I SA/Wr 4160/01

I SA/Wr 4160/01 - Postanowienie WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Wójcik /sprawozdawca/
Joanna Kuczyńska /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sądowy Anna Wójcik (spr.) Protokolant: ref. stażysta Iwona Drzewiecka po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A S.A. w W. Oddział w O. na postanowienie Izby Skarbowej w O. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a : ODRZUCIĆ SKARGĘ
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 lipca 2001 r. A Oddział w O. zwrócił się do Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciwko dłużnikowi: B S.A. z siedzibą w O., rzeczy ruchomych oznaczonych co do gatunku a stanowiących własność A na podstawie umowy przewłaszczenia zawartej dnia 31 maja 2000 r. z tymże dłużnikiem Do wniosku dołączono kserokopię umowy przewłaszczenia oraz specyfikację zapasów sporządzoną przez B S.A. według stanu na dzień 30 kwietnia 2000 r.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił wyłączenia spod egzekucji rzeczy ruchomych obejmujących zapasy towarów i wyrobów gotowych zajętych w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu podano, że przedmiotem przewłaszczenia na rzecz A były rzeczy ruchome w postaci wyrobów gotowych i zapasów towarów, znajdujących się w poszczególnych zakładach produkcyjnych kredytobiorcy, jednakże nie były to rzeczy oznaczone co do tożsamości. A nie wykazał, by towary zajęte w postępowaniu egzekucyjnym były tożsame z towarami stanowiącymi przedmiot zabezpieczenia. Organ egzekucyjny podkreślił nadto, iż zwolnienie zajętych rzeczy spod egzekucji godziłoby w interes Skarbu Państwa, którego dłużnikiem podatkowym jest B S.A. w O.
W zażaleniu na to postanowienie A zakwestionował stanowisko organu egzekucyjnego o niewykazaniu przez osobę trzecią, jaką jest A, uprawnień właścicielskich do zajętych egzekucyjnie rzeczy ruchomych. Wskazał, iż w świetle postanowień art. 155 § 2 kodeksu cywilnego nastąpiło skuteczne przeniesienie własności rzeczy będących przedmiotem zabezpieczenia, a przechowawca potwierdzał uprawnienia właścicielskie A poprzez comiesięczne przedkładanie A specyfikacji przewłaszczonych rzeczy.
Izba Skarbowa w O. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie oceniając, że zgłoszone w zażaleniu zarzuty nie mogły wpłynąć na wynik sprawy, gdyż nie zostały dopełnione wymogi określone w art. 101 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Prawo bankowe /Dz. U. nr 140 poz. 939 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku objęcia przewłaszczeniem rzeczy oznaczonych co do gatunku lub zbioru rzeczy, dłużnik obowiązany jest wyodrębnić lub oznaczyć rzecz lub zbiór rzeczy i prowadzić ewidencję zmian. Istotnym jest w tym przypadku utrzymanie zbioru rzeczy na umówionym poziomie. Izba Skarbowa podkreśliła, że zajęcie egzekucyjne dokonane było w miesiącu kwietniu 2001 r., natomiast ostatni wykaz stanu zapasów, oznaczony wyłącznie wartościowo, dotyczył miesiąca grudnia 2000 r. i określał jego kwotę na poziomie o około 50% niższym, niż ujęto to w umowie o przewłaszczenie.
W skardze wniesionej w dniu 19 grudnia 2001 r. /data nadania skargi w Urzędzie Pocztowym/ do Naczelnego Sądu Administracyjnego, A ponowił dotychczasowe zarzuty i wnosił o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia bądź o jego uchylenie z powodu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 101 prawa bankowego i art. 28 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz. U. z 2002 r. nr 110 poz. 968 ze zm./, a nadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zdaniem A stanowisko organu odwoławczego dotyczące interpretacji art. 101 prawa bankowego jest nieprawidłowe, bowiem wypełnione zostały wszystkie przesłanki skutecznego przewłaszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku. gdyż kredytodawca w trakcie umowy przewłaszczenia otrzymywał comiesięczną specyfikację rzeczy przewłaszczonych a kredytobiorca nie kwestionował praw własności A co do tych rzeczy. Ponadto skarżący podkreślił, że działaniem takim osoba trzecia jako właściciel zajętych rzeczy, została narażona na szkodę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, tj. w dniu [...], osobie trzeciej nie będącej osobą zobowiązaną, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, przysługiwało prawo wystąpienia z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji. W myśl art. 40 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu wówczas obowiązującym, osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, służyło prawo żądania w trybie kodeksu postępowania cywilnego ich zwolnienia od egzekucji administracyjnej. Na tle tak sformułowanego przepisu, który w sposób wyraźny nie wyłączał uprawnienia osoby trzeciej nie będącej stroną postępowania egzekucyjnego, do wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie organu odwoławczego w tej kwestii, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, iż skarga taka nie przysługuje. Na uzasadnienie takiego stanowiska składy orzekające NSA przyjmowały, że w związku z przekazaniem tego rodzaju spraw do właściwości sądów powszechnych droga postępowania przed sądem administracyjnym została wyłączona z uwagi na brzmienie art. 19 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. nr 74 poz.368 ze zm./ - patrz postanowienie NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r. SA/ Gd 3247/95 - POP 1997/1/32 oraz postanowienie NSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 1997 r. I SA/Łd372/96 - Lex nr 29359/. Zgodnie z treścią tego przepisu, z zakresu właściwości tego Sądu zostały wyłączone między innymi sprawy należące do właściwości innych sądów. Takie wyłączenie wynika bezpośrednio z unormowania zawartego w art. 40 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który w tym zakresie jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zgodnie z którym skarga przysługiwała między innymi na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Ponadto podnoszony był i dalszy argument, a mianowicie to, że kontroli NSA podlegały tylko te postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, które dotyczyły praw i obowiązków stron postępowania oraz zaskarżone zostały przez stronę, tj. przez wierzyciela lub dłużnika egzekwowanego /tak NSA w postanowieniu z dnia 29 lipca 1997 r. I SA/Po 67/96 - Lex nr 29949/. Analogiczne stanowisko zajęło także Ministerstwo Finansów w piśmie z dnia 26 maja 1997 r. nr PO 6/N-861-136-1078/97 Biul. Skarbowy 1997/5/9. Pogląd o braku podstaw do wnoszenia skargi do NSA przez osobę nie będącą zobowiązanym, której organ egzekucyjny odmówił wyłączenia określonych rzeczy spod egzekucji, wypowiadany był także w piśmiennictwie np. Leszek Guzek w: Monitor Podatkowy 2000/10/10, gdzie stwierdził on, iż "w razie wątpliwości w sprawie odnoszącej się do złożonego stosunku prawnego, w którym występują zarówno elementy publicznoprawne, jak i prywatnoprawne, ochronę prawną wnoszącemu żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji powinien dawać sąd powszechny, który dysponuje możliwością pełniejszej ochrony praw podmiotowych jednostki". Odmienny pogląd w tej kwestii wypowiedzieli R. Hauser i Z. Leoński w "Komentarzu do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Warszawa 1995 r., str. 76 oraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 września 1997 r. III RN 34/97 OSNAPiUS 1998/4/108, w którym uznano, że skarga taka jest dopuszczalna, albowiem przedmiotem rozstrzygnięcia przez sąd powszechny jest merytoryczne rozpoznanie sporu, które w przypadku uwzględnienia powództwa doprowadza do zwolnienia spod egzekucji zajętego przedmiotu. Tymczasem sąd administracyjny ocenia jedynie zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia.
Powyższe rozbieżności w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym skłoniły ustawodawcę do zmiany treści omawianego przepisu art. 40 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wprowadzonej ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw /Dz. U. nr 125 poz. 1368/. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługiwała skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego /zdanie pierwsze art. 40 § 2 cyt. ustawy/. Wyłączenie możliwości wniesienia skargi do NSA /obecnie, od dnia 1 stycznia 2004 r. wyrazy "Naczelnego Sądu Administracyjnego" w tym, przepisie zastąpiono wyrazami "sądu administracyjnego"- art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153 poz. 1271, ze zm./ było więc wyraźne i nie budziło żadnych wątpliwości. Pozostawiono natomiast bez zmian dalszą część tego przepisu /zdanie drugie/, wskazującą na uprawnienie osoby, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, do żądania zwolnienia od egzekucji administracyjnej w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Ta nowa regulacja prawna, w świetle której osobie nie będącej zobowiązanym, której odmówiono wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa, nie służy skarga do NSA (obecnie do sądu administracyjnego), obowiązuje od dnia 30 listopada 2001. W przepisie art. 13 ustawy nowelizującej z dnia 6 września 2001 r. wskazano, iż przepisy ustawy stosuje się również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, z tym, że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne, z zastrzeżeniem art. 14. Zachowano więc zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej. Zatem w dacie wniesienia skargi do NSA, tj. w dniu 19 grudnia 2001 r. obowiązywał już taki stan prawny, który w sposób nie budzący wątpliwości wykluczał możliwość skorzystania z tego środka prawnego przez osobę trzecią, której organy administracyjne odmówiły wyłączenia spod egzekucji określonych przedmiotów majątkowych. W przepisach przejściowych i końcowych ustawy z dnia 6 września 2001 r. nie zawarto bowiem wyraźnego zastrzeżenia o przedłużeniu mocy obowiązującej tego przepisu, bądź stosowaniu go w dalszym ciągu /do określonej daty/co do skarg wnoszonych do NSA. Zamiar ustawodawcy o przedłużeniu mocy obowiązującej znoszonego środka odwoławczego winien być wyrażony w jednoznaczny sposób przepisem określonej treści. Jeśli ustawodawca zamierza utrzymać w mocy znoszoną instytucję prawną /bądź zastąpić ją inną/, zawsze czyni to w sposób wyraźny.
Przykładem regulacji przez ustawodawcę w pozytywny sposób kwestii wpływu zmiany przepisów prawa na tok postępowania, jest unormowanie zamieszczone w przepisach przejściowych, dostosowujących i końcowych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1271, z późn. zm./. W związku z rezygnacją ustawodawcy z prawa do wnoszenia rewizji nadzwyczajnych od prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, w art. 101 i 102 tej ustawy uregulowano w wyraźny sposób te stany faktyczne, do których miałyby zastosowanie dotychczasowe przepisy o wnoszeniu tych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Z zasad techniki legislacyjnej wynika bowiem, iż w przepisach przejściowych winno być uregulowane, czy i w jakim zakresie utrzymuje się czasowo w mocy instytucje prawne zniesione przez nowe przypisy. O ile ustawodawca zamierzałby to uczynić, winien to wyraźnie zaznaczyć w nowej ustawie. Potwierdzeniem tej zasady jest uregulowanie dotyczące sposobu normowania w przepisach utrzymania w mocy, na okres przejściowy, rozwiązań znoszonych przez nowe przepisy, zamieszczone w § 30 - § 31 "Zasad techniki prawodawczej", stanowiących załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej /Dz. U. nr 100 poz. 908/.
Z kolei unormowanie zawarte w art. 12 ust. 4 ustawy nowelizującej z dnia 6 września 2001 r. dotyczy zachowania mocy obowiązującej przepisów dotychczasowych, ale tylko do etapu rozpatrzenia wniosków, zarzutów, skarg i żądań w fazie postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie w przepisie tym chodzi o te środki prawne, które są zastrzeżone dla toku postępowania egzekucyjnego, jednak i w tym wypadku tylko wyraźne brzmienie powoływanego przepisu pozwala na zastosowanie w określonym przypadku /decyduje data wniesienia środka/, przepisów dotychczasowych.
Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1270/.