I SA/WR 621/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia odmawiające wydania zaświadczenia o przedawnieniu zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką, uznając, że organy powinny zbadać kwestię przedawnienia w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Skarżący domagał się wydania zaświadczenia o przedawnieniu zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową. Organy podatkowe odmówiły, powołując się na art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów, stwierdzając, że organy powinny zbadać przedawnienie w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznającego podobny przepis za niekonstytucyjny, a także uwzględnić obowiązek umożliwienia wykreślenia hipoteki po wygaśnięciu wierzytelności.
Sprawa dotyczyła skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające wydania zaświadczenia o przedawnieniu zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową. Skarżąca argumentowała, że przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, podobnie jak wcześniej art. 70 § 6, jest niezgodny z Konstytucją RP, co powinno skutkować uznaniem zobowiązań za przedawnione. Organy podatkowe stały na stanowisku, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie obejmuje analizy przedawnienia, a przepis art. 70 § 8 O.p. nadal obowiązuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że postępowanie o wydanie zaświadczenia wymaga od organu zbadania stanu faktycznego i prawnego na podstawie posiadanych danych, a także przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego. Sąd wskazał, że niekonstytucyjność przepisu art. 70 § 6 O.p. stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny odnosi się również do art. 70 § 8 O.p., ponieważ powtarza on niekonstytucyjną normę. W związku z tym organy powinny zbadać, czy zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu, uwzględniając orzecznictwo TK i sądów administracyjnych. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ podatkowy jest zobowiązany do zbadania kwestii przedawnienia, uwzględniając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które stwierdziło niekonstytucyjność przepisów wyłączających przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że postępowanie o wydanie zaświadczenia wymaga od organu zbadania stanu faktycznego i prawnego na podstawie posiadanych danych, a także przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Niekonstytucyjność przepisu art. 70 § 6 O.p. stwierdzona przez TK odnosi się również do art. 70 § 8 O.p., co oznacza, że organy powinny zbadać przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
O.p. art. 70 § 8
Ordynacja podatkowa
Przepis ten, powtarzając normę uznaną za niekonstytucyjną, nie powinien być stosowany do wyłączania przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką.
O.p. art. 306a § 1
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 306a § 2
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 306b § 1
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 306b § 2
Ordynacja podatkowa
u.k.w.h. art. 94
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 100
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wierzyciel obowiązany jest dokonać czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej po wygaśnięciu wierzytelności.
Pomocnicze
O.p. art. 70 § 6
Ordynacja podatkowa
Przepis uznany za niekonstytucyjny wyrokiem TK SK 40/12, którego norma została powtórzona w art. 70 § 8 O.p.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, powtarzający normę uznaną za niekonstytucyjną przez TK, powinien być interpretowany w sposób uwzględniający orzecznictwo TK i sądów administracyjnych. Organ podatkowy w postępowaniu o wydanie zaświadczenia ma obowiązek zbadać kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego, jeśli jest ona istotna dla wydania zaświadczenia. Skarżący ma interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia o przedawnieniu zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką, co umożliwia wykreślenie hipoteki.
Odrzucone argumenty
Organy podatkowe stały na stanowisku, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie obejmuje analizy przedawnienia zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe twierdziły, że art. 70 § 8 O.p. wyłącza przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką i nie są uprawnione do oceny jego konstytucyjności.
Godne uwagi sformułowania
niekonstytucyjność przepisu badanego w wyroku o sygn. SK 40/12 odnosi się także do art. 70 § 8 O.p. powtórzenie treści normy zawartej uprzednio w uznanym za niekonstytucyjny przepis art. 70 § 6 O.p. przesądza o niekonstytucyjności formalnie wciąż obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego organy zobowiązane są uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu, mając na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wydania zaświadczenia będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu zaprezentowanej wyżej prawidłowej wykładni art. 70 § 8 O.p.
Skład orzekający
Jarosław Horobiowski
przewodniczący sprawozdawca
Marta Pawłowska
sędzia
Marta Semiczek
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz obowiązek organów podatkowych w postępowaniu o wydanie zaświadczenia dotyczącego przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których zobowiązania podatkowe są zabezpieczone hipoteką przymusową i istnieje potrzeba uzyskania zaświadczenia o przedawnieniu w celu wykreślenia hipoteki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla wielu podatników.
“Czy hipoteka zabezpieczająca dług podatkowy może zostać wykreślona, gdy dług się przedawnił? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 286 890 PLN
Sektor
podatkowe
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 621/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2023-12-20 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-07-24 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Jarosław Horobiowski /przewodniczący sprawozdawca/ Marta Pawłowska Marta Semiczek Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane III FSK 385/24 - Wyrok NSA z 2024-08-27 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku *Uchylono postanowienie I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2651 art. 70 par. 8, art. 306 par. 1,2, art. 306b Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Dz.U. 2022 poz 1728 art. 94, art. 100 Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca),, Sędziowie: SWSA Marta Semiczek,, AWSA Marta Pawłowska,, , po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, w dniu 20 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi: K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 11 maja 2023 r. nr 0201-IEW1.4050.2.2023.DT w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia: I. uchyla w całości zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnicy z dnia 1 marca 2023 r. nr 0216-SEW.720.17.2023; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie 1. Postępowanie przed organami administracji. 1.1. Przedmiotem skargi K. K. (dalej: Strona, Podatnik, Skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 11 maja 2022 r. nr 0201-IEW1.4050.2.2023.DT (dalej: Postanowienie) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (dalej: organ I instancji, NUS) z dnia 1 marca 2023 r. nr 0216-SEW.720.17.2023, którym odmówiono wydania zaświadczenia stwierdzającego przedawnienie jej zaległości podatkowych zabezpieczonych wpisem hipoteki przymusowej w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w O. V Wydział o numerach: [...], [...] i [...] z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie 286.890,00 zł (należność główna) oraz odsetek od nieuregulowanej w terminie płatności zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za maj 2001 r. w kwocie 71.625,00 zł, objętych tytułami wykonawczymi [...] i [...] (dalej: hipoteka przymusowa). 1.2. Podaniem z dnia 1 lutego 2023 r. Strona wystąpiła do o wydanie zaświadczenia stwierdzającego przedawnienie jej ww. zaległości podatkowych, zabezpieczonych hipotekami wpisanymi w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w O. V Wydział o numerach: [...], [...] i [...]. W uzasadnieniu powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., uznający za niezgodny z konstytucją art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm. – stan prawny na moment złożenia podania; dalej: O.p. lub Ordynacja podatkowa). Wskazała, że w związku z wyrokiem ugruntował się w praktyce sądowej korzystny dla podatników pogląd co do niespełniającego standardów konstytucyjnych art. 70 § 8 O.p., w części, w jakiej powtarza on normę art. 70 § 6 O.p. Postanowieniem z dnia 1 marca 2023 r. odmówił wydania zaświadczenia o żądanej przez stronę treści. Poinformował, że na skutek dokonanych we wskazanych księgach wieczystych przez Sąd Rejonowy w O. wpisów, na udziałach wnioskującej widnieją hipoteki przymusowe zabezpieczające spłatę zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi [...] i [...]. Wyjaśnił, że na podstawie obowiązującego art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym oraz że po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Organ I instancji podkreślił, że związany jest przepisami powszechnie obowiązującego prawa i nie jest uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów. Zauważył, iż stosowanie art. 70 § 8 O.p. nie zostało zawieszone i nie doszło również do ograniczenia jego stosowania przez organy podatkowe. 1.3. Po rozpatrzeniu zażalenia Strony na ww. postanowienie NUS, organ odwoławczy utrzymał je w mocy. DIAS stwierdził, że charakter prawny zaświadczenia oraz stan faktyczny sprawy nie pozwala na wydanie zaświadczenia o żądanej treści. Ewidencje organu podatkowego pierwszej instancji potwierdzają, że zobowiązania podatkowe, których dotyczy wpis hipoteki przymusowej, istnieją i są wymagalne, tj. nie uległy przedawnieniu. DIAS podniósł, że postępowanie o wydanie zaświadczenia ma uproszczony charakter i nie obejmuje analizy przedawnienia zobowiązania podatkowego. W jego granicach nie bada się zatem skutków powoływanego przez Stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej także: TK) z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (publ. OTK-A 2013/7/97 oraz w Dz.U. z 2013, poz. 1313). 2. Postępowanie przed Sądem I instancji. 2.1. W skardze do tutejszego Sądu Skarżąca zarzuciła zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, a w tym: - art. 120 O.p. poprzez działanie sprzeczne z obowiązującymi przepisami, tj. pominięcie wskazanych w skardze wyroków Trybunału konstytucyjnego, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - odnoszących się do kwestii niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 8 O.p., - art. 8 k.p.a., poprzez fakt, że od co najmniej od 2014 r. nie miały miejsca działania organu podatkowego w zakresie egzekwowania i przerwania biegu przedawnienia należności podatkowych, a – zgodnie ze stanowiskiem TK – granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika, dlatego odmowa wydania zaświadczenia potrzebnego do wykreślenia hipotek jest w pełni bezzasadna i nieuprawniona. Skarżąca, w oparciu o tak sformułowane zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Uzasadniając skargę Strona podniosła, że w sprawie kluczowe znaczenie ma wyrok TK z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, dotyczący niezgodności art. 70 § 6 O.p. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r.) z Konstytucją RP. W ocenie Skarżącej niekonstytucyjność tego przepisu należy odnieść również do art. 70 § 8 O.p. Natomiast z uwagi na to, że w postępowaniu o wydanie zaświadczenia dopuszcza się możliwość prowadzenia postępowania wyjaśniającego, to organy podatkowe powinny były dokonać oceny przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, z uwzględnieniem poglądu wyrażonego ww. wyroku TK. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: 3.1. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji, w toku postępowania, nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, ponieważ dotyczy skarg na interpretacje indywidualne prawa podatkowego. 3.2. Skarga zasługuje na uwzględnienie. 3.3. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania poprzedzającego odmowę wydania wnioskowanego przez Stronę skarżącą zaświadczenia. Z uwagi na istotną zbieżność stanu faktycznego oraz prawnego w niniejszym postępowaniu z tym, który wystąpił w sprawie ze skargi Podatnika rozstrzygniętej wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 23 listopada 2022 r. o sygn. akt I SA/Wr 228/22, poniżej przytoczona zostanie w obszernych fragmentach argumentacja przedstawiona w tamtej sprawie, bowiem skład ustanowiony w tym postępowaniu również ją podziela. 3.4. Wskazując ramy prawne sprawy, należy odwołać się do przepisów dotyczących wydawania przez organy podatkowe zaświadczeń, które zostały umieszczone w dziale VIIIa (art. 306a do art. 306n) Ordynacji podatkowej. W myśl art. 306a § 1 i 2 O.p. organ podatkowy wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie (§ 1), jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (§ 2). Jak stanowi art. 306a § 3 O.p., zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania. Stosownie do treści art. 306b § 1 O.p. w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Natomiast w § 2 tego przepisu ustawodawca wskazał, że organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające. Jednocześnie – w myśl art. 306k O.p. – w sprawach nieuregulowanych w art. 306a-306ia oraz art. 306l stosuje się odpowiednio przepisy rozdziałów 1-6, 8 i 9, z wyłączeniem art. 171a, rozdziałów 10-12, 14, 16 oraz 23 działu IV Ordynacji podatkowej. 3.5. Zgodnie ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych z przepisów normujących instytucję zaświadczenia wynika, że jest to czynność materialno-techniczna, stanowiąca urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego. Podstawą do wydania zaświadczenia przez dany organ podatkowy są wyłącznie prowadzone przez niego ewidencje, rejestry lub inne dane znajdujące się w jego posiadaniu. Organ wydaje, bądź odmawia wydania wnioskowanego zaświadczenia, opierając się na danych zapisanych w dokumentacji danego podatnika, a wynikające z powyższych rejestrów informacje determinują możliwość wydania zaświadczenia o określonej treści. Zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczenie potwierdza jedynie istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych już danych. Odnosi się ono do zbadania okoliczności wynikających z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych będących w posiadaniu organu (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 16 września 2014 r., I SA/Bd 784/14; wyroki NSA z dnia: 9 października 2009 r., II FSK 781/08; 9 stycznia 2009 r., II FSK 1382/07; 24 lutego 2011 r., I OSK 601/10; 9 maja 2012 r., II FSK 2163/10; 23 września 2014 r., II FSK 2358/12; 2 grudnia 2015 r., II FSK 2891/13; 27 kwietnia 2016r., I FSK 1739/14 czy 14 sierpnia 2016 r., II FSK 1978/14 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej CBOSA). Podzielając tezy zaprezentowane w przedstawionym wyżej orzecznictwie sądów administracyjnych, należy zwrócić uwagę, że przed żądanym przez Podatnika potwierdzeniem faktów lub stanu prawnego organ wydający zaświadczenie przeprowadza w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające, a zatem jest zobowiązany do wyjaśnienia, czy fakt bądź stan prawny, którego potwierdzenia żąda wnioskodawca, wynika z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z nich bowiem uzyskuje wiedzę o danym fakcie bądź stanie prawnym i jeśli postępowanie to wykazało zaistnienie tego faktu lub wystąpienie stanu prawnego, to zobowiązany jest urzędowo ten fakt lub stan prawny potwierdzić. Czynności wyjaśniające są również czynnościami materialno-technicznymi, a w trakcie ich przeprowadzania organ podatkowy bada jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane i czy znajdujące się w tym źródle informacje dotyczą faktów lub stanu prawnego, których zaświadczenia żąda wnioskodawca. 3.6. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że Skarżąca zażądała od organu podatkowego wydania dokumentu pozwalającego na wykreślenie hipoteki przymusowej z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych nią zabezpieczonych. Organ podatkowy uznał jednak, że nie ma obowiązku analizowania sprawy pod kątem ewentualnego przerwania terminu przedawnienia i odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. Stanowisko to podtrzymał organ odwoławczy. Takiego stanowiska organów podatkowych nie można zaakceptować. Zgodnie bowiem z art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2022 r., poz. 1728; dalej: u.k.w.h.) wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, chyba że z danego stosunku prawnego mogą powstać w przyszłości kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu. Zatem wystarczającym do wydania zaświadczenia będzie ustalenie na podstawie prowadzonych przez organ podatkowy ewidencji, rejestrów i innych danych, czy zobowiązania objęte hipoteką wygasły. Organ I instancji wskazał, że mimo upływu ustawowego terminu przedawnienia, zobowiązania podatkowe wykazane w zestawieniu nie uległy przedawnieniu, są nadal wymagalne, lecz mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. Stanowisko to potwierdził organ odwoławczy, który – powołując się na art. 70 § 8 O.p. – uznał, że organy podatkowe w ramach prowadzonego postępowania o wydanie zaświadczenia nie są uprawnione do oceny przedawnienia zobowiązań podatkowych w kontekście wyroku ww. TK o sygn. akt SK 40/12. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności przepisu badanego w wyroku o sygn. SK 40/12 odnosi się także do art. 70 § 8 O.p., co wielokrotnie potwierdzały sądy administracyjne, w tym np. NSA w wyroku z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. III FSK 3915/21 (publ. CBOSA). Sąd ten zaznaczył, że uwagi zawarte w wyroku TK stwierdzającym niezgodność art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r., z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, należy odnieść także do treści art. 70 § 8 O.p., bowiem przepis ten w dalszym ciągu wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie nieuzasadnionego kryterium, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. NSA przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (publ. OSNC 2016/12/148), w którym zauważono, że traktując formalnie sprawę, należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p. Nie można jednak twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. Tego typu założenie występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (por. R. Hauser, J. Trzciński w: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek w: Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). Z oczywistą niekonstytucyjnością mamy do czynienia również wtedy, gdy ustawodawca zmienia co prawda kontrolowany przepis, ale nie usuwa stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku niezgodności, stwarzając tylko pozory restytucji konstytucyjności. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że powtórzenie treści normy zawartej uprzednio w uznanym za niekonstytucyjny przepisie art. 70 § 6 O.p. przesądza o niekonstytucyjności formalnie wciąż obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. o tożsamym brzmieniu, co jego poprzednik. 3.6. Skarżąca posiada interes prawny w urzędowym potwierdzeniu wygaśnięcia hipoteki przymusowej na skutek przedawnienia zabezpieczonych nią zaległości podatkowych, wobec czego spełnia tym samym przesłankę z art. 306a § 2 pkt 2 O.p. Podstawę prawną żądania wydania przedmiotowego zaświadczenia stanowi z kolei art. 100 u.k.w.h. Zgodnie z tym przepisem, w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Stosowanie tego przepisu nie zależy od sposobu powstania ani wygaśnięcia hipoteki. Wynika z niego podstawowy obowiązek każdego wierzyciela wydania właścicielowi obciążonej nieruchomości odpowiedniego dokumentu, który stanowi podstawę wykreślenia hipoteki. Obowiązek wydania takiego dokumentu spoczywa również na podmiocie publicznym, gdy hipoteka, która mu przysługuje zabezpiecza wierzytelność o charakterze publicznym. W przypadku zaległości podatkowych, które są wierzytelnościami o charakterze publicznym, takim dokumentem jest zaświadczenie, którego wydanie reguluje dział VIIIa Ordynacji podatkowej. Dopiero w spornej sytuacji, gdy przy prawidłowej wykładni przepisów, informacje zawarte w ewidencjach, rejestrach i wynikające z posiadanych przez organ danych nie dają wiedzy o wygaśnięciu zobowiązania, dłużnikowi hipotecznemu służy roszczenie o zniesienie obciążenia hipotecznego (por. art. 991 ust. 2 u.k.w.h.). 3.7. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 306a § 1 i § 2 pkt 2, art. 306b i art. 217 § 2 O.p. oraz zawiera nieprawidłową wykładnię art. 70 § 8 O.p. Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji, uchylając w całości zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające. W zakresie, w jakim norma wyrażona w art. 121 § 1 O.p. (zasada prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do organów), zawiera się również w art. 8 § 1 k.p.a. (a zatem w ustawie niemającej jednak zastosowania w niniejszej sprawie), którego naruszenie zarzucała Strona w skardze, należy stwierdzić, że sposób działania organów obu instancji obowiązku normatywnego – wynikającego z obu ww. przepisów – także nie realizował. 3.8. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy zobowiązane są uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu, mając na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wydania zaświadczenia będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu zaprezentowanej wyżej prawidłowej wykładni art. 70 § 8 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2021 r., III FSK 3865/21 i poprzedzający go wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2021 r., I SA/Gl 1069/20; publ CBOSA). Organy, prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie o wydanie zaświadczenia dotyczącego zobowiązań podatkowych, które mogły ulec przedawnieniu, nie tylko mogą, ale powinny rzetelnie zbadać czy zobowiązania podatkowe są wymagalne czy też, pomimo zabezpieczania rzeczowego, wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia. Oczywiście ustaleń tych powinien dokonywać jedynie w oparciu o informacje zawarte w prowadzonych przez siebie ewidencjach, rejestrach lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, dokonując prawidłowej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie wedle wcześniej przedstawionych przez Sąd wskazań. 3.9. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając – jako jedyny ich element – uiszczony wpis od skargi (100 zł). 3.10. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI