I SA/Wr 745/18

I SA/Wr 745/18 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2018-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Barbara Ciołek
Dagmara Dominik-Ogińska
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 875/21 - Wyrok NSA z 2022-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 64 ust. 1 pkt 4, 64 par. 6, 64 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, sędzia WSA Barbara Ciołek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz A Sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 357,00 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w części dotyczącej ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: zobowiązany, strona, skarżąca) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w łącznej wysokości 9.331,00 zł i obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 9.331,00 zł i orzekł o ustaleniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w łącznej wysokości 9.328,00 zł i obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 9.328,00 zł oraz utrzymał zaskarżone postanowienie w pozostałej części.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego we W. jako organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] obejmującego zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec i lipiec 2013 r.
Realizując powyższy tytuł wykonawczy organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...], [...] oraz [...], dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w Banku B SA, w Banku C oraz w Banku D SA. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej spółce w dniu [...] maja 2016 r., zaś zawiadomienia o zajęciu doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności: Bank B SA w dniu [...] maja 2016 r. Bank C w dniu [...] maja 2016 r. oraz Bank D SA w dniu [...] maja 2016 r.
Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego we W. zawiadomieniami z dnia [...] maja 2016 r. o nr [...], [...] oraz [...] zmieniał wysokość zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w Banku B SA, Banku C oraz w Banku D SA do kwoty należności głównej w wysokości 337.748,60 zł. Ponadto, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego zawiadomieniami z dnia [...] maja 2016 r. o nr [...], [...] oraz [...] uchylił przedmiotowe zajęcia.
Pismem z dnia 25 maja 2016 r. Strona wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwrot kwot pobranych tytułem egzekwowanej należności, jak również tytułem naliczonych kosztów egzekucyjnych.
W toku postępowania Strona sprecyzowała, iż powyżej wskazany wniosek jest również żądaniem wydania zaświadczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych i wyegzekwowanych w sprawie.
Pismem z dnia 12 września 2016 r. o nr [...] organ zawiadomił Stronę o naliczonych kosztach postępowania w wysokości 11.018,40 zł, a następnie w związku z pismem Strony z dnia 23 września 2016 r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, organ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] ustalił koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w wysokości 11.018,40 zł oraz obciążył kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego.
Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia Strony, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie, uznając, że koszty zostały określone przez organ egzekucyjny w prawidłowej wysokości.
Postanowienie to oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] na skutek skargi Spółki wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostały wyrokiem z 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 809/17 uchylone. W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, iż sporem w niniejszej sprawie jest niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i pominięcie przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. WSA stwierdził, iż organ winien rozważyć czy przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy związanego z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych jakimi faktycznie zostaje obciążona strona.
Następnie wskazanym na wstępnie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego we W. ustalił koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w wysokości 9.331,00 zł oraz obciążył kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona wnosząc o jego uchylenie i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z jej wnioskiem zarzuciła naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z art. 2, 84, 217 i 190 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ponowne ustalenie kosztów egzekucyjnych w sposób sprzeczny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 oraz naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia, które stoi w oczywistej sprzeczności z wydanym w niniejszej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 807/17, a w konsekwencji także z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji uchylił postanowienie z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w części dotyczącej ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietni 2016 r. o nr [...] w łącznej wysokości 9.331,00 zł. i obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 9.331,00 zł i orzekł o ustaleniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w łącznej wysokości 9.328,00 zł i obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 9.328,00 zł oraz utrzymał zaskarżone postanowienie w pozostałej części.
Organ wskazał, iż postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym i służy realizacji uprawnień wierzyciela w sytuacji, gdy zobowiązany nie realizuje dobrowolnie obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. Jeżeli zobowiązany nie wykona nałożonego na niego obowiązku, to musi się liczyć z możliwością wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a tym samym stosowania wobec niego środków przymusu i ewentualnością poniesienia kosztów egzekucyjnych.
Zauważył, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że choć bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczenie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane czynności egzekucyjne, to nie można zapominać o podstawowym celu egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji. Celem egzekucji, co do zasady, nie jest bowiem represja, ale spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można zatem kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu niewywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnią one raczej funkcję stymulująco-wychowawczą.
W niniejszej sprawie wystąpił brak dobrowolnego uregulowania przez Spółkę należności. Organ egzekucyjny, realizując swój ustawowy obowiązek wszczął przeciwko zobowiązanej Spółce postępowanie egzekucyjne, co spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych. Podkreślił organ, iż koszty egzekucyjne pełnią funkcję rekompensaty za czynności organu egzekucyjnego, a także konieczną sankcję dla zobowiązanych nie wywiązujących się z nałożonego na niego obowiązku.
Ponadto Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. podkreślił, iż wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, to Trybunał Konstytucyjny uznał także, że koszty egzekucyjne są należne organowi egzekucyjnemu, a zobowiązany powinien zostać obciążony kosztami egzekucyjnymi, gdyż to zobowiązany nie wywiązał się z obowiązku zapłaty należności w terminie. Związana z koniecznością zapłaty kosztów egzekucyjnych dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Zobowiązany powinien być świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami.
W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych oraz zastosował skuteczny środek w postaci egzekucji z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny w związku z wyegzekwowaniem należności zawiadomieniami z dnia [...].05.2016 r. o nr [...], [...] oraz [...] uchylił zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w Banku B SA, w Banku C oraz w Banku D SA. W ramach postępowań egzekucyjnych podejmowane były czynności egzekucyjne i środki egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składały się opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne. Jeżeli zatem koszty takie powstały i nie zaszły żadne zdarzenia wpływające na ich byt, np. w postaci ich umorzenia przez organ egzekucyjny na podstawie art. 64e u.p.e.a. oraz nie zostało stwierdzone, że zaistniały przesłanki z art. 64c § 2-4 u.p.e.a., to zgodnie z zasadą wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty te obciążają zobowiązanego.
W niniejszej sprawie, organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...].04.2016 r. o nr [...], [...] oraz [...], dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w Banku B SA, w Banku C oraz w Banku D SA. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono Zobowiązanej spółce w dniu [...].05.2016 r., zaś zawiadomienia o zajęciu doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności: Bank B SA w dniu [...].05.2016 r. Bank C w dniu [...].05.2016 r. oraz Bank D SA w dniu [...].05.2016 r. Wobec powyższego, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powstał odpowiednio w dniu [...].05.2016 r., tj. w dniu doręczenia pierwszego zawiadomienia o nr [...] do Banku C. Z uwagi na to, że w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym o nr [...] dokonano 3 zajęć wierzytelności w 3 bankach, opłatę egzekucyjną pobrano tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata.
Organ egzekucyjny przedmiotowe zajęcia z dnia [...].04.2016 r. nadał na poczcie w dniu 2.05.2016 r., a zobowiązanemu doręczył w dniu 6.05.2016 r., zatem przesłanka z art. 64 § 2 u.p.e.a. została spełniona, co oznacza, że organ egzekucyjny był uprawniony do pobrania opłaty za czynności egzekucyjne. Wobec powyższego wysokość kosztów obciążających zobowiązanego wynosi 9.182,00 zł.
Wskazał organ, że w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę art. 64 § 6 u.p.e.a., do ustalenia opłaty manipulacyjnej należy przyjąć średni koszt godziny pracy pracownika komórki organizacyjnej egzekucji administracyjnej (wynagrodzenie, pochodne od wynagrodzenia, wydatki związane z funkcjonowaniem komórek egzekucyjnych urzędów skarbowych) w Izbie Administracji Skarbowej we W., do ilości czasu poświęconego na obsługę sprawy od momentu jej wpływu do organu egzekucyjnego do czasu dokonania czynności egzekucyjnych w ramach konkretnego środka egzekucyjnego. Są to czynności związane z rejestracją sprawy, nadaniem klauzuli o skierowaniu do egzekucji, poszukiwaniu majątku. Za 2016 r. wydatki budżetowe na zadania związane z prowadzeniem egzekucji w Izbie Administracji Skarbowej we W. wynosiły 55 034 778,81 zł. Biorąc pod uwagę, iż w komórkach egzekucyjnych zatrudnionych było 377 osób, na jednego pracownika przypadała kwota wydatków w wysokości 145 980 zł. Do ustalenia kosztu jednej godziny pracy pracownika należy przyjąć 250 dni pracy w roku, czyli 2 000 godzin. Po podzieleniu kwoty 145 980 zł. przez 2 000 godzin otrzymujemy średni koszt jednej godziny pracy pracownika komórki egzekucyjnej, tj. 72,99 zł.
Organ odwoławczy dokonał także oceny średniego czasu poświęconego na obsługę tytułu wykonawczego od momentu jego wpływu do organu egzekucyjnego do czasu sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Stwierdzono, iż wynosi on 120 min., gdyż: sprawdzenie tytułu wykonawczego pod względem formalnym wraz z weryfikacją istniejących w nim błędów zajmuje ok. 15 min.; sprawdzenie zobowiązanego jak i jego adresu rejestracyjnego w dostępnych bazach danych urzędu zajmuje 10 min.; zarejestrowanie wniosku egzekucyjnego zajmuje 3 min.; rejestracja tytułu wykonawczego zajmuje 15 min.; nadanie klauzuli wykonalności zajmuje 2 min.; analiza zobowiązanego w aplikacji e-ORUS zajmuje. 15 min.; pozyskanie informacji o rachunkach bankowych w aplikacjach zajmuje 10 min.; pozyskanie informacji z bazy CEPiK i jego analiza zajmuje 15 min.; analiza poprzednich postępowań egzekucyjnych zajmuje 10 min.; przejrzenie CEIDG, KRS (w przypadku spółek) zajmuje 5 min.; poszukiwanie informacji o zobowiązanym w Internecie zajmuje 20 min.
W ocenie organu II instancji powyższe - zestawienie średniego czasu poświęconego na obsługę tytułu wykonawczego od momentu jego wpływu do organu egzekucyjnego do czasu sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego ze średnim kosztem jednej godziny pracy osoby zatrudnionej w komórce egzekucyjnej - uprawnia do przyjęcia wysokości opłaty manipulacyjnej w kwocie 145,98 zł (w zaokrągleniu: 146,00 zł).
Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstał, zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a,, z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku C dokonanej zawiadomieniem z dnia [...].04.2016 r. o nr [...], tj. w dniu [...].05.2016 r.
Zatem wskazał organ, że ogólna wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu kształtuje się następująco:
- opłata manipulacyjna: 146,00 zł
- opłata za zajęcie rachunku bankowego z dnia 27 kwietnia 2016 r.: 9.182,00 zł
- razem: 9.328,00 zł
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. stwierdził, iż okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Podjęte czynności egzekucyjne oraz obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skutkują naliczeniem 9.328,00 zł kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...].
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. zauważył, iż organ egzekucyjny, mimo poprawnego sposobu naliczenia opłaty manipulacyjnej, błędnie obciążył zobowiązanego kwotą opłaty manipulacyjnej w wysokości 149,00 zł, przez co błędnie ustalił koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...] w wysokości 9.331,00 zł. Wobec powyższego, organ nadzoru zobowiązany był do uchylenia w tej części zaskarżonego postanowienia z dnia 16 kwietnia 2018 r. i orzeczeniu o obciążeniu zobowiązanego kwotą kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 9.328,00 zł.
Odnosząc się do zarzutów Strony wskazał organ, że przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny był art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne przy zajęciu wierzytelności pieniężnych oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Decydując o skutkach wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrywanych w niniejszej sprawie. Zdaniem Trybunału ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych (zobowiązujący skutek wyroku).
Do dnia dzisiejszego taka zmiana regulacji nie została wprowadzona, niemniej zauważył organ, że w określaniu kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny uwzględnił okoliczności wskazane w ww. wyroku. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. zachowano racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organu. Wysokość kosztów egzekucyjnych jest - w ocenie organu II instancji - adekwatna do poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu. Zarzuty przedstawione przez wierzyciela w zażaleniu są nieuzasadnione. O zajętym stanowisku zadecydowały okoliczności przedstawione poniżej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. stwierdził, że w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulujące kwestię kosztów można dokonać określenia należnych kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem treści wyroku, w szczególności w zakresie określenia maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych.
Przypomniał, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 64 § 1 pkt 6 za zajęcie nieruchomości przewiduje opłatę w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej niż 34.200 zł. Jest to więc wprost wskazana najwyższa kwota, którą za stosowanie tego konkretnego środka organ może pobrać.
Nie budzi wątpliwości, że egzekucja z nieruchomości jest najbardziej skomplikowanym, pracochłonnym i kosztownym środkiem egzekucyjnym, który może być stosowany w administracyjnej egzekucji. Uwzględniając szczególny charakter tego środka egzekucyjnego ustawodawca przewidział co prawda za dokonanie tej czynności opłatę stosunkową, ale z jednoczesnym wprowadzeniem kwoty maksymalnej, która może być pobrana za takie zajęcie. Mniejsza pracochłonność wiąże się z prowadzeniem egzekucji z rachunku bankowego, czy egzekucji z innej wierzytelności pieniężnej, stąd w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zróżnicowano wysokość stosunkową opłaty za te egzekucje, ograniczając je do poziomu 5 % egzekwowanej należności. Skoro opłata za zajęcie nieruchomości stanowi 8% egzekwowanej należności, lecz nie więcej niż 34.200,00 zł., to posiłkując się ww. zależnością można przyjąć, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego czy innej wierzytelności pieniężnej winna stanowić 5% egzekwowanej należności, ale nie więcej niż 21.357,00 (8% - 34.200,00 zł, odpowiednio 5% - 21.357,00 zł).
W przedmiotowej sprawie, opłata naliczona za dokonanie zajęcia rachunku bankowego nie przekracza wysokości opłaty naliczonej w ww. sposób, czyli z uwzględnieniem kwoty maksymalnej ustalonej przy wykorzystaniu kwoty najwyższej wskazanej wprost w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
Również mniejsza pracochłonność, niż w przypadku egzekucji z nieruchomości, ma miejsce w przypadku opłaty manipulacyjnej, która jest zwrotem wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Stąd w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zróżnicowano wysokość stosunkową opłaty manipulacyjnej, ograniczając ją do poziomu 1 % egzekwowanej należności. Skoro opłata za zajęcie nieruchomości stanowi 8% egzekwowanej należności, lecz nie więcej niż 34.200.00 zł., to posiłkując się ww. zależnością można przyjąć, że maksymalna kwota opłaty manipulacyjnej winna stanowić 1% egzekwowanej należności, ale nie więcej niż 4.275,00 zł (8% - 34.200,00 zł, odpowiednio 1% - 4.275,00 zł).
W przedmiotowej sprawie, naliczona kwota opłaty manipulacyjnej nie przekracza wysokości opłaty naliczonej w ww. sposób, czyli z uwzględnieniem kwoty maksymalnej ustalonej przy wykorzystaniu kwoty najwyższej wskazanej wprost w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określenia wysokości danin publicznych, także opłat. Jednakże, tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji.
Organ na poparcie swojego stanowiska wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wr 420/17 wskazał, iż do momentu ustalenia przez ustawodawcę maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., a także maksymalnej wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie, nie przekroczono rozsądnego pułapu kosztów egzekucyjnych, określając je nie dość że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, to w sposób adekwatny do nakładu pracy włożonej w całość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki.
Podkreślił, że przedstawiony wyżej sposób wyliczenia należnych organowi kosztów egzekucyjnych został zaakceptowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/G1 1167/17.
Wskazał organ, że w prowadzone postępowanie egzekucyjne zaangażowanych było wielu pracowników organu egzekucyjnego, wykonujących wiele czynności egzekucyjnych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu oraz czynności około egzekucyjnych, technicznych, niewidocznych dla Strony a niezbędnych do wykonywania zadań na stanowisku pracy, co wymagało dużego nakładu czasu pracy pracowników organu egzekucyjnego. Czas pracy włożony w postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki i wydawanie rozstrzygnięć merytorycznych przez organ egzekucyjny mógłby zostać wykorzystany na egzekucję wobec innych podmiotów posiadających zobowiązania wobec Skarbu Państwa.
Organ nadzoru, orzekając o określeniu kosztów egzekucyjnych w kwocie 9.328,00 zł nie przekroczył rozsądnego pułapu kosztów egzekucyjnych określając je w sposób adekwatny do nakładu pracy włożonej w całość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Biorąc pod uwagę powyższe, zachowana została zasada proporcjonalności opłaty do rzeczywistych kosztów, nie naruszono zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegającej na naruszeniu proporcji pomiędzy, wynikającym z art. 84 Konstytucji obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2018 r. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z niezbędnymi wydatkami pełnomocnika.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1) obrazę przepisu art. 153 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 809/17 wydanego w tej sprawie,
2) obrazę przepisu art. 153 p.p.s.a. przez rozstrzygnięcie sprawy w sposób sprzeczny z zaleceniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 809/17 wydanego w tej sprawie,
3) rażące naruszenie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 2, 84, 217 i 190 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja RP przez ponowne ustalenie kosztów egzekucyjnych w sposób sprzeczny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14,
4) naruszenie przepisu art. 77 § 1 w zw. z art. 6, 7 i 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez błędne zastosowanie objawiające się z brakiem zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu opłaty za czynność egzekucyjną, co w świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jawi się jako kluczowe przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w realiach stanu faktycznego sprawy.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia – na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1088) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) - dała podstawy do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa skutkującym koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.).
Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora IAS w przedmiocie określenia zobowiązanemu wysokości kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 9.328,00 zł. Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 oraz 64 § 10 u.p.e.a.
W skardze strona zarzuciła obrazę przepisu art. 153 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 809/17 wydanego w tej sprawie, obrazę przepisu art. 153 p.p.s.a. przez rozstrzygnięcie sprawy w sposób sprzeczny z zaleceniami co do dalszego postępowania zawartymi w ww. wyroku oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który TK orzeczeniem z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjny oraz ponownego zaniechania wyjaśnienia czy określone koszty wynikające z postępowania egzekucyjnego w postaci opłaty za czynność egzekucyjną pozostają w związku ze świadczeniem organu egzekucyjnego.
W pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że rozpatrywana sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 809/17 uchylił decyzję organu odwoławczego Jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku Sąd stwierdził, że "zaskarżone postanowienie wydane zostało w czasie, gdy omawiane przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, gdyż wyrokiem Trybunału orzeczono o ich niekonstytucyjności. Przepisy będące podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 31/14. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowo-administracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować, gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art.64 § 1 pkt 4 z systemu oprawnego został wyeliminowany (nie kwestionuje tego również zdanie odrębne złożone do uzasadnienia wyroku Trybunału) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W tej sytuacji organ winien rozważyć, czy przepisy art. 64 § 1 pkt 4 mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości, czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności, do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona Strona. Dlatego zasadnym jest zarzut Skarżącej, że organ nie wskazał jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w wysokości 11.018,40 zł".
Analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżanego orzeczenia, całokształtu okoliczności stanu faktycznego oraz i przede wszystkim - wskazań wynikających z powołanego wyżej wyroku tutejszego Sądu oraz orzeczenia TK potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia czy opłata za czynność egzekucyjną pozostaje konsekwencją podjętych przez organ egzekucyjny czynności.
Przypomnieć zatem należy, że TK stwierdził w nim między innymi, że :
- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;
- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.
Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.
Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że na łączną kwotę 9.328,00 zł powstałych kosztów egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu składają się: opłata manipulacyjna: 146,00 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego: 9.182,00 zł.
W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji przywołał orzeczenie TK oraz omówił skutki tego wyroku, jego wpływu na możliwość dalszego orzekania w kwestii kosztów egzekucyjnych. Następnie organ na podstawie szeregu danych wyliczył koszty jednej godziny pracy pracownika komórki egzekucyjnej (72,99 zł), wskazał ile czasu zajęło pracownikowi organu dokonanie czynności egzekucyjnych i na tej podstawie ustalił wysokość opłaty manipulacyjnej.
W ocenie Sądu organ II instancji natomiast w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za zajęcie rachunku bankowego względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...], jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.
Za takie bowiem rozważenie nie można uznać stanowiska organu II instancji, który stwierdził jedynie, że kwota ustalonej opłaty za zajęcie rachunku bankowego jest adekwatna do nakładu pracy włożonej w całość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki i nie przekracza ona maksymalnej wysokości tej kwoty.
Organ winien bowiem wziąć pod uwagę – jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału – ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie a nie jedynie odnosić się w ogólności do dużego nakładu czasu pracy pracowników organu egzekucyjnego. Organ II nie wykazał jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wymienionego tytułu wykonawczego miały wpływ na powstanie ww. opłaty w ustalonej wysokości.
Podkreślić należy, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Organ musi mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat.
W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ uchybił.
Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania zawiadomień o zajęciu wierzytelności, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.
Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za czynność egzekucyjną – tak jak ma to miejsce w uchylonym przez sąd postanowieniu.
Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego a nie wierzyciela (jak wskazał bowiem organ II instancji sposób działania skarżącej utrudnia pracę wierzyciela). Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy.
Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK.
Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Stąd odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości, w ww. okolicznościach wyroku Trybunału, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za czynność egzekucyjną.
Stąd uznając zarzuty skargi za zasadne, biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 31, poz. 153 ze zm.). Zasądzone koszty postępowania sądowego obejmują uiszczony wpis w wysokości 100,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240,00 zł i opłaty skarbowej za pełnomocnictwo w kwocie 17,00 zł.