I SA/Wr 525/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2004-12-30
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyosoby prawnekoszty uzyskania przychodówwierzytelnościpożyczkiświadczenia nieodpłatneaneksywsteczna moc umowypostępowanie podatkowekontrola skarbowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych, uznając, że aneksy do umów pożyczek mogły nadać im charakter odpłatny wstecznie.

Sprawa dotyczyła określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r. Organy podatkowe zakwestionowały zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z wierzytelnościami przedawnionymi oraz uznały nieoprocentowane pożyczki od udziałowców i saldo z kontrahentem zagranicznym za przychód. Spółka kwestionowała te ustalenia, przedstawiając aneksy do umów pożyczek nadające im charakter odpłatny wstecznie. Sąd uchylił decyzję Izby Skarbowej, uznając, że organy naruszyły prawo procesowe, nieprawidłowo oceniając dowody i ograniczając swobodę stron w kształtowaniu stosunków umownych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę Spółki A Sp. z o.o. na decyzję Izby Skarbowej dotyczącą określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r. Organy podatkowe zakwestionowały zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z wierzytelnościami przedawnionymi, a także uznały nieoprocentowane pożyczki od udziałowców oraz saldo z kontrahentem zagranicznym za przychód. Spółka argumentowała, że aneksy do umów pożyczek, zawarte w późniejszym terminie, nadawały im charakter odpłatny wstecznie, obejmując także okres sporny. Kwestionowała również kwalifikację salda z firmą B jako nieodpłatnego świadczenia. Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając pożyczki za nieodpłatne w 1998 r. i aneksy za sporządzone na potrzeby postępowania. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 191 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał, że strony umów mogły nadać im charakter odpłatny wstecznie poprzez aneksy, a organy podatkowe nie mogły narzucić ograniczeń w tej materii. W odniesieniu do salda z firmą B, sąd podzielił stanowisko organów, że spółka nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na potwierdzenie, iż kwota ta stanowiła zaliczkę na poczet przyszłych dostaw. Podobnie ocenił kwestię wierzytelności przedawnionych, wskazując, że spółka sama je tak zakwalifikowała i nie wykazała, że zostały zarachowane jako przychody.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Tak, strony umów mogą w sposób dla siebie dogodny uregulować wzajemne prawa i obowiązki, co może nastąpić zarówno w chwili powstania stosunku prawnego, jak i w jego trakcie, a zmiany mogą obejmować całość trwania umowy, w tym okresy wcześniejsze.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wola stron umowy jest decydująca w kształtowaniu jej charakteru, a organy podatkowe nie mogą narzucać ograniczeń w tym zakresie. Aneksy wprowadzające oprocentowanie, które odnosi się do każdego roku trwania umowy, nawet jeśli zostały sporządzone później, mogą objąć swoim skutkiem także okresy sprzed ich zawarcia, jeśli strony tak postanowiły.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.p. art. 12 § 1 pkt 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Pomocnicze

u.p.d.o.p. art. 16 § 1 pkt 20

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 15 § 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 12 § 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 12 § 6 pkt 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

o.p. art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

k.c. art. 720

Kodeks cywilny

k.c. art. 353

Kodeks cywilny

k.c. art. 508

Kodeks cywilny

Ustawa o rachunkowości

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 a i c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § 1 i 2

u.p.d.o.p. art. 12 § 4 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.p. art. 16 § 1 pkt 44

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Aneksy do umów pożyczek mogły nadać im charakter odpłatny wstecznie, obejmując okres sporny. Organy podatkowe naruszyły przepisy prawa procesowego, w szczególności art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez nieprawidłową ocenę dowodów.

Odrzucone argumenty

Kwalifikacja salda z firmą B jako nieodpłatnego świadczenia. Wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wierzytelności uznanych za przedawnione i nieściągalne.

Godne uwagi sformułowania

Wola stron umowy nie może być ograniczana przez organy podatkowe. Brak ekwiwalentności jest istotnym wyróżnikiem świadczenia nieodpłatnego. Podatnik nie może czuć się zwolnionym od współdziałania z organem podatkowym.

Skład orzekający

Ludmiła Jajkiewicz

przewodniczący

Jadwiga Danuta Mróz

członek

Katarzyna Radom

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń nieodpłatnych, wstecznej mocy umów i roli organów podatkowych w ocenie dowodów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umowami pożyczek i rozliczeniami z kontrahentami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowych kwestii podatkowych związanych z interpretacją umów i dowodów, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i ich doradców prawnych.

Czy aneksy do umów mogą zmienić ich charakter wstecz? Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o pożyczki.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 525/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Jadwiga Danuta Mróz
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Ludmiła Jajkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S.WSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie: S. WSA Jadwiga Danuta Mróz S. WSA Katarzyna Radom - sprawozdawca Protokolant: Katarzyna Motyl po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi Spółki A Sp. z o.o. w Z. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] o nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r.: I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że wymieniona w pkt I decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz Skarżącej A Sp. z o.o. kwotę 11.934 zł. (jedenaście tysięcy dziewięćset trzydzieści cztery zł.) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Inspektor Kontroli Skarbowej określił Skarżącej kwotę zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r.
Czynności kontrolne wykazały nieprawidłowości zarówno po stronie przychodu jak i kosztów uzyskania przychodów.
Powołując się na przepis art.16 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych organ podatkowy zakwestionował odniesienie w ciężar kosztów uzyskania przychodów wydatków w kwocie [...] dotyczących wierzytelności przedawnionych. Skarżąca nie wyjaśniła powodu ich przeksięgowania w ciężar kosztów oraz nie wykazała, iż były one zaksięgowane jako przychód.
Powołując się na przepis art. 15 ust. 4 ww. ustawy wyłączył Inspektor także z kosztów wartość usług transportowych świadczonych w 1997 r.
Nieprawidłowości dotyczące przychodów dotyczyły nie ujęcia w ich ciężar wartości nieodpłatnych świadczeń w związku z udzielonymi Spółce przez jej udziałowców nieoprocentowanymi pożyczkami. Analiza dokumentacji księgowej wykazała, iż Spółka zawarła kilka umów pożyczek z udziałowcami w latach 1993 i 1997 (łącznie 5 umów) z których wynikało, iż są one nieoprocentowane. Na żądanie organów dotyczące przedłożenia dokumentacji związanej z ww. umową Skarżąca przedstawiła aneksy dotyczące przedłużenia terminów spłaty pożyczki oraz porozumienie zawarte z pożyczkodawcą J. F. R. W dniu [...] Inspektor wystąpił po raz kolejny z zapytaniem o odsetki od ww. pożyczek i otrzymał odpowiedź, iż z uwagi na brak dokumentacji księgowa nie jest w stanie wypowiedzieć się na ten temat. Analiza przedłożonych dokumentów Spółki wykazała, iż na dzień [...] odsetki nie były naliczane. W związku z powyższym organ uznał, iż pożyczki zgodnie z zapisem umów były nieodpłatne i swoje stanowisko wyraził w ustaleniach z kontroli. Pismem z dnia [...]. Skarżąca złożyła zastrzeżenia do których złączyła aneksy do ww. umów pożyczek zawierające zmianę umowy i ustanawiające oprocentowanie ww. umów w kwocie 10 % odnoszące się do każdego roku trwania umowy, płatne jednorazowo w dniu spłaty pożyczki, we wszystkich przypadkach określono ją na dzień [...]. Aneksy zawarto w dniu [...]
Spółka podnosiła ponadto, iż oświadczenie księgowej, iż nie posiada innych umów i aneksów ograniczało się do umów i ich aneksów dokonanych do dnia [...] dlatego ww. aneksów nie przedłożono wcześniej.
Inspektor nie uznał ww. wyjaśnień za wiarygodne, stwierdzając iż w 1998 r. umowa nie przewidywała oprocentowania udzielonej pożyczki potraktował je jako świadczenia nieodpłatne i ustalił ich wartości wg cen rynkowych, odwołując się do stopy kredytu bankowego w którym Spółka posiadała rachunek. Powołał się przy tym Inspektor na przepis art. 12 ust. 2 oraz ust. 6 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Od grudnia 1996 r. w księgach Spółki występowało saldo w wysokości [...] związane z odbiorca zagranicznym B - K. W zastrzeżeniach do protokołu Spółka wyjaśniła, iż jest to przedpłata na poczet przyszłych dostaw jak również, że B przejęła dług wobec innych kontrahentów ukraińskich i zaliczyła go na kompensatę wierzytelności. Do wyjaśnień załączono kserokopię faksu firmy B, w którym firma ta informuje, że ww. kwota stanowi zaliczkę na poczet dostawy nie mniejszej niż [...] oraz że może być przekazana na poczet objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki. Wobec treści pisma firmy B oraz barku jakichkolwiek dowodów potwierdzających istnienie przedpłaty na poczet dostaw organ uznał, iż ww. kwota stała się wymagalna po przedłożeniu wskazanego pisma i stwierdził, iż Spółka nieodpłatnie korzystała z kwoty [...]. W związku z powyższym organ ustalił wartość nieodpłatnego świadczenia wyliczając oprocentowanie od ww. kwoty w wysokości [...] wg stawek kredytu BZ SA., w którym Spółka posiadała rachunek bankowy. Powołał się organ na przepis art. 12 ust. 2 oraz ust. 6 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W złożonym odwołaniu Spółka domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 12 ust. 1, art. 12 ust. 3 art. 12 ust. 6 pkt 4 oraz art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jak również art. 180 § 1, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podnosiła bezpodstawność uznania wierzytelności za przedawnione i wyłączenia ich z kosztów uzyskania , wskazywała, iż ww. kwoty wynikają ze sprzedaży towarów, posiadane zaś z tego tytułu wierzytelności Spółka umorzyła do czego jest władna na mocy art. 508 k.c.. W związku z powyższym w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 pkt 44 ww. ustawy. Do odwołania załączyła Spółka oświadczenia dłużników zawierające zgodę na umorzenie długu.
Odnosząc się do nieodpłatnych świadczeń z tytułu udzielenia nieoprocentowanych pożyczek Spółka wskazywała, iż fakt że umowy w 1993 i 1997 r. zawarto jako bezpłatne nie oznacza, iż nie było w tym zakresie żadnych postanowień ustnych, czego organy nie zbadały i dziś nie mogą twierdzić, że w 1998 r. umowy były nieodpłatne. Nie przesłuchano świadków ani Strony na ww. okoliczność. Nie zgadzała się także Spółka z twierdzeniem, iż ww. dowody (aneksy umów) przedłożyła na potrzeby prowadzonego postępowania, a jej celem było unikniecie opodatkowania, dla Skarżącej korzystniejsze było bowiem zapłacenie podatku z tytułu świadczeń nieodpłatnych niż zapłata oprocentowania pożyczkodawcy. Bezpodstawnie zatem organ zastosował do umów stawkę uśrednionych odsetek (oprocentowania) zamiast przyjąć stawkę wynikająca z umowy.
Nie zgodziła się także Strona z przyjętą przez organ kwalifikacją odnośnie salda z firmą B. W ocenie Spółki jest to bowiem wpłata na poczet dostawy i nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Nietrafnie także zastosowano dla ww. świadczeń stopę procentową BZ SA.
Izba Skarbowa po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko Inspektora co do nieodpłatnych świadczeń, stwierdzając, iż w 1998 r. pożyczki były nieodpłatne, dopiero od dnia sporządzenia aneksu tj. [...] mają charakter odpłatny a zatem istniała podatna do ustalenia przychodu w trybie art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Potwierdziła także Izba Skarbowa, iż sporne aneksy zostały sporządzone na potrzeby prowadzonego postępowania jakkolwiek wobec przyjęcia nieodpłatnych świadczeń w 1998 r. nie ma to w niniejszej sprawie znaczenia.
Podzieliła organ odwoławczy także ustalenia Inspektora w zakresie nieodpłatnych świadczeń związanych z rozrachunkami dotyczącymi kontrahenta zagranicznego tj. firmy B. Na koncie Spółki od grudnia 1996 r. widniało saldo po stronie Ma, których to kwot pomimo wezwań Spółka nie wyjaśniła, nie udokumentowała także, iż jest to zaliczka na poczet przyszłych transakcji.
Odnosząc się do nie uznania za koszt wierzytelności opisanych przez Spółkę jako przedawnione, nieściągalne Izba wskazała, iż Skarżąca sama tak je oznaczyła stosując ww. pojęcia zamiennie, nie przedłożyła jednak żadnych dowodów na tę okoliczność. Odnosząc się natomiast do powołanych w odwołaniu zarzutów naruszenia art. 16 ust.1 pkt 44 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych Izba Skarbowa wskazała, iż nie przedłożono
dowodów, na okoliczności czy owe wierzytelności były zarachowane do przychodów, w związku z czym nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodu. Nie podzieliła Izba Skarbowa także zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania podatkowego wskazując, iż jeśli Strona powołuje się na pewne fakty winna je udokumentować. Obowiązek posiadania dokumentów księgowych wynika z ustawy o rachunkowości jak i Ordynacji podatkowej.
W złożonej skardze Strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc zarzuty tożsame z formułowanymi już w odwołaniu. W uzasadnieniu wskazywała, iż w świetle przedłożonych aneksów nie ma podstaw do twierdzenia, iż w 1998 r. pożyczki były nieoprocentowane. Aneks stanowił realizacje uzgodnień ustnych zawartych w 1998 r. co do zmiany charakteru wcześniej zawartych i nie wygasłych umów na odpłatne w całej ich rozciągłości tzn. od dnia ich zawarcia, a więc także w spornym okresie. Świadczą o tym przedłożone oświadczenia pożyczkodawców, w ocenie Spółki opinia prawna uzyskana w sprawie w 2000 r. dotyczyła możliwości zaliczenia w koszty odsetek od ww. umowy i nie wpłynęła na zmianę stanowiska Spółki w zakresie odpłatności umów, bo to wynikało z wcześniejszych ustaleń. Niezrozumiałe są także stwierdzenia, iż aneksy sporządzono na potrzeby prowadzonego postępowania. Podważyła także Strona stanowisko organów podatkowych odnoszące się do rozliczenia salda B, wskazując, iż sporna kwota była przeznaczona na poczet przyszłych dostaw a stan salda obie strony potwierdziły, na dowód czego przedłożono pismo (faks) firmy B. Zarzuciła także Spółka, iż nie przeprowadził także organ żadnych czynności kontrolnych wnioskowanych przez Stronę.
Zakwestionowała Spółka także wyłącznie z kosztów kwot wierzytelności uznanych za przedawnione wskazująca bezpodstawność twierdzeń iż nie przedłożyła dowodów na okoliczność uznania spornych kwot jako przychodu, powołała się na swoje wcześniejsze twierdzenia, iż ww. kwoty pochodzą ze sprzedaży. Pomimo poinformowania o fakcie kradzieży komputera zwierającego ewidencje księgową organy nie wystąpiły o okazanie faktur dokumentujących ww. zdarzenie. Strona wskazywała jakich faktur dotyczą sporne należności, lecz organy żądały odtworzenia sald, wielość kontraktów sprawiła, iż niemożliwym stało się odnalezienie jednej faktury.
W odpowiedzi na skargę izba wnosiła o jej oddalenie powołując się na stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w art. 97 § 1 stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powyżej wskazanych kompetencji należy stwierdzić, iż narusza ona przepisy prawa procesowego, i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei skutkować musi jej uchyleniem.
Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy kilku kwestii, najbardziej znacząca z punktu widzenia obciążeń fiskalnych jest dokonana przez organy podatkowe ocena umów pożyczek zawartych pomiędzy Skarżącą a jej udziałowcami w kontekście regulacji zawartych w art. 12 ust. 1 pt 2 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz.U. z 1993 r. Nr 106, poz. 482 ze zm.).
W istocie rozważania w tym zakresie należy rozpocząć od analizy instytucji świadczeń nieodpłatnych, bowiem zrozumienie i wyjaśnienie tego pojęcia pozwoli na prawidłową ocenę legalności podjętych przez organy podatkowe działań. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przychodami jest m. in. wartość otrzymanych nieodpłatnych świadczeń oraz przychodów w naturze.
Przywołany przepis nie zawiera definicji świadczenia nieodpłatnego, jednakże bogaty dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa pozwala na zbudowanie pewnej wykładni tego pojęcia. W ocenie Sądu ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 k.c.), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2002 r. sygn. akt III RN 106/01, niepubl., a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt III RN 31/99, OSNAPiUS 2000, nr 13, poz. 496).
Jak z powyższego wynika istotnym wyróżnikiem jest zatem brak ekwiwalentności danego świadczenia.
W umowie pożyczki, będącej przedmiotem oceny przez organy podatkowe, określonej w art. 720 i n. Kodeksu cywilnego dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samo ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Pożyczka jest umową dwustronnie zobowiązującą, gdyż zobowiązuje obie strony. Wykonanie świadczenia dającego pożyczkę polega na przeniesieniu na własność biorącego przedmiotu pożyczki. Pożyczka może być udzielona jednak nieodpłatnie albo odpłatnie. Udzielenie pożyczki pieniężnej nieoprocentowanej jest zatem w świetle powyżej wskazanych rozważań świadczeniem nieodpłatnym, sprowadzającym się do korzystania z cudzego kapitału bez konieczności ponoszenia ze swej strony jakichkolwiek ciężarów.
W tym kontekście należy rozważyć czy zawarte przez Spółkę i jej udziałowców umowy pożyczki były odpłatne czy też stanowiły, jak to przyjął organ świadczenia nieodpłatne. Decydujące znaczenie dla wskazanej kwestii ma ocena aneksów z dnia [...] przedłożonych w toku postępowania organom podatkowym. Izba Skarbowa uznała, iż ww. umowy skutek prawny mogą wywoływać dopiero od daty ich sporządzenia, a zatem pożyczki przekazane Spółkę w badanym okresie rozliczeniowym były nieodpłatne.
Na wstępie stwierdzić należy, iż dokonana przez organy podatkowe ocena umów jako dowodów jest niekonsekwentna z jednej bowiem strony organ odwoławczy uznaje za pozbawiony znaczenia fakt kiedy sporne aneksy zostały przedłożone, z drugiej zaś strony wskazuje, iż Strona powołała się na nie dopiero po przedstawieniu jej zarzutów kontroli oraz podnosi, iż wszystkie aneksy zostały sporządzone w jednakowy sposób. Wobec jednak faktu, iż Izba Skarbowa oceniła pod względem merytorycznym sporne aneksy przyjąć należy, iż uznała je za dowód w sprawie i poddała ocenie, która jednak w ocenie Sądu wykracza poza ramy przewidzianej w art. 191 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze z.). Należy bowiem wskazać, iż kwalifikacja danego stosunku prawnego uzależniona jest w dużej mierze od tego jak go ukształtują strony, bowiem tak jak w rozpatrywanym stanie faktycznym umowa pożyczki może być odpłatna lub pod tytułem darmym. Strony umów mogą w sposób dla siebie dogodny (jakkolwiek ograniczony pewnymi regułami ustawowymi) uregulować wzajemne praw i obowiązki, co może nastąpić zarówno w chwili powstania danego stosunku prawnego jak i jego trwania. Od woli stron także zależy czy zmiany wzajemnie ustalonych relacji będą odnosiły się tylko do zdarzeń przyszłych czy też obejmowały całość trwania umowy. W tym zakresie woli stron umowy organ podatkowy nie może narzucić jakichkolwiek ograniczeń, a jego rola sprowadza się tylko i wyłącznie do oceny takich zachowań z punktu widzenia skutków podatkowych jakie one mogą wywołać.
W świetle brzmienia spornych aneksów do umów pożyczek nie może być wątpliwości, iż strony wprowadziły odpłatność z tytułu zawartych umów wprowadzając oprocentowanie "odnoszące się do każdego roku trwania umowy, płatne jednorazowo upływem terminu spłaty pożyczki tj. dnia [...]". Tym samym odpłatnością objęto także okresy sprzed daty sporządzenia aneksu, co jak wskazano strony mogły uczynić. Tym samym umowy pożyczki utraciły charakter nieodpłatnych. Stanowisko organów podatkowych co działania ww. regulacji umownej jedynie "ex nunc" można byłoby zaakceptować gdyby strony wprowadziły oprocentowanie umów pożyczek nie zastrzegając, iż dotyczy to również wcześniejszych lat trwania umowy. Obecnie zatem umowy mają charakter odpłatny i za cały okres trwania umowy Skarżąca obligowana jest dokonać zapłaty oprocentowania we wskazanym przez strony terminie.
W postępowaniu podatkowym odmiennie niż w innych procedurach nie funkcjonuje instytucja prekluzji dowodów, co powoduje, iż organ podatkowy obowiązany jest uwzględnić dowód,
który może pojawić się na każdym etapie prowadzonego postępowania. Oczywiście fakt okazania istotnych dla sprawy dowodów już po przedstawieniu konkretnych zarzutów może budzić wątpliwości co do ich wiarygodności. Ta okoliczność musi być jednak przedmiotem szczegółowych wyjaśnień popartych dowodami, które winny być przeprowadzone przez organ prowadzący postepownia. W rozpatrywanej sprawie, jak to wskazano na wstępie organ podatkowy II instancji uznał jednak, iż bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt czy aneksy sporządzono na potrzeby prowadzonego postepownia.
Naruszanie art. 191 ordynacji podatkowej polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów legło u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji. W zakresie pozostałych kwestii będących istotą sporu Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych zawarte w zaskarżonej decyzji.
W świetle powyżej poczynionych uwag odnoszących się definicji świadczenia niepłatnego nie może budzić wątpliwości ocena dokonana przez organy podatkowe w zakresie rozliczeń z firmą B. Skarżąca nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów na poparcie twierdzeń, iż wskazana kwota została przekazana na poczet przyszłych zamówień. Z przedłożonego dowodu (pismo firmy B z dnia [...]) wynikało, iż kwota nierozliczonego salda stanowi zaliczkę na poczet przyszłych dostaw oraz że może być przekazana na objęcie udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, co wskazuje na pozostawienie jej do dyspozycji Skarżącej.
Podkreślenia wymaga, iż organy podatkowe wielokrotnie zwracały się do Skarżącej o przedstawienie dowodów pozwalających na przyporządkowanie spornej kwoty określonym zjawiskom gospodarczym, bezskutecznie. Przedłożone przez Skarżącą pismo takiego wymogu nie spełnia, nie określa bowiem kiedy i na podstawie jakich porozumień miałyby nastąpić ewentualne dostawy, nie wykazano także, iż w dalszych okresach rozliczeniowych takie dostawy nastąpiły. Treść przedłożonego dokumentu pozostawia także pewną alternatywę co do możliwości rozporządzania przekazana kwotą, nie można zatem mówić o dostawach na poczet konkretnych zamówień.
Zgodnie z treścią art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych do przychodów nie zalicza się pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych, a także
otrzymanych lub zwróconych pożyczek (kredytów), z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek (kredytów). Powyższy przepis zawiera katalog zwolnień określając także ich przedmiot. Jako wyjątek od zasady opodatkowania winien być interpretowany ściśle. Istnienie związku pomiędzy konkretną kwotą a dokonana dostawą winno wynikać z dokumentacji księgowej podatnika, jeśli tak nie jest to winien on wskazać na poczet jakich konkretnie dostaw została ona zrealizowana. Należy podkreślić, iż analizowanej sprawie ww. kwota pozostaje w Spółce od 1996 r., zaś kontrola została przeprowadzona w roku 2002, jedynym dowodem przedłożonym przez Skarżącą jest wskazane powyżej pismo z dnia [...], z którego jak wskazano, nie wynika na poczet jakich dostaw, w oparciu o jakie kontrakty pozostała ona u Skarżącej i co istotniejsze w piśmie powyższym wskazano możliwość zadysponowania ww. kwotą w jeszcze inny sposób, w związku z powyższym ocena dokonana przez organy podatkowe nie może budzić wątpliwości.
W świetle działań podjętych przez organy podatkowe obu instancji nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 180 i art. 187 Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie dokumentacja podatnika nie zawierała, pomimo iż powinna, istotnych dla oceny opisywanej okoliczności dowodów, których pomimo wezwań nie dostarczył sam podatnik, zgodnie zasadami wypracowanymi przez orzecznictwo sądów administracyjnych ".Faktem jest, iż zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej, a do dnia 31 grudnia 1997 r. - art. 77 § 1 kpa, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwiania sprawy. Jednakże nie można nakładać na organy podatkowe nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów potwierdzających związek przyczynowy pomiędzy wydatkami a uzyskanym przychodem, jeżeli argumentów tych nie dostarczył sam podatnik. "(wyrok NSA z 1.06.1999 r. III SA 5688/98 LEX 38711). "Podatnik nie może czuć się zwolnionym od współdziałania z organem podatkowym w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza jeśli nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. "(wyrok NSA z dnia 22.05.2000 r. r. I SA/Lu 249/99 LEX 45373).
Podziela Sąd także dokonaną przez organy ocenę wydatków w kwocie [...] odpisanych przez Spółkę jako przedawnione. Podkreślić należy, iż ww. kwoty zostały przez samą Skarżącą odpisane jako przedawnione i nieściągalne, tak zatem potraktował ww.
należności organ podatkowy I instancji, w toku postępowania Skarżąca wskazywała, iż ww. należności zostały za zgodą dłużników umorzone, jednakże nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, iż zostały one uprzednio zarachowane jako przychody należne, a tylko taka kwalifikacja pozwala na uznanie ich za koszt uzyskania przychodów.
Skarżąca sama w dokumentach księgowych opisała ww. kwoty jako przedawnione i na tych zapisach miał obowiązek opierać się organ podatkowy, jeśli zatem wbrew ww. zapisom Skarżąca umorzyła ww. należności i jako takie odpisała w koszty obowiązana jest fakt ten wykazać, jak również wskazać przesłanki umożliwiające odniesienie ich w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Poczynione przez Skarżącą zapisy były nierzetelne, wg. oświadczeń samej Skarżącej, jeśli zatem wskazuje, iż istocie zdarzenia przebiegały inaczej niż to zapisano w księgach winna wskazać dowody uzasadniające powyższą okoliczność, czego jednak nie uczyniła.
Organy podatkowe obu instancji wielokrotnie wzywały Stronę do przedłożenia dowodów obalających zapisy dokonane w księdze, wyznaczając i wielokrotnie odraczając ustalenie terminy, nie można zatem zarzucić im w tym zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego.
Wskazane na wstępie naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ) oraz art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 powołanej wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI