I SA/WR 803/24

I SA/Wr 803/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dagmara Stankiewicz-Rajchman /przewodniczący/
Piotr Kieres
Tomasz Trybuszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 64c par. 1, par. 6a pkt 1, par. 7, 64 par. 1 pkt 4, par. 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman, Sędziowie sędzia WSA Piotr Kieres, asesor WSA Tomasz Trybuszewski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi G Sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 2 września 2024 r. nr 0201-IEE2.7192.49.2024.2 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Śródmieście z dnia 17 lipca 2024 r. nr 0228-SEE.7113.777.2023.8; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: Strona, Skarżący, Zobowiązany, Spółka) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, DIAS) z dnia 2.09.2024 r. nr 0201-IEE2.7192.49.2024.2 utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Śródmieście (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia 17.07.2024 r. nr 0228-SEE.7113.777.2023.8 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.
Postępowanie przed organami.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadził z majątku Strony postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.01.2021 r., który wystawił Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej: wierzyciel). Tytuł wykonawczy obejmował zaległość w podatku od towarów i usług za wrzesień 2020 r. w wysokości 1.432.994, 00 zł należności głównej. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego NUS zawiadomieniem z dnia 9 lutego 2021 r. nr [...] skierował egzekucję do wierzytelności z rachunku bankowego w S. S.A. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Stronie w dniu 18 lutego 2021 r. Zawiadomienie doręczono do ww. banku w dniu 9 lutego 2021 r. Bank zrealizował częściowo zajęcie egzekucyjne i przekazał na rachunek organu egzekucyjnego następujące kwoty:
- 17.02.2021 r. - 648 680,34 zł,
- 24.02.2021 r. - 77 766,30 zł,
- 15.06.2021 r. - 940,00 zł.
NUS podkreślił, że w dniu 17 lutego 2021 r. powstałe w sprawie koszty egzekucyjne w wysokości 87.942,70 zł zostały w całości wyegzekwowane wskutek realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.
Pismem z 2 listopada 2023 r. Zobowiązany zwrócił się do NUS, z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z 9 stycznia 2024 r. nr 0228-SEE.7113.777.2023.2 organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Strony na podstawie tytułu wykonawczego z 26.01.2021 r. nr [...] w kwocie 87.942,70 zł.
Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie.
DIAS postanowieniem z dnia 5 marca 2024 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W ponownym postępowaniu, organ egzekucyjny dokonał korekty naliczonych kosztów egzekucyjnych z uwagi na uwzględnienie następujących okoliczności:
- zaliczenie nadpłaty z dnia 25.02.2020 r. na należność główną – w kwocie 20,00 zł,
- uznania zarzutu nieistnienia obowiązku w części dotyczącej wysokości odsetek wskazanych w tytule wykonawczym z 26.01.2021 r., wskutek czego odsetki wyniosły
0,00 zł, zaś podstawa do wyliczenia kosztów egzekucyjnych uległa zmniejszeniu.
Organ egzekucyjny wskazał, że wyegzekwował od Strony, tytułem kosztów egzekucyjnych kwotę 87.942,70 zł. Należne koszty egzekucyjne wyniosły natomiast 85.978,40 zł. Różnica 1964,30 zł pomiędzy pierwotnie naliczonymi i pobranym kosztami egzekucyjnymi, a kwotą skorygowanych kosztów, została zaliczona na poczet należności głównej wskazanej w tytule wykonawczym.
Po rozpoznaniu, wniosku Zobowiązanego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, NUS postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r., określił koszty egzekucyjne w wysokości 85 978,40 zł.
Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji.
DIAS postanowieniem z dnia 2.09.2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 20.02.2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019, poz. 1553, dalej: ustawa nowelizująca). Na mocy art. 6 ust. 1 ww. ustawy w postępowaniach egzekucyjnych i zabezpieczających wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy dotychczasowe uwzględniając ust. 2-4 oraz art. 7-11. DIAS wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w sprawie przed 20.02.2021 r. i do tego dnia nie zostało zakończone, dlatego zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505, dalej: u.p.e.a.) między innymi dotyczące instytucji kosztów egzekucyjnych w brzmieniu obowiązującym do 19.02.2021 r. Dalej organ podkreślił, że ustawa nowelizująca, która weszła w życie z dniem 20.02.2021 r., zawierała jeszcze inne przepisy przejściowe. W myśl art. 7 pkt 3 ustawy nowelizującej nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100,00 zł. Jednocześnie zgodnie z art. 8 pkt 3 ustawy nowelizującej nie pobiera się opłaty za czynności egzekucyjne naliczone na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1 a i 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021r., jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40.000,00 zł. Następnie organ wyjaśnił, że zarówno opłata manipulacyjna jak i opłata za czynność egzekucyjną zostały wyegzekwowane przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Z uwagi na wyegzekwowanie ww. kosztów egzekucyjnych przed dniem 20 lutego 2021r., zdaniem organu, ww. przepisy przejściowe ustawy nowelizującej nie będą miały w sprawie zastosowania. Dlatego, w ocenie DIAS, naliczenia i wyliczenia wysokości poszczególnych składników kosztów egzekucyjnych należało dokonać tylko w oparciu o przepisu u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021 r.
Organ wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia są przepisy art. 64c § 1, § 6a pkt 1, § 7, art. 64 § 1 pkt 4, § 6, § 9 pkt 2 i § 10 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 19.02.2021 r., w których uregulowana została instytucja kosztów egzekucyjnych.
W dalszej kolejności DIAS wskazał, że podane w zestawieniu koszty egzekucyjne (opłata za czynności egzekucyjne i opłata manipulacyjna) organ egzekucyjny naliczył następująco:
- 71.648,70 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, naliczona w dniu 9.02.2021 r. Opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wynosi 5% sumy należności głównej i odsetek, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Podstawę wyliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowiła kwota 1.432.974,00 zł, na którą składała się należność główna dochodzona na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 26.01.2021 r. Wyliczenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego: 1.432.974,00 zł x 5% = 71. 648,70 zł,
- 14.329,74 zł - opłata manipulacyjna -1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym.
Podsumowując DIAS uznał, że koszty egzekucyjne w wysokości 85.978,40 zł były należne i zostały naliczone w prawidłowej wysokości, zgodnie ze stanem prawnym, obowiązującym w toku postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 26.01.2021 r.
Odpowiadając na zarzuty Strony, organ podkreślił, że nie ma obecnie możliwości innego kształtowania wysokości kosztów egzekucyjnych, naliczanych według przepisów u.p.e.a. obowiązujących do 19 lutego 2021 r., np. poprzez ich miarkowanie z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
Postępowanie przed Sądem.
Od powyższego postanowienia Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zaskarżając je w całości.
Postanowieniu DIAS Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 8 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, w tym poprzez zaaprobowanie postanowienia organu I instancji, w którym nie wskazano okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, a tym samym nieuwzględnienie dyrektyw, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niekonstytucyjny przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., przewidział wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14),
- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. w zw. z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP - przez błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., nieuwzgledniającą wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, w tym racjonalnej zależności między czynnościami organu egzekucyjnego, a wysokością kosztów i w konsekwencji ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w oparciu o przepisy prawa uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP,
- art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia, na mocy którego pobrano 5% kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności oraz 1 % opłaty manipulacyjnej, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny powinien był wskazać realny nakład pracy organu oraz jego pracowników i w oparciu o faktycznie podjęte czynności określić koszty egzekucyjne z tytułu zajęcia i pobrania należności - co doprowadziło do nadmiernego obciążenia kosztami egzekucyjnymi - tj. opłatą za czynności egzekucyjne oraz opłatą manipulacyjną,
- art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez sporządzenie lakonicznego i niepełnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia,
naruszającego jednocześnie zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
Mając na uwadze powyższe, Spółka wniosła o:
1) rozpoznanie skargi na rozprawie;
2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,
3) zasądzenie od organu na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm. dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).
W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06, CBOSA).
Spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego, w szczególności w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244).
Zdaniem Strony organy naliczyły koszty egzekucyjne sprzecznie z ww. orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w wysokości zawyżonej, niewspółmiernej do podjętych czynności egzekucyjnych i akceptację braku zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.
DIAS w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że określając wysokość kosztów egzekucyjnych uwzględnił obowiązujące w tym czasie przepisy u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021 r.) i zapisy ustawy nowelizującej z dnia 4 lipca 2019 r., będącej konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14.
W tak zakreślonym sporze wyjaśnić należy, że ww. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. TK orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Dostrzec trzeba, że Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ani przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., a jak potwierdzają argumenty uzasadnienia omawianego wyroku, główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności ww. przepisów był brak górnych granic omawianych opłat. Co więcej lektura uzasadnienia omawianego orzeczenia jasno wskazuje, że zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Dalej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.
Końcowo, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17.12.2024 r. sygn. akt I SA/Łd 699/24, CBOSA).
Realizując wskazania zawarte w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca uchwalił ustawę z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553 - zmiana przepisów weszła w życie w dniu 20 lutego 2021 r.). W przepisach art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej ustawodawca wprowadził bowiem górne granice omawianych opłat.
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, przypomnieć trzeba, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.01.2021 r., który został wystawiony i doręczony przed 20 lutego 2021 r., tj. przed dniem wejścia w życie powyższych zmian, a zostało zakończone już po 20 lutego 2021 r. Oznacza to, że w niniejszym postępowaniu, w kwestii zasad naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych zastosowanie znajdą przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.
Jak trafnie wyjaśnił organ odwoławczy, na koszty egzekucyjne składają się: opłaty za czynność egzekucyjną i opłata manipulacyjna. Co do zasady koszty te obciążają zobowiązanego i przypadają na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał określonych czynności egzekucyjnych (art. 64c § 1 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie opłata za czynności egzekucyjne w wysokości 71.648, 70 zł została określona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Z kolei w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Opłatę manipulacyjną organ egzekucyjny określił w wysokości 14.329,74 zł.
Sąd jednocześnie zauważa, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie mają rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 283/21 (ONSAiWSA 2023/4/54). NSA - odnosząc się do problematyki ustalania kosztów egzekucyjnych w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14 - stwierdził, że: "Należy określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej (...), którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, następnie ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłatach egzekucyjnych - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie. (...) Jeżeli organy egzekucyjne decydują się na jedną z metod określania kosztów i opłat w postępowaniu egzekucyjnym, to mogą i powinny to uczynić dopiero po ustaleniu i zbadaniu stanu danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej i na podstawie realiów tej sprawy."
Oznacza to, że formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., nie jest tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej, które jest niezbędne dla zgodnego z prawem określenia wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt III FSK 1436/23 oraz z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 1256/21).
Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie zaskarżone postanowienie DIAS nie odpowiada wskazanemu przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyrokach standardowi zindywidualizowanej oceny wysokości kosztów egzekucyjnych w relacji do konkretnego stanu faktycznego sprawy. Za trafne należy zatem uznać zarzuty Strony podniesione w skardze.
W zaskarżonym postanowieniu DIAS w ogóle nie odniósł się do pracochłonności i czasochłonności czynności związanych z dokonanym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego, w tym nie rozważał, czy związane z dokonaną czynnością egzekucyjną koszty i opłaty uzasadniały określne przez organ egzekucyjne koszty egzekucyjne w wysokości 85.978, 40 zł. Wskazał jedynie, że koszty egzekucyjne zostały ustalone zgodnie z przepisami u.p.e.a. obowiązującymi do dnia 19.02.2021 r. Natomiast, zdaniem organu, miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych, nie ma uzasadnienia prawnego.
Tymczasem, w ocenie Sądu, taki sposób uzasadnienia wysokości kosztów egzekucyjnych nie może być uznany za wystarczający. Sąd wyjaśnia, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 prawidłowe, zgodne z prawem określenie wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej wymaga zrelacjonowania przyjętej metody obliczeń do konkretnego egzekucyjnego stanu faktycznego. Niezbędne jest zatem skonfrontowanie wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych nie tylko do kwoty egzekwowanej należności, ale także uwzględnienie takich czynników, jak: pracochłonność czy czasochłonność podjętych przez organ egzekucyjny czynności. Dopiero zestawienie wartości kosztów egzekucyjnych z dokonanymi czynnościami, stopniem ich skomplikowania i różnorodnością oraz nakładem pracy (determinującymi koszty zrealizowanych przez organ działań), pozwoli ocenić, czy przyjęta przez organ metoda wyliczenia i określona w rezultacie wysokość należnych opłat egzekucyjnych pozostają w racjonalnej zależności i są adekwatne do okoliczności faktycznych danego przypadku.
Sąd wskazuje, że przedstawiony w niniejszym wyroku pogląd należy uznać za utrwalony w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych organy obowiązane są badać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz nakładu pracy organów przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyroki NSA: z dnia 25.04.2024 r. sygn. akt I GSK 1228/20, z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18 i II FSK 3700/18, CBOSA).
Dlatego też Sąd stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu oraz postanowieniu organu I instancji nie wykazano, iż określone w ten sposób koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego z dnia 26.01.2021 r., co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 u.p.e.a.).
Tym samym, uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, organy powinny odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Opłaty te powinny być przy tym tak obliczone, aby zobowiązany nie odebrał ich jako swoistej kary.
Rozpoznając sprawę ponownie, organy powinny uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organy powinny mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu.
W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.