I SA/Wr 80/24

I SA/Wr 80/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Dagmara Stankiewicz-Rajchman
Tadeusz Haberka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1483/24 - Wyrok NSA z 2025-10-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 6, art. 27, art. 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Haberka Sędziowie: Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman Asesor WSA Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 16 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2023 r., nr 0201-IEE1.7192.144.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 listopada 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.144.2023.2) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez J. D. (dalej: strona, skarżący), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna (dalej: NUS, organ I instancji) z dnia 25 września 2023 r. nr 0224-SEE-2.7113.69.89.2023 w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie między innymi tytułu wykonawczego z dnia 22 listopada 2022 r. nr [...] wystawionego przez Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu, dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. Wskazany tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie decyzji Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2019 r. nr 0271-SEW-1.4123.29.2019.3, którą organ orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego, jako członka zarządu, za zaległości podatkowe M. sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za: październik, listopad i grudzień 2013 r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. wraz z odsetkami. Decyzji tej postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r. nr 0271-SEW-1.4253.4.2022 nadany został rygor natychmiastowej wykonalności.
Pismem z dnia 5 grudnia 2022 r., sprecyzowanym pismem z 21 czerwca 2023 r., skarżący złożył zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę umorzenia postępowania skarżący wskazał: 1) art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a., tj. niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na niespełnienie przesłanki ogólnej dopuszczalności prowadzenia egzekucji, o której mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a., tj. brak uchylania się od wykonania obowiązku przez zobowiązanego; 2) art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., tj. niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., poprzez: brak zawarcia w części A tytułu wykonawczego bloku A2 koniecznego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i małżonka oraz zaznaczenie w części D poz. 6 tytułu wykonawczego pkt 1 wskazującego, że egzekwowany obowiązek jest ściśle związany ze zobowiązanym, w sytuacji gdy w toku dalszego postępowania egzekucyjnego ustanowiono hipotekę przymusową na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej zobowiązanego i jego małżonki.
Przywołanym na wstępie postanowieniem NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji nie stwierdził formalnych przeszkód do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. NUS wyjaśnił, że ww. postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji zostało uznane za doręczone w dniu 18 listopada 2022 r., a tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 22 listopada 2022 r., czyli po upływie czterech dni od daty doręczenia postanowienia. Skarżący miał zatem czas na wykonanie obowiązku, lecz go nie wykonał.
W zażaleniu na postanowienie NUS strona wskazała na naruszenie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 6 u.p.e.a oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że niezależnie od prowadzonych z nim rozmów, wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze i skierował je do egzekucji. Przy czym odpisy tytułów wykonawczych wraz z zajęciami egzekucyjnymi strona otrzymała dopiero w dniu 28 listopada 2022 r. Podkreślił, że jego zamiarem nie było uchylanie się do obowiązku i uniknięcie zapłaty podatku, lecz jedynie podjęcie działań w celu wyjaśnienia sytuacji. Skarżący podkreślił, że w dniu 30 grudnia 2022 r. uzyskał od wierzyciela decyzję ratalną, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, a po uzyskaniu pozytywnej opinii wierzyciela organ egzekucyjny uchylił dokonane czynności egzekucyjne. Jako drugą przesłankę zobowiązującą organ egzekucyjny do zakończenia egzekucji skarżący podał niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (przesłanka umorzenia egzekucji wskazana w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.).
Opisanym na wstępie postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego zgłoszony przez skarżącego zarzut niedopuszczalności egzekucji był chybiony. DIAS podkreślił, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlegał egzekucji administracyjnej, tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, tj. Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu, Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław - Fabryczna jest organem egzekucyjnym właściwym do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym, egzekucja jest prowadzona w stosunku do podmiotu, wobec którego przepisy nie wyłączają możliwość jej prowadzenia, a osoba wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany podlega orzecznictwu polskich organów administracji publicznej. W konsekwencji nie było żadnych przeszkód formalnych uniemożliwiających prowadzenie egzekucji. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że przekazany do realizacji tytuł wykonawczy zawierał wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 27 u.p.e.a. Opisane w zażaleniu okoliczności świadczące, w ocenie skarżącego, o nieprawidłowym wypełnieniu tytułu wykonawczego (części D poz. 6 i części A blok A2) nie potwierdziły wadliwości tytułu wykonawczego, który był podstawą prowadzonej egzekucji.
Nie godząc się z postanowieniem wydanym przez DIAS, strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1) art. 59 § 1 pkt 1 w związku z art. 6 u.p.e.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że prowadzenie egzekucji było zasadne pomimo niespełnienia przesłanki dopuszczalności prowadzenia egzekucji, o której mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a. i braku uchylania się od wykonania obowiązku przez skarżącego, a w konsekwencji naruszenie zasady ogólnej pogłębiania zaufania do organów Państwa;
2) art. 1, art. 17 ust. 1, art. 41 w zw. z art. 51 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 7 czerwca 2016 r. Nr C 202, s. 389; dalej: Karta) poprzez podjęcie działań egzekucyjnych w sytuacji, gdy skarżący nie uchylał się od wykonania obowiązku i podejmował działania, mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, co wprost narusza wynikającą z Karty zasadę poszanowania godności oraz prawa do dobrej administracji;
3) art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi formalne określone w art. 27 u.p.e.a., podczas gdy dalsze działania organu (tj. wystawienie kolejnego tytułu wykonawczego i dokonanie wpisu hipoteki przymusowej) jednoznacznie potwierdzają, że przedstawia on niewłaściwe informacje, dotyczące możliwości skierowania egzekucji do majątku wspólnego skarżącego i małżonki oraz ścisłego związania egzekwowanego obowiązku ze zobowiązanym – a w efekcie nie spełnienia wymogów określonych w przepisach prawa.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie można przyjąć, aby skarżący uchylał się od wykonania obowiązku. Skarżący po otrzymaniu postanowienia o nadaniu decyzji I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności niezwłocznie (tj. 22 listopada 2022 r.) skontaktował się z sekretariatem NUS w celu umówienia spotkania z naczelnikiem urzędu, podczas którego możliwe byłoby omówienie sytuacji strony, jej sytuacji finansowej i planowanych działań w związku z nadaniem rygoru. Spotkanie zostało umówione na 1 grudnia 2022 r. Niezależnie od tego, wierzyciel już 22 listopada 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy i skierował go do organu egzekucyjnego. Przy czym zawiadomienia o zajęciu rachunków oraz tytuły wykonawcze strona otrzymała dopiero 28 listopada 2022 r. Wcześniej (w czasie korespondencji mailowej dotyczącej umówienia spotkania) nie miała żadnych informacji o tym, że w ogóle rozpoczęta została wobec niej egzekucja. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem DIAS, że skarżący miał czas na wykonanie obowiązku, bowiem były to trzy pełne dni kalendarzowe, z czego tylko jeden dzień roboczy. Strona nieświadoma wszczęcia egzekucji korespondowała mailowo z NUS, prosząc o spotkanie i niepodejmowanie czynności egzekucyjnych do czasu spotkania, a dokładnie w tym samym czasie NUS wystawił już tytuł wykonawczy. Powyższe pokazuje, że zamiarem strony nie było uchylanie się od wykonania obowiązku i uniknięcie zapłaty podatku, lecz jedynie podjęcie działań w celu wyjaśnienia swojej sytuacji przed NUS i zminimalizowanie uciążliwości związanych z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Błyskawiczne działanie NUS nie pozwoliło stronie na podjęcie jakichkolwiek działań w celu ochrony swoich praw i przedstawienia okoliczności uzasadniających wstrzymanie się z podjęciem działań egzekucyjnych. Tym samym organ egzekucyjny w żadnym stopniu nie umożliwił skarżącemu dokonania dobrowolnej zapłaty wymaganej należności. To zaś świadczy o zasadności zarzutów podniesionych w skardze, w tym z zakresu prawa unijnego, które ma zastosowanie, bo egzekucja dotyczy zaległości w VAT.
Kolejno wskazano, że w ocenie skarżącego, w sprawie wystąpiła również przesłanka, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., tj. tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy nie zawiera w części A bloku A2 koniecznego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i małżonki. Jednocześnie wierzyciel w części D poz. 6 zaznaczył pkt 2, zgodnie z którym obowiązek jest ściśle związany z zobowiązanym, a nie pkt 1, stanowiący że odpowiedzialność za należność pieniężną z odsetkami obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Tymczasem w dniu 28 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy dla W.-K. we W., IV Wydział Ksiąg Wieczystych, dokonał na wniosek wierzyciela (NUS) wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej wspólnością ustawową majątkową małżeńską, tj. na nieruchomości, której współwłaścicielami są skarżący i jego małżonka. Dalsze działania organu po wystawieniu tytułu wykonawczego (tj. wystawienie kolejnego tytułu wykonawczego i dokonanie wpisu hipoteki przymusowej) jednoznacznie potwierdzają, że przedstawia on niewłaściwe informacje dotyczące możliwości skierowania egzekucji do majątku wspólnego strony i małżonka oraz ścisłego związania egzekwowanego obowiązku ze skarżącym - a w efekcie nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi, oceniając zarzuty skargi, jako bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przy tym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala.
Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem sporu skarżącego z DIAS w niniejszej sprawie jest kwestia zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu na podstawie opisanego na wstępie tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (ten i inne przepisy prawa w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonego postanowienia DIAS), postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. W niniejszej sprawie istotne znaczenie mają przesłanki wskazane w pkt 1 i w pkt 3 przywołanego przepisu ustawy.
Wskazując na niedopuszczalność egzekucji, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., skarżący podnosił, że w sprawie wystąpiła niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, w szczególności związana z niespełnieniem przesłanki ogólnej dopuszczalności prowadzenia egzekucji, o której mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a., tj. brak uchylania się od wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli łączna wysokość należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia, chyba że okres do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej jest krótszy niż 6 miesięcy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że zasadą wynikającą wprost z art. 6 § 1 u.p.e.a. jest zasada obligatoryjnego prowadzenia egzekucji administracyjnej (inaczej zasada prawnego obowiązku podjęcia odpowiednich kroków przez wierzyciela w celu wszczęcia egzekucji). Oznacza to, że w sytuacji niewykonania określonych obowiązków przez zobowiązanego wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem, czy wszczynać egzekucję, ale ciąży na nim taki obowiązek (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2020 r., II FSK 629/20 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto przyjmuje się, że zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku, jeżeli obowiązek stał się wymagalny, a zobowiązany nie podjął działań do jego wykonania. Wskazać należy, że choć u.p.e.a. nie zawiera definicji pojęcia "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku", to jednakże na podstawie całokształtu przepisów regulujących instytucje administracyjnego postępowania egzekucyjnego można uznać, że organ przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Przy czym za spełnienie obowiązku należy uznać jego wykonanie w całości, nie zaś częściowe jego wykonanie i podjęcie starań w celu realizacji tego obowiązku w przyszłości. Wykonalność aktu administracyjnego obejmuje bowiem wszystkie obowiązki określone przez właściwy organ administracyjny (zob. wyroki NSA z: 18 listopada 2009 r., II OSK 1820/08; 20 lutego 2018 r., I OSK 1988/17).
Odnosząc się do przyczyn niedopuszczalności egzekucji, o jakich mowa w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., na które wskazuje skarżący, podnieść należy, że mają one charakter formalny. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. np. wyrok NSA z 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10). Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych (podmiotowych lub przedmiotowych), a nie merytorycznych (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 130/20). Egzekucja administracyjna jest zatem dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. Natomiast niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających w danej sprawie możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16; z 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10; z 12 stycznia 2018 r., II FSK 3535/15).
Oceniając w świetle powyższego prawidłowość zaskarżonego postanowienia w kontekście stosowania art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a., Sąd stwierdził, że DIAS nie naruszył wskazanych przepisów prawa. Niewątpliwie bowiem w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziła żadna z możliwych przesłanek niedopuszczalności prowadzenia egzekucji. Otóż, obowiązek nałożony na skarżącego decyzją z dnia 16 grudnia 2019 r. niewątpliwie nie został wykonany. Decyzji tej postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to zostało uznane za doręczone z dniem 18 listopada 2022 r. Decyzja objęta tym rygorem nie została wykonana, co jest w sprawie niesporne, a okoliczności kontaktowania się skarżącego z NUS, czy próby ustalenia z organem dalszych kroków w sprawie nie mogą być poczytane za zmierzające do wykonania ww. decyzji. Podobnie należałoby ocenić wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty. Oceniając ten wniosek w kontekście przesłanki wszczęcia postępowania egzekucyjnego jaką jest "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku" należy mieć na uwadze, że wniosek taki nie niweczy stanu, w którym zobowiązanie pozostaje niewykonane. Złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należności nie jest przesłanką do odstąpienia od podjęcia przez wierzyciela działań wskazanych w art. 6 § 1 u.p.e.a. Dlatego w orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że samo złożenie przez zobowiązanego wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania nie ma wpływu na wymagalność zobowiązania ani nie powoduje niedopuszczalności egzekucji (zob. wyrok NSA z 30 marca 2022 r., III FSK 440/21, i powołane tam orzecznictwo). Podobnie należało ocenić deklaracje skarżącego odnośnie do możliwości i woli dobrowolnej zapłaty zaległości podatkowych, które nie mogą podważać prawidłowości działań organu, związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych.
Dodatkowo należy zauważyć, że istotnie między doręczeniem postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności (18 listopada 2022 r. - piątek) a wystawieniem tytułu wykonawczego (22 listopada 2022 r. - wtorek) minęły trzy dni, w tym dwa wolne od pracy. Niemniej, skarżący wskazując na tę okoliczność nie powołał takich argumentów, które podważyłyby ocenę organów co do tego, że w istocie zachodził przypadek uchylania się od wykonania ciążącego na skarżącym obowiązku zapłaty zaległości podatkowej. W szczególności nie wskazał na to, że po nadaniu decyzji ww. rygoru podjął konkretne działania zmierzające do zapłaty żądanej przez organy należności. Zatem krótki okres czasu między nadaniem ww. rygoru a wystawieniem tytułu wykonawczego nie może w okolicznościach tej sprawy stanowić o tym, że organy prowadząc postępowanie egzekucyjne naruszyły prawo. Krótki okres między nadaniem ww. rygoru a wystawieniem tytułu wykonawczego nie świadczy o tym, że nie została spełniona przesłanka "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku", skoro po doręczeniu postanowienia o nadaniu rygoru zobowiązanie nie zostało wykonane, a podejmowane przez skarżącego czynności nie wskazywały na zamiar jego wykonania. W szczególności zaś złożenie wniosku o rozłożenie zaległości na raty nie niweczy, lecz potwierdza, że skarżący po doręczeniu ww. postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nie dążył do realizacji swojego zobowiązania w całości. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się – a Sąd w składzie rozstrzygającym w tej sprawie pogląd ten podziela – że wobec samego faktu niezapłacenia należności w terminie, organy podatkowe są umocowane do wystawienia tytułu egzekucyjnego i podjęcia czynności w sprawie (zob. wyroki NSA: z 15 lutego 2013 r., II FSK 1316/11; z 7 grudnia 2016 r., II FSK 3197/14; z 3 września 2019 r., II FSK 3083/17; z 8 grudnia 2020 r., II FSK 2213/18; z 15 lutego 2023 r., III FSK 1680/21; z 24 stycznia 2024 r., III FSK 2559/21). To zaś oznacza, że trafnie DIAS ocenił, że w sprawie nie zachodziła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarta w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., bowiem spełniona była przesłanka prowadzenia egzekucji wynikająca z art. 6 § 1 u.p.e.a.
Przechodząc dalej, należy wskazać, że nie były trafne również zarzuty skarżącego odnoszące się do prowadzenia egzekucji pomimo niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Przywołany przepis u.p.e.a. reguluje wymogi formalne, jakie winien spełniać tytuł wykonawczy. Dopiero w sytuacji, gdy dany tytuł wykonawczy nie zawiera informacji, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., wystąpi sytuacja opisana w art. 59 § 1 pkt 3 tej ustawy. Nie chodzi więc o przypadek, gdy dane ujawnione w tytule wykonawczym, w ocenie zobowiązanego, nie są prawidłowe. Innymi słowy, tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., jeżeli nie zawiera któregokolwiek z elementów wymaganych w myśl tego przepisu. Natomiast tytuł wykonawczy spełnia wymagania formalne określone w tych przepisach, nawet jeżeli zawierałby nieprawidłowe informacje (zob. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59). W konsekwencji, tylko brak w tytule wykonawczym ustawowych elementów może skutkować zastosowaniem w sprawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a co za tym idzie, umorzeniem postępowania egzekucyjnego.
Niezasadnie zatem skarżący zarzuca, że tytuł wykonawczy wystawiony w tej sprawie nie zawiera w części A bloku A2, który jest konieczny w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego skarżącego i małżonki. Również niezasadnie skarżący twierdzi, że podjęte przez organy działania po wydaniu tytułu wykonawczego (wystawienie kolejnego tytułu wykonawczego i ustanowienie hipoteki przymusowej) wprost potwierdziły, że treść tytułu wykonawczego nie spełnia wymogów przewidzianych w przepisach prawa. Skarżący nie ma racji, albowiem nie bierze pod uwagę, że wierzyciel wystawił ten tytuł wykonawczy na podstawie decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego, jako członka zarządu, za zaległości podatkowe spółki. Egzekucja zgodnie z tytułem wykonawczym została skierowana do majątku osobistego skarżącego, tj. do jego wynagrodzenia za pracę oraz do jego rachunków bankowych. W prowadzonym postępowaniu tylko skarżący pozostawał zobowiązanym. W szczególności małżonka skarżącego nie występowała w tym postępowaniu jako zobowiązana czy też zobowiązana solidarnie. Dlatego też dane małżonki skarżącego prawidłowo nie znalazły się w tytule wykonawczym, a co za tym idzie tytuł wykonawczy został wypełniony w części A1 wyłącznie danymi skarżącego.
Kolejny zarzut skarżącego dotyczy błędnego wypełnienia tytułu wykonawczego w części D poz. 6. W rubryce tej wierzyciel zaznaczył, że egzekwowany obowiązek jest ściśle związany z osobą zobowiązanego. W tym zakresie również należy wskazać, że brak zgody skarżącego z takim wypełnieniem tytułu wykonawczego nie oznacza, że ów tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zauważyć też należy, że w omawianej części tytułu wykonawczego wystawca ma do dyspozycji dwie możliwości zaznaczenia właściwego pola – powyższe oraz wskazanie, że odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Prawidłowość zaznaczenia przez wierzyciela wybranego pola nie ma znaczenia dla oceny, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a., a zatem trafnie DIAS ocenił, że w sprawie nie zachodziła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
W kontekście powyższego, wyjaśnić przy tym należy, że ocena prawidłowości wystawienia przez wierzyciela kolejnego tytułu wykonawczego i dokonania zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej na majątku objętym ustrojem wspólności majątkowej skarżącego i jego małżonki pozostaje poza zakresem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, bowiem wykracza poza granice sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
W dalszej kolejności należy wskazać, że wobec tego, że nie doszło w sprawie do naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a., to nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio większość zasad ogólnych przewidzianych w k.p.a. W art. 8 § 1 k.p.a. przewidziano, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Trzeba podkreślić, że zasada zaufania jednostek do państwa i stanowionego przez nie prawa jest zasadą konstytucyjną, wyprowadzaną z art. 2 Konstytucji RP. Przestrzeganie tej zasady może odnosić się zarówno do czynności samego postępowania, jak i do wykładni oraz stosowania prawa materialnego przez organ. Nie budzi przy tym wątpliwości teza, że naruszenie zasady budowania zaufania może łączyć się z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie zaś do zasady proporcjonalności w postępowaniu, podkreślić należy, że zgodne z nią jest działanie organu zachowujące proporcje pomiędzy celami działania organu a ostrością używanych w tym celu środków. Zasada proporcjonalności odnosi się przede wszystkim do wykładni i stosowania przepisów prawa materialnego, jednak w pewnych sytuacjach może mieć duże znaczenie także w procesie (zob. J. Wegner [w:] Z. Kmieciak, M. Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 8).
W świetle powyższego należy dojść do przekonania, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego nie naruszała zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Organy obu instancji w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć wyjaśniły motywy, którymi się kierowały oraz okoliczności, które wzięte zostały pod uwagę. W ocenie Sądu, nie sposób też z akt administracyjnych sprawy wywnioskować, aby rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie postępowania organy nie kierowały się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dostrzec przy tym należy, że niesporne między stronami jest, że w związku z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku skarżącego o rozłożenie zaległości na raty, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, a zastosowane środki egzekucyjne uchylone.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia Karty praw podstawowych UE, należy wskazać, że art. 1 Karty przewiduje, że godność człowieka jest nienaruszalna oraz musi być ona szanowana i chroniona. Natomiast z art. 17 ust. 1 Karty wynika, że każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za słusznym odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może podlegać regulacji ustawowej w zakresie, w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny. W art. 41 Karty uregulowano zaś tzw. prawo do dobrej administracji. Z art. 51 ust. 1 Karty wynika zaś, że postanowienia Karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii przy poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do Państw Członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Szanują one zatem prawa, przestrzegają zasad i popierają ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w Traktatach.
W tym kontekście warto wskazać, że godność człowieka zajmuje szczególne miejsce wśród praw podstawowych, bowiem stanowi aksjologiczną podstawę podstawowych praw i wolności, a także w szczególnych wypadkach może stanowić odrębny przedmiot oceny sądu jako samodzielne prawo podmiotowe (zob. R. Stefanicki, Koncepcja ochrony godności człowieka w świetle wybranego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości WE, "Przegląd Prawa Publicznego" 2009, nr 5, s. 6). Zdaniem Sądu, norma chroniąca godność człowieka może być naruszona, gdy witalne niemajątkowe interesy konstytuujące człowieczeństwo są naruszane działaniem lub zaniechaniem ludzkim, w tym zwłaszcza działaniami władzy publicznej (zob. L. Bosek, Ochrona godności człowieka w prawie Unii Europejskiej a konstytucyjne granice przekazywania kompetencji państwa, "Przegląd Sejmowy" 2008, nr 2, s. 65). Przykładem takich naruszeń godności człowieka są sytuacje, w których: zachodzi ryzyko utraty zdrowia na skutek wydalenia cudzoziemca z terytorium Unii Europejskiej, nakładane są zbyt dotkliwe sankcje na wnioskodawcę w przypadku poważnego naruszenia reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców, czy też dochodzi do prześladowania osoby ze względu na orientację seksualną (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Éloignement - Cannabis thérapeutique), C-69/21, EU:C:2022:913; z 12 listopada 2019 r., Zubair Haqbin przeciwko Federaal Agentschap voor de opvang van asielzoekers, C-233/18, EU:C:2019:956; z 2 grudnia 2014 r., A i in. przeciwko Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, C-148/13, EU:C:2014:2406).
W niniejszej sprawie skarżący podnosi, że w jego ocenie naruszenie jego godności nastąpiło, bowiem nie zapewniono mu prawa do bycia wysłuchanym przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co zdaniem Sądu po pierwsze jest zarzutem wykraczającym poza zakres badania w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest ocena legalności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po drugie jednak w świetle powyższych uwag na temat rangi i znaczenia ochrony godności ludzkiej, trudno przyjąć, że poczucie niezadowolenia z działań organu związanych z egzekucją administracyjną może być poczytywane za naruszenie fundamentalnych praw zobowiązanego. Emocje związane z postępowaniem egzekucyjnym są zjawiskiem zupełnie oczywistym z psychologicznego punktu widzenia, jednak nie mogą w realiach niniejszej sprawy przesłonić tego, że działania, które organ egzekucyjny podejmował w stosunku do skarżącego znajdowały podstawy w obowiązujących przepisach prawa. Trudno też uznać w ramach kontroli zaskarżonego postanowienia, że skarżącemu nie dano prawa do wypowiedzenia się, skoro to skarżący wnioskował o umorzenie postępowania, miał prawo do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji, a następnie skargi do sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, nie można podzielić zarzutu, że skarżącemu nie zapewniono prawa do dobrej administracji, pomimo że z rozstrzygnięciami organów skarżący nie może się pogodzić. Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia prawa własności, to nie może on być skuteczny w postępowaniu dotyczącym kontroli legalności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem postanowienie w takim przedmiocie nie ma żadnego bezpośredniego skutku wobec majątku strony skarżącej.
Sąd w niniejszej sprawie posłużył się argumentacją zawartą w wyrokach o sygn. akt I SA/Wr 76/24 i I SA/Wr 53/24.
Wziąwszy pod rozwagę wszystkie omówione okoliczności faktyczne i prawne oraz nie dopatrując się naruszeń prawa mogących skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, które Sąd jest zobligowany brać pod uwagę z urzędu, a zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.