p.s.a., w przypadku skargi na wydane na podstawie art. 179 § 2 O.p. postanowienie o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi przez organ z akt sprawy z uwagi na interes publiczny, nie mieści się kontrola postanowienia, które zapadło w przedmiocie tego wyłączenia na podstawie art. 179 § 1 in fine w związku z art. 216 O.p. (zob. wyrok z dnia 29 września 2022 r., sygn. akt I FSK 2332/19 oraz z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt: I FSK 350/23 i I FSK 351/23)".
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela powyższy pogląd i uznaje za własny.
Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w wyroku TSUE w sprawie C-189/18. W motywie 43-45 tego wyroku TSUE stwierdził, że "Niemniej jednak zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem zasada poszanowania prawa do obrony nie ma bezwzględnego charakteru, lecz może podlegać ograniczeniom, pod warunkiem, że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego zamierzonym przez dany przepis i nie stanowią z punktu widzenia realizowanego celu nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji w samą istotę zagwarantowanych w ten sposób praw (wyrok z dnia 9 listopada 2017 r., Ispas, C-298/16, EU:C:2017:843, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
Należy przypomnieć, że pewność prawa jest jedną z ogólnych zasad uznanych w prawie Unii. W związku z tym Trybunał stwierdził w szczególności, że ostateczny charakter decyzji administracyjnej, który nabywa ona wraz z upływem rozsądnego terminu na wniesienie środka zaskarżenia lub poprzez wyczerpanie dróg zaskarżenia, przyczynia się do pewności prawa oraz że prawo Unii nie wymaga, by organ administracyjny miał co do zasady obowiązek zmiany decyzji administracyjnej, która uzyskała taki ostateczny charakter (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 stycznia 2004 r., Kühne & Heitz, C-453/00, EU:C:2004:17, pkt 24; z dnia 12 lutego 2008 r., Kempter, C-2/06, EU:C:2008:78, pkt 37; a także z dnia 4 października 2012 r., Byankov, C-249/11, EU:C:2012:608, pkt 76)". Niemniej jednak w motywie 55 wskazał, że "Jednakże w zakresie, w jakim, jak przypomniano w pkt 43 niniejszego wyroku, zasada poszanowania prawa do obrony nie jest prerogatywą absolutną, ale może być ograniczana, należy zauważyć, że w ramach procedury kontroli podatkowej takie ograniczenia ustanowione w uregulowaniu krajowym mogą w szczególności mieć na celu ochronę wymogów poufności lub tajemnicy zawodowej (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2017 r., Ispas, C-298/16, EU:C:2017:843, pkt 36), a także, jak podniósł rząd węgierski, życia prywatnego osób trzecich, dotyczących ich danych osobowych lub skuteczności działania represyjnego, dla których zagrożenie może stanowić dostęp do niektórych informacji i niektórych dokumentów". TSUE w motywie 63-65, że "W wyroku z dnia 17 grudnia 2015 r., WebMindLicenses (C-419/14, EU:C:2015:832), na który powołuje się sąd odsyłający, Trybunał, odnosząc się w sprawie zakończonej tym wyrokiem do dowodów uzyskanych bez wiedzy podatnika w ramach jeszcze nie zakończonego postępowania karnego poprzez przechwytywanie połączeń telefonicznych i poczty elektronicznej, co mogło stanowić naruszenie art. 7 karty, oraz do ich wykorzystania w ramach postępowania administracyjnego, zauważył w pkt 87 tego wyroku, że skuteczność kontroli sądowej zagwarantowana w art. 47 karty wymaga, aby sąd kontrolujący zgodność z prawem decyzji stanowiącej stosowanie prawa Unii był w stanie sprawdzić, czy dowody, na których decyzja ta się opiera, nie zostały uzyskane i wykorzystane z naruszeniem praw gwarantowanych przez wspomniane prawo, a w szczególności na mocy karty. Trybunał zauważył w pkt 88 przywołanego wyroku, że wymóg ten jest spełniony, jeżeli sąd rozstrzygający skargę na decyzję organu podatkowego, na mocy której dokonano korekty VAT, ma kompetencje w zakresie przeprowadzenia kontroli, czy dowody, na których opiera się ta decyzja, zostały uzyskane w owym postępowaniu karnym zgodnie z prawami zagwarantowanymi przez prawo Unii, lub jeżeli może on przynajmniej uzyskać pewność w oparciu o kontrolę przeprowadzoną już przez sąd karny w ramach postępowania kontradyktoryjnego, że wspomniane dowody zostały uzyskane zgodnie z tym prawem.
Skuteczność kontroli sądowej zagwarantowanej przez art. 47 karty wymaga również, aby sąd rozpatrujący skargę na decyzję organu podatkowego dokonującą korekty VAT był uprawniony do sprawdzenia, czy dowody zebrane w toku powiązanego postępowania administracyjnego, którego podatnik nie był stroną, i wykorzystane w celu uzasadnienia tej decyzji nie zostały wykorzystane z naruszeniem praw zagwarantowanych przez prawo Unii, a w szczególności przez kartę. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy, tak jak w postępowaniu głównym, dowody te uzasadniały decyzje administracyjne wydane wobec innych podatników, które stały się ostateczne".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że wniosek skarżącej dotyczył udostępniania protokołów przesłuchań strony i świadka wraz z wyjaśnieniami oraz protokołów kontroli, które organ wyłączył z materiału dowodowego ze względu na interes publiczny, a dopuścił do materiału dowodowego zanonimizowaną wersję uwierzytelnionego dowodu, tj. wybrane strony/fragmenty protokołów. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 179 § 1 O.p., którego to prawidłowe zastosowanie nie podlega ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu.
Zatem w świetle powyższego, zasadnie doszło do odmowy udostępnienia całości dokumentów, na podstawie art. 179 § 2 O.p.
Z zarzutów skargi – kwestionujących legalność wyłączenia jawności przedmiotowych dokumentów – wynika zaś, iż skarżąca domaga się w istocie kontroli postanowienia z dnia 6 czerwca 2024 r., którym to organ podatkowy wyłączył z akt sprawy określone w nim dokumenty. Ocena ta będzie jednak możliwa dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym wywołanym skargą podatnika na decyzję ostateczną wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2014 r., a która to sprawa zarejestrowana została w tutejszym Sądzie pod sygn. akt I SA/Wr 753/24.
Przychylił się ponadto Sąd do stanowiska DIAS, iż brak wcześniejszego zanonimizowania przesłanych dokumentów przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź – Polesie nie jest wiążący dla organu prowadzącego postępowanie, w ramach którego dowody te wykorzystano. Niewątpliwie na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 194 § 1 i 2 O.p., jak i art. 194a § 1 O.p., pożądane i właściwe jest sporządzanie wyciągów dokumentów urzędowych przez organ władzy publicznej, który te dokumenty wystawił, jednakże nie wyklucza to konieczności oceny otrzymanych dokumentów przez organ podatkowy, który te dokumenty pozyskał w ramach prowadzonego postępowania, z uwzględnieniem ochrony informacji niejawnych oraz danych chronionych z uwagi na interes publiczny.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezpodstawne.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI