I SA/Wr 517/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2004-03-24
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowy od osób fizycznychzaliczki na podatekodpowiedzialność płatnikaumowa cywilnoprawnasamochód służbowyzwolnienie podatkowekoszty uzyskania przychodupełnomocnictwosam z sobąkodeks cywilny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej dotyczącą odpowiedzialności podatkowej płatnika za niepobrane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, uznając umowę o używanie prywatnego samochodu przez członka zarządu za ważną.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej Spółki A jako płatnika za niepobrane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłat dla W.C.(1), wiceprezesa spółki. Organy podatkowe zakwestionowały umowę o używanie prywatnego samochodu przez W.C.(1) do celów służbowych, uznając ją za nieważną z powodu zawarcia jej przez pełnomocnika "sam z sobą". Sąd uchylił decyzję Izby Skarbowej, uznając umowę za ważną i skuteczną, co oznaczało, że wypłacone kwoty korzystały ze zwolnienia podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpatrywał skargę Spółki A na decyzję Izby Skarbowej dotyczącą odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu niepobranych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. Organy podatkowe uznały, że wypłaty dla W.C.(1), wiceprezesa spółki, z tytułu używania prywatnego samochodu do celów służbowych, nie korzystały ze zwolnienia podatkowego, ponieważ umowa cywilnoprawna zawarta w tej sprawie była nieważna. Sąd uznał jednak, że umowa ta, mimo że zawarta przez pełnomocnika (W.C.(1)) z samym sobą, była ważna. Sąd powołał się na uchwały zgromadzenia wspólników, które upoważniały do zawierania takich umów, oraz na fakt, że umowa o pracę z W.C.(1) również nie została zakwestionowana. W związku z tym, Sąd uznał, że wypłacone kwoty powinny korzystać ze zwolnienia podatkowego, a zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Sąd uchylił decyzję Izby Skarbowej w części dotyczącej odpowiedzialności płatnika za niepobrane zaliczki, jednocześnie utrzymując w mocy rozstrzygnięcie dotyczące pobranych, a nie wpłaconych zaliczek za okres styczeń-marzec 1998 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, umowa jest ważna, a wypłacone kwoty korzystają ze zwolnienia podatkowego, pod warunkiem, że nie narusza interesów mocodawcy, co w tym przypadku zostało wykazane.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uchwały wspólników upoważniały do zawierania takich umów, a brak zakwestionowania umowy o pracę z W.C.(1) oraz potwierdzenie umowy przez zgromadzenie wspólników świadczyły o zgodzie mocodawcy i braku naruszenia jego interesów. W związku z tym, umowa była ważna, a wypłaty korzystały ze zwolnienia podatkowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 1 pkt. 16

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Zwolnienie diet i innych należności za czas podróży służbowej do wysokości określonej w odrębnych przepisach lub przepisach wydanych przez właściwego ministra. W tym przypadku dotyczyło zwrotu kosztów używania prywatnego samochodu do celów służbowych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.

Pomocnicze

k.c. art. 58

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.

k.c. art. 108

Kodeks cywilny

Zakaz zawierania przez pełnomocnika skutecznych umów cywilnoprawnych z samym sobą, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa lub treść czynności wyłącza możliwość naruszenia interesów mocodawcy.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Zasada dochodzenia prawdy obiektywnej.

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

O.p. art. 210 § § 1

Ordynacja podatkowa

Wymogi formalne decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 206

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

k.h. art. 203

Kodeks handlowy

u.p.d.o.p.

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa o używanie prywatnego samochodu do celów służbowych, zawarta przez pełnomocnika spółki z samym sobą, jest ważna, ponieważ wynikała z uchwał wspólników i nie naruszała interesów spółki. Wypłacone kwoty z tytułu używania prywatnego samochodu do celów służbowych korzystają ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 u.p.d.o.f. Organy podatkowe nie uwzględniły wszystkich istotnych dowodów i przepisów, w tym oświadczeń pracownika o używaniu samochodu przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 26 marca 1998 r.

Odrzucone argumenty

Umowa cywilnoprawna zawarta przez pełnomocnika spółki z samym sobą jest nieważna z powodu naruszenia art. 108 k.c. Wypłacone kwoty nie korzystają ze zwolnienia podatkowego, ponieważ umowa jest nieważna. Wypłaty powinny być kwalifikowane jako przychody z działalności wykonywanej osobiście, opodatkowane stawką 20%.

Godne uwagi sformułowania

pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy czynność prawna jest nieważna, nie wywołuje skutków prawnych m.in. na gruncie prawa podatkowego możliwe jest przyjęcie w niniejszej sprawie domniemania, że pełnomocnik Spółki pan W.C.(1) zawierając z samym sobą umowę z dnia 1 kwietnia 1998 r. działał zgodnie z wola mocodawcy.

Skład orzekający

Joanna Kuczyńska

przewodniczący

Grzegorz Gocki

członek

Marzena Łozowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawierania umów przez pełnomocników \"sam z sobą\", zwolnień podatkowych z tytułu używania prywatnych samochodów do celów służbowych oraz oceny ważności umów cywilnoprawnych na gruncie prawa podatkowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów obowiązujących w 1998 roku. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy i okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy klasycznego problemu "sam z sobą" w prawie cywilnym i podatkowym, z praktycznymi implikacjami dla spółek i ich zarządów. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ukształtowanie umów i pełnomocnictw.

Czy umowa "sam z sobą" może być ważna? Sąd administracyjny rozstrzyga spór o podatek.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 517/02 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Grzegorz Gocki
Joanna Kuczyńska /przewodniczący/
Marzena Łozowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy Marzena Łozowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi A Spółka z o.o. w O. na decyzję Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okres od I - XII 1998 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej kwotę 1.426 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta dwadzieścia sześć) tytułem kosztów postępowania przed Sądem.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Inspektor Kontroli Skarbowej orzekł o odpowiedzialności podatkowej płatnika Sp. z o.o. A za:
- nie pobranie i nie wpłacenie do właściwego urzędu skarbowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie 8380,00 zł. od wypłat dokonanych W.C.(1), udziałowcowi i wiceprezesowi spółki, z tytułu działalności wykonywanej osobiście w łącznej kwocie 7635,60 zł. oraz określił zaległość podatkową z tego tytułu w kwocie 7635,60 zł. wraz z odsetkami za zwłokę,
- pobranie a nie wpłacenie do właściwego urzędu skarbowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do marca 1998 r. od wypłat należności osobom nie będącym pracownikami płatnika oraz rolnikom świadczącym usługi zrywki i wywozu drewna w łącznej kwocie 2349,50 zł., oraz określił zaległość podatkową z tego tytułu w kwocie 2937,10 zł. wraz z odsetkami za zwłokę.
Inspektor UKS zakwestionował skuteczność na gruncie prawa podatkowego umowy o pracę zawartej między Sp. z o.o. A a W.C.(1), wskazując na naruszenie art. 203 kh, art. 58 Kc. Skutkiem czego stwierdzono, iż wypłaty powyższe winny zostać zakwalifikowane jako przychody z działalności wykonywanej osobiście ze źródła o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt. 2 ustawy, nie natomiast ze stosunku pracy jak przyjęła Spółka. Nadto zakwestionowano skuteczność prawną na gruncie prawa podatkowego umowy używania prywatnego samochodu dla celów zakładu pracy oraz dowodów potwierdzających koszty podróży dowodząc, iż pan W.C.(1) zawarł powyższe umowy sam z sobą, bowiem występował równocześnie jako osoba która je wydała oraz jako osoba, która potwierdzała pobyt służbowy. Skutkiem czego, zdaniem Inspektora Sp. z o.o. A jako płatnik obowiązana była w 1998 r. obliczać, pobierać i wpłacać do właściwego urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłat dokonywanych p. C.(1) w wysokości 20% należności. tj. na podst. art. 41 i 42 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Na powyższą decyzję wniesiono odwołanie, dotyczące określenia przez inspektora UKS zaległości podatkowej z tytułu wynagrodzeń wypłaconych panu C. W.(1) z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie 7635,60 zł. oraz odsetek za zwłokę w kwocie 8504,90 zł.
Zdaniem odwołującego kontrolujący niesłusznie zakwalifikował wypłaty dokonane w ciągu 1998 r. W.C.(1) w łącznej kwocie 34600,79 zł. z tytułu:
- zwrotu kosztów za podróże służbowe w kwocie 29455,60 zł.
- zwrotu kosztów - ryczałt w jazdach lokalnych w kwocie 1620,61 zł.
- składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 3524,58 zł.
jako wydatki poniesione na rzecz udziałowca Spółki stanowiące dochody o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym w wysokości 20% bez pomniejszenia o koszty uzyskania przychodu. Zdaniem odwołującej się Spółki wydatki powyższe stanowią koszt uzyskania Spółki, a umowy cywilno-prawne, na podstawie których dokonano rozliczeń wyżej wymienionych kosztów są zgodne z umową spółki, uchwałami Zgromadzenia wspólników, przepisami kodeksu handlowego i kodeksu cywilnego.
Wskazano, iż szczegółowe omówienie ww. wpłat dokonanych na rzecz członka zarządu ma miejsce w odwołaniu od decyzji określającą zaległość w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r.
Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Izba Skarbowa w Opolu uchyliła zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekła:
- o odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu nie pobranych i nie wpłaconych do właściwego urzędu skarbowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 7047,28 zł. w miejsce 8380,00 zł., od wypłat dokonanych panu W.C.(1) za miesiące od stycznia do grudnia 1998 r.
- określiła zaległość podatkową z powyższego tytułu w kwocie 7047,28 zł. w miejsce 7635,60 zł. wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji przez organ I instancji w wysokości 7758,60 zł.
- w części orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika w łącznej kwocie 2349,50 zł. z tytułu pobranych a nie wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do marca 1998 r. określiła zaległość z powyższego tytułu w kwocie 2324 zł. wraz z odsetkami w wysokości 3085,10 zł.
Izba Skarbowa stwierdziła, iż zawarcie umowy o pracę z W.C.(1) nastąpiło, wbrew twierdzeniom zaskarżonej decyzji - z uwzględniem regulacji art. 203 kodeksu handlowego. W związku z tym stwierdzono, iż obliczenie i pobór przez płatnika podatku od wypłat wynagrodzeń ze stosunku pracy W.C.(1) w kwocie 7320 zł. nastąpił zgodnie z obowiązującymi przepisami, natomiast opłacone składki w kwocie 3524,58 zł. nie podlegają włączeniu do podstawy opodatkowania w myśl art. 26 ust. 1 pkt. 2 ustawy. Diety wypłacone w kwocie 1722,64 zł. korzystają ze zwolnienia z podatku (art. 21 ust. 1 pkt. 16 ustawy).
Sp. z o.o. A wypłaciła p. C.(1) w 1998 r. kwotę łącznie 29353,57 zł. (ryczałt + zwrot kosztów podróży) w związku z używaniem przez niego prywatnego samochodu do celów służbowych. Podstawą tych wypłat była umowa z dnia 1 kwietnia 1998 r. w której pracodawca Sp. z o.o. reprezentowana przez W.C.(1) wyraża zgodę na używanie przez pracownika także W.C.(1) prywatnego samochodu dla celów służbowych w jazdach lokalnych i zamiejscowych. Wypłaty kwot następowały po przedłożeniu ewidencji przebiegu pojazdu oraz polecenia wyjazdu służbowego za poszczególne miesiące 1998 r. Izba Skarbowa w decyzji stwierdza, iż W.C.(1) występuje na ww. dowodach dwustronnie tj. jako osoba, której polecenie wyjazdu wydano, i jednocześnie jako osobą która polecenie wydała .To samo dotyczy umowy z dnia 1 kwietnia 1998 r. Z jednej strony pan W.C.(1) reprezentuje Spółkę, z drugiej - pracownika.
Zgromadzenie wspólników spółki z o.o. uchwałą nr 2 z dnia 30 marca 1993 r. upoważniło W.C.(1) do zawierania umów w imieniu spółki z członkami zarządu.
Jednakże organ odwoławczy wskazuje na ograniczenia w swobodzie kształtowania takich umów. Pełnomocnik nie może być druga stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy.
Izba uznała, iż z treści uchwały wspólników nie wynika, aby pełnomocnik spółki został upoważniony do zawarcia umowy z W.C.(1). Nadto uważa, iż treść umowy o używanie samochodu prywatnego nie wyklucza możliwości naruszenia interesów mocodawcy. W związku z powyższym uznano, iż ww. czynności są obarczone wadą o której mowa w art. 58 kodeksu cywilnego (czynność prawna jest nieważna, nie wywołuje skutków prawnych m.in. na gruncie prawa podatkowego). To powoduje, iż wypłacona przez Spółkę kwota 29363,57 zł. z tytułu używania prywatnego samochodu dla celów służbowych nie korzysta skutecznie ze zwolnienia o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dlatego Spółka jako płatnik obowiązana była obliczyć i pobrać od tych wypłat jako dokonywanych w poszczególnych miesiącach 1998 r. w związku ze stosunkiem pracy zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Obowiązku tego Spółka nie dopełniła.
Izba Skarbowa w Opolu uchyliła w części decyzję organu pierwszej instancji, a dotyczącej zakwalifikowania całości przychodów W.C.(1) jako pochodzących z działalności wykonywanej osobiście i opodatkowanej w sposób przewidziany dla tego rodzaju dochodów - według stawki 20%. Stwierdzono także, że ustalenia w powyższym zakresie, co do faktów są zgodne z wydanym Sp. z o. o rozstrzygnięciem tut. Organu w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych - decyzja Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28.09.2001 r. nr [...].
W związku z powyższym Spółka wypłaciła w 1998 r. panu W.C.(1) kwotę łącznie 36.673,57 zł., które stanowiły przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W tym stanie rzeczy uwzględniając przysługujące podatnikowi odliczenia z tytułu kosztów uzyskania przychodu, a także dokonane przez płatnika wpłaty podatku za 1998 r. od wypłat ze stosunku pracy p. W.C.(1) w łącznej kwocie 910,80 zł. orzeczono o odpowiedzialności podatkowej płatnika za nie pobranie i nie wpłacenie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od dokonanych wypłat w kwocie 7.047,28 zł., określono zaległość podatkową z tego tytułu oraz odsetki za zwłokę obliczonymi na dzień wydania decyzji przez organ I instancji.
W pozostałej części orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrane a nie wpłacone do właściwego urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do marca 1998 r. w łącznej kwocie 2.349,50 zł. z tytułu wypłat należności nie przekraczających 93 zł. osobom nie będącym pracownikami płatnika podzielono podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie organu I instancji. Jednakże mając na uwadze przepisy art. 27 i 30 ustawy Ordynacja podatkowa - uchylono decyzję w tej części, określając zaległość podatkową Spółki z omawianego tytułu - w wysokości 2.324 zł. wraz z odsetkami za zwłokę.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekazanej w związku z reorganizacją sądownictwa administracyjnego, właściwemu do jej rozpoznania po dniu 1.01.2004 r. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasadzenie kosztów procesu.
W uzasadnieniu podniesiono, iż uchwała nr 2 Zgromadzenia Wspólników z dnia 30.03.1993 r. upoważniała pana W.C.(1) do zawierania umów w warunkach "sam z sobą" i takie działanie nie naruszało interesów mocodawcy, zgodnie z art. 108 kc. Zarzucono organowi podatkowemu pominięcie art. 103 kc polegającego na nie uwzględnieniu faktu, iż jeżeli pełnomocnik przekroczy zakres swojego pełnomocnictwa, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w imieniu której umowa została zawarta. Wskazano na istnienie takiego potwierdzenia, przekazanego do NSA jako załącznik do innej skargi w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych (sygn. akt I SA/Wr 3726/01).
Równocześnie stwierdzono, iż skuteczność przedmiotowej umowy nie została zakwestionowana w toku kontroli skarbowej obejmującej 1994 r., co wobec tożsamości stanu faktycznego i prawnego sprawy, narusza zasadę państwa prawnego.
Podobnie, jak w odwołaniu, stwierdzono, że uznanie umowy za bezskuteczną, powinno skutkować uznaniem przychodów uzyskanych z tytułu jej realizacji za nie podlegające opodatkowaniu na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przytoczono w tym zakresie pismo Ministerstwa Finansów oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Opolu wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Z okoliczności sprawy wynika, że zaistniały między stronami spór sprowadza się w istocie do oceny zasadności poczynionych przez organ podatkowy drugiej instancji ustaleń, iż wypłacona w roku 1998 przez Spółkę z o.o. A panu W.C.(1) kwota 29.363,57 zł. z tytułu używania prywatnego samochodu dla celów pracodawcy z tytułu podróży służbowych nie korzysta skutecznie ze zwolnienia o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt. 16 ustawy z dnia 16 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r., nr 90, poz. 416 ze zm.).
Izba Skarbowa w Opolu rozstrzygnięcie powyższej kwestii wywiodła z analizy umowy cywilnoprawnej, będącej "podstawą dokonywania wypłat"
Zgodnie z przepisem art. 21 ust. 1 pkt. 16 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku są diety i inne należności za czas podróży służbowej do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub przepisach wydanych przez właściwego ministra.
Tak więc owe "odrębne przepisy" określają, co stanowi podstawę przedmiotowych wypłat.
Organ podatkowy drugiej instancji nie wskazał takiej podstawy prawnej. Stwierdził, iż "podstawą dokonywanych wypłat była umowa z dnia 1 kwietnia 1998 r., w której pracodawca, spółka z o.o. A reprezentowana przez pana W.C.(1) wyraża zgodę na używanie przez pracownika, W.C.(1), prywatnego samochodu dla celów służbowych w jazdach lokalnych i zamiejscowych. Wprawdzie faktu tego nie kwestionuje Spółka skarżąca, to jednak organy podatkowe winny podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stany faktycznego i prawnego sprawy.
Organ podatkowy nie zauważa, iż w zależności od tego, jakie regulacje prawne mają lub miały zastosowanie, podstawą zwrotu pracownikowi wydatków związanych z używaniem do celów służbowych samochodów osobowych mogą być (lub były) m.in. oświadczenie pracownika o używaniu samochodu osobowego, umowa cywilnoprawna zawarta między pracodawcą a pracownikiem, a także wprowadzona do umowy o pracę klauzula dotycząca wypłat ekwiwalentu pieniężnego za używanie samochodu (vide: wyrok SN z dnia 11.04.2001 r. sygn. akt I PKN 350/00 OSNP 2003/2/36, Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz L. Błystak, B. Deuter, B. Gruszczyński, B. Hnatiuk, H. Łysikowska, E. Madej, A. Mudrecki, M. Niezgódka - Medek, R. Pęk, K. Wujek, J. Zubrzycki, "Unimex", Wrocław 2004, s. 469).
Ma to o tyle istotne znaczenie w sprawie, że kontrolą objęto cały rok 1998, a właśnie w tym roku podatkowym miała miejsce istotna zmiana przepisów dotyczących zwrotu kosztów używania przez pracowników do celów służbowych samochodów osobowych.
I tak - od 1 kwietnia 1998 r. zasady zwrotu kosztów używania przez pracowników do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów nie stanowiących własności pracodawcy określa rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 marca 1998 r. (Dz. U. nr 41, poz. 239) w miejsce zarządzenia Ministra Transportu, Żeglugi i Łączności z dnia 9 maja 1989 r. (Mon. Pol. Nr 16, poz.117 za zm.). Wyżej wymienione rozporządzenie zawiera kilka istotnych zmian, m.in. od 1 kwietnia 1998 r. podstawa zwrotu kosztów jest umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy pracodawcą a pracownikiem (§ 1 rozporządzenia).
Oznacza to, iż do 1 kwietnia 1998 r. podstawą zwrotu spornych kosztów było oświadczenie pracownika o używania prywatnego samochodu osobowego.
Z analizy akt podatkowych wynika, iż takie oświadczenia były składane przez pana W.C.(1). Organ podatkowy winien je wziąć pod uwagę, za okres od stycznia do kwietnia 1998 r., jednakże w tym zakresie nie poczyniono stosownych ustaleń.
Prawdą jest, iż od 1 kwietnia 1998 r. podstawa do zwrotu była umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy Spółką, reprezentowana przez jej pełnomocnika - Wiceprezesa Zarządu w osobie pana W.C.(1), a nim samym, jako pracownikiem Spółki.
Bezspornym jest, iż organy podatkowe są uprawnione do oceny treści i celów czynności cywilnoprawnych pod tym kątem, czy nie zmierzają one do obejścia obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego
Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy (art. 108 kodeksy cywilnego).
Zdaniem organów podatkowych pan W.C.(1) powołany był uchwałą Walnego Zgromadzenia Wspólników Przedsiębiorstwa A Spółka z o.o. w O. wyłącznie na pełnomocnika upoważnionego do zawierania umów cywilnoprawnych w imieniu Spółki z członkami jej Zarządu, nie był on umocowany do zawarcia umowy używania własnego samochodu prywatnego do celów służbowych, ze sobą samym jako pracownikiem Spółki.
Konsekwencją wadliwości tak zwartej umowy, zgodnie z art. 58 k.c. jest nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
Regulacja art. 108 kodeksu cywilnego zwiera generalny zakaz zawierania przez pełnomocnika skutecznych umów cywilnoprawnych z tzw. "samym z sobą" chyba, że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy.
Jakkolwiek zdaniem Izby Skarbowej wyjątki od tej generalnej zasady nie miały zastosowania, to według Sądu możliwe jest przyjęcie w niniejszej sprawie domniemania, że pełnomocnik Spółki pan W.C.(1) zawierając z samym sobą umowę z dnia 1 kwietnia 1998 r. działał zgodnie z wola mocodawcy. Wniosek taki da się wyprowadzić także z innych faktów ustalonych przez organy podatkowe.
Sąd w tym zakresie w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24.03.2004 r. sygn. akt ISA/Wr 3726/01 uchylający decyzję Izby Skarbowej w Opolu w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. tej samej stronie skarżącej - A Sp. z o.o. Z uwagi na fakt, iż organy podatkowe odmówiły uznania za koszty uzyskania przychodu zwrotu kosztów używania dla celów służbowych samochodu osobowego stanowiącego własność W.C.(1), Sąd dokonał w uzasadnieniu wyroku analizy skuteczności umowy, jaka łączyła skarżącą Spółkę w wyżej wymienioną osobą: "w ramach uchwał Walnego Zgromadzenia Wspólników Przedsiębiorstwa A Spółka z o.o. w O. z dnia 30.03.1993 r. Nr 1 i Nr 2, zgodnie z § 22 umowy Spółki, ustanowiono W.C.(2) - Prezesa Zarządu Spółki, pełnomocnikiem do zwierania w imieniu Spółki umów o pracę z członkami jej Zarządu, natomiast W.C.(1) - Wiceprezesa Zarządu, pełnomocnikiem do zawierania umów cywilnoprawnych w imieniu Spółki z członkami Zarządu.
Na podstawie udzielonego przez Zgromadzenie Wspólników upoważnienia do zawierania jako pełnomocnik Spółki umów o pracę z członkami jej Zarządu, w dniu 1.08.1993 r. pan W.C.(2) zawarł z W.C.(1) umowę o pracę na stanowisku Wiceprezesa Spółki, równocześnie przyznając mu w ramach ustalonego wynagrodzenia za prac, prawo do ryczałtu za używanie własnego samochodu dla celów służbowych.
Warunki oraz ważność powyższej umowy o pracę nie zostały zakwestionowane przez Izbę Skarbową w ramach decyzji odwoławczej, a tym samym należy uznać, że wyrażone w umowie o pracę oświadczenia woli pełnomocnika Spółki pana W.C.(2) są ważne i skuteczne.
Skoro, zatem oboje wspólnicy Spółki, wprawdzie w różnych umowach, pan W.C.(2) w umowie o pracę z dnia 1.08.1993 r, a pan W.C.(1) w umowie z dnia 1.04.1998 r., wyrazili zgodę na używanie przez W.C.(1) własnego samochodu prywatnego do celów Spółki oraz przyznali mu prawo do zwrotu poniesionych z tego tytułu wydatków (ryczałtu) nie można uznać, że pan W.C.(1) działający jako pełnomocnik Spółki zawierając sporną umowę "sam z sobą" działał nie zgodnie z wolą mocodawcy a tym samym, że dokonana przez niego czynność prawna naruszała interesy reprezentowanej Spółki.
O tym, iż przedmiotowa umowa o używaniu prywatnego samochodu dla celów Spółki nie naruszała interesów mocodawcy dodatkowo świadczy potwierdzenie jej ważności przez Zgromadzenie Wspólników Spółki.
Nadto zauważyć należy, iż w gospodarce rynkowej wydatki ponoszone przez pracodawcę na rzecz pracowników z tytułu używania przez nich samochodów na potrzeby tychże pracodawców, w gospodarce wolnorynkowej są praktyką dość często spotykaną. Pracodawca nie ponosi wówczas kosztów związanych z zakupem, utrzymaniem i eksploatacją tych samochodów, dokonuje jednak wypłat na rzecz pracownika wykorzystującego samochód na jego potrzeby. Zwłaszcza, że Spółka, jak podnosi w skardze, nie posiadała żadnych samochodów na własność, a niewątpliwie w prowadzonej działalności gospodarczej musiała z nich korzystać.
Zatem, zdaniem Sądu, powyższa umowa cywilnoprawna była ważna i w konsekwencji wypłacona przez Spółkę na jej podstawie kwota - winna skutecznie korzystać ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt. 16 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Odrębną kwestią, zdaniem Sądu jest konieczność dokonania przez organy podatkowe oceny, czego nie uczyniono dotychczas, czy wszystkie z dokonanych przez Spółkę poszczególnych zwrotów panu W.C.(1) kosztów używania przez niego własnego samochodu były zasadne i spełniały kryteria określone w wyżej wskazanych przepisach prawa podatkowego.
Biorąc powyższe pod uwagę i uznając, iż zaskarżona decyzja w części dotyczącej odpowiedzialności płatnika za nie pobranie i nie wpłacenie zaliczek na podatek dochodowy od wypłat dokonanych panu W.C.(1), wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego ale również art. 122, 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.
Zaskarżona decyzja, w pozostałej części, orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrane a nie wpłacone do właściwego urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do marca 1998 r. w łącznej kwocie 2.349,50 zł. z tytułu wypłat należności nie przekraczających 93 zł. osobom nie będącym pracownikami płatnika, oraz wypłat rolnikom za usługi zrywki i wywozu drewna - znajduje odzwierciedlenie w przepisach prawa.
Na podstawie art. 152 cyt. ustawy określono, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 i 206 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI