I SA/Wr 744/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2005-02-07
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodunierzetelność ksiągpostępowanie dowodoweOrdynacja podatkowausługi uszlachetniania tkaninfakturykontrola skarbowaWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych, uznając nierzetelność ksiąg podatkowych za niewystarczającą podstawę do zakwestionowania faktycznego wykonania usług bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r., gdzie organy skarbowe zakwestionowały koszty uzyskania przychodu małżonków S. z tytułu usług uszlachetniania tkanin, uznając księgi rachunkowe za nierzetelne. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że nierzetelność ksiąg nie jest wystarczającą podstawą do uznania usług za fikcyjne bez przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego i dopuszczenia wniosków dowodowych strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał sprawę ze skargi małżonków L. i B. S. na decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, która określiła im podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. Organy skarbowe zakwestionowały koszty uzyskania przychodu małżonków, twierdząc, że faktury za usługi wykończenia i uszlachetniania tkanin nie dokumentowały faktycznie wykonanych czynności. Główną przesłanką było stwierdzenie nierzetelności ksiąg rachunkowych, w szczególności konta "Materiały w przerobie", z którego wynikało, że podatnik zaliczył w koszty wydatki na usługi dotyczące ilości tkanin, których nie posiadał. Sąd uznał jednak, że nierzetelność ksiąg nie jest wystarczającą podstawą do uznania usług za fikcyjne. Podkreślono, że stwierdzenie nierzetelności księgi powoduje jedynie obalenie domniemania z art. 193 § 1 Ordynacji podatkowej, a obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa nadal na organie podatkowym. Sąd wskazał na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 122, 187 § 1, 188 i 191 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego i odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych strony, takich jak przesłuchanie świadków. W konsekwencji, zaskarżona decyzja została uchylona. Sąd nakazał również uwzględnienie umowy o rozdzielności majątkowej między małżonkami w dalszym postępowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nierzetelność ksiąg podatkowych sama w sobie nie jest wystarczającą podstawą do uznania usług za fikcyjne. Organ podatkowy nadal ma obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego na zasadach ogólnych w celu ustalenia stanu faktycznego.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że stwierdzenie nierzetelności księgi obala jedynie domniemanie z art. 193 § 1 Ordynacji podatkowej, ale nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia stanu faktycznego zgodnie z art. 122 i 187 § 1 Ordynacji. Organ musi przeprowadzić postępowanie dowodowe, dopuścić dowody wnioskowane przez stronę (np. przesłuchanie świadków) i nie może odmówić ich przeprowadzenia tylko dlatego, że uznał już okoliczność przeciwną za udowodnioną innymi dowodami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (36)

Główne

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie podatkowym.

Ordynacja podatkowa art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego spoczywa na organie podatkowym.

Ordynacja podatkowa art. 188

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Żądanie strony przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.

Ordynacja podatkowa art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności faktyczne zostały udowodnione.

Ordynacja podatkowa art. 193 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów.

Ordynacja podatkowa art. 180 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Dopuszczalność wszystkich dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Ordynacja podatkowa art. 190

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Prawo strony do uczestniczenia w przesłuchaniu świadka i zadawania pytań.

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 193 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

W przypadku stwierdzenia nierzetelności ksiąg, organ podatkowy może określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania.

Ordynacja podatkowa art. 193 § § 6

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Nierzetelne lub wadliwie prowadzone księgi, w części dotyczącej zapisów nierzetelnych lub wadliwych, nie mogą stanowić dowodu tego, co wynika z zawartych w nich zapisów.

Ordynacja podatkowa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Uchylenie zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dz. U. Nr 153, poz. 1271 art. 97 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przejęcie sprawy do rozpoznania przez WSA.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania sądowego.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie w przedmiocie wykonalności decyzji.

Ordynacja podatkowa art. 233 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Ordynacja podatkowa art. 23 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania.

Ordynacja podatkowa art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Ordynacja podatkowa art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.

Ordynacja podatkowa art. 121

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

Ordynacja podatkowa art. 125 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Czynności organów podatkowych powinny być utrwalane protokołem.

Ordynacja podatkowa art. 139 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Decyzje organów podatkowych powinny być uzasadnione.

Ordynacja podatkowa art. 194 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Dokumenty urzędowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

ustawa o kontroli skarbowej art. 14 § ust. 3

Ustawa o kontroli skarbowej

Czynności kontrolne powinny umożliwiać czynny udział strony.

ustawa o kontroli skarbowej art. 24 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o kontroli skarbowej

Wydawanie decyzji podatkowej na podstawie ustaleń kontroli.

ustawa o kontroli skarbowej art. 24 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o kontroli skarbowej

Wydawanie decyzji podatkowej na podstawie ustaleń kontroli.

ustawa o kontroli skarbowej art. 27

Ustawa o kontroli skarbowej

Postępowanie kontrolne i jego wyniki.

ustawa o kontroli skarbowej art. 31

Ustawa o kontroli skarbowej

Przekazywanie wyników kontroli organom podatkowym.

ustawa o kontroli skarbowej art. 210 § § 4

Ustawa o kontroli skarbowej

Uzasadnienie decyzji administracyjnej.

ustawa o kontroli skarbowej art. 22 § ust. 2

Ustawa o kontroli skarbowej

Możliwość składania wyjaśnień przez podatnika.

ustawa o kontroli skarbowej art. 23 § ust. 3

Ustawa o kontroli skarbowej

Możliwość składania wyjaśnień przez podatnika.

ustawa o kontroli skarbowej art. 24 § ust. 3

Ustawa o kontroli skarbowej

Postępowanie w trybie przepisów Ordynacji podatkowej.

u.p.d.o.f. art. 22

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Koszty uzyskania przychodów.

u.p.d.o.f. art. 23

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatki nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów.

u.p.d.o.f. art. 6 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wspólne rozliczenie podatku przez małżonków.

u.p.d.o.f. art. 45 § ust. 6

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Postępowanie wymiarowe.

Konstytucja RP art. 20

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona własności i prawo do prowadzenia działalności gospodarczej.

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenie wolności działalności gospodarczej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nierzetelność ksiąg podatkowych nie jest wystarczającą podstawą do uznania usług za fikcyjne bez przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Organ podatkowy ma obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego i dopuszczenia wniosków dowodowych strony, nawet jeśli uważa okoliczność za udowodnioną innymi dowodami. Zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących ustalania stanu faktycznego i oceny dowodów zostało naruszone.

Godne uwagi sformułowania

Podważenie rzetelności ksiąg nie jest instrumentem za pomocą którego ustala się stan faktyczny. Obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie podatkowym (art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej), a z obowiązku tego nie zwalnia go konstatacja co do nierzetelności ksiąg. Stwierdzenie nierzetelności księgi powoduje, że organ podatkowy zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania dowodowego na zasadach ogólnych.

Skład orzekający

Halina Betta

przewodniczący

Zbigniew Łoboda

sprawozdawca

Maria Tkacz-Rutkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że nierzetelność ksiąg podatkowych sama w sobie nie jest wystarczającą podstawą do zakwestionowania faktycznego wykonania usług, a organ podatkowy ma obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, w tym dopuszczenia wniosków dowodowych strony."

Ograniczenia: Dotyczy spraw podatkowych, gdzie organy kwestionują koszty uzyskania przychodu na podstawie rzekomej nierzetelności ksiąg.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje kluczową zasadę proceduralną w prawie podatkowym: jak organy powinny postępować, gdy stwierdzą nierzetelność ksiąg. Jest to ważne dla zrozumienia granic działania organów i praw podatnika.

Nierzetelne księgi to nie koniec świata dla podatnika – sąd wyjaśnia, jak organy muszą udowodnić fikcyjność transakcji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 744/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Betta /przewodniczący/
Maria Tkacz-Rutkowska
Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 122, art. 187, art. 188,  art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant Lucyna Barańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi L. i B. S. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 7.330 (siedem tysięcy trzysta trzydzieści) zł, III. orzeka, że decyzja wymieniona w pkt I nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Izba Skarbowa we W., Ośrodek Zamiejscowy w W., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. nr [...] z dnia [...], którą określono małżonkom L. i B.S. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. w wysokości [...], zaległość podatkową oraz odsetki.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji podał, iż za rok 1998 małżonkowie złożyli wspólne zeznanie podatkowe, w którym wykazali do opodatkowania dochód męża w wysokości [...], z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjne A w S.G. W wyniku przeprowadzonej kontroli skarbowej ustalono, że B. S. zawyżył koszty uzyskania przychodu o kwotę [...], zaś przychód o [...].
W zakresie kosztów przychodu stwierdzono, że Podatnik na przestrzeni miesięcy od czerwca do sierpnia 1998 r., zaliczył w ich poczet wydatki udokumentowane fakturami (nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]), wystawionymi przez spółkę z o.o. E w B. za usługi wykończenia tkaniny, na łączną kwotę [...]. Według wyjaśnień prokurenta tej spółki, usługi faktycznie wykonywał inny podmiot, a mianowicie spółka cywilna C w Ł. na tkaninie surowej dostarczonej przez Stronę. Organ kontroli skarbowej stwierdził, że wystawione faktury nie dotyczyły czynności, które zostały w rzeczywistości wykonane. Analiza zapisów konta "319 – Materiały w przerobie" wykazała, że kwestionowane faktury dotyczyły ilości tkaniny, która nie została przekazana do uszlachetnienia. W celu zbilansowania brakującej w rozliczeniu tkaniny, przenoszono w postaci zapisu księgowego na konto "319" odpowiednią ilość materiału wykończonego z konta "Tkaniny do sprzedaży". Nadto ujawniona w spółce C dokumentacja wskazywała, że w przypadku wykonywania usług na rzecz B, które miałyby być przedmiotem refakturowania na B. S., na dowodach przyjęcia do magazynu "Pz" jako dostawca wskazywana była spółka z B., nie zaś A, co – według organu – podważało rzetelność
Sygn. akt I SA/Wr 744/03
wyjaśnień prokurenta B, iż tkanina surowa do przerobu dokumentowanego kwestionowanymi fakturami, dostarczana była przez B. S.
W dalszej kolejności organ kontroli skarbowej zakwestionował koszty przychodu w wysokości [...], będącą sumą faktur (nr [...],[...],[...],[...],[...],[...]i [...]) za usługi "uszlachetniania tkanin" oraz "usługi na tkaninie", które wystawione zostały w okresie od lutego do maja 1998 r. przez K. S., prowadzącego działalność gospodarczą w Ł. pod nazwą D Na podstawie ewidencji Podatnika oraz dokumentacji przekazanej przez Spółkę E (głównego kontrahenta Strony w zakresie usług uszlachetnienia tkanin), Dyrektor Urzędu kontroli Skarbowej stwierdził, że także wystawione przez K. S. faktury za uszlachetnienie tkanin, nie dokumentowały czynności faktycznie wykonanych. Ilość tkanin poddanych procesowi uszlachetnienia w D nie odpowiadała ilości materiału, które Strona posiadała według zapisów na koncie "319 – Materiały w przerobie" biorąc pod uwagę ilości materiału, które przekazywała do uszlachetnienia spółce E – według przyjętych za wiarygodne danych pochodzących od tego podmiotu. W ocenie organu faktury wystawione przez K. S. miały służyć do zwiększenia kosztów prowadzonej przez Stronę działalności, na co wskazywała również strata na sprzedaży tkanin w okresie styczeń – maj 1998 r., wynosząca [...], bez uwzględnienia dodatkowych kosztów funkcjonowania podmiotu, które by tę ujemną różnicę dodatkowo powiększyły. Organ przytoczył dalej argumentację, że z faktur D wynikało, iż koszt uszlachetnienia przez tę firmę wynosił od [...] do [...]zł/m, gdy tymczasem ceny usług świadczonych przez spółkę E, z których Podatnik korzystał, były znacznie niższe i wynosiły: [...]/m - barwienie, [...]/m - stabilizacja tkaniny oraz [...]/m - bielenie.
Obok tego organ kontroli skarbowej uznał, że Strona zawyżyła koszty uzyskania przychodu o kwotę [...], wynikającą z faktur ([...] oraz [...]) wystawionych dla innego podmiotu, a mianowicie spółki B.
Z powyższych powodów, na podstawie art. 193 § 2 i § 6 Ordynacji podatkowej, organ wskazał, w jakim zakresie i za jaki okres uznał księgi podatnika za nierzetelne.
Ponadto Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej stwierdził, że Podatnik w maju 1998 r. wystawił fakturę (nr [...]) z tytułu sprzedaży usług uszlachetniania tkanin na rzecz firmy PHP F K. J. w K., których bezpośrednio, ani też przy pomocy
podwykonawców nie wykonał, co spowodowało konieczność zmniejszenia przychodu
Sygn. akt I SA/Wr 744/03
o kwotę [...]. Ustaleniom tym i wnioskom organ dał wyraz w przywołanej na wstępie decyzji z dnia [...].
Nie godząc się z rozstrzygnięciem Strona złożyła odwołanie zarzucając naruszenie:
- art. 20 i art. 22 Konstytucji RP poprzez pozbawienie podatnika możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na skutek dokonania zabezpieczenia zobowiązania podatkowego na majątku podatnika w okresie od marca 2000 r. do listopada 2002 r.,
- art. art. 120, 121, 125 § 1, art. 139 § 1 i art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, albowiem nie uwzględniono okoliczności, iż w postępowaniu dotyczącym podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1998 r. organ kontroli skarbowej nie podważył kwot podatku naliczonego, wynikających z kwestionowanych w niniejszym postępowaniu faktur,
- art. 14 ust. 3, art. 19 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej w związku z art. art. 122, 123, 180, 188, 190 i 192 Ordynacji podatkowej, poprzez dokonywanie czynności kontrolnych w siedzibie organu i uniemożliwienie w ten sposób czynnego udziału strony w postępowaniu, jak również nieuwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez podatnika,
- art. 165 § 1 i art. 207 w związku z art. art. 15, 16, 21 § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 45 ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez zignorowanie faktu zgłoszenia przez Stronę Urzędowi Skarbowemu wniosku o wszczęcie postępowania wymiarowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r.,
- art. 181, 186 i 193 Ordynacji podatkowej w związku z art. 24 ust. 3 ustawy o kontroli skarbowej, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania w trybie tych przepisów,
- art. 22 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z powodu zakwestionowania wydatków nie wymienionych w art. 23 tej ustawy,
- art.24 ust. 2 pkt 2 i art. 27 ustawy o kontroli skarbowej, poprzez wydanie w oparciu o te same ustalenia wyniku kontroli, a następnie decyzji podatkowej, a także
- art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o kontroli skarbowej w związku z art. 31 tej ustawy i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej na skutek braków w uzasadnieniu faktycznym decyzji.
Jak już zaznaczono, Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podniósł między innymi, że w postępowaniu podatkowym dotyczącym podatku od towarów i usług organ kontroli skarbowej nie dysponował wszystkimi informacjami, które pojawiły się dopiero w tej sprawie, a które dostarczone zostały przez inne
organy. Pozwoliły one na dokonanie rozliczenia gospodarki magazynowej, co ujawniło nieprawidłowości w tym zakresie i posłużyło do zakwestionowania kosztów przychodu. W
Sygn. akt I SA/Wr 744/03
ocenie organu odwoławczego Strona nie została pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu. Zabezpieczenie i pobranie dokumentacji związanej z działalnością gospodarczą nie może być utożsamiane z takim naruszeniem, zaś organ I instancji umożliwił Stronom zarówno dostęp do dokumentacji, jak i zgłaszanie wniosków oraz składanie oświadczeń, z czego w wielu wypadkach korzystały. W tym zakresie Izba przytoczyła chronologię doręczania dokumentów sporządzanych w postępowaniu I-instancyjnym. Organ odwoławczy wskazał dalej, że w protokołach z badania dokumentów i ewidencji podano przyczyny, z powodu których podważono rzetelność ksiąg prowadzonych przez B.S., jak i zeznania podatkowego małżonków. Ponieważ Stronom umożliwiono składanie wyjaśnień w trybie art. 22 ust. 2 i art. 23 ust. 3 ustawy o kontroli skarbowej, wypełniono w ten sposób wymóg umożliwienia podatnikowi złożenia wyjaśnień w zakresie zarzutu nierzetelności. Z kolei wskazała Izba, że z uwagi na wspólne rozliczenie podatku dochodowego przez małżonków S., postępowanie kontrolne prowadzone wobec B. S. nie mogło się zakończyć decyzją podatkową i z tego powodu organ kontroli skarbowej wydał wynik kontroli. Dopiero postępowanie wszczęte w stosunku do obojga otworzyło możliwość rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Organ II instancji nie podzielił również pozostałych zarzutów odwołania.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Strony ponowiły zarzuty sformułowane na etapie postępowania odwoławczego, domagając się uchylenia, bądź stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji podatkowych.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie przytaczając dotychczasową argumentację.
W piśmie procesowym złożonym w dniu [...] pełnomocnik Skarżących zarzucił dodatkowo, iż organy z naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dokonały wymiaru podatku na imię obojga małżonków, gdy tymczasem między małżonkami istniał ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył umowę majątkową małżeńską z dnia [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.),
Sygn. akt I SA/Wr 744/03
zważył co następuje:
Skarga była uzasadniona.
Powodem zakwestionowania kosztów uzyskania przychodu w kwotach [...] oraz [...], z tytułu wydatków na uszlachetnianie tkanin było ustalenie, że w rzeczywistości nie zostały przez B. S. poniesione, albowiem odnosiły do czynności (usług), które nie były wykonane. Zasadniczą przesłanką podjętej w tym zakresie przez organy skarbowe konkluzji, była analiza zapisów ksiąg rachunkowych, a zwłaszcza konta "319 – Materiały w przerobie", z której wynikało, że Podatnik przekazywać miał do przerobu ilości tkanin surowych, których nie posiadał. W związku z tym organy, w oparciu o art. 193 § 2 i § 6 ustawy Ordynacja podatkowa stwierdziły, że ewidencja kont "319 – Materiały w przerobie", "3102 – Materiały do sprzedaży: tkanina", "301 – Rozliczenie zakupu" i "746 – Wartość sprzedanych materiałów", jak również kont "411 – Zużycie materiałów" i "711 – Koszt własny produkcji podstawowej" (w odniesieniu do zakwestionowanych transakcji), a także kont 746 i 3101 – za okresy wskazane w decyzjach, jest nierzetelna i jako taka nie stanowi dowodu na okoliczności wynikające z zawartych w niej zapisów.
Według art. 193 § 1 Ordynacji podatkowej, księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. Trzeba wskazać, że księgi podatkowe mają decydujące znaczenie dla określenia podstawy obliczenia podatku. Wynika to z ich szczególnej mocy dowodowej. Przywołany przed chwilą przepis wprowadza domniemanie, iż w rzeczywistości miały miejsce te zdarzenia i tylko te zdarzenia, o których zaświadcza księga oraz, że ich przebieg był taki, jaki z owej księgi wynika (W. Chróścielewski, W. Nykiel, Postępowanie podatkowe w świetle Ordynacji podatkowej, Warszawa 2000 r., s. 71). Stwierdzenie w toku postępowania podatkowego, że księgi są nierzetelne powoduje pozbawienie ich owej szczególnej mocy dowodowej. W konsekwencji, istotne dla wymiaru podatku fakty ustalone być powinny na zasadach ogólnych, po przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego. Jeżeli zaś zebrane w ten sposób dowody okażą się niewystarczające dla określenia podstawy obliczenia podatku, organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania (art. 23 § 1 i § 2 Ordynacji).
Nierzetelność księgi oznacza jej niezgodność ze stanem rzeczywistym. Jak już wyżej zaznaczono organy podatkowe wyprowadziły wniosek o nierzetelności księgi zasadniczo na
podstawie analizy jej zapisów. O ile analiza ta mogła posłużyć do stwierdzenia niezgodności księgi ze stanem rzeczywistym (w ogólności), to nie mogła jednoznacznie przesądzić okoliczności faktycznego wykonania usług przerobu. Zapisy w księgach mają odzwierciedlać dokonane przez podatnika operacje gospodarcze, odnotowane w nich zgodnie z obowiązującymi przepisami. Stwierdzenie sprzeczności zapisów w księgach (przekazywano do przerobu więcej tkanin niż to wynikało z innych jej zapisów) świadczyć może zasadniczo tylko o tym, że zapisów w księdze nie dokonywano zgodnie z faktycznym przebiegiem wszystkich operacji gospodarczych. Natomiast sama sprzeczność w zapisach nie ujawnia jaka była rzeczywistość. Trzeba bowiem podkreślić, że organy podatkowe, uznając w powyżej przedstawionym zakresie księgi za nierzetelne stwierdziły, że nie stanowią dowodu na okoliczności z nich wynikające. Jednocześnie opierając się na zakwestionowanych zapisach (niewiarygodnych) wskazały, że uszlachetnianie tkanin nie miało miejsca. Podważenie rzetelności ksiąg nie jest instrumentem za pomocą którego ustala się stan faktyczny. Powoduje ono jedynie, że organ podatkowy fakty ustalać może z pominięciem zapisów w księgach, albowiem obalił wynikające z art. 193 § 1 Ordynacji domniemanie. Obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie podatkowym (art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej), a z obowiązku tego nie zwalnia go konstatacja co do nierzetelności ksiąg.
Reasumując stwierdzić należy, że kwestia faktycznego wykonania usług nie mogła zostać rozstrzygnięta jedynie na podstawie zapisów w księgach, których wiarygodność podważono. Wadliwość takiego postępowania ujawniły również sprzeczne i wywiedzione niekonsekwentnie wnioski co do rzeczywistego przebiegu transakcji uszlachetniania tkanin.
Przykładowo należy wskazać, że w czerwcu 1998 r. organy skarbowe zakwestionowały wszystkie faktury wystawione za usługi "przerobu tkanin" przez B. Kwestionując rzetelność owych faktur podniesiono, że ilość tkaniny według refaktur B była większa niż ilość materiału uszlachetnionego przez faktycznego wykonawcę usługi, to jest firmę C. Tymczasem owa niezgodność mogła dotyczyć faktury nr [...] z dnia [...], opiewającej na [...] kg tkaniny. Poza bowiem tą fakturą, pozostałe dotyczyły [...] m tkaniny, podczas gdy C zafakturował na rzecz B usługi odnoszące się do [...] m materiału. Obok tego organy wskazały, że B. S. według stanu konta "319" na dzień [...] posiadał "w przerobie" tylko [...]m tkaniny w cenie [...]/m, co według dalszych ich wniosków mogło dotyczyć (z uwagi na cenę jednostkową) tkaniny gotowej, nie zaś surowej. Niezależnie jednak od tej okoliczności, z barwienia i uszlachetnienia, dokonanego przez spółkę E, wróciło w dniach [...] i [...] [...] m materiału, czyli więcej niż to wynikało ze stanu konta "319" na koniec poprzedniego miesiąca. Usług świadczonych przez ten podmiot organy skarbowe nie podważyły. Należało zatem oczekiwać ażeby wskazały, jakie inne – niż niezgodność z zapisami w księgach – okoliczności przesądziły o fikcyjności usług, które udokumentowane zostały wszystkimi wystawionymi w czerwcu przez B fakturami. Tymczasem, jak wyżej już zasygnalizowano, wskazania takiego dokonano w istocie jedynie w odniesieniu do faktury nr [...] podając, że tak duża ilość tkaniny nie była przedmiotem przerobu przez faktycznego wykonawcę usługi ("C").
Dalej stwierdziły organy, że zakupu tkaniny do przerobu B. S. dokonał w dniu [...] w ilości [...] m (w cenie [...]/m) z czego wyprowadziły wniosek, że tkanina ta nie mogła być uszlachetniana według faktur wystawionych przed tą datą. Jednakże dokonując analizy przerobu ilości tkaniny w lipcu, odnosiły się organy do stanu początkowego konta "319" (na dzień [...]) według zapisów księgi – "0", wskazując, że nie mogło z tego powodu wrócić "z przerobu" z B [...]m uszlachetnionej tkaniny (w dniach od [...] do [...] r.). Jeżeli jednak zakupiona przez B. S. [...] tkanina nie mogła uczestniczyć w rozliczeniu towaru w czerwcu, to nie wiadomo dlaczego pominęły ją organy dokonując rozliczenia towaru w lipcu. W tym bowiem miesiącu dokonały analizy przychodu i rozchodu tkaniny do uszlachetnienia z uwzględnieniem jedynie zakupu surowej tkaniny z dnia [...] w ilości [...] m (w cenie [...] zł/m), z czego, jak przyjęły, [...]m przekazał Podatnik w dniu [...] do E; pozostało – [...] m. Jednakże przystępując do rozliczenia towaru w sierpniu ponownie dokonano analizy obrotu towarowego z uwzględnieniem stanu konta "319" na dzień [...] według zapisów księgi – "0", nie przyjmując do wyliczeń zarówno wskazanej przed chwilą ilości [...] m, jak i tkaniny pochodzącej z zakupu z dnia [...], a nie rozliczonej przez organy w lipcu ([...] m).
Także do faktur dokumentujących usługi uszlachetnienia tkanin, wystawionych przez K. S. – PPHU D, organy podatkowe za punkt odniesienia przyjmowały te zapisy w księgach, które uznały za nierzetelne.
Zaprezentowanego powyżej postępowania nie można zaakceptować. Wobec
stwierdzonej nierzetelności księgi, i ze względu na przedstawienie przez podatnika
dowodów w postaci faktur zakupu usług, zakwestionowanie ich faktycznego wykonania nie mogło się opierać na analizie niewiarogodnych zapisów ewidencji. Wymaga to podkreślenia zwłaszcza, że B ujawniła przychód z tytułu usług w swoich rozliczeniach podatkowych, zaś jak wskazywała Strona skarżąca organ kontroli skarbowej określił K.S. zobowiązania w podatku od towarów i usług z uwzględnieniem zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu administracyjnym faktur. Jakkolwiek decyzja ta została następnie uchylona, to nie oznaczało to jeszcze zakończenia sprawy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe były umocowane do stwierdzenia nierzetelności księgi, jednakże na tej tylko podstawie nie mogły uznać za udowodnioną okoliczności fikcyjności usług uszlachetnienia tkanin. Z kolei ustalenia poczynione w spółce E w zakresie ilości "przerabianej" przez ten podmiot tkaniny posłużyły właśnie do zakwestionowania prawidłowości ksiąg Podatnika i nie dotyczyły bezpośrednio usług B i D.
Jak już wyżej zaznaczono, stwierdzenie nierzetelności księgi powoduje, że organ podatkowy zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania dowodowego na zasadach ogólnych. Jeżeli się okaże, że postępowanie to nie wystarcza do ustalenia podstawy opodatkowania, należy dokonać oszacowania podstawy obliczenia podatku (C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 523). W ramach prowadzonego postępowania dowodowego jako dowód należy dopuścić wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 Ordynacji). Z kolei żądanie strony przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem (art. 188). Zasada ta nie oznacza bynajmniej, jak przyjęto to w zaskarżonych decyzjach, że można odmówić przeprowadzenia wnioskowanego przez stronę dowodu ilekroć uzna organ, że okoliczność przeciwna, niekorzystna dla strony jest już dostatecznie udowodniona. Jeżeli zatem Strona wnosiła o przesłuchanie świadków – kontrahentów na okoliczność wykonania spornych
usług, to nie można było odmówić żądaniu na tej podstawie, że fikcyjność transakcji została
już wykazana innymi dowodami. Powodem odmowy nie mogła być również okoliczność wcześniejszych pisemnych wypowiedzi kontrahentów. Dowód z przesłuchania świadka jest
bowiem innym dowodem i jego przeprowadzenie stwarza stronie możliwość uczestniczenia w przesłuchaniu i zadawania świadkowi pytań (art. 190), a w ten sposób przyczyniać się do wyjaśnienia istotnych dla niej okoliczności.
Biorąc zatem pod uwagę przedstawione powyżej wnioski uznać należało, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 122, 187 § 1, 188 i 191 ustawy Ordynacja podatkowa. W konsekwencji zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję należało uchylić. O kosztach postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 200 tej ustawy. Nadto w przedmiocie wykonalności decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 ustawy procesowej.
Wobec ujawnienia przez Skarżących umowy z dnia [...], ustanawiającej rozdzielność majątkową między małżonkami, w toku ponownie prowadzonego postępowania organy zobligowane są uwzględnić tę okoliczność w zakresie ustalenia podstaw do wspólnego opodatkowania małżonków, jak również winny przestrzegać obowiązujących przepisów, zwłaszcza przed chwilą wskazanych unormowań proceduralnych.