I SA/WR 417/25

I SA/Wr 417/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Jarosław Horobiowski /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Kieres
Tadeusz Haberka
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 157
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: , Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Haberka, Sędzia WSA Piotr Kieres, , po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2025 r., sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2025 r. nr 0201-IEE1.7192.30.2025.2 w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu: oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
1. Postępowanie podatkowe przed organami podatkowymi.
1.1. Przedmiotem skargi P. J. (dalej: Strona, Podatnik, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ drugiej instancji, organ odwoławczy) z dnia 14 kwietnia 2025 r., nr 0201-IEE1.7192.30.2025.2, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy (dalej: NUS, organ podatkowy, organ pierwszej instancji) z dnia 19 lutego 2025 r., nr 0210-SEE.7113.P.JZ.9.2025.KA, w sprawie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV-922/22/98.
1.2. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 2 stycznia 2025 r. Podatnik wniósł o "uchylenie zabezpieczenia z dnia 8 grudnia 1998 r. o zajęcie sejfu nr [...] w W. w L., z którego korzystał na podstawie umowy z dnia 1 września 1998 r. Wskazał, że do chwili obecnej zawartość sejfu nie została mu zwrócona. Uznał przy tym "za stosowne wydanie postanowienia wskazującego na zakończenie postępowania zabezpieczającego". Z treści pisma wynika, że rozstrzygnięcia wskazane w piśmie są Stronie potrzebne w sporze z bankiem, odmawiającego dostępu do skrytki bankowej, której zawartość w 1998 r. zabezpieczono na poczet należności podatkowych. Nadto poszukuje ona przedmiotów zajętych przez organ pierwszej instancji w 1998 r.
Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie wniosku Podatnika zasadniczo wyjaśniając, że postępowanie zabezpieczające w sprawie już się nie toczy i nie ma możliwości dokonania w nim czynności procesowych, wobec czego postępowanie w sprawie z jego wniosku należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
1.3. DIAS, rozpoznając zażalenie Strony, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Uznał, że istotnie w sprawie nie było podstaw do dalszego procedowania wniosku Podatnika. Relacjonując stan faktyczny sprawy, podał, że Strona – wnioskiem z dnia 2 stycznia 2025 r. – zażądała uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu z dnia 8 grudnia 1998 r. nr US IV-922/22/98, na mocy którego – w oparciu o art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1966 r., Nr 24, poz. 151 ze zm.; dalej u.p.e.a.) w ówczesnym brzmieniu – dokonano zabezpieczenia należności pieniężnych Skarbu Państwa poprzez zajęcie zawartości sejfu, wynajmowanego przez nią w banku. Organ odwoławczy wyjaśnił, że postanowienie to zostało wykonane. Urząd Skarbowy w Legnicy, w związku z prowadzonymi postępowaniami zabezpieczającymi, w dniu 10 grudnia 1998 r. dokonał zabezpieczenia form do wyrobu biżuterii w ilości 560 sztuk przechowywanych w skrytce sejfowej banku. Następnie w dniu 5 czerwca 2000 r. do NUS wpłynął wniosek Prokuratury Okręgowej w W. o sygn. akt [...] o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy, to jest zajętych form do wyrobu biżuterii w związku z postępowaniem karnym. Postanowieniem NUS o nr US.EG-923/1/480/2000 z dnia 19 czerwca 2000 r. dokonano wyłączenia spod egzekucji ww. form do wyrobu biżuterii.
Na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu 12 października 2000 r. przekazano łącznie 560 sztuk półfabrykatów do wyrobu biżuterii funkcjonariuszom Komendy Stołecznej w W. (w związku z upoważnieniem wystawionym przez Prokuraturę Okręgową w W.). Jak stwierdził organ odwoławczy, z akt sprawy wynika, że 560 sztuk półfabrykatów do wyrobu biżuterii przekazanych funkcjonariuszom Komendy Stołecznej w W. na podstawie upoważnienia wystawionego przez Prokuraturę Okręgową w W., próbowano Stronie zwrócić.
Akta sprawy wskazują przy tym, że postępowanie zabezpieczające przekształciło się w postępowanie egzekucyjne, które zostało następnie umorzone postanowieniem z dnia 30 listopada 2006 r., nr US.EG- 7240/200/2006, z uwagi na brak majątku, z którego można byłoby przeprowadzić skuteczną egzekucję.
Organ odwoławczy nadmienił, że jeżeli Podatnik chce uzyskać potwierdzenie, że nie jest wobec niego prowadzone postępowanie zabezpieczające czy też egzekucyjne, to może złożyć do NUS wniosek o wydanie zaświadczenia w tej sprawie o żądanej treści.
2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2.1. W skardze do tutejszego Sądu Strona, wnosząc o uchylenie orzeczeń organów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 144 k.p.a. – poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia;
2) art. 105 § 1 k.p.a. – poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego;
3) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i w związku z art. 80 k.p.a. – poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, polegające na pominięciu dotychczasowych wyników postępowania karnego, przekazywania mienia między organem podatkowym a Prokuraturą Rejonową w L. i Prokuraturą Okręgową w W. a Sądem Rejonowym w L. i Sądem Okręgowym w W.
Z treści uzasadnienia skargi oraz wniosku z dnia 2 stycznia 2025 r. wynika, że Podatnik poszukuje organu, który przechowuje obecnie przedmioty zajęte w 1998 r. w sejfie bankowym, zarzuca brak doręczenia mu postanowienia o wyłączeniu spod egzekucji oraz bezprawność przekazania przedmiotów organom ścigania, a także brak doręczenia mu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Strona kwestionuje również procesową formę załatwienia jej wniosku.
2.2. W odpowiedzi organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
3.1. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone, jeśli sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to zastrzeżenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dodać należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służyło zażalenie.
3.2. Sąd wskazuje, że kwestia umorzenia przez organy obu instancji postępowania administracyjnego, toczącego się w sprawie wcześniejszego wniosku Skarżącego kwestionującego dokonane wobec niego czynności w 1998 r. związane z zajęciem zawartości sejfu, była już rozpatrywana w tutejszym Sądzie w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1149/17. Wówczas, we wniosku z dnia 12 listopada 2015 r., Podatnik żądał od organów: 1) "uchylenia tak dokonanych zabezpieczeń", 2) dokonania zwrotu środków pieniężnych i ruchomości. Tutejszy Sąd, prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018 r., oddalił w tamtej sprawie skargę na postanowienie DIAS z dnia 22 września 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie NUS z dnia 4 sierpnia 2017 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania z wniosku z dnia 12 listopada 2015 r. o uchylenie zabezpieczeń, zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych oraz zwrot zabezpieczonych ruchomości w toku postępowania zabezpieczającego. W uzasadnieniu podkreślono, że (cyt.): "Oczywiste jest, że w sytuacji, w której ruchomości 18 lat temu zostały zwolnione spod egzekucji i przekazane organom ścigania, uchylenie zabezpieczenia i wydanie skarżącemu rzeczy przez organ podatkowy jest niemożliwe. Organ tymi rzeczami nie dysponuje i nie rości sobie do nich żadnych praw. Postępowanie w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia i zwrotu ruchomości jest więc oczywiście bezprzedmiotowe. Zasadnie więc organ dokonał jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.".
Następnie kolejny podobny wniosek Strony z dnia 25 lipca 2022 r. o uchylenie, umorzenie postanowienia o zabezpieczeniu z 8 grudnia 1998 r. znak US IN/-922/22/98 na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu o sygn. akt [...] został analogicznie rozpoznany przez organy obu instancji. Od postanowienia DIAS Podatnik również wniósł skargę. Oddalając skargę w tej kolejnej sprawie, prawomocnym wyrokiem z dnia 7 czerwca 2023 o sygn. akt I SA/Wr 965/22, tutejszy Sąd zaznaczył, że czuje się związany ww. poprzednim prawomocnym wyrokiem po myśli art. 170 p.p.s.a., a to wobec przesądzenia, że uchylenie zabezpieczenia jest niemożliwe. W uzasadnieniu wskazał, że powołany wyrok Sądu karnego uniewinniający Skarżącego od popełnienia zarzucanych mu czynów z okresu od dnia 20 lipca 1998 r. do dnia 13 sierpnia 1998 r. poprzez narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie VAT i wyłudzenie zwrotu za czerwiec 1998 r. nie wpływa na ustalenia stanu faktycznego sprawy, albowiem wyrok ten pozostaje bez związku z postępowaniem zabezpieczającym i egzekucyjnym dotyczącym zaległości z 1997 r.
Wniosek obecnie oceniony przez organy obu instancji jest podobny do poprzednich dwóch. Aktualnie Skarżący żąda od nich kontynuowania postępowania administracyjnego w sprawie jego wniosku z dnia 2 stycznia 2025 r. o: 1) uchylenie postanowienia o zabezpieczeniu z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV-922/22/98; 2) "wydania postanowienia wskazującego na zakończenie postępowania zabezpieczającego", nie zgadzając się z umorzeniem postępowania administracyjnego w przedmiocie tego wniosku, które to umorzenie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. W swoim wniosku Podatnik także powołuje się na kolejny wyrok uniewinniający z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt [...] odnoszący się tym razem do uszczuplenia należności Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych VAT za okresy miesięczne od września do grudnia 1997 r.
3.3. Sąd stwierdza, że skarga w sprawie jest bezzasadna.
3.4. Zaznaczyć trzeba, że zaskarżone postanowienie DIAS i poprzedzające je postanowienie NUS zostały wydane na podstawie odpowiedniego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym – poprzez odesłanie z art. 18 u.p.e.a. – przepisu art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W postępowaniu egzekucyjnym odpowiednią formą procesową orzeczenia jest postanowienie.
Istotę wskazanego przepisu wyjaśniano w orzecznictwie wielokrotnie. Przykładowo w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2010 r. o sygn. akt II SA/Ol 337/10, dostępnym na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, powołując się na twierdzenia doktryny oraz orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniono, że przepis ten wiąże bezprzedmiotowość postępowania z brakiem któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 8. wyd., Warszawa 2006, str. 489). Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ administracji stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
3.5. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że kwestionowane przez Skarżącego postanowienia o umorzeniu postępowania zapadły w sytuacji, gdy organy administracji stwierdziły oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Skarżący żąda dalszego procedowania wniosku z dnia 2 stycznia 2025 r. o uchylenie postanowienia o zabezpieczeniu z dnia 8 grudnia 1998 r., nr US IV-922/22/98. Żaden przepis nie przewiduje jednak możliwości żądania uchylenia po wielu latach postanowienia wydanego na podstawie art. 157 u.p.e.a. w ówczesnym brzmieniu, na podstawie którego dokonano zabezpieczenia należności pieniężnych Skarbu Państwa poprzez zajęcie zawartości sejfu wynajmowanego przez Stronę w banku. Kopię tego postanowienia Skarżący sam złożył do akt sprawy wraz z kopią pouczenia o przysługujących mu środkach prawnych, które mógł wówczas złożyć, z naniesionym własnoręcznym potwierdzeniem odbioru w dniu 10 grudnia 1998 r. (k. 317 i k. 316 akt administracyjnych). Wydaje się, że skarżący wniosek złożył z uwagi na spór z bankiem w celu uzyskania materiału dowodowego i odzyskania dostępu do sejfu, o czym świadczy treść skargi i załączona do niej korespondencja z bankiem. Organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił skarżącemu, że właściwym dokumentem, który może od organu uzyskać, jest zaświadczenie. Kwestionowane w sprawie postanowienie zostało wykonane przez poborcę skarbowego, a zajęte przedmioty przekazane na żądanie organów ścigania.
Bez znaczenia dla rozpoznania sprawy są podnoszone przez Skarżącego w treści skargi, ewentualne nieprawidłowości dotyczące przekazania organom ścigania zajętych przedmiotów, w tym ewentualne niedoręczenie mu postanowienia o zwolnienie przedmiotów spod egzekucji. Na żądanie osób prowadzących postępowanie karne organ podatkowy był zobowiązany do przekazania tych przedmiotów organom ścigania w celu ich wykorzystania w charakterze dowodów rzeczowych. Analiza przepisów dotyczących tego zagadnienia, które obowiązywały przed ponad ćwierćwieczem, jest bezcelowa z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. nie może mieć wpływu na ocenę umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego. Podobnie ewentualne nieprawidłowości, związane z późniejszym dysponowaniem zajętym mieniem, nie mogą mieć wpływu na ocenę prawidłowości zastosowania przez organy art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania. W zaistniałej sytuacji procesowej zakończenia postępowania zabezpieczającego, które z mocy prawa przekształciło się w egzekucję administracyjną, umorzoną ostatecznie z uwagi na jej bezskuteczność, zachodzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z obecnego wniosku Skarżącego.
Brak jest też oczywiście podstawy prawnej do realizacji żądania Strony poprzez "wydanie postanowienia wskazującego o zakończeniu postępowania zabezpieczającego". Z literalnego brzmienia żądania wynika, że Podatnik chce potwierdzenia czegoś, co jest mu już wiadome. Żąda wydania postanowienia stwierdzającego zakończenie postępowania zabezpieczającego. Prawidłowo zatem organ odwoławczy pouczył Skarżącego, że właściwym środkiem do otrzymania takiego potwierdzenia jest zaświadczenie, które może on uzyskać, formułując w tym zakresie wyraźny wniosek. Brak jest natomiast podstawy prawnej do wydania postanowienia "wskazującego o zakończeniu postępowania zabezpieczającego". Organy potwierdzają okoliczność, że takie postępowanie wobec Skarżącego od dawna nie toczy się, a zatem – z procesowego punktu widzenia – nie ma czego umarzać. Jak bowiem podają organy obu instancji, z zachowanych materiałów wynika, że postępowanie zabezpieczające z mocy prawa przekształciło się w postępowanie egzekucyjne, które następnie – postanowieniem z dnia 30 listopada 2006 r. – zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
3.6. Końcowo Sąd wskazuje, że od strony formalnej postępowania zabezpieczające i egzekucyjne są postępowaniami relatywnie skomplikowanymi. Postępowanie zabezpieczające zostało unormowane w dziale IV u.p.e.a. (art. 154-168) oraz w przepisach szczególnych (przede wszystkim art. 33-46 Ordynacji podatkowej). Przepisy te zaś oraz relacje między nimi zmieniały się na przestrzeni czasu. Dość wspomnieć, że zastosowany w 1998 r. przepis art. 157 u.p.e.a. w brzmieniu z 1998 r. już nie istnieje. Nadto szczegółowe stosowanie tych przepisów i korzystanie z właściwych instytucji zależy od konkretnej sytuacji faktycznej oraz czasu stosowania, co pozwala dopiero ustalić, które przepisy prawne i z jakiego okresu ich obowiązywania należy wziąć pod uwagę. Co do ogólnej zasady, konsekwentnie jednak przyjmuje się, że w sytuacji, gdy zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne, nie jest możliwe orzeczenie o jego uchyleniu ze skutkiem wstecznym. Postępowanie o uchylenie zabezpieczenia staje się bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2010 r. o sygn. akt I SA/Gd 932/10).
Tutejszy Sąd jest ponadto związany – po myśli art. 170 p.p.s.a. – oceną prawną, którą poczyniono w dwóch wcześniejszych prawomocnych wyrokach w ww. podobnych sprawach, że uchylenie kwestionowanego zabezpieczenia obecnie jest niemożliwe.
3.7. Reasumując, organy obu instancji nie naruszyły wymienionych w skardze przepisów art. 105 § 1 oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., z kolei utrzymując w mocy postanowienie NUS, organ odwoławczy nie naruszył przepisów art. 138 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. Prawidłowo i zgodnie z przepisami ustaliły stan faktyczny i prawidłowo umorzyły postępowanie wszczęte wnioskiem Skarżącego – jako bezprzedmiotowe. Nie istnieje bowiem ani faktycznie, ani w sensie prawnoprocesowym, postępowanie zabezpieczające, w którym i w odniesieniu do którego żąda on dokonania czynności. Słusznie DIAS wskazał przy tym Stronie, że właściwym środkiem dla uzyskania pożądanej przez nią informacji o tym, że przedmiotowe postępowanie zabezpieczające uległo zakończeniu jest zwrócenie się do organu podatkowego o wydanie w tym zakresie stosownego zaświadczenia.
3.8. Z tych względów, nie dopatrując się przy tym jakichkolwiek innych naruszeń prawa, które miały lub mogłyby mieć wpływ, w tym istotny, na wynik niniejszej sprawy, podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości jako w pełni nieuzasadnioną.