I SA/WR 560/20

I SA/Wr 560/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2021-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dagmara Dominik-Ogińska
Katarzyna Radom
Marta Semiczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 1468/21 - Wyrok NSA z 2024-08-09
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1387
art. 41  ust. 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Radom, sędzia WSA Dagmara Dominik -Ogińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2020 r nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2016 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W (Wnioskodawca, Skarżący) wystąpił o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.
We wniosku wskazał, że że jest jednostką organizacyjną Gminy W, nieposiadającą osobowości prawnej, prowadzącą gospodarkę finansową w formie jednostki budżetowej. Utworzenie MOPS wynika z treści art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 446), zgodnie z którym w celu wykonywania zadań Gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami. Zaś podstawą prawną działalności MOPS jest uchwała nr XV/83/90 Miejskiej Rady Narodowej w W z dnia 27 kwietnia 1990 r.
Realizacja tych zadań przez wspomnianą Gminę wykonywana jest na zasadach określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 2 i art. 9 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Zadania publiczne są zatem wykonywane przez Gminę w jej własnym imieniu, na własną odpowiedzialność a przy tym Gmina, w celu wykonywania tych zadań, tworzy nieposiadające osobowości prawnej, wyodrębnione jednostki organizacyjne, które prowadzą swoją działalność w formie samorządowego zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej.
W dalszej części wniosku Strona przedstawiła w jakim celu została powołana i jaki jest jej zakres działania. Podkreśliła, że zgodnie ze statutem MOPS utworzonym na podstawie uchwały, czas pracy, zakres i zasady działania poszczególnych komórek organizacyjnych określa regulamin pracy nadany przez Dyrektora. Dyrektor zarządza jednostką jednoosobowo na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta W. Dyrektor reprezentuje Ośrodek na zewnątrz, składa oświadczenia woli w zakresie wynikającym z pełnomocnictwa. Wykonuje również za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy.
W dalszej treści wniosku Strona przedstawiła charakterystykę jednostki budżetowej zwracając uwagę, że zasady funkcjonowania jednostki budżetowej regulują przepisy art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.).
Zwróciła m.in. uwagę na to, że jednostka budżetowa pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadza na rachunek odpowiednio – dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki budżetowe realizują zadania własne Gminy, wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. W przypadku Skarżącego jest to pomoc społeczna oraz wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej.
Wnioskodawca posiada własny NIP wykorzystywany m.in. przy rozliczaniu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych odprowadzanych od wynagrodzeń osób, z którymi zawarte zostały przez Dyrektora MOPS działającego w imieniu i na rzecz Gminy W umowy cywilnoprawne, w szczególności umowy zlecenia albo o dzieło.
W przypadku umów cywilnoprawnych stroną umowy każdorazowo jest Gmina, natomiast podpisuje je Dyrektor – działając na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa.
MOPS jako jednostka budżetowa jest pracodawcą w rozumieniu przepisów prawa pracy. Czynności obliczania i wypłacania wynagrodzenia leżały po stronie MOPS. Wypłaty wynagrodzeń dokonywane były z rachunku bankowego powyższej jednostki. Rozliczenie i zapłata zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych również były dokonywane przez jednostkę budżetową i następowały pod jej NIP. Wnioskodawca wystawiał zarówno informacje PIT-11, jak również roczną deklarację PIT-4R.
Na tle przedstawionego opisu występujący z wnioskiem MOPS sformułował pytanie: czy wnioskodawca dokonując wypłaty świadczeń wynikających z umów cywilnoprawnych na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i niebędących pracownikami MOPS będzie płatnikiem zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych z tego tytułu w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zatem będzie zobowiązany do przekazywania deklaracji rocznej o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, tj. PIT- 4R?
Zdaniem Strony, za płatnika uznawać należy jednostki organizacyjne Gminy, a nie samą Gminę.
Odnosząc się do stanu faktycznego Strona wyraziła pogląd, że dla ustalenia kto jest płatnikiem zaliczki na podatek dochodowy od dokonywanych wypłat świadczeń wynikających z umów cywilnoprawnych (dokonywanych na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów u.p.d.o.f.) istotne znaczenie ma okoliczność, który podmiot dokonuje wypłaty wynagrodzenia, jak również, zajmuje się techniczną stroną realizacji umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia). Inny słowy, o statusie płatnika powinien rozstrzygać "aspekt organizacyjny".
Zdaniem Strony, stosując to kryterium należy rozróżnić kwestię "bycia płatnikiem" podatku dochodowego od osób fizycznych dla podmiotów świadczących w ramach umowy zlecenia od kwestii bycia stroną tej umowy.
Prezentując tzw. organizacyjną koncepcję płatnika, Wnioskodawca zwrócił uwagę na to, że jakkolwiek stroną umowy cywilnoprawnej pozostaje zawsze Gmina, to jednak techniczna strona realizacji tej umowy, a przede wszystkim, wypłata wynagrodzenia, realizowana jest przez tę jednostkę organizacyjną Gminy ( jednostkę budżetową), której dyrektor (jako reprezentant Gminy) zawiera (w imieniu Gminy) umowę cywilnoprawną z podmiotem zewnętrznym (np. z osobą fizyczną).
Występujący z wnioskiem Wnioskodawca zwrócił przy tym uwagę, że to dyrektor takiej jednostki, a nie Gmina, określa zapotrzebowanie na takich zrealizowanie zapłaty.
Podkreślił również, że wypłata wynagrodzenia będzie dokonywana zawsze w ramach planu finansowego konkretnej jednostki organizacyjnej, z otrzymywanych środków z dotacji Gminy, przy wykorzystaniu rachunku bankowego konkretnej jednostki organizacyjnej.
Wskazał również, że nałożenie na jednostkę samorządu terytorialnego obowiązku sporządzania i przekazywania deklaracji rocznej o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT- 4R) w sytuacji posiadania po kilkadziesiąt i więcej jednostek organizacyjnych, może spowodować zator w kadrach jednostki samorządu terytorialnego.
W interpretacji indywidualnej z dnia [...] lutego 2017 r. (nr [...]), Dyrektor Izby Skarbowej w P uznał za nieprawidłowe stanowisko strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 20 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 550/17 uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną z 23 lutego 2017 r. nr 3063-ILPB1-1.4511.347.2016.1.APR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że słuszne są zarzuty skargi, wskazujące na to, że Organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący motywów uznania stanowiska Skarżącego za nieprawidłowe.
Wyrokiem z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 162/18 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę kasacyjną.
Ponownie rozpatrując wniosek Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zaskarżoną interpretacją uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
Uzasadniając swoje stanowisko przytoczył przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1387, z późn. zm.) dotyczące m. in. obowiązków płatnika. Wskazał, że pojęcie płatnika zostało zdefiniowane w art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325).
Następnie wskazał, że zgodnie art. 2 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym gmina wykonuje zadania publiczne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność. Przepis art. 2 ust. 2 tejże ustawy stanowi, że: gmina posiada osobowość prawną. W myśl natomiast art. 9 ust. 1 ww. ustawy: w celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi gminy są zaś, np. jednostki budżetowe.
Gmina, będąca osobą prawną działa w obrocie prawnym przez swe organy. Organem gminy właściwym do reprezentowania gminy w stosunkach prawnych z innymi podmiotami jest wójt (burmistrz). Jakkolwiek to wójt (personalnie) zawiera umowę cywilnoprawną z podmiotem zewnętrznym (np. osobą fizyczna), to jednak nie czyni tego w imieniu własnym, lecz czyni to w imieniu i na rzecz gminy - jako jej reprezentant.
Stosownie natomiast do art. 47 ust. 1 tej ustawy: kierownicy jednostek organizacyjnych gminy nieposiadających osobowości prawnej działają jednoosobowo na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez wójta.
Dla rozstrzygnięcia, który podmiot: Gmina, czy jej jednostka organizacyjna (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) jest płatnikiem podatku dochodowego w związku z wypłatą świadczeń wynikających z umów cywilnoprawnych istotne jest to, który z tych podmiotów jest stroną zawieranych umów.
Skoro zatem - jak wynika z opisu zdarzenia przyszłego - w przypadku umów zawieranych przez Dyrektora jednostki (MOPS), stroną umów cywilnoprawnych każdorazowo jest Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego, natomiast powyższe umowy cywilnoprawne podpisuje Dyrektor MOPS - działając na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, to płatnikiem podatku dochodowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych będzie Gmina, a nie jednostka budżetowa (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej).
Jednostki budżetowe nie zostały przez ustawę wyposażone w osobowość prawną, ale są jednostkami gminy bez osobowości prawnej. Są jedynie urzędniczym aparatem pomocniczym, wspomagającym wójta (organ gminy) w realizowaniu jego ustawowych kompetencji. Nie posiadają one więc w stosunkach prawnych z zakresu prawa cywilnego z jego kontrahentami podmiotowości prawnej, a więc nie mogą zawierać umów cywilnoprawnych (np. umów zlecenia) z podmiotami zewnętrznymi.
Jedynie na gruncie prawa pracy to jednostkom budżetowym (a nie gminie) przysługuje status pracodawcy (strony stosunku pracy). Ale dzieje się tak tylko dlatego, że takie wyraźne postanowienie zostało zawarte w przepisach dotyczących pracowników samorządowych. Taki zapis jednak wcale nie oznacza, że stroną stosunku cywilnoprawnego (np. umowy zlecenia) zawartej z osobą fizyczną jest jednostka budżetowa zamiast gminy - jednostki samorządu terytorialnego.
Skoro przepisy prawa nie przyznają jednostkom budżetowym podmiotowości prawnej (poza stosunkami pracy), to stroną umowy zlecenia zawartej z osobą fizyczną, która ma świadczyć usługi na rzecz gminnej wspólnoty samorządowej, jest gmina (będąca osobą prawną) reprezentowana w niniejszej sprawie przez Dyrektora MOPS na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, a nie ta jednostka (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) pozbawiona osobowości prawnej.
Podstawowe regulacje dotyczące umów zlecenia i o dzieło zostały zawarte w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145, z późn. zm,). Zgodnie z ich brzmieniem - przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Natomiast przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Podmioty, które zawierają umowy zlecenia i o dzieło (zleceniodawcy), stają się płatnikami podatku dochodowego. W efekcie muszą pobierać zaliczki na podatek i przekazywać je właściwym urzędom skarbowym.
Ponieważ stroną zawieranych umów cywilnoprawnych jest gmina, a nie, np. jej jednostki budżetowe. W związku z powyższym, to na gminie - jako zleceniodawcy - ciąży obowiązek wypłaty wynagrodzenia za wykonaną usługę.
W skardze na tę interpretację Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie od strony przeciwnej, na swoją rzecz, kosztów postępowania według norm przepisanych.
Formułując zarzuty skargi Strona wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą ocenę, co do zastosowania art. 41 ust. 1 u.p.d.o.f. w zw. z art. 8 O.p., polegającą na przyjęciu, że dokonując wypłaty świadczeń wynikających z umów cywilnoprawnych zawieranych na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i nie będących pracownikami skarżącego, to gmina będzie płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu zawartych umów zlecenia i o dzieło, a zatem będzie ona zobowiązana do przekazania deklaracji rocznej o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, tj. PIT-4R. W zakresie przepisów postępowania strona zarzucała naruszenie art. 14c § 2 O.p. poprzez brak przedstawienia wymaganego przez ten przepis uzasadnienia prawnego w obliczu negatywnej oceny stanowiska strony wyrażonego we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej.
W uzasadnieniu skargi skarżący powołując definicję płatnika z art. 8 O.p. oraz art. 41 u.p.d.o.f. wskazał, że mowa w nich m.in. o jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej uprawnionych do dokonywania wypłat (świadczeń). Ponownie zwracała uwagę na status prawny jednostek budżetowych oraz istotną dla sprawy instytucje wspólnej obsługi administracyjnej, finansowej i organizacyjnej i możliwość powierzania określonych zadań. Mając na uwadze ww. fakty (swoistą samodzielność i odrębność jednostek organizacyjnych) oraz art. 41 u.p.d.o.f. pojęcie jednostki organizacyjnej w kontekście płatnika należy rozumieć szeroko, co pominął organ interpretacyjny. Skarżący zestawił regulacje art. 31 i art. 41 u.p.d.o.f. wywodząc, że w ostatnim z przepisów wyróżniono obok osób prawnych także jednostki organizacyjne. Strona nie godząc się poglądem organu interpretacyjnego wskazała na fakt prowadzenia przez jednostki organizacyjne odrębnych ksiąg, co dodatkowo podkreśla ich odrębność w kontekście zakładu pracy. Dla strony istotne, w kontekście art. 41 u.p.d.o.f., jest to jaki podmiot dokonuje wypłat lub stawia do dyspozycji podatnika pieniądze. Skoro zatem jako strona umowy wypłaca świadczenia Gmina, a faktycznie skarżący to w świetle brzmienia zapisów ww. regulacji jest on płatnikiem. Wynika to z wykładni językowej mającej prymat w zakresie interpretacji przepisów prawa podatkowego. W opinii skarżącego organ interpretacyjny nie wskazał dlaczego nie zastosował tej reguły. Skarżący zawracał także uwagę na zawężającą wykładnię przepisów dokonaną przez organ interpretacyjny wspierającą się na tezie, że płatnikiem jest podmiot będący stroną umowy. Mając na uwadze brak osobowości prawnej strony wymuszone jest zawieranie umów przez Gminę, co w kontekście autonomii prawa podatkowego nie może mieć znaczenia na gruncie ww. przepisu. Strona podkreślała, że gdyby zamiarem ustawodawcy było uczynienie płatnikiem wyłącznie gmin, dokonano by centralizacji rozliczeń, tak jak w przypadku podatku VAT. Strona wskazała, że to ona bezpośrednio zleca, nadzoruje wykonywanie umów, a zatem występuje w roli podobnej do pracodawcy. Nie negując, że stroną umów jest Gmina skarżący wywodził, że to on kształtuje w istocie stosunek cywilnoprawny. Wskazał też na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wywodząc, że płatnikiem składek może być jednostka organizacyjna, co jest akceptowane przez zakład ubezpieczeń społecznych.
W zakresie prawa procesowego skarżący podnosił, że kwestionowana interpretacja nie zawiera żadnego odniesienia do akcentowanej we wniosku treści art. 41 ust. 1 u.p.d.o.f., wprowadzającego rozróżnienie na osoby prawne i ich jednostki organizacyjne.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021, poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 § 1 pkt 1 li a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.), ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać nadto trzeba, że zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Powołany przepis stanowi, że skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny, co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Ponadto odnotowania wymaga, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, w podanych na wstępie granicach, Sąd stwierdza, że nie narusza on przepisów prawa tak materialnego jak i procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Spór między stronami dotyczy ustalenia czy w opisanych we wniosku okolicznościach faktycznych skarżący będzie płatnikiem zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych z tytułu faktycznej wypłaty wynagrodzeń wynikających z umów cywilnoprawnych zawartych przez Gminę z osobami fizycznymi nie prowadzącymi działalności gospodarczej.
W opinii skarżącego będzie on pełnił tą funkcję, przekonuje o tym fakt wypłaty na rzecz zleceniobiorców wynagrodzenia z ww. umów. Taki bowiem warunek wynika z zapisów art. 41 u.p.d.o.f., który winien być wykładany zgodnie z regułami interpretacji językowej wspartej na autonomii prawa podatkowego. Poza tym przemawia za tym opisany we wniosku strony aspekt organizacyjny wyprowadzany ze statusu prawnego skarżącego wynikającego z kolei z ustawy o jednostkach samorządu terytorialnego i ustawy o finansach publicznych.
Odmienny pogląd w tej sprawie wypowiada organ interpretacyjny, także wywodząc go z brzmienia przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 41 ww. ustawy oraz regulacji kodeksu cywilnego. W opinii organu interpretacyjnego skarżący, nie będąc stroną umów cywilnoprawnych nie jest podmiotem obowiązanym do dokonania wypłaty (świadczeń) z tytułu ww. umów cywilnoprawnych, w konsekwencji nie jest uprawniony do pobierania zaliczek na podatek od ww. należności, a zatem nie jest płatnikiem. Z punktu widzenia ww. regulacji nie jest istotne kto faktycznie dokonuje wypłaty należności, ale kto jest do tego zobowiązany w opisany ustawowo sposób.
W opinii Sądu rację trzeba przyznać organowi interpretacyjnemu. Na wstępie jednak wskazać trzeba, że wykonał on zalecenia wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 20 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 550/17, dokonując ponownej analizy wniosku skarżącego i dokonując poprawnej wykładni przepisów prawa.
Punktem wyjścia w tej sprawie są powoływane przez obie strony sporu przepisy art. 8 ustawy Ordynacji podatkowej oraz art. 41 u.p.d.o.f.. Stosownie do brzmienia art. 8 O.p. płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Przepis ten definiuje pojęcie płatnika, określając jego obowiązki, co jednak istotne z punktu widzenia rozważanego zagadnienia, to zapis wskazujący na źródło ich powstania – "przepisy prawa" Wynika to wprost z powołanej regulacji. Skoro zaś ustawa wskazuje, że obowiązek płatnika nakładany jest ustawowo nie może być przedmiotem jakiejkolwiek cesji między podmiotami.
Kolejna istotna regulacja to art. 41 u.p.d.o.f. określa on płatników w odniesieniu do należności określonych w art. 13 pkt 2 i 4-9 oraz art. 18 u.p.d.o.f. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują świadczeń z tytułu działalności, o której mowa w art. 13 pkt 2 i 4-9 oraz art. 18, osobom określonym w art. 3 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 4, zaliczki na podatek dochodowy, stosując do dokonywanego świadczenia, pomniejszonego o miesięczne koszty uzyskania przychodów w wysokości określonej w art. 22 ust. 9 oraz o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b, najniższą stawkę podatkową określoną w skali, o której mowa w art. 27 ust. 1. Zaś ust. 4 ww. zapisu stanowi, że płatnicy, o których mowa w ust. 1, są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych z tytułów określonych w art. 29, art. 30 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 13-16 oraz art. 30a ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 4d, 5 oraz 10.
W tym miejscu konieczne jest wskazanie zasad wykładni prawa podatkowego. Standardy wykładni prawa podatkowego, w szczególności w zakresie pozostającym poza wpływem prawa unijnego, wskazują na pierwszeństwo wykładni językowej oraz subsydiarność pozostałych zasad wykładni prawa: systemowej i funkcjonalnej. Przy czym tak ustalona kolejność preferowania wykładni jest związana z niejednoznacznym wynikiem wykładni językowej. Przyjęte jest jednocześnie, co przypomniano m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., o sygn. II FPS 3/14 (ONSAiWSA z 205 r. Nr 3 poz. 15), że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej (por. też uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2011 r., sygn. akt II FPS 8/10; z 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPS 3/11 –zamieszczone odpowiednio w ONSAiWSA z 2011 r. nr 3, poz. 47 i z 2012 r. Nr 4, poz. 61). Zasadniczym argumentem świadczącym o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I KZP 6/07, opublikowane OSNKW 2007/5/37, Biuletyn SN 2007, nr 5, poz. 18; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1885/07; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 976/08, 2 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1319/08, 2 marca 2010r., sygn. akt II FSK 1553/08 (wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA) oraz wypowiedzi doktryny: M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i n., B. Brzeziński [w:] Prawo podatkowe. Teoria. Instytucje. Funkcjonowanie, praca zbiorowa pod red. B. Brzezińskiego, s. 422 i n.; L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83). Warto przy tym zaznaczyć, że wykładnia językowa zakreśla granice dwóch pozostałych rodzajów wykładni tj. systemowej i celowościowej. Ważne jest także to, że w przypadku, kiedy wykładnia językowa pozwala na jednoznaczne ustalenie normy prawnej na podstawie obowiązujących przepisów, niedopuszczalne jest "poprawianie" lub "korygowanie" treści aktu prawnego przez wykładnię systemową lub celowościową. Obciążenia podatkowe są kształtowane bowiem w Konstytucji RP, przez ustawodawcę, a nie przez administrację i sądy (Ryszard Mastalski, Prawo podatkowe, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, str. 124 i powołane tam orzecznictwo). Prymat wykładni językowej prawa podatkowego ma więc swoje uzasadnienie w art. 84 Konstytucji RP, wedle którego każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Skoro Konstytucja RP kładzie nacisk na ustawę jako źródło obowiązków podatkowych, to implikuje to potrzebę znajomości ustaw nakładających takie obowiązki. Konstytucja RP nie zobowiązuje natomiast do znajomości ani orzecznictwa sądowego, ani poglądów doktryny prawa, które wykształciły pozostałe dwa rodzaje wykładni prawa. (Bogumił Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr spółka z o.o., Gdańsk 2008, str. 140). Trzeba też podkreślić, że zasada pierwszeństwa wykładni językowej dopuszcza odstępstwa od wyniku jej zastosowania tylko wówczas, gdy wynik ten prowadzi albo do absurdu, albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, a zatem być usprawiedliwione racjami aksjologicznymi, np. ochroną wartości konstytucyjnych. Wszystko to prowadzi do wniosku, że wykładnia funkcjonalna i systemowa są subsydiarne względem wykładni językowej. Wykładnia systemowa służy do rozstrzygania wątpliwości, które nasuwa wykładnia językowa, a w szczególności pozwala uzasadnić wybór między różnymi możliwymi interpretacjami językowymi przepisu, zwłaszcza że normy systemu prawa są powiązane ze sobą relacjami funkcjonalnymi. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2016, sygn. akt II FPS 5/15, dostępne w ONSAiWSA z 2016 r., Nr 5, poz. 71). Natomiast wykładnia celowościowa – stanowiąca rodzaj wykładni funkcjonalnej -wiąże się z pojęciem celu, rozumianego jako pożądany rezultat obowiązywania określonych przepisów prawa. Każdy przepis prawa – w założeniu – ma realizować cele prawodawcy (B. Brzeziński, ibidem, str. 83). Stosując wykładnię celowościową, wiąże się brzmienie słów aktów prawnych z sensem i celem przepisów prawnych, przy czym granicą wykładni jest możliwy sens słów, za pomocą których prawodawca wyraża swoją wolę (R. Mastalski, ibidem, str. 135).
Aby zatem dokonać poprawnej interpretacji przepisów prawa niezbędne jest właściwe odczytanie normy w warstwie językowej i jej weryfikacja przy pomocy pozostałych reguł, przy czym żadna z dalszych zasad nie może wypaczać znaczenia językowego przepisu, z zastrzeżeniem poczynionym w opisanych już rozważaniach.
Z treści powołanych na wstępie przepisów, tj. art. 8 O.p. oraz art. 41 u.p.d.o.f. trzeba wywieść, że art. 41 ust. 1 u.p.d.o.f. nakłada na opisane w nim podmioty obowiązki płatników. Dotyczy on wyraźnie wskazanych jednostek, które nadto dokonują na rzecz osób określonych w art. 3 ust. 1 u.p.d.o.f. (podmiotów podlegających nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu) świadczeń z tytułu działalności, o której mowa w art. 13 pkt 2 i 4-9 oraz art. 18 u.p.d.o.f.
Pojęcie świadczenia nie jest definiowane w prawie podatkowym, posiłkując się językowym znaczeniem tego słowa trzeba stwierdzić, że jest to: "obowiązek wykonania lub przekazania czegoś na czyjąś rzecz"; też: "to, co jest z tytułu takich zobowiązań wykonywane lub przekazywane", zaś w prawie cywilnym jest to: "zachowanie się dłużnika przewidziane treścią zobowiązania" (Słownik Języka Polskiego PWN dostępny: sjp.pwn.pl). Mając na uwadze fakt, że omawiane przepisy (art. 41 ust. 1 w zw. z art. 13 u.p.d.o.f.) wyraźnie odwołują się do innych gałęzi prawa, w rozważanym zakresie do instytucji prawa cywilnego, znaczenia tego pojęcia należy poszukiwać na gruncie tych właśnie regulacji. I w taki właśnie sposób odczytywać znaczenie użytego tam pojęcia "świadczenia".
Świadczenie jest nierozerwalnie związane z pojęciem zobowiązania. Zgodnie z art. 353 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740; dalej: k.c.) zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (§ 1). Świadczenie może polegać na działaniu lub zaniechaniu (§ 2).
Jak wynika z opisu okoliczności faktycznych przedstawionych we wniosku skarżący wypłaca określonym podmiotom świadczenia wynikające z zawartych przez Gminę umów zlecenia i umów o dzieło. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. (art. 735 § 1 k.c.). Zaś zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Niewątpliwe zatem wypłata opisanych we wniosku należności następuje w ramach świadczeń z tytułu umów o dzieło i zlecenia. Jednakże z przedstawionego tam stanu faktycznego oraz przywołanych przez skarżącego przepisów ustawy o jednostkach samorządu terytorialnego wynika, że stroną zawieranych umów cywilnoprawnych jest Gmina, reprezentowana przez Prezydenta Miasta. W świetle powołanych przepisów to zatem na Gminie spoczywają wszelkie wynikające z przepisów prawa cywilnego obowiązki, w tym wypłaty należności (świadczenia) na rzecz drugiej strony umowy. Bezsprzecznie zatem mieści się w zakresie podmiotowym art. 41 ust. 1 u.p.d.o.f. i jest zobowiązana do wykonywania obowiązków płatnika.
Jak wskazano na wstępie rozważań obowiązki mające swoje źródło w przepisach prawa podatkowego nie mogą być cedowane na inne podmioty, stąd uprawnienia wynikające z art. 41 u.p.d.o.f. nie będą mogły być przeniesione na skarżącego czy jakikolwiek inny podmiot. Wynika to z literalnej wykładni ww. przepisu ale także z dalszych zapisów ustaw podatkowych odnoszących się do odpowiedzialności płatnika za niedochowanie ciążących na nim obowiązków (art. 26 i nast. O.p.).
Przedstawione zasady, mające umocowanie w treści analizowanych przepisów prawa, nie mogą być uchylane czy zmieniane względami pragmatycznymi, do których nawiązuje skarżący w uzasadnieniu wniosku i zarzutów skargi. Usprawnienie pracy może przebiegać poprzez powierzenie skarżącemu pewnych obowiązków czy czynności ale w granicach prawa. Zatem pewne techniczne działania mogą być cedowane przez płatnika na inne podmioty, jednakże określone ustawowo obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego nie.
Przedstawiony pogląd ma potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z 3 sierpnia 2017 r., sygn. I SA/Wr 547/17 (dostępne w: CBOSA) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na gruncie podobnych okoliczności faktycznych stwierdził, że dla ustalonego źródła przychodów, jakim jest art. 13 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., przepis art. 41 u.p.d.o.f. określa obowiązki dla podmiotów, na rzecz których została wykonana usługa, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. W zamian za tą usługę zleceniodawca dokonuje świadczenia na rzecz zleceniobiorcy. Obowiązków Gminy jako płatnika nie mogą zmienić kwestie organizacyjno-techniczne. Dokonać świadczenia może bowiem tylko strona, która do takiego świadczenia była zobowiązana, a zatem nie można przy tym pominąć podmiotów uczestniczących w tej transakcji. Zatem końcowo stwierdzić trzeba, że płatnikami podatku dochodowego stają się podmioty, które zawierają umowy – zlecenia i o dzieło. W konsekwencji zobowiązane są pobrać zaliczki na podatek i przekazywać je właściwym urzędom skarbowym.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 14c § 2 O.p. należy wskazać, że zgodnie z treścią tego przepisu w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Jak słusznie zauważył organ interpretacyjny, uzasadnienie prawne stanowiska winno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przywołaniem przepisów prawa mających zastosowanie w danej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że organ interpretacyjny przedstawił prawidłowe stanowisko, uzasadniając je w sposób wyczerpujący.
Wobec powyższego za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skargi podnoszące naruszenie art. 41 ust. 1 u.p.d.o.f. w zw. z art. art. 8 i art. 14c § 2 O.p. Tym samym Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę strony oddalił w całości.