I SA/Wr 528/19

I SA/Wr 528/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2019-12-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Maria Tkacz-Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 623/20 - Wyrok NSA z 2023-04-20
I FSK 636/20 - Wyrok NSA z 2024-03-01
I SA/Ol 429/19 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2019-12-05
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono interpretację przepisów prawa podatkowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2174
art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b)
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant: starszy specjalista Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; II. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 697 ( sześćset dziewięćdziesiąt siedem ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. G. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) jest wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej interpretacja przepisów prawa podatkowego (interpretacja indywidualna) z 15 marca 2019 r. nr [...] dotycząca zwolnienia usług doradztwa prawnego z podatku od towarów i usług.
Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że Wnioskodawca prowadzi na terenie Polski, jako zarejestrowany czynny podatnik VAT, działalność gospodarcza, której przedmiotem jest wykonywanie usług doradczych i analitycznych. Zgodnie z Polską Klasyfikacja Działalności (dalej PKD) głównym przedmiotem działalności Wnioskodawcy jest pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania (PKD 70.22.Z), dodatkowo wykonuje też usługi w zakresie pozostałej finansowej działalności usługowej, gdzie indziej nieklasyfikowanej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów (PKD 64.99.Z) pozostałej działalności wspomagającej usługi finansowe z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych (PKD 66.19.Z), usługi w zakresie działalności związanej z zarządzaniem funduszami (PKD 66.30.Z).
Wnioskodawca zamierza zawrzeć umowę, w ramach której będzie świadczył usługi na rzecz spółki (dalej: Zleceniodawca) zarządzającej alternatywną spółką inwestycyjną (dalej: ASI) w rozumieniu art. 8a ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarzadzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1355 dalej: ustawa o funduszach inwestycyjnych i ZAFI). ASI, na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, jest alternatywnym funduszem inwestycyjnym, innym niż określony w art. 3 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, tj. innym niż tworzone i funkcjonujące na podstawie ustawy specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte i fundusze inwestycyjne zamknięte. ASI jest prowadzona, zgodnie z art. 8a ust. 2 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, w formie spółki komandytowej, w której jedynym komplementariuszem jest Zleceniodawca. Zleceniodawca jest wpisany, na podstawie art. 70c ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI., do rejestru zarządzających Alternatywnymi Spółkami Inwestycyjnymi prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego i jest zewnętrznie zarządzającym ASI, w rozumieniu art. 8b ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI. Wyłącznym przedmiotem działalności ASI, na podstawie art. 8a ust. 3 ww. ustawy, jest z zastrzeżeniem wyjątków określonych w ustawie zbieranie aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną. Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy spółki przedmiotem działalności Zleceniodawcy, jako zarządzającego Alternatywną Spółką Inwestycyjną, w świetle art. 70e ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, jest wyłącznie zarządzanie Alternatywnymi Spółkami Inwestycyjnymi stanowiącymi Alternatywne Fundusze Inwestycyjne, w tym wprowadzenie tychże Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych do obrotu. Według PKD działalność Zleceniodawcy została ujęta pod nr 66.30.Z – Działalność związana z zarządzaniem funduszami.
Zleceniodawca zawarł z ASI umowę o zarządzanie, na mocy której Zleceniodawca zobowiązał się świadczyć na rzecz ASI usługi zarządzania ASI, w szczególności portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzykiem (zwane dalej łącznie Usługami). Do zadań i obowiązków Zleceniodawcy w ramach świadczonych usług należą w szczególności czynności opisane na str. 2-4 interpretacji. Wnioskodawca w ramach swojej działalności będzie świadczył na rzecz Zleceniach, jako zewnętrznie zarządzającego ASI, usługi wsparcia zarzadzania portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzyka w szczególności:
a) sporządzanie wycen przedsiębiorstw, wybranych składników majątku, projektów inwestycyjnych, znaków towarowych oraz wartości niematerialnych i prawnych;
b) tworzenie szczegółowych modeli finansowych, analiz finansowych i raportów analitycznych;
c) ocena projektów inwestycyjnych zgłaszanych do Zleceniodawcy i ASI przez pomysłodawców;
d) tworzenie dokumentów związanych z pozyskiwaniem kapitału przez grantobiorców, w szczególności emisji instrumentów udziałowych i dłużnych;
e) przygotowywanie dokumentów związanych z realizowaniem przez Zleceniodawcę umowy o dofinansowanie;
f) reprezentowanie ASI na zewnątrz, w szczególności wobec NCBR, grantobiorców, organów administracji publicznej (w szczególności Komisji Nadzoru Finansowego);
g) analizy oraz rekomendacje wszelkich uprzednio wyszukanych potencjalnych projektów inwestycyjnych;
h) analiza potencjalnych ryzyk związanych z inwestycją;
i) przygotowywanie oraz nadzorowanie procesów wykonania analiz due diligence projektów inwestycyjnych, obejmujących badanie sytuacji finansowej oraz działalności operacyjnej podmiotu stanowiącego cel inwestycyjny ASI;
j) doradztwo ASI oraz przygotowanie dla ASI rekomendacji dotyczących opracowywania propozycji strategii inwestycyjnych dotyczących lokowania aktywów ASI (w tym dotyczące zarządzania środkami pieniężnymi).
W związku ze świadczeniem usług na rzecz Zleceniodawcy Wnioskodawcy będzie przysługiwać określone w umowie wynagrodzenie.
Na gruncie tak opisanego zdarzenia przyszłego Wnioskodawca zapytał: Czy usługi wykonywane przez Wnioskodawcę na rzecz Zleceniodawcy będą zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług ?
Przedstawiając własne stanowisko w sprawie Wnioskodawca stwierdził, że wykonywane przez niego usługi będą zwolnione z podatku od towarów i usług. Powołał się na treść art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.J.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2174 ze zm. – dalej: ustawa o VAT), na mocy którego zwalania się m in. usługi zarzadzania:
a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych – w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi;
b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnymi funduszami inwestycyjnych, o których mowa w lit. a lub ich częścią.
Wskazał, że zwolnienie przedmiotowe, o którym mowa w ww. przepisie odnosi się w szczególności, w zakresie dotyczącym opisanego zdarzenia przyszłego, do usług o charakterze zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub ich częścią. Powołując przepisy art. 2 pkt 10a, art. 8a ust. 1 i ust 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, Wnioskodawca stwierdził, że zarządzający ASI zarządza alternatywną spółka inwestycyjną, w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem. Zleceniodawca jest zatem zarządzającym ASI w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, a tym samym podmiotem zarządzającym alternatywnym funduszem inwestycyjnym. W związku z tym czynność zarządzania ASI podlega zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT. Wnioskodawca posiada specjalistyczną wiedzę, która pozwala na efektywne zarzadzanie przez Zleceniodawcę portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzykiem. Zaangażowanie Wnioskodawcy w świadczenie usług na rzecz Zleceniodawcy będzie w rezultacie umożliwiać Zleceniodawcy skuteczne zarządzanie portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzykiem. Zleceniodawca, zarządzając ASI, będzie zatem nabywać/zbywać na rzecz ASI określone instrumenty finansowe. Zleceniodawca będzie zatem, w szczególności podejmować decyzje o zakupie i sprzedaż danych aktywów w portfelu inwestycyjnym oraz o podejmowaniu działań mających na celu skuteczne zarządzanie ryzykiem, w tym polegające na jego ograniczeniu lub uwzględnieniu ryzyka związanego z daną inwestycją na podstawie analiz, raportów i działań podejmowanych przez Wnioskodawcę.
Uwzględniając powyższe, zdaniem Wnioskodawcy, należy uznać, że przedmiotem usług świadczonych przez niego na rzecz Zleceniodawcy – zarządzającego alternatywną spółka inwestycyjną - będzie zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub jego częścią w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a i b ustawy o VAT. Możliwość zastosowania zwolnienia na podstawie ww. przepisu względem usługi wykonywanej przez Wnioskodawcę na rzecz Zlecającego Wnioskodawca wiąże z ustaleniem czy charakter świadczonej usługa wpisuje się w definicję "usługi zarządzania". Powołując się: na art. 135 ust. 1 lit g Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. UE.L 2006.347.1 – dalej: dyrektywa 2006/112/WE), którego implementacją jest ww. przepis ustawy o VAT, na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 Abbey National PLC, Inscape Investment Fund (publ: ZOTSiS 2006/5A/I-4027), a także na uregulowania Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 lipca 2009 r. 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (publ: Dz.U.UE.L.2009.302.32 – dalej: dyrektywa UCITS), Wnioskodawca stwierdził, że świadczone przez niego usługi na rzecz Zleceniodawcy będą stanowiły wyodrębnioną całość i będą specyficzne i konieczne do zarządzania ASI. Gdyby Zleceniodawca nie nabył tych usług od Wnioskodawcy musiałby wykonać je samodzielnie w ramach zarządzania ASI w celu dokonania należytej oceny sytuacji rynkowej i sytuacji ASI, skutkującej podjęciem decyzji o zbyciu i nabyciu określonych aktywów w ramach portfela inwestycyjnego. Zaznaczył, że fakt świadczenia tych usług przez podmiot trzeci nie powinien wpływać na możliwość zastosowania zwolnienia z VAT, powołał się na wyroki TSUE w sprawie C-169/04 oraz z 7 marca 2013 r w sprawie C-275/11 GFBK Gesellschaft fur Borsenkommunikation MBH (publ: ZOTSiS 2013/3/1/1-141) i wskazał, że istotny jest rodzaju świadczonych usług, a nie to kto te usługi świadczy. Jeśli zakres świadczonych usług przez Wnioskodawcę wchodzi w zakres zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym, możliwe jest stosowania do nich zwolnienia z VAT. Jako, że "zarządzanie" funduszami inwestycyjnymi stanowi autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, należy je definiować z uwzględnieniem prawa wspólnotowego, bez możliwości dokonywania wykładni z nim sprzecznej. Powołał też interpretacje indywidualne wydane w podobnych sprawach w których usługi takie uznano za zwolnione z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stanowisko Wnioskodawcy uznał za nieprawidłowe.
Po przywołaniu przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 i art. 8 ,art. 41 ust. 1, art. 146 a pkt 1 i art. 43 ust. 1 pkt 12 i ust. 15 ustawy o VAT organ interpretacyjny stwierdził, że wątpliwości dotyczą możliwości zastosowania zwolnienia od podatku o towarów i usług doradztwa prawnego wykonywanego przez Wnioskodawcę na rzecz Zleceniodawcy.
Dalej przywołał przepisy art. 2 pkt 10a, art. 8a ust. 1, ust. 3, art. 8b ust. 1, art. 70a ust. 1, 2, art. 70e ust. 1 i 2, art. 70g ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI i stwierdził, że usługi zarządzania w zależności od tego czy dotyczą funduszy inwestycyjnych czy alternatywnych funduszy inwestycyjnych podlegają odrębnym regulacjom prawnym na gruncie przepisów unijnych i krajowych, które odmiennie określają zakres pojęcia zarządzanie, co przenosi się na sposób ich opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Pojęcie zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być analizowane w oparciu o przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (publ. Dz.U. UE L 174/1 – dalej: dyrektywa ZAFI) oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI.
Po analizie przepisów ww. aktów, a także orzecznictwa TSUE organ interpretacyjny stwierdził, że czynności wykonywane przez Wnioskodawcę nie spełniają istotnych funkcji z zakresu zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, jakim są zarządzanie portfelami inwestycyjnymi lub zarządzanie ryzykiem. Wskazanie przez Wnioskodawcę, że czynności wykonywane przez niego w ramach usług kompleksowych świadczonych na rzecz Zleceniodawcy mogą być uznane za usługi mieszczące się w "funkcji zarządzania inwestycjami", o których mowa w załączniku II do dyrektywa UCITS), wchodzących w zakres czynności zarządzania funduszami inwestycyjnymi nie jest w tym przypadku wystarczający, bowiem w świetle dyrektywy ZAFI to zarządzanie portfelami inwestycyjnymi lub zarządzanie ryzykiem stanowią element niezbędny do uznania, że czynności wykonywane przez ZASI stanowią zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.
Ponadto usługi wymienione w pkt 2 załącznika I dyrektywy ZAFI w ramach innych funkcji, które ZASI może dodatkowo wykonywać, co przy braku pełnienia funkcji w zakresie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem, o których mowa w pkt 1 lit. a lub lit. b załącznika I dyrektywy ZAFI nie pozwala uznać tych świadczeń za zarządzanie ASI w rozumieniu dyrektywy.
Podsumowując organ interpretacyjny stwierdził, że Wnioskodawca nie będzie świadczył usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, gdyż zakres wykonywanych czynności nie będzie obejmował zarzadzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem. Dodatkowo usługi wykonywane przez Wnioskodawcę nie będą obejmowały podejmowania żadnych wiążących decyzji w imieniu czy na rzecz Zleceniodawcy. Usługi świadczone na rzecz Zleceniodawcy będą miały charakter konsultacyjny, informacyjny, gdyż będą polegały na dostarczeniu eksperckiej wiedzy w zakresie obsługi prawnej, m in. w formie tworzenia dokumentów związanych z pozyskaniem kapitału przez gantobiorców, sporządzanie wycen przedsiębiorstw, doradztwa przy reprezentacji wobec NCBR, grantobiorców oraz przed organami administracji publicznej oraz sądami. W konsekwencji usługi te nie będą objęta zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. G., wnosząc o uchylenie interpretacji indywidualnej i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:
- art. 14c § 1 w zw. z art. 121 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: O.p.) przez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uchybieniem oceny stanowiska Wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym oceny;
- art. 43 ust.1 pkt 12 lit a i b ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g dyrektywy 2006/112/WE przez jego błędną wykładnię i przyjecie, że do zastosowania zwolnienia z opodatkowania podatkiem VAT konieczne jest wykonanie przez usługodawcę czynności wymienionych w pkt 1 załącznika I do dyrektywy ZAFI;
- art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a i b ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g dyrektywy 2006/112/WE przez jego błędną wykładnię i przyjecie, że orzecznictwo TSUE wypracowane na potrzeby zdefiniowania czynności "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi" zapadłe na gruncie dyrektywy UCITS nie znajduje zastosowania przy dokonywaniu wykładni tego pojęcia na gruncie dyrektywy ZAFI, pomimo, że obie dyrektywy definiują czynności zarządzania w zbliżony sposób;
- art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a i b ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g dyrektywy 2006/112/WE w zw. z pkt 2 załącznika I dyrektywy ZAFI na skutek przyjęcia, że kompleksowe usługi wsparcia zarządzania portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzykiem, opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, nie korzystają ze zwolnienia z opodatkowania VAT, ponieważ nie wchodzą w zakres zarządzania AFI ani nie są specyficzne i istotne dla zarządzania AFI.
W uzasadnieniu wskazano, że w zaskarżonej interpretacji nie wyjaśniano dlaczego czynności wykonywane przez wnioskodawcę nie spełniają szczególnych i istotnych funkcji zarzadzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, jakimi są zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub zarządzanie ryzykiem. Ponadto w interpretacji wielokrotnie odnoszono się do usług doradztwa prawnego, błędnie przyjmując, że Wnioskodawca zamierzał na rzecz Zleceniodawcy świadczyć usługi doradztwa prawnego, podczas gdy we wniosku wskazano usługi doradztwa inwestycyjnego, a nie usługi doradztwa prawnego.
Skarżący zwraca uwagę, że art. 6 ust. 3 dyrektywy ZAFI odsyła do treści załącznika I celem ustalenia czynności zarządzania AFI, które mogą być wykonywane w ramach wewnętrznego zarządzania AFI, a nie tylko do jego pkt 1., dostrzegając, że skomplikowana działalność inwestycyjna związana z zarzadzaniem AFI wymaga wiedzy specjalistycznej z wielu dziedzin. W pkt 1. załącznik ten określa "minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać ZAFI, zarządzając AFI oraz w pkt 2. "inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI". Zdaniem Skarżącego pkt 1. załącznika odnosi się jedynie do zarządzania inwestycyjnego", a pkt 2. załącznika stanowi uzupełnienie funkcji wymienionych w pkt 1, które mogą być wykonywane przez ZAFI podczas zarządzania AFI. Dyrektywa 2006/112/WE nie ogranicza stosowania zwolnienia z VAT jedynie do "zarządzania inwestycyjnego" specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, ale odnosi się ogólnie do "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi". To zaś prowadzi do wniosku, że treść załącznika I do dyrektywy ZAFI jest niemal tożsama w zakresie definiowania czynności zarządczych z treścią załącznika II do dyrektywy UCITS. Z tych względów wg Skarżącego organ interpretacyjny dokonał nieprawidłowej wykładni pojęcia "zarzadzanie AFI", bowiem ograniczył możliwość zastosowania zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT oraz art. 135 ust. 1 lit 9 dyrektywy 2006/112/WE jedynie do tych usług, które polegają na samodzielnym wykonywaniu czynności wymienionych w pkt 1. załącznika I do dyrektywy ZAFI.
Skarżący stwierdził także, że świadczone przez niego usługi doradztwa inwestycyjnego na rzecz ZASI będą istotne i specyficzne dla zarządzania ASI (AFI) i nie wykraczają poza zakres typowych czynności jakie ZASI (ZAFI) wykonują na rzecz ASI (AFI) w ramach kompleksowej usługi zarządzania nimi. Tym samym nie zgodził się o wyrażoną w interpretacji oceną prawną, powołując się na stanowisko przedstawione w wyrokach TSUE w sprawach C-169/04 i C-275/11.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
W piśmie procesowym z dnia 30.10.2019 r. strona skarżąca, w celu wyjaśnienia wątpliwości związanych z interpretacją art. 135 ust. 1 lit .g dyrektywy 2006/112/WE i brakiem orzecznictwa TSUE na gruncie dyrektywy ZAFI wniosła o skierowanie do TSUE pytań prejudycjalnych o następującej treści:
(1) Czy art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w zakresie "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi" w odniesieniu do alternatywnych funduszy inwestycyjnych, których działalność została uregulowana w Dyrektywie ZAFI, mieszczą się jedynie te czynności, które zostały wymienione w pkt 1 załącznika I do Dyrektywy ZAFI, zaś w zakres powyższego pojęcia nie wchodzą te czynności, które zostały wymienione w pkt. 2 załącznika I, jako że jedynie te czynności, które zostały wymienione w pkt. 1 do załącznika I są specyficzne i istotne dla zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi?
(2) W razie udzielenia negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie - czy art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że jeżeli określona usługa, specyficzna i istotna dla zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym, zostanie wykonana na rzecz zarządzającego tym funduszem przez podmiot trzeci, a nie bezpośrednio przez zarządzającego tym funduszem, to okoliczność ta wyklucza możliwość zastosowania przez ten podmiot trzeci zwolnienia z opodatkowania podatkiem VAT?
(3) W razie udzielenia negatywnej odpowiedzi na pierwsze i drugie pytanie – czy usługa świadczona przez podmiot będący osobą trzecią, taka jak opisana w przedmiotowej sprawie, a związana ze świadczeniem na rzecz podmiotu zarządzającego alternatywnym funduszem inwestycyjnym usług prawnych związanych z zarządzaniem alternatywnym funduszem inwestycyjnym, jest specyficzna i istotna dla zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym i w związku z tym podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy VAT?
Na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. Sąd ww. wniosek oddalił stwierdzając, że nie dostrzega wątpliwości, na które wskazuje ww. piśmie procesowym Skarżąca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (teksy jedn. Dz. U. z 2016 r. poz.1647), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog został wymieniony w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej: P.p.s.a.). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się m. in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a.). W sprawach tych, stosownie do art. 57a P.p.s.a., sąd administracyjny związany jest zarzutami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
W ramach tak zakreślonych granic orzekania Sąd uznał, że zaskarżona interpretacja indywidualna narusza przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE w zw. z pkt. 1. i 2. załącznika I do dyrektywy ZAFI, w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.
W sprawie sporne jest czy wykonywane przez Skarżącego usługi (ogólnie określone jako wsparcie zarzadzania portfelem inwestycyjnym ASI oraz ryzykiem) na rzecz Zlecającego, tj. spółki zarządzającej alternatywną spółką inwestycyjną (ASI) są zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT.
Skarżący uważa, że usługi jakie świadczy na rzecz Zlecającego mieszczą się w pojęciu "zarzadzania" alternatywnym funduszem inwestycyjnym może zatem korzystać ze zwolnienia na podstawie art. art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT. Wskazuje na to treść załącznika I do dyrektyw ZAFI, która jest bardzo zbliżona do treści załącznika II do dyrektywy UCITS oraz jednolita linia orzecznictwa TSUE uznająca za czynności zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym, na gruncie dyrektywa UCITS, m in. usługi doradztwa inwestycyjnego.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej twierdzi natomiast, że Skarżący nie ma prawa do korzystania ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT, gdyż nie będzie świadczył usług zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Opisany we wniosku zakres wykonywanych czynności nie będzie obejmował zarzadzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem. Usługi wykonywane przez Skarżącego będą miały charakter konsultacyjny, informacyjny i nie będą obejmowały podejmowania żadnych wiążących decyzji w imieniu czy rzecz Zleceniodawcy.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT, który jest implementacją art. 135 ust. 1 lit. g dyrektywy 2006/112/WE, zwalnia się od podatku usługi zarządzania:
(a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,
(b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią.
Dla rozstrzygnięcie spornej w sprawie kwestii kluczowe znaczenie ma rozumienie pojęcia "usług zarzadzania", użyte w ww. przepisie ustawy o VAT, a także w przepisie art. 135 ust. 1 lit. g dyrektywy 2006/112/WE, który stanowi, że: "Państwa członkowskie zwalniają zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie".
Kwestia ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 370/19, Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę, podziela stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku w ww. sprawie.
Na wstępie należy stwierdzić, że w sprawie nie budzi wątpliwości stron i, że przywołany przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT stanowi implementację do polskiego porządku prawnego art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE.
Użyte w dyrektywie 2006/112/WE pojęcie zarządzania podlegającego zwolnieniu z podatku VAT, jakkolwiek w niej niezdefiniowane, stanowi pojęcie autonomiczne prawa wspólnotowego, które ma na celu uniknięcie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi w stosowaniu systemu podatku VAT i które należy sytuować w ogólnym kontekście wspólnego systemu podatku VAT. Rozumienie tego pojęcia przybliża orzecznictwo TSUE, wskazuje ono, że zarządzanie portfelem inwestycyjnym jest elementem szeroko rozumianej koncepcji usługi zarządzania funduszem inwestycyjnym.
Należy zauważyć, że w odniesieniu do AFI (alternatywnego funduszu inwestycyjnego), zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. w) dyrektywy ZAFI, "zarządzanie AFI" oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o którym mowa w pkt. 1 lit. a) lub b) załącznika I do tej dyrektywy, tj. zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub zarządzanie ryzykiem, na rzecz jednego lub większej liczby AFI. Z kolei, inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI, to administrowanie polegające m.in. na obsłudze prawnej (pkt 2 lit. a (i) załącznika I do dyrektywy ZAFI).
Pojęcie zarządzania AFI nie powinno być definiowane w oderwaniu od art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, a więc tylko w oparciu o dyrektywę ZAFI i krajową ustawę o funduszach inwestycyjnych i ZAFI. Niewątpliwie bowiem AFI należy do "specjalnych funduszy inwestycyjnych" a na kanwie zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, o jakim mowa w przywołanym przepisie dyrektywy 2006/112/WE, została wypracowana praktyka orzecznicza TSUE. Wskazać trzeba, że za takim stanowiskiem przemawia argument natury historycznej. Do 1 kwietnia 2013 r. usługa zarządzania była bowiem zdefiniowana w art. 43 ust. 8 ustawy o VAT, zgodnie z którym przez zarządzanie w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b) tej ustawy należało rozumieć: zarządzanie aktywami, dystrybucję tytułów uczestnictwa, tworzenie rejestrów uczestników i administrowanie nimi, prowadzenie rachunków rejestrów aktywów, przechowywanie aktywów. Wprowadzona od 1 kwietnia 2013 r. zmiana regulacji, jak wyjaśniono w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 805) była spowodowana koniecznością dostosowania przepisów ustawy o VAT do orzecznictwa TSUE. Jak wynika z uzasadnienia projektu "W wyroku w sprawie C-169/04 Abbey National Trybunał wskazał, że "art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy nie zawiera żadnej definicji pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Wykładnia tego przepisu powinna być dokonywana z uwzględnieniem kontekstu, w jaki się wpisuje, celów oraz układu tej dyrektywy oraz z uwzględnieniem zwłaszcza ratio legis zwolnienia, które przewiduje – pkt 59 tego wyroku".
Zatem nieobowiązujący już przepis art. 43 ust. 8 ustawy o VAT, z racji niezwykle wąskiego ujęcia zarządzania, został uchylony w celu dostosowania prawa polskiego do autonomicznej definicji zarządzania wypracowanej w orzecznictwie TSUE na gruncie przepisów dyrektywy 2006/112/WE.
Mając na uwadze powyższe, za prawidłowe należy uznać stanowisko Skarżącego, że wymienione we wniosku czynności wsparcie zarzadzanie portfelem inwestycyjnym, polegające na m in. na sporządzeniu wycen przedsiębiorstw, składników inwestycyjnych, znaków towarowych, tworzeniu modeli finansowania, analiz finansowania raportów analitycznych, analizy potencjalnego ryzyka związanego z inwestycją, także obsługi prawnej, które Skarżący będzie świadczyć na rzecz zarządzającego AFI, tj. podmiotu o jakim mowa we wniosku, wchodzą w zakres pojęcia zarządzania, zgodny z celami dyrektywy 2006/112/WE, stanowią bowiem konieczny element prawidłowego funkcjonowania funduszu, a usługi te będą niezależne, specyficzne i istotne dla działalności związanej z zarządzaniem ASI. Są zatem czynnościami, o których mowa w pkt. 1 i pkt. 2 załącznika I do dyrektywy ZAFI, zwolnionymi z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT i to bez względu na podmiot wykonujący te czynności.
Sąd nie podziela stanowiska wynikającego z interpretacji, że powyższe usługi w zakresie wsparcie zarzadzanie portfelem inwestycyjnym podlegają zwolnieniu tylko w przypadku, gdy podmiot je świadczący wykonuje ponadto czynności zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz ryzykiem. Na gruncie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych i ZAFI, zarządzać portfelem oraz ryzykiem AFI może wyłącznie ZAFI, w związku z tym niemożliwym jest wykonywanie czynności zarządzania portfelem i ryzykiem przez podmiot inny, niż ZAFI. Tym samym uprawniona jest konstatacja, że tak wąskie rozumienie pojęcia zarządzania na gruncie ustawy o VAT skutkowałoby uznaniem interpretowanego zwolnienia za podmiotowe, adresowanego tylko do podmiotów uprawnionych do zarządzania portfelem i ryzykiem alternatywnej spółki inwestycyjnej, czyli tylko ZAFI, a samo pojęcie zarządzania ograniczałoby się jedynie do zarządzania portfelem i ryzykiem ZAFI. Takie wąskie rozumienie pojęcia zarządzania pozostaje jednak w sprzeczności nie tylko z literalnym brzmieniem art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT, ale także dyrektywy 2006/112/WE. Szerokie rozumienie definicji zarządzania miało na celu zwolnienie wszelkich usług immanentnie związanych z usługami zarządzania funduszem i jego aktywami, tak by konsumenci nie byli obciążeni kwotą podatku VAT niezależnie od tego, czy usługi te świadczone są przez fundusz lub podmiot nim zarządzający, czy też przez podmiot zewnętrzny. Warunkiem jest jednak aby były to usługi specjalistyczne, nierozerwalnie związane z zarządzaniem funduszami. Zdaniem Sądu taki charakter mają wskazane we wniosku czynności wsparcie zarzadzanie portfelem inwestycyjnym, jakie Skarżący będzie świadczyć na rzecz Zleceniodawcy.
Za przyjęciem takiego szerokiego rozumienia "zarządzania" przemawia, przywołane przez Skarżącą, orzecznictwo TSUE (wyroki C-169/04, C- 275/11) wynika z niego, że okoliczność, iż usługi doradcze i informacyjne świadczone przez osobę trzecią nie wiążą się z dokonaniem zmian w sytuacji prawno-finansowej funduszu nie stoi na przeszkodzie objęciu ich pojęciem "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 13 części B lit. d) pkt 6 Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa (publ. Dz.U.UE.L.1977.145.1 – dalej: Szósta dyrektywa VAT). Ponadto, z zasady neutralności podatkowej wynika, że podmioty gospodarcze powinny mieć możliwość wyboru modelu organizacyjnego, który z czysto gospodarczego punku widzenia byłby dla nich najbardziej odpowiedni, nie narażając się na to, że przeprowadzone przez nie transakcje nie będą objęte zwolnieniem (por. wyrok TSUE w sprawie C-169/04 Abbey National).
Stanowisko Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej przedstawione w zaskarżonej interpretacji indywidualnej przeczy zatem stanowisku wyrażonemu w orzecznictwie TSUE, które zostało powołane zarówno przez Skarżącego, jak i Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (wyroki w sprawach: C-8/03, C-169/04, C-275/11). Sprzeczne jest także z przedmiotowym charakterem zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a i b ustawy o VAT. Ponadto należy wskazać, że przepis ten nie odnosi się tylko do sytuacji prawnej alternatywnych funduszy inwestycyjnych, ale także do sytuacji funduszy inwestycyjnych w ogólności, w tym także, do tych stanowiących przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu przepisów dyrektywy UCITS.
Alternatywne fundusze inwestycyjne zostały wprawdzie wyłączone na gruncie prawa polskiego z kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w rozumieniu dyrektywy UCITS, jednak nie oznacza to wyłącza zastosowania zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt. 12 lit. a i b ustawy o VAT, także wobec podmiotów świadczących usługi na rzecz alternatywnych funduszy inwestycyjnych, a zatem na rzecz podmiotów nie będących przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania. Oznacza to, że mają one znaczenie systemowe dla wszelkiego rodzaju funduszy. Wobec tego, Sąd podziela stanowisko, że ustawodawca unijny obejmuje zwolnieniem także czynności opisane w pkt. 1 i 2 załącznika I do dyrektywy ZAFI. Czynności wskazane we wniosku są nierozerwalnie związane z czynnością zarządzania portfelem inwestycyjnym i ryzykiem. Bez wycen przedsiębiorstw, składników majątku, projektów inwestycyjnych, analiz finansowych, ocen projektów inwestycyjnych, analizy potencjalnych ryzyk związanych z inwestycją, rekomendacji dotyczących opracowania propozycji strategii inwestycyjnych, tworzeniem dokumentów związanych z pozyskiwaniem kapitału, przygotowaniem dokumentów związanych z realizowaniem przez Zleceniodawcę umowy o dofinansowanie, reprezentowaniem ASI na zewnątrz wobec organów administracji publicznej itp. nie jest bowiem możliwe poprawne i skuteczne zarządzanie ASI. Wskazuje na to wypracowane w orzecznictwie TSUE autonomiczne pojęcie "zarządzania" funduszami, które poza zarządzaniem portfelem i ryzykiem obejmuje także czynności dodatkowe odpowiednio określone w załączniku II do dyrektywy UCITS oraz w pkt 2 załącznika I do dyrektywy ZAFI. TSUE, w przywołanych wyżej orzeczeniach, uznał, że owo autonomiczne pojęcie "zarządzania" może obejmować różne odrębne czynności, np. usługi w zakresie administrowania i prowadzenia rachunkowości funduszu (wyrok C-169/04), czy też usługi doradztwa inwestycyjnego (wyrok C-275/11), które będą korzystały ze zwolnienia, nawet jeżeli będą świadczone przez zarządzających będących osobami trzecimi. Jedynym warunkiem jest to, aby usługi te spełniały szczególnie istotne funkcje dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Zasada neutralności podatkowej nie stoi więc na przeszkodzie włączeniu usług doradczych, informacyjnych i prawnych do kategorii specyficznych usług objętych zakresem czynności zwolnionych, o ile są ściśle związane z zasadą działalności funduszu. Taki ścisły związek, jak wywodził Skarżący i co podziela Sąd, wystąpi w odniesieniu do czynności o jakich mowa we wniosku.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona interpretacja narusza art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE w związku z pkt. 1. i 2. załącznika I do dyrektywy ZAFI, w kontekście zarzutów skargi odnoszących się do naruszenia prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził istotnego naruszenia przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej przepisów art. 14c § 1 w związku z art. 121 § 1 O.p. Jakkolwiek Sąd nie podzielił stanowiska przedstawionego w zaskarżonej interpretacji to okoliczność ta nie jest wystarczająca do przyjęcie, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów procesowych. Zasadnie Skarżący podniósł, że w zaskarżonej interpretacji w kilku miejscach organ interpretacyjny wskazywał na świadczenie przez Skarżącego usług doradztwa prawnego, podczas gdy we wniosku przedstawiono znacznie szerszy zakres świadczonych usług na rzecz Zleceniodawcy. Analiza przedstawionej w interpretacji przez organ oceny stanowiska Skarżącego wyrażonego we wniosku nie daje podstaw do postawienie organowi interpretacyjnemu zarzutu nie objecie oceną wszystkich wymienionych we wniosku o wydanie interpretacji usług jakie zamierza na rzecz Wnioskodawcy świadczyć Skarżący.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. O kosztach postępowania orzeczono natomiast stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. W skład zasądzonych kosztów wchodzą: wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.
Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego o wydanie interpretacji indywidualnej, organ interpretacyjny będzie zobligowany do uwzględnienia oceny prawnej przedstawionej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.