I SA/Wr 4383/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów podatkowych i stwierdził nieważność jednej z nich, uznając, że postępowanie zostało umorzone bezpodstawnie z powodu przedawnienia, mimo istnienia potencjalnej nadpłaty podatku.
Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 rok. Organy podatkowe umorzyły postępowanie, powołując się na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Skarżący zarzucali błędy w ustaleniu przychodu i brak stwierdzenia nadpłaty. Sąd uznał, że umorzenie było bezpodstawne, ponieważ organy nie zbadały kwestii nadpłaty, a przedawnienie nie czyniło postępowania bezprzedmiotowym w tym zakresie. W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje i postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę E. i B. K. na decyzję Izby Skarbowej we W., która uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego i umorzyła postępowanie w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 rok. Organy podatkowe uznały, że zobowiązanie podatkowe przedawniło się z dniem 31 grudnia 2001 r., co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym. Skarżący kwestionowali prawidłowość ustaleń organów, w szczególności dotyczące przychodu i kosztów, a także domagali się stwierdzenia nadpłaty. Sąd, analizując przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia i umorzenia postępowania, uznał, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, jeśli istnieje możliwość stwierdzenia nadpłaty. Sąd podkreślił, że obowiązkiem organów było zbadanie, czy podatnicy nie nadpłacili podatku, zwłaszcza w kontekście twierdzeń skarżących o zaliczkach na poczet przyszłej sprzedaży mieszkań. Organy podatkowe nie podjęły wszelkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie zbadały kwestii nadpłaty, ograniczając się jedynie do powierzchownych ustaleń. W związku z tym sąd uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej oraz poprzedzające ją decyzje Urzędu Skarbowego, stwierdzając jednocześnie nieważność jednej z decyzji Urzędu. Sąd zasądził również zwrot kosztów postępowania sądowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przedawnienie zobowiązania podatkowego nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, jeśli istnieje możliwość stwierdzenia nadpłaty podatku. Obowiązkiem organu jest zbadanie tej kwestii.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie wyklucza możliwości stwierdzenia nadpłaty. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego jest możliwe tylko wtedy, gdy brak jest przedmiotu sprawy wynikającego z przepisów materialnoprawnych. W przypadku potencjalnej nadpłaty, organ ma obowiązek ją zbadać, a nie tylko skupiać się na określeniu zaległości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.z.p. art. 30 § 1
Ustawa o zobowiązaniach podatkowych
Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku.
o.p. art. 21 § 3
Ordynacja podatkowa
W przypadku wszczęcia postępowania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję określającą wysokość zaległości podatkowej lub stwierdzającą nadpłatę.
o.p. art. 208 § 1
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
Pomocnicze
o.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
u.p.d.o.f. art. 45 § 6
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Podatek dochodowy wynikający z zeznania jest podatkiem należnym za dany rok, chyba że urząd skarbowy wyda decyzję określającą inną wysokość podatku.
u.z.p. art. 29 § 4
Ustawa o zobowiązaniach podatkowych
Trzyletni termin od końca roku, w którym nadpłata powstała, po upływie którego nadpłata nie podlega zwrotowi.
p.p.s.a. art. 97 § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sprawy wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez WSA.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.
o.p. art. 226
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy uchyla decyzję, gdy narusza prawo.
o.p. art. 240 § 1
Ordynacja podatkowa
Wznowienie postępowania podatkowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedawnienie zobowiązania podatkowego nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, jeśli istnieje możliwość stwierdzenia nadpłaty. Organy podatkowe nie podjęły wszelkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy podatkowe nie zbadały kwestii nadpłaty podatku.
Odrzucone argumenty
Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Godne uwagi sformułowania
bezprzedmiotowość postępowania oznacza, iż nie ma sprawy, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu przedawnienie zobowiązania podatkowego, mogłoby mieć znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia, gdyby ustalono, że istniało w rozmiarze większym, niż to wynikało z zeznania podatkowego. organ prowadząc postępowanie w tym trybie nie tylko określa zaległość, ale też stwierdza kwotę nadpłaconego bądź nienależnie uiszczonego podatku. instytucja umorzenia postępowania nie jest instrumentem, za pomocą którego organ może w dowolnie wybranym przez siebie momencie zakończyć postępowanie, jak tylko w razie stwierdzenia braku przedmiotu postępowania
Skład orzekający
Zbigniew Łoboda
przewodniczący sprawozdawca
Ludmiła Jajkiewicz
członek
Maria Tkacz-Rutkowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych w kontekście stwierdzania nadpłaty oraz obowiązków organów podatkowych w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 1995 roku i późniejszych latach, z uwzględnieniem przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy podatkowe mogą błędnie umorzyć postępowanie, ignorując potencjalną nadpłatę podatku, co jest istotne dla zrozumienia praw podatników i obowiązków administracji.
“Czy przedawnienie podatku oznacza koniec sprawy? Sąd wyjaśnia, gdy w grę wchodzi nadpłata.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 4383/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2004-11-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2002-12-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Ludmiła Jajkiewicz Maria Tkacz-Rutkowska Zbigniew Łoboda /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania Hasła tematyczne Podatek dochodowy od osób fizycznych Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku *Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 1993 nr 108 poz 486 art. 30 ust. 1 Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Dz.U. 1997 nr 137 poz 926 art. 21 par. 3, 120, 122, 208 par. 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant Małgorzata Jakubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 r. sprawy ze skargi E. i B. K. na decyzje Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...]., nr [...], jak również decyzję tego Urzędu z dnia [...]nr [...]oraz postanowienie z dnia [...], nr [...], II. stwierdza nieważność decyzji Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...], nr [...], III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją nr [...]z dnia [...] Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...], nr [...], określającą E. i B. małżonkom K. podatek dochodowy za 1995 r. i umorzyła postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji podał, iż w dniu [...]E. i B. K. złożyli wspólne zeznanie podatkowe za rok 1995, w którym wykazali dochód męża z działalności gospodarczej w wysokości [...] (przychody [...]minus koszty [...]), a także stosowne odliczenia z tytułu darowizn, składek na ubezpieczenie społeczne, ulgi inwestycyjnej oraz wydatków mieszkaniowych, tak że dochód po odliczeniach wyniósł [...], zaś należny podatek dochodowy - [...]. W dniu [...]małżonkowie złożyli korektę zeznania podatkowego, w której wykazali dodatkowo odliczenie w wysokości [...]z tytułu straty z lat ubiegłych, a w efekcie dochód do opodatkowania - [...] i podatek dochodowy - [...]. Urząd Skarbowy w J. G. postanowieniem z dnia [...]wszczął wobec podatników postępowanie podatkowe, w trakcie którego stwierdzono, iż do ksiąg rachunkowych B. K. nie wpisał przychodu w kwocie [...]z tytułu sprzedaży mieszkań, która to kwota odpowiadała zaliczkom na poczet tej sprzedaży ujętym w przychodach roku 1994 r. Nadto ustalił organ, że zawyżone zostało odliczenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne o kwotę [...], a także, iż podatnik niezasadnie dokonał odliczenia ulgi inwestycyjnej w kwocie [...], gdyż posiadał zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1993r., stwierdzoną stosowną decyzją podatkową. W konsekwencji w decyzji z dnia [...], Urząd Skarbowy określił na imię obojga małżonków podatek dochodowy w kwocie [...]oraz zaległość podatkową [...]wraz z odsetkami. Nie godząc się z rozstrzygnięciem małżonkowie złożyli odwołanie, w którym zarzucili, że Urząd Skarbowy dodając do przychodów kwoty zaliczek pobranych w 1994 r. na sprzedaż mieszkań, dokonaną w 1995 r., nie pomniejszył przychodu o kwoty zaliczek w kwocie [...], które B. K. pobrał w tym właśnie roku na poczet sprzedaży w latach następnych. Do odwołania małżonkowie dołączyli listę osób, które w takich okolicznościach zaliczki wpłaciły. Obok tego małżonkowie zarzucili naruszenie przepisów postępowania. Urząd Skarbowy w G., działając w trybie art. 226 Ordynacji podatkowej wydał w dniu [...]decyzję, którą uchylił decyzję wymiarową podając w uzasadnieniu, że długotrwałe prowadzenie postępowania spowodowane było oczekiwaniem na rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi na decyzję Ministra Finansów dotyczącą podatku dochodowego za 1993 r., a w konsekwencji potwierdzenia istnienia za ten rok zaległości podatkowej jako okoliczności mającej wpływ na prawo do ulgi inwestycyjnej. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynął do organu w dniu 20.06.2001 r. Przyznał organ, że przychodów za rok 1995 r. nie pomniejszył o wpłacone zaliczki na poczet późniejszych sprzedaży, lecz nie dysponował listą osób, którą małżonkowie dołączyli dopiero do odwołania. W dniu [...]Urząd Skarbowy w J. G. wydał drugą decyzję (nr [...]), którą w oparciu o art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej umorzył postępowanie podatkowe w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r., wszczęte z urzędu postanowieniem z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że 31 grudnia 2001 r. upłynął pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego, którego termin płatności określony był na dzień 30.04.1995 r., co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym. Od decyzji z dnia [...]małżonkowie wnieśli odwołanie domagając się jej uchylenia w całości i ponownej weryfikacji danych stanowiących podstawę opodatkowania oraz stwierdzenia nadpłaty. Zarzucili naruszenie przepisów postępowania. Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. decyzją z dnia [...], nr [...]uchyliła zaskarżoną decyzję wskazując, że organ I-instancji podjął rozstrzygnięcie z naruszeniem art. 226 Ordynacji, gdyż nie uwzględnił w całości zarzutów stron, a mianowicie nie dokonał weryfikacji przychodu o kwotę [...]. Izba nakazała przedstawienie decyzji z dnia [...]wraz z wniesionym wówczas odwołaniem. Urząd Skarbowy w J. G. po wznowieniu na podstawie art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej postępowania podatkowego zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...]., umarzającej postępowanie wymiarowe za 1995 r., decyzją z dnia [...]nr [...] uchylił swoją decyzję w przedmiocie umorzenia, uzasadniając to skasowaniem przez Izbę Skarbową decyzji z dnia [...]podjętej w trybie art. 226, stanowiącej osnowę dla decyzji teraz uchylanej. Izba Skarbowa we W. po rozpatrzeniu odwołania od decyzji z dnia [...] uchyliła w całości decyzję organu I-instancji i umorzyła postępowanie w sprawie. Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 70 Ordynacji podatkowej wskazał, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. wygasło z dniem 1 stycznia 2002 r. na skutek upływu przedawnienia co powoduje, że podatkiem należnym za rok podatkowy jest podatek zeznany przez małżonków. W skardze do Naczelnego Sądu Administarcyjnego E. i B. K. domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zwrotu przez organ podatkowy kwoty wpłaconych w trakcie roku podatkowego zaliczek na podatek wraz z oprocentowaniem. Wskazali, że postępowanie wymiarowe było bezzasadnie przedłużane, a także że przedawnienie wymiaru podatkowego nie nastąpiło, albowiem organ podatkowy wszczął w tym zakresie postępowanie w dniu [...]. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie. Organ wskazał na okoliczność przedawnienia zobowiązania, jak również podniósł, że długi czas trwania postępowania spowodowany był oczekiwaniem na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie podatku dochodowego za 1993 r., jak również prośbą Skarżącego z dnia [...] o przedłużenie załatwienia sprawy z uwagi na potrzebę dostarczenia organowi ważnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga okazała się uzasadniona. Podstawową kontrowersją w niniejszej sprawie była zasadność umorzenia postępowania podatkowego w sytuacji, w której według twierdzeń Skarżących posiadali nadpłatę w rozliczeniu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 rok. Organ podatkowy II instancji za podstawę takiego zakończenia postępowania przyjął przedawnienie zobowiązania podatkowego. Według art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r., Nr 108, poz. 486 ze zm.), mającego zastosowanie w sprawie, zobowiązania te przedawniają się z upływem 5 lat - licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Ponieważ przedmiotem prowadzonego przez organy skarbowe postępowania była prawidłowość rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r., którego termin płatności przypadał na 30 kwietnia 1996 r., przedawnienie zobowiązania mogło nastąpić z upływem 31 grudnia 2001 r. Trzeba przypomnieć, że postępowanie podatkowe zostało wszczęte przez Urząd Skarbowy w J. G. w oparciu o postanowienie z dnia [...]wydane na podstawie art. 165 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. W ten sposób organ uruchomił procedurę weryfikacji prawidłowości rozliczenia podatku, dokonanego przez Skarżących w złożonym zeznaniu podatkowym. Według art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.), podatek dochodowy wynikający z zeznania jest podatkiem należnym za dany rok, chyba że urząd skarbowy wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku. Z kolei według art. 21 § 3 Ordynacji, jeżeli wskutek wszczętego postępowania podatkowego, organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości podatkowej, albo stwierdza nadpłatę. Wskazane przed chwilą przepisy określały przedmiot wszczętego z urzędu postępowania podatkowego. Tym przedmiotem było stwierdzenie, czy i w jakiej wysokości Skarżący zobowiązani byli do zapłaty podatku dochodowego. Oznacza to, ze obowiązkiem organu było po pierwsze, ustalenie czy i w jakiej wysokości istniało zobowiązanie podatkowe, po drugie zaś skonfrontowanie wysokości zobowiązania podatkowego z wpłatami dokonanymi przez podatników w celu określenia zaległości podatkowej bądź nadpłaty. Tymczasem, jak to już wskazano, Izba Skarbowa uchyliła I- instancyjną decyzję i umorzyła postępowanie jako bezprzedmiotowe w oparciu o art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, powołując się na 5-letni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego. Trzeba zatem wskazać, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza, iż nie ma sprawy, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.04.2003 r., sygn. akt III SA 2225/01, publ. Biuletyn Skarbowy nr 6/2003). W świetle poczynionych powyżej uwag przyjąć należało, że wbrew zapatrywaniu organu odwoławczego, na skutek upływu 5. lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku dochodowego, nie przestała istnieć sprawa podatkowa, skoro nie została przez organy wyjaśniona kwestia istnienia zobowiązania podatkowego. Przedawnienie zobowiązania podatkowego, mogłoby mieć znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia, gdyby ustalono, że istniało w rozmiarze większym, niż to wynikało z zeznania podatkowego. Wtedy bowiem jego wygaśnięcie na skutek przedawnienia czyniłoby bezprzedmiotowym orzekanie o obowiązku Strony zapłaty podatku w wysokości odpowiadającej kwocie zaległości podatkowej. Podobnie byłoby w przypadku, gdyby z poczynionych w postępowaniu ustaleń wynikało, iż powstałe z mocy prawa zobowiązanie odpowiada zobowiązaniu ujawnionemu w złożonym w zeznaniu podatkowym. W tym zakresie dodatkowo odpadłaby podstawa prawna do orzekania o wysokości zobowiązania (pomijając kwestię zapłaty). Innymi słowy przedawnienie zobowiązania czyniłoby niemożliwym określenie kwoty zaległości podatkowej, jako przedmiotu podlegającego wykonaniu obowiązku strony. Odmiennie jednak należy odnieść się do sytuacji, gdy zobowiązanie powstało w wysokości mniejszej, niż wynikająca z deklaracji (zeznania), a podatek został zapłacony według treści takiego rozliczenia. Przedawnienie zobowiązania nie spowodowało jego wygaśnięcia, skoro wcześniej wygasło na skutek zapłaty. Przede wszystkim jednak określenie jego wysokości, nie zmierza do stwierdzenia obowiązku, podlegającego wykonaniu (dodajmy - wygasłego, jak w pierwszej sytuacji), lecz do ustalenia, w jakiej wysokości podatek został nadpłacony. Trzeba przeto zwrócić uwagę, że z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej wynika jednoznacznie, że organ prowadząc postępowanie w tym trybie nie tylko określa zaległość, ale też stwierdza kwotę nadpłaconego bądź nienależnie uiszczonego podatku. Umorzenie postępowania w razie jego bezprzedmiotowości (art. 208 § 1 Ordynacji) jest obowiązkiem organu. Jednakże takie zakończenie postępowania musi być poprzedzone ustaleniem, dającym podstawę do wywiedzenia braku przedmiotu sprawy. Z poczynionych powyżej uwag wynika, że sprawa nie staje się bezprzedmiotowa w razie uiszczenia podatku w kwocie wyższej niż to wynika ze zobowiązania podatkowego. Instytucja umorzenia postępowania nie jest instrumentem, za pomocą którego organ może w dowolnie wybranym przez siebie momencie zakończyć postępowanie, jak tylko w razie stwierdzenia braku przedmiotu postępowania, który wynika z przepisów materialnoprawnych. Skoro przepisy te stanowią o konieczności określenia zaległości lub stwierdzenia nadpłaty, to niemożność ustalenia obowiązku zapłaty podatku na skutek przedawnienia zobowiązania nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, gdy idzie o stwierdzenie nadpłaty. Postępowanie prowadzone w trybie art. 21 § 3 ustawy, jest postępowaniem wszczynanym z urzędu. Skoro organ uruchomił tę procedurę, to nie może jej zakończyć tylko z tego powodu, że niemożliwym się stało przysporzenie korzyści budżetowi (określenie zaległości). Obowiązkiem organu (art. 120 i 122 Ordynacji) było również poczynienie ustaleń w celu stwierdzenia czy podatnik nie nadpłacił podatku, zwłaszcza wobec jednoznacznych w tym zakresie twierdzeń podatników, uprawdopodobnionych treścią załączonego do odwołania wykazu transakcji, w których B. K. pobrał zaliczki na poczet przyszłej sprzedaży mieszkań. Na przeszkodzie ewentualnemu stwierdzeniu nadpłaty nie stała treść art. 330 Ordynacji podatkowej, według którego zwrot nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy dokonywany jest na podstawie przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Przepis ten bowiem odnosi się wyłącznie do zwrotu nadpłat, nie zaś ich stwierdzania w drodze decyzji organu. Z kolei trzyletni termin od końca roku, w którym nadpłata powstała (w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych powstaje ona z dniem złożenia zeznania podatkowego), po upływie którego nadpłata nie podlega zwrotowi (art. 29 ust. 4 ustawy o zobowiązaniach podatkowych), nie wyklucza możliwości zaliczenia jej na poczet zaległych lub bieżących zobowiązań, a w razie wniosku podatnika także na poczet zobowiązań przyszłych. Organ podatkowy powinien, stosownie do art. 122 Ordynacji podatkowej, podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie organy podatkowe uchyliły się od tego obowiązku, nie tylko pomijając kwestię nadpłaty, ale również czyniąc jedynie powierzchowne ustalenia w zakresie zobowiązania podatkowego. Trzeba bowiem podkreślić, iż analiza akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę wykazała, że Urząd Skarbowy w J. G. badając prawidłowość rozliczenia podatku dochodowego za 1995 r., w odniesieniu do dochodu z działalności gospodarczej, wykorzystał jedynie informację wynikającą z ustaleń Izby Skarbowej we W. Ośrodka Zamiejscowego w J. G., dotyczącą roku 1994, a odnoszącą się do ujęcia w przychodach tamtego roku kwoty [...]zaliczek przyjętych na poczet sprzedaży mieszkań w roku następnym. Organ podatkowy I instancji w zakresie rozmiaru przychodu i kosztów jego pozyskania nie poczynił samodzielnie żadnych ustaleń. Tymczasem wpływ na rozmiar zobowiązania podatkowego miała nie tylko kwota przychodu mylnie wykazana przez podatnika w roku poprzednim, ale też prawidłowość kwoty przychodów i kosztów ich uzyskania ujawnione w księgach (konsekwentnie w zeznaniu podatkowym) za rok 1995. Trzeba zauważyć, że protokół z badania ksiąg rachunkowych (z dnia [...]) zajął niecałą stronę i w swej treści ograniczył się wyłącznie do wskazania przywołanej przed chwilą okoliczności. Przy tym wszystkim postępowanie podatkowe trwało od [...] (data doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania) do dnia [...] (data wydania decyzji wymiarowej), a zatem znacznie poza okres wyznaczony przez art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej. Jest to istotne także dlatego, że właśnie upływ czasu uczyniły organy argumentem, przemawiającym za umorzeniem postępowania, które w ocenie Skarżących uniemożliwiło stwierdzenie nadpłaty. Ubocznie należy zauważyć, że wbrew stanowisku organów, przyczyną niezałatwienia sprawy w terminie nie mogło być oczekiwanie na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1993 r., skoro według treści kolejnych postanowień, wydawanych w trybie art. 140 Ordynacji, powodem przedłużającego się załatwienia sprawy, była realizacja innych bieżących spraw. Reasumując stwierdzić należy, iż organy podatkowe z naruszeniem art. 120, 122 oraz 208 § 1 Ordynacji podatkowej, bez należytych ustaleń umorzyły postępowanie podatkowe, nie wyjaśniając, czy Skarżący nadpłacili podatek dochodowy za rok 1995. Stosownie do art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Na tej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany jest nie tylko do zastosowania określonych ustawowo środków w odniesieniu do aktów podjętych w innych postępowaniach, ale też w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 8.01.2000 r., sygn. akt I SA/Łd 1269/97, publ. LEX nr 40856). Z tego też powodu, mając na względzie konieczność załatwienia skargi, Sąd wyeliminował z obrotu prawnego nie tylko poprzedzającą decyzję Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...]ale również decyzję tego Urzędu z dnia [...], nr [...]oraz z dnia [...]., nr [...], jak również postanowienie z dnia [...], nr [...]. W szczególności trzeba wskazać, że wadliwie organy przyjęły, iż małżonkowie K. złożyli pismem z dnia [...] (data wpływu do organu [...]) odwołanie jedynie od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...], podjętej w trybie art. 226 Ordynacji podatkowej. Z pisma Urzędu Skarbowego z dnia [...]jednoznacznie wynika, iż odwołujący domagali się ponownej weryfikacji danych stanowiących podstawę opodatkowania i stwierdzenia nadpłaty. Tymczasem decyzja z dnia [...]nie przesądzała losów postępowania, albowiem uchylała jedynie decyzję wymiarową. Z tego też powodu kwestia weryfikacji rozliczenia podatkowego była sprawą otwartą. Dopiero umorzenie postępowania podatkowego, co nastąpiło decyzją organu I instancji z dnia [...]zniweczyło oczekiwania Skarżących. W tych warunkach należało przyjąć, że odwołanie dotyczyło obu decyzji. Przemawia za tym również to, że Skarżący konsekwentnie domagając się określenia przez organ zobowiązania w prawidłowej wysokości, nie złożyli drugiego odwołania. Było to zbędne, skoro treść ich pisma dotyczyła losów i przebiegu postępowania wymiarowego, w tym zarzucanego zaniechania przeprowadzenia postępowania dowodowego, niewyjaśnienia okoliczności rzutujących na wielkość przychodów, a w konsekwencji zaniechanie stwierdzenia nadpłaty. Trzeba bowiem zauważyć, iż prawna ocena pisma strony musi uwzględniać faktyczny cel pisma oceniany przez zaistniałe w sprawie okoliczności oraz poprzez regułę ochrony uzasadnionych interesów strony (wyrok NSA z dnia 17.02.2000 r., sygn. akt I SA/Gd 2121, publ. LEX nr 41515). W efekcie zatem organ podatkowy I instancji uruchamiając tryb wznowieniowy oraz uchylając w jego ramach decyzję, będącą przedmiotem toczącego się równolegle postępowania odwoławczego, w sposób rażący naruszył art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. W świetle przedstawionych powyżej wniosków, przyjmując za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), jak również pkt 2 tego paragrafu orzeczono jak w sentencji. Postanowienie o kosztach postępowania sądowego znalazło oparcie w treści art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI