I SA/Wr 762/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-04-22
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od spadkówdarowiznadziedziczenienieruchomościgospodarstwo rolneksięgi wieczystebezprzedmiotowość postępowaniaprzyrost majątku

WSA we Wrocławiu oddalił skargę podatnika, uznając, że umorzenie postępowania w sprawie podatku od spadków i darowizn było zasadne, gdyż skarżący nie wykazał przyrostu majątku w wyniku dziedziczenia.

Skarżący złożył zeznanie SD-3 dotyczące nabycia spadku po matce, deklarując udziały w nieruchomościach. Organy podatkowe ustaliły jednak, że nieruchomości te zostały mu przekazane w drodze darowizny przez rodziców w 1984 r., a zatem nie wchodziły w skład spadku nabytego w 1996 r. W związku z brakiem wykazania przyrostu majątku, postępowanie podatkowe umorzono jako bezprzedmiotowe. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.

Sprawa dotyczyła skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Skarżący złożył zeznanie SD-3 dotyczące nabycia spadku po matce zmarłej w 1996 r., deklarując udziały w nieruchomościach. Dołączył postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku, w tym gospodarstwa rolnego. Organy podatkowe, po analizie aktów notarialnych, ustaliły, że nieruchomości wskazane przez skarżącego zostały mu przekazane w drodze darowizny przez rodziców w 1984 r. W związku z tym, nieruchomości te nie wchodziły w skład spadku po matce. NUS zwrócił się również do innych instytucji o informacje o majątku spadkodawczyni, uzyskując odpowiedzi negatywne. W konsekwencji, organy uznały dalsze postępowanie za bezprzedmiotowe i umorzyły je. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego, w tym błędy w księgach wieczystych. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, stwierdzając, że nabycie spadku rodzi obowiązek podatkowy, ale przekształcenie go w zobowiązanie wymaga przyrostu czystej wartości majątku spadkobiercy. Ponieważ skarżący nie wykazał takiego przyrostu w odniesieniu do wskazanych nieruchomości, które posiadał od 1984 r., umorzenie postępowania było zasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, umorzenie jest zasadne, ponieważ przekształcenie obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe uzależnione jest od przyrostu czystej wartości majątku spadkobiercy, a w tej sprawie skarżący nie wykazał takiego przyrostu.

Uzasadnienie

Podatek od spadków i darowizn obciąża przyrost majątku podatnika. Jeśli spadkobierca w wyniku dziedziczenia nie uzyskuje przyrostu czystej wartości swojego majątku, zobowiązanie podatkowe nie powstaje, co uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.s.d. art. 1 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

u.p.s.d. art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

u.p.s.d. art. 7 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

o.p. art. 208 § § 1

Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

Dz.U. 2006 nr 222 poz. 1629 art. 3 § ust. 1

Ustawa o zmianie ustawy o podatku od spadku i darowizn oraz o podatku od czynności cywilnoprawnych

Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 art. 1 § § 1 i § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.c. art. 670 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dz.U. 2007 nr 181 poz. 1287 art. 6 § ust. 2

Ustawa o zmianie ustawy – Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomości wskazane w zeznaniu SD-3 nie wchodziły w skład spadku, gdyż skarżący nabył je w drodze darowizny w 1984 r. Brak przyrostu czystej wartości majątku spadkobiercy uzasadnia umorzenie postępowania podatkowego jako bezprzedmiotowego. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, opierając się na dokumentach i wyjaśnieniach sądu rejonowego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej poprzez nie wyjaśnienie okoliczności i przesłanek umorzenia. Zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych. Zarzuty dotyczące błędów w księgach wieczystych i ewidencji gruntów uniemożliwiających określenie wartości masy spadkowej.

Godne uwagi sformułowania

Istotą ekonomiczną podatku od spadków i darowizn jest przyrost majątkowy podatnika, tj. wzbogacenie podatnika na skutek przejęcia majątku pod tytułem darmym, w wyniku powiązań osobistych i rodzinnych pomiędzy spadkobiercą, a spadkodawcą. W sytuacji, gdy spadkobierca w wyniku spadkobrania nie uzyska przyrostu czystej wartości swojego majątku, zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn nie powstaje wobec niemożności określenia podstawy opodatkowania.

Skład orzekający

Marta Semiczek

przewodniczący

Tadeusz Haberka

sprawozdawca

Tomasz Trybuszewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podatku od spadków i darowizn, w szczególności wymogu przyrostu majątku spadkobiercy oraz sytuacji, gdy przedmioty deklarowane jako spadek zostały nabyte wcześniej w drodze darowizny."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie otwarcia spadku (1996 r.) oraz specyfiki stanu faktycznego sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje złożoność przepisów podatkowych dotyczących spadków i darowizn oraz znaczenie dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w tym historii własności nieruchomości.

Nieruchomości odziedziczone czy darowane? Kluczowe znaczenie dla podatku od spadków.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 762/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Marta Semiczek /przewodniczący/
Tadeusz Haberka /sprawozdawca/
Tomasz Trybuszewski
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 208 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędzia WSA Tadeusz Haberka (sprawozdawca), Asesor WSA Tomasz Trybuszewski, Protokolant: Referent Izabela Kremza, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie 8 kwietnia 2025 r. i 22 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 13 sierpnia 2024 r. znak 0201-IOM.4104.32.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. O. (dalej: skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ drugiej instancji, organ odwoławczy, DIAS) z 13 sierpnia 2024 r., znak O2OI-IOM.4104.32.2024 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowej Rudzie (dalej: organ pierwszej instancji, NUS) z 30 kwietnia 2024 r., znak 0215-SPV.4104.50.2023 umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn, z tytułu nabycia spadku.
Postępowanie przed organami.
Z akt sprawy wynika, że skarżący 18 maja 2023 r. złożył zeznanie podatkowe SD-3 o nabyciu spadku po zmarłej w 1996 r. matce. W zeznaniu zadeklarował nabycie 1/4 udziałów w nieruchomości gruntowej, położonej w N., w dacie złożenia wniosku już niezabudowanej oraz 1/4 udziałów w kolejnej nieruchomości gruntowej niezabudowanej, położonej w N. przy ul. [...]. W deklaracji podał numery ksiąg wieczystych nieruchomości ([...] oraz [...]), oraz wartości nabytych udziałów.
Do zeznania załączył postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 6 kwietnia 2023 r., [...], w którym stwierdzono, że na podstawie ustawy, po matce skarżącego dziedziczył jej mąż oraz trójka dzieci, w tym skarżący, w udziałach po 1/4.
Ponad powyższe sąd spadku stwierdził, że w skład spadku po matce skarżącego wchodziło gospodarstwo rolne położone w N. (sąd spadku bliżej nie sprecyzował adresu i składu gospodarstwa), które dziedziczyli mąż spadkodawczyni i dwójka z ww. dzieci, w tym skarżący, w udziałach po 1/3.
Zgodnie z punktem I postanowienia, sąd spadku stwierdził, że: "spadek po K. O. z domu B., zmarłej [...] stycznia 1996 roku w N., ostatnio stale zamieszkałej w N. na podstawie ustawy nabyli: mąż K. O.(1), syn J. i M., córka B.(1) M. G. z domu O., córka K.(1) i K., syn T. O. syn K.(1) i K. i syn J. O. syn K.(1) i K.- wszyscy po 1/4 części".
Zgodnie z punktem II postanowienia, sąd spadku stwierdził, że: "wchodzące w skład spadku po K. O. gospodarstwo rolne położone w N. na podstawie ustawy nabyli: mąż K. O.(1), syn J. i M., córka B.(1) M. G. z domu O., córka K.(1) i K. i syn J. O. syn K.(1) i K.- wszyscy po 1/3 części".
W piśmie z 18 maja 2023 r. skarżący potwierdził podane w złożonym zeznaniu na druku SD-3 numery ksiąg wieczystych nieruchomości oraz ich wartość.
W piśmie tym podał, że: "Nieruchomości które dziedziczą spadkobiercy na podstawie ww. orzeczenia Sądu Rejonowego K. są wpisane w księgach wieczystych nr [...] oraz [...] (numery papierowych ksiąg wieczystych przed migracją). W przedmiotowych księgach wieczystych brak jest danych pozwalających określić lokalizację oraz wartość nabywanych przez spadkobierców rzeczy. Poczuwając się do obowiązku złożenia zeznania podatkowego, działając w dobrej wierze wartość rynkową nabywanych rzeczy obliczam w następujący sposób: Nieruchomość rolna objęta księgą wieczystą nr [...] (nr księgi wieczystej przed migracja) składa się z gruntów o powierzchni [...] ha i [...] a bez zabudowań. Jako średnią cenę jednego hektara gruntu rolnego przyjmuję [...] tys. złotych; obliczam w następujący sposób: [...] ha x [...] tys. zł = 224 tysiące 700 złotych. Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] (nr księgi wieczystej przed migracją) składa się z gruntów o łącznej powierzchni [...] ha ([...] arów) oraz domu mieszkalnego z budynkami gospodarskimi. W związku z faktem że w przedmiotowej księdze wieczystej brak jest danych o gruntach, za średnią cenę jednego hektara gruntu przyjmuję [...] tys. zł; obliczam w następujący sposób: [...] ha x [...] tys. zł = 7 tys. 500 złotych".
18 maja 2023 r. (oraz później w lipcu i sierpniu 2023 r.), do zeznania SD-3 skarżący dołączył akt notarialny z 1968 r., z którego wynika, że w 1968 r. nieruchomości objęte ww. księgami wieczystymi nr [...] oraz nr[...] rodzice skarżącego nabyli wówczas do majątku wspólnego.
Dołączył także akt notarialny z 1984 r., z którego wynika, że w 1984 r. rodzice podarowali skarżącemu, wchodzące w skład ich wspólności ustawowej, gospodarstwo rolne, którego nieruchomości objęte były księgami wieczystymi nr [...] i nr [...] (pierwsza o powierzchni [...] hektarów i [...] arów; druga o powierzchni [...] arów) – pod adresem N., ul. [...].
Zwracając się do sądu spadku, NUS ustalił, że ww. nieruchomości nabyte przez rodziców skarżącego w 1968 r. i nieruchomości podarowane mu w 1984 r., są tożsame. Nieruchomości oznaczone w 1968 r. numerami [...] oraz [...], w 1984 r. były już oznaczone jako [...] i [...]. Obecnie zaś są oznaczone jako [...] i [...].
Sąd Rejonowy w K. pismem 12 grudnia 2023 r. w odpowiedzi na pismo NUS z 28 listopada 2023 r. poinformował, że "w toku zmian organizacyjnych księga wieczysta [...] otrzymała numer [...], obecnie [...], a księga wieczysta [...] numer [...], obecnie [...]. K. O. nieruchomości opisane w w/w księgach wieczystych nabyła wraz z mężem K. O.(1) na podstawie aktu notarialnego z dnia 20 marca 1968 r. Rep. [...] - umowy sprzedaży. Aktem notarialnym z dnia 7 listopada 1984 r. Rep. [...] - umową przekazania gospodarstwa rolnego państwo O. przenieśli prawo nieruchomości na rzecz następcy - syna J. O. Nie ma możliwości wygenerowania odpisów z ksiąg wieczystych na konkretny stan prawny (historyczny), a dotyczący wykreślonych już właścicieli nieruchomości".
W tym stanie rzeczy, NUS w celu ustalenia, czy matka skarżącego w dniu otwarcia spadku w 1996 r. posiadała inne nieruchomości lub udziały w nich, niż wskazane w zeznaniu skarżącego złożonym na druku SD-3, zwrócił się do odpowiednich instytucji o udzielenie informacji o ewentualnym majątku. Odpowiedzi tych instytucji były negatywne. W związku z nieustaleniem składników majątku, które mogłyby być przedmiotem opodatkowania tytułem podatku od spadków, NUS uznał dalsze postępowanie za bezprzedmiotowe i powołując art. 208 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r., poz. 2383, ze zm.; dalej: o.p.) wskazaną na wstępie decyzją umorzył postępowanie w sprawie.
Pismem z 17 maja 2024 r. strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji.
Po rozpatrzeniu zarzutów odwołania, DIAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji potwierdził prawidłowość ustalenia NUS, że nieruchomości wskazane przez skarżącego w zeznaniu podatkowym nie wchodziły w skład spadku. Należące do spadkodawczyni udziały w tych nieruchomościach, zostały bowiem skarżącemu podarowane przez rodziców już w 1984 r. Potwierdził prawidłowość postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia innych, istniejących w dniu otwarcia spadku w 1996 r., nieruchomości, należących do spadkodawczyni. Zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajdują się odpowiedzi na zapytania NUS skierowane do Urzędu Miasta w N., Starostwa Powiatowego w K., Sądu Rejonowego w K., z których nie wynika, że spadkodawczyni posiadała podlegające dziedziczeniu nieruchomości. DIAS wyjaśnił też, że okoliczności dziedziczenia nieruchomości nie można wywieść z postanowienia sądu spadku w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, gdzie wskazano, że obok dziedziczenia spadku przez czterech spadkobierców, gospodarstwo rolne nabywają trzej spadkobiercy. W przypadku spadków otwartych przed 14 lutego 2001 r., w skład których wchodziły grunty rolne przekraczające 1 ha powierzchni, spadkobiercą z ustawy gospodarstwa rolnego mogła być osoba, w która w chwili otwarcia spadku stale pracowała bezpośrednio przy produkcji rolnej albo miała przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, bądź też była małoletnią lub też pobierała naukę zawodu lub uczęszczała do szkół albo była trwale niezdolna do pracy. Sąd - przyjmując w takim przypadku zapewnienie spadkowe, że przedmiotem spadku jest gospodarstwo rolne - orzeka o jego nabyciu. Jednak faktu, czy w skład masy spadkowej faktycznie wchodzi gospodarstwo nie bada. W tym stanie rzeczy DIAS uznał, że NUS zasadnie umorzył postępowanie podatkowe jako bezprzedmiotowe. Istotą ekonomiczną podatku od spadków i darowizn jest przyrost majątkowy podatnika, tj. wzbogacenie podatnika na skutek przejęcia majątku pod tytułem darmym, w wyniku powiązań osobistych i rodzinnych pomiędzy spadkobiercą, a spadkodawcą. Skoro zaś sam skarżący nie wykazał, że skutkiem dziedziczenia po zmarłej matce był przyrost czystej wartości jego majątku jako spadkobiercy, to nie było podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Postępowanie przed Sądem.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej poprzez nie wyjaśnienie okoliczności i przesłanek którymi kierował się organ pierwszej instancji przy wydawaniu decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia podatku od spadku oraz przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych. Wywodził, że: "Starosta K. prowadzący ewidencję gruntów i budynków dla obszaru na którym położone jest gospodarstwo będące przedmiotem spadku nie zgłosił do ksiąg wieczystych zmiany numerów ewidencyjnych działek wchodzących w skład gospodarstwa będącego przedmiotem spadku - czym uniemożliwił spadkobiercom określenie wartości masy spadkowej i obliczenie podatku od spadku, pracownicy Starostwa Powiatowego w K. ignorują składane wnioski o wydanie dokumentów, które by umożliwiły spadkobiercom określić wartość masy spadkowej i obliczenie należnego podatku od spadku".
W odpowiedzi organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z 2 kwietnia 2025 r. skarżący podniósł, że po przekazaniu części gospodarstwa objętego księgami wieczystymi nr [...] oraz nr [...], K. i K. O.(1) nadal pozostawali właścicielami gospodarstwa objętego analogowymi księgami wieczystymi nr [...] oraz [...], co oznacza iż nadal powinni figurować w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele gospodarstwa rolnego. W jego ocenie w trakcie migracji treści analogowych ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr[...] do systemu informatycznego, w dziale pierwszym księgi elektronicznej nr [...] oraz w dziale pierwszym elektronicznej księgi nr [...] zostały wpisane błędne dane określające położenie nieruchomości objętych tymi księgami. 18 maja 2023 r., to jest w dniu wszczęcia przez NUS postępowania w sprawie nabycia spadku po zmarłej [...] stycznia 1996 r. K. O. w skład masy spadkowej wchodziło gospodarstwo rolne objęte księgą wieczystą nr [...] oraz księgą wieczystą nr [...], a w Sądzie Okręgowym w Ś. toczy się postępowanie w sprawie sprostowania błędów migracyjnych w księdze wieczystej nr [...] oraz sprostowania błędów migracyjnych w księdze wieczystej nr [...].
W piśmie z 7 kwietnia 2025 r. DIAS, odnosząc się do informacji, że w Sądzie Okręgowym w Ś. toczy się postępowanie w sprawie sprostowania błędów migracyjnych w księdze wieczystej nr [...] i sprostowania błędów migracyjnych w księdze wieczystej nr [...] wskazał, że powołanych ksiąg wieczystych nieruchomości oraz zapisów w nich figurujących w żaden sposób nie da się powiązać z osobą spadkodawczyni, ani z masą spadkową mającą stanowić jej własność na dzień nabycia spadku.
W kolejnym piśmie, z 16 kwietnia 2025 r., strona podniosła, że DIAS napisał nieprawdę w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że w toku zmian organizacyjnych księga wieczysta nr [...] otrzymała numer [...] - obecnie [...], a księga wieczysta nr[...] otrzymała numer [...] - obecnie [...].
Na rozprawie pełnomocnik organu – odnosząc się do pisma skarżącego z 16 kwietnia 2025 r. - oświadczył, że tożsamość działek otrzymanych przez skarżącego w darowiźnie, w jego ocenie, nie budzi wątpliwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że – zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) – sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona, w całości albo w części, w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przywołując ramy prawne sprawy wskazać trzeba, że z uwagi na fakt, że nabycie spadku nastąpiło w 1996 r., to na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadku i darowizn oraz o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. nr 222, poz. 1629) w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004 r., nr 142, poz. 1514, ze zm.; dalej: u.p.s.d.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006 r.
Jak wynika z art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem spadku. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje - z chwilą przyjęcia spadku. Stosownie do art. 7 ust. 1 u.p.s.d. podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego (...).
W świetle powyższego, co słusznie wziął pod rozwagę DIAS, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok NSA z 23 marca 2011 r., II FSK 2001/09), nabycie spadku w drodze dziedziczenia powoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, lecz przekształcenie się tego obowiązku w zobowiązanie podatkowe uzależnione jest od tego, czy skutkiem dziedziczenia jest przyrost czystej wartości majątku spadkobiercy. W sytuacji, gdy spadkobierca w wyniku spadkobrania nie uzyska przyrostu czystej wartości swojego majątku, zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn nie powstaje wobec niemożności określenia podstawy opodatkowania na podstawie art. 7 ust. 1 u.p.s.d.
Na wstępie zasadniczych rozważań wskazać trzeba, że myli się DIAS wyjaśniając, że sąd powszechny nie bada, czy w skład masy spadkowej faktycznie wchodzi gospodarstwo rolne. W istocie, ustawą z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 181, poz. 1287), w art. 670 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) uchylono § 2, zgodnie z którym sąd badał z urzędu, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz którzy spośród spadkobierców powołanych z ustawy do spadku odpowiadają warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Jednak przepis ten nadal ma zastosowanie do spadków otwartych przed 14 lutego 2001 r., stosownie do art. 6 ust. 2 ww. ustawy. Mając na uwadze, że spadkodawczyni zmarła [...] stycznia 1996 r., to do spadku miał zastosowanie art. 670 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed 2 października 2008 r., a zatem w sprawie Sąd Rejonowy miał obowiązek ustalenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne.
DIAS uznał, że Sąd Rejonowy w K. przyjął zapewnienie spadkowe, że przedmiotem spadku jest gospodarstwo rolne i na tej podstawie przesądził kwestię nabycia gospodarstwa rolnego w postanowieniu z 6 kwietnia 2023 r. Faktu tego nie można potwierdzić ani mu zaprzeczyć, bowiem ww. postanowienie nie ma uzasadnienia, a zapadło po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się jednak pismo z 12 grudnia 2023 r. tego samego Sądu, tj. Sądu Rejonowego w K. – stanowiące odpowiedź na wystąpienie NUS z 28 listopada 2023 r. – które, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, dawało podstawę do ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do wydania skarżonej decyzji, a zakreślonego przedmiotowo przez skarżącego zeznaniem złożonym 18 maja 2023 r. (o czym w dalszej części uzasadnienia).
Otóż, jak wynika z ustaleń DIAS, w zeznaniu SD-3 z 18 maja 2023 r. o nabyciu spadku po zmarłej w [...] stycznia 1996 r. matce, skarżący zadeklarował nabycie 1/4 udziałów w nieruchomościach położonych w N. W deklaracji podał numery ksiąg wieczystych nieruchomości: [...] oraz [...], a także zadeklarował ich wartość. Z dołączonego do zeznania aktu notarialnego z 20 marca 1968 r., Rep. [...] nr [...], wynika, że w 1968 r. nieruchomości objęte ww. księgami wieczystymi [...] oraz [...] rodzice skarżącego nabyli wówczas do majątku wspólnego. Z kolejnego aktu notarialnego z 7 listopada 1984 r. Rep. [...] wynika, że rodzice skarżącego umową przekazania gospodarstwa rolnego, przenieśli na skarżącego własność gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły nieruchomości dla których prowadzone były księgi wieczyste nr [...] i nr [...].
Z wyżej przywołanego pisma Sądu Rejonowego w K. z 12 grudnia 2023 r. - stanowiącego odpowiedź na pismo NUS z 28 listopada 2023 r. – wynika, że w toku zmian organizacyjnych księga wieczysta numer [...] otrzymała numer [...], obecnie [...], a księga wieczysta numer[...] otrzymała numer [...], obecnie [...]. Sąd Rejonowy w K. wyjaśnił również, że K. O. nieruchomości opisane w ww. księgach wieczystych nabyła wraz z mężem K. O.(1) na podstawie aktu notarialnego z 20 marca 1968 r. Rep. [...] - umowy sprzedaży. Aktem notarialnym z 7 listopada 1984 r. Rep. [...] - umową przekazania gospodarstwa rolnego, państwo O. przenieśli prawo własności nieruchomości na rzecz następcy - syna J. O.
W deklaracji, którą skarżący zainicjował postępowanie podatkowe przed organami w niniejszej sprawie, strona wskazała gospodarstwo rolne przywołując numery ksiąg wieczystych działek: [...] oraz [...], które składają się na ww. gospodarstwo. Jak ustalił DIAS, w toku zmian organizacyjnych w Sądzie Rejonowym w K. księga wieczysta numer [...] otrzymała numer [...] (obecnie [...]), a księga wieczysta numer[...] otrzymała numer [...] (obecnie [...].). Tymczasem, jak wynika z ustaleń organu drugiej instancji, strona uzyskała własność gospodarstwa rolnego, które składało się z ww. nieruchomości, tj. dla których były prowadzone księgi wieczyste nr [...] i nr [...], w 1984 r., na podstawie aktu notarialnego z 7 listopada 1984 r. Rep. [...].
W tym miejscu podkreślić trzeba, że zarzuty skarżącego dotyczące nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy wynikające z błędnego wpisania w sądzie rejestrowym danych określających położenie nieruchomości objętych księgami [...] oraz [...] nie znajdują potwierdzenia w aktach administracyjnych sprawy. Przede wszystkim kwestię tę - w ocenie Sądu jednoznacznie - wyjaśnia wyżej powołane stanowisko Sądu Rejonowego w K. przedstawione w piśmie z 12 grudnia 2023 r.
Nadto wskazać trzeba, że w akcie notarialnym z 7 listopada 1984 r. Rep. [...] (przekazując własność gospodarstwa skarżącemu) małżonkowie O. oświadczyli, że nie są właścicielami żadnego innego gospodarstwa rolnego, a z ustaleń DIAS wynika (pismo Starostwa Powiatowego w K. z 24 listopada 2023 r.), że w dacie śmierci ([...] stycznia 1996 r.) spadkodawczyni nie była wpisana w operacie ewidencji gruntów jako właścicielka jakiejkolwiek nieruchomości na terenie miasta N.
W świetle powyższego, wskazanych w deklaracji z 18 maja 2023 r. działek, dla których prowadzone są księgi wieczyste [...] oraz [...], skarżący nie mógł nabyć w drodze spadku po zmarłej [...] stycznia 1996 r. matce, skoro od 7 listopada 1984 r. był właścicielem ww. nieruchomości.
Ponownie przypomnieć trzeba, że nabycie spadku w drodze dziedziczenia powoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, lecz przekształcenie się tego obowiązku w zobowiązanie podatkowe uzależnione jest od tego, czy skutkiem dziedziczenia jest przyrost czystej wartości majątku spadkobiercy. W sytuacji, gdy spadkobierca w wyniku spadkobrania nie uzyska przyrostu czystej wartości swojego majątku, zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn nie powstaje wobec niemożności określenia podstawy opodatkowania na podstawie art. 7 ust. 1 u.p.s.d. Z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że w skład spadku nabytego w odpowiedniej części przez skarżącego wchodziło gospodarstwo rolne, jednak w świetle ustalonego przez DIAS stanu faktycznego sprawy, z pewnością przyrostu majątku skarżącego nie mogły stanowić wskazane w deklaracji z 18 maja 2023 r. działki, dla których prowadzone są księgi wieczyste [...] oraz [...]. Słusznie zatem DIAS uznał, że skoro skarżący nie wykazał, że skutkiem dziedziczenia po zmarłej matce był przyrost czystej wartości jego majątku jako spadkobiercy, to organy nie miały podstaw prawnych ani faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, nie ustalono bowiem masy spadkowej podlegającej opodatkowaniu. Zatem zasadnie DIAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn, zainicjowane zeznaniem skarżącego złożonym 18 maja 2023 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ nie naruszył, przy wydawaniu skarżonej decyzji, przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania i nie naruszył przepisów prawa materialnego, dlatego też - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI