I SA/Wr 3793/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2004-03-24
NSApodatkoweWysokawsa
nadpłata podatkuzwrot podatkupodatek dochodowydecyzja ostatecznawznowienie postępowaniakoszty egzekucyjneordynacja podatkowaustawa o zobowiązaniach podatkowychterminyprawomocność

WSA w Opolu oddalił skargę podatnika na decyzję odmawiającą zwrotu nadpłaty podatku dochodowego za 1992 r., uznając, że dopóki istnieje ostateczna decyzja określająca wysokość podatku, nie można mówić o nadpłacie, nawet jeśli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa.

Podatnik domagał się zwrotu nadpłaty podatku dochodowego za 1992 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, argumentując, że decyzja ustalająca podatek została wydana z naruszeniem prawa, a opóźnienia organów uniemożliwiły skuteczne wznowienie postępowania. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że dopóki istnieje ostateczna decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego, nie można uznać wpłaconych kwot za nadpłatę, nawet jeśli decyzja ta jest wadliwa. Sąd podkreślił, że możliwość dochodzenia odszkodowania za szkodę wynikłą z wadliwej decyzji jest odrębną procedurą.

Przedmiotem skargi była decyzja Izby Skarbowej w Opolu utrzymująca w mocy decyzję Urzędu Skarbowego odmawiającą podatnikowi zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Podatnik oparł swój wniosek na twierdzeniu, że niemożność wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku była zawiniona przez organy skarbowe, a decyzja ustalająca podatek była wadliwa. Sąd administracyjny oddalił skargę, wskazując, że kluczowe dla rozstrzygnięcia jest pojęcie nadpłaty. Zgodnie z przepisami, dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja określająca wysokość należnego podatku, wpłaty dokonywane na jej poczet nie mogą być uznane za nadpłatę, nawet jeśli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Sąd podkreślił, że możliwość dochodzenia odszkodowania za szkodę wynikłą z wadliwej decyzji, której nie można usunąć z obrotu prawnego, jest regulowana odrębnymi przepisami i nie otwiera drogi do zwrotu nadpłaty. W analizowanym przypadku, mimo uchylania kolejnych decyzji dotyczących podatku obrotowego i stwierdzenia naruszenia prawa przy wydaniu decyzji dotyczącej podatku dochodowego, ostateczna decyzja określająca wysokość podatku dochodowego za 1992 r. pozostawała w obrocie prawnym, co uniemożliwiało uznanie zapłaconych kwot za nadpłatę podlegającą zwrotowi. Sąd uznał, że żądanie zwrotu kosztów egzekucyjnych również nie może być traktowane jako nadpłata podatku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, dopóki ostateczna decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego pozostaje w obrocie prawnym, wpłaty dokonane na jej poczet nie mogą być uznane za nadpłatę, nawet jeśli decyzja ta jest wadliwa.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił prymat zasady trwałości decyzji ostatecznych. Nawet jeśli decyzja narusza prawo, nie można jej usunąć z obrotu prawnego po upływie określonych terminów. W takich przypadkach podatnik może dochodzić odszkodowania, ale nie zwrotu nadpłaty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.z.p. art. 29 § 1

Ustawa o zobowiązaniach podatkowych

Za nadpłatę uznaje się kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków.

Pomocnicze

u.z.p. art. 29 § 2

Ustawa o zobowiązaniach podatkowych

Określa datę powstania nadpłaty, w tym w przypadku uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji - datę dokonania zapłaty.

u.z.p. art. 29 § 4

Ustawa o zobowiązaniach podatkowych

Zakreśla 3-letni termin do zwrotu nadpłaconego podatku.

o.p. art. 245 § 1

Ordynacja podatkowa

Określa przesłanki i terminy do wznowienia postępowania podatkowego.

o.p. art. 245 § 2

Ordynacja podatkowa

Określa termin 5 lat do wznowienia postępowania.

o.p. art. 245 § 3

Ordynacja podatkowa

Stwierdza, że decyzja wydana z naruszeniem prawa, której nie można usunąć z obrotu prawnego z powodu upływu terminów, może stanowić podstawę do dochodzenia odszkodowania.

o.p. art. 70

Ordynacja podatkowa

Reguluje kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego.

o.p. art. 207

Ordynacja podatkowa

Dotyczy zwrotu nadpłaty.

o.p. art. 330

Ordynacja podatkowa

Dotyczy stosowania przepisów ordynacji do spraw uregulowanych ustawą o zobowiązaniach podatkowych.

k.p.a. art. 148 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania.

u.p.d.o.f. art. 45 § 6

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Podatek wynikający z zeznania jest podatkiem należnym, chyba że organ wyda decyzję określającą inną wysokość podatku.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ostateczna decyzja podatkowa, nawet wadliwa, pozostaje w obrocie prawnym i stanowi podstawę do określenia zobowiązania podatkowego, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu. Zapłacone kwoty nie mogą być uznane za nadpłatę, jeśli nie przewyższają wysokości zobowiązania określonego w ostatecznej decyzji. Koszty egzekucyjne nie są podatkiem i nie mogą stanowić nadpłaty.

Odrzucone argumenty

Decyzja o wymiarze podatku dochodowego za 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa. Upływ terminów uniemożliwiający zwrot podatku został spowodowany opieszałością organów skarbowych. Kwota objęta żądaniem zwrotu została zapłacona niesłusznie.

Godne uwagi sformułowania

dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja, która określa ściśle wysokość należnego do zapłaty podatku i dokonane wpłaty wysokości tej nie przewyższają - dopóty nie istnieją podstawy do przyjęcia, iż podatek został zapłacony nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej. zasada trwałości decyzji ostatecznych nad ich merytoryczną poprawnością nie mogą one stanowić nadpłaty w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, która definiuje nadpłatę jako nadpłacony i nienależnie uiszczony podatek.

Skład orzekający

Joanna Kuczyńska

przewodniczący

Grzegorz Gocki

członek

Anna Wójcik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia nadpłaty w kontekście wadliwych decyzji podatkowych, które nie zostały usunięte z obrotu prawnego z powodu upływu terminów. Podkreślenie prymatu zasady trwałości decyzji ostatecznych nad ich merytoryczną poprawnością w określonych sytuacjach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie wydania decyzji i wniosku o zwrot nadpłaty, a także specyfiki podatku dochodowego od osób fizycznych i przepisów dotyczących wznowienia postępowania i odszkodowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność przepisów podatkowych i konsekwencje upływu terminów, nawet gdy decyzje są wadliwe. Jest to interesujące dla prawników procesowych i doradców podatkowych.

Wadliwa decyzja podatkowa, ale brak zwrotu nadpłaty? Sąd wyjaśnia, dlaczego trwałość decyzji jest kluczowa.

Dane finansowe

WPS: 9098 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 3793/01 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Wójcik /sprawozdawca/
Grzegorz Gocki
Joanna Kuczyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: WSA Grzegorz Gocki Asesor Sądowy Anna Wójcik (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Izby Skarbowej w O. z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...] nr [...] odmawiającą podatnikowi M. S. zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. wraz z odsetkami i niesłusznie pobranymi kosztami egzekucyjnymi. Decyzja organu I instancji zapadła w efekcie rozpatrzenia wniosku podatnika z dnia 26 listopada 2001 r. o zwrot nadpłaty podatku wraz z odsetkami w kwocie 9.098,00 zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie 184,57 zł, z naliczeniem od powyższych kwot odsetek poczynając od 1995 r. który to wniosek oparto na twierdzeniu, iż niemożność wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. z uwagi na upływ terminu określonego w art. 245 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa /Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm./ została zawiniona przez Izbę Skarbową z uwagi na długotrwałość toczących się postępowań dotyczących określenia wysokości należnego podatku obrotowego za 1992 r.
We wniosku wskazano ponadto, że pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r., zaległość ta została wyegzekwowana w dniu 7 sierpnia 1995 r., a to powoduje, że od chwili zapłaty podatku dochodowego na drodze egzekucji nie upłynęło jeszcze 5 lat. Przytoczono zarazem, iż decyzja w sprawie wymiaru podatku dochodowego za 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż został on błędnie wyliczony, a decyzja Izby Skarbowej z dnia 20 listopada 2000 r. /mylnie podano tę datę zamiast 17 listopada 2000 r./ o odmowie wznowienia postępowania w sprawie wymiaru tego podatku jest wadliwa, skoro wniosek w sprawie wznowienia został złożony w dniu 25 lutego 1995 r. i do chwili obecnej nie został on rozpatrzony.
Pierwsza decyzja Urzędu Skarbowego w N. z dnia 9 stycznia 2001 r. umarzająca postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe została przez Izbę Skarbową w dniu 8 maja 2001 r. uchylona a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W wyniku jej ponownego rozpatrzenia Urząd Skarbowy wydał w dniu [...] decyzję odmawiającą zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, motywując swe stanowisko stwierdzeniem, że decyzja Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w O. z dnia 29 lipca 1994 r. nr [...] określająca wysokość tego podatku pozostaje w obrocie prawnym, jako że kilkukrotne wnioski podatnika o wznowienie postępowania w sprawie wymiaru tego podatku kończyły się odmową wznowienia z uwagi na upływ terminów z art. 148 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego a później z art. 245 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. Wskazano także, iż w myśl art. 70 ordynacji nastąpiło przedawnienie zobowiązania w tym podatku, jako że dotyczy on 1992 r. Przedstawiono także w chronologicznym ciągu tok postępowania w podatku obrotowym oraz związane z wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, uchylającymi kolejne decyzje wymiarowe dotyczące podatku obrotowego, wnioski podatnika o wznowienie postępowania w sprawie podatku dochodowego, kończące się odmową wznowienia z uwagi na składanie tychże wniosków po upływie 1 - miesięcznego terminu.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 29 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz. U. z 1993 r. nr 108 poz. 486, ze zm./ oraz art. 207 i 330 ordynacji podatkowej.
Izba Skarbowa w O., nie podzielając zarzutów odwołania o wystąpieniu nadpłaty w podatku dochodowym z uwagi na uchylenie decyzji określającej wymiar podatku obrotowego za 1992 rok, oraz o braku podstaw do stosowania przepisów o przedawnieniu zobowiązania podatkowego do stanu faktycznego sprawy, której przedmiotem jest nadpłata, decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, stwierdzając, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w O. z dnia 29 lipca 1994 r. określająca należny podatek dochodowy za 1992 r. w wysokości 46.554.000,00 zł /przed denominacją/, a zatem jest to nadal - w sensie formalnym - podatek należny. Analizując przy tym treść przepisu art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, zastosowany w sprawie w związku z art. 330 ordynacji podatkowej, Izba Skarbowa wskazała, iż nie została spełniona żadna z okoliczności wskazanych w punktach od 1 do 3 tego przepisu, skoro nadpłata określona we wniosku nie wynika z zeznania rocznego /pkt 1/ ani też nie nastąpiło uchylenie, zmiana lub stwierdzenie nieważności decyzji /pkt 3/. Również należne odsetki i koszty egzekucyjne zostały pobrane prawidłowo. Zarazem wskazano na przepis art. 29 ust. 4 ustawy o zobowiązaniach podatkowych zakreślający 3-letni termin do zwrotu nadpłaconego podatku i wyjaśniono, że o odmowie zwrotu nadpłaty nie zadecydował fakt przedawnienia zobowiązania podatkowego.
W skardze od tej decyzji wniesiono o jej uchylenie i zarzucono, że kwota objęta żądaniem zwrotu została zapłacona niesłusznie, gdyż decyzję o wymiarze podatku dochodowego za 1992 r. wydano z naruszeniem prawa, a upływ terminów uniemożliwiający zwrot podatku został spowodowany opieszałością organów skarbowych, które swym działaniem naruszyły zasadę szybkości i zgodności z prawem postępowania podatkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jego wynik.
W pierwszej kolejności wymaga przedstawienia tok zdarzeń i czynności podejmowanych przez podatnika i organy podatkowe w związku z określeniem wysokości podatku obrotowego i dochodowego za 1992 r., gdyż zasadniczo te kwestie legły u podstaw wniosku o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r.
Podatkowa Komisja Odwoławcza przy Izbie Skarbowej w O. decyzją z dnia 9 marca 1994 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w N. z dnia 3 września 1993 r. ustalającą M. S. podatek obrotowy za 1992 r. w kwocie 6.716.000 zł. Ten sam organ decyzją z dnia 29 lipca 1994 r. nr [...] uchylił w części zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego w N. z dnia 17 września 1993 r. dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r., ustalił zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r. i określił wysokość podatku dochodowego na kwotę 46.554,00 zł wskazując, że za podstawę ustaleń przyjęto obrót wynikający z decyzji ostatecznej PKO z dnia 9 marca 1994 r. nr [...]. Decyzja ta określała inną wysokość podstawy opodatkowania i podatku, niż zostało to wykazane w zeznaniu podatkowym za ten rok. Od tej decyzji nie została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę taką wniesiono natomiast co do decyzji dotyczącej podatku obrotowego, skutkiem czego wyrokiem NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 1994 r. sygn. akt SA/Wr 240/94 stwierdzono jej nieważność. Uchylenie te decyzji spowodowało, że podatnik wnioskiem z dnia 25 lutego 1995 r. wniósł o wznowienie postępowania w sprawie wymiaru podatku dochodowego za 1992 r., który to wniosek postanowieniem Izby Skarbowej z dnia 6 maja 1995 r. nr [...] został pozostawiony bez rozpatrzenia z uwagi na wniesienie go z uchybieniem 1-miesięcznego terminu zakreślonego przepisem art. 148 § 1 k.p.a. Kolejna decyzja Izby Skarbowej w O. w sprawie podatku obrotowego za 1992 r. z dnia 27 marca 1995 r. nr [...] została uchylona wyrokiem NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 19 marca 1996 r. sygn. akt ISA/Wr 1161/95, co zaowocowało kolejnym wnioskiem podatnika z dnia 20 czerwca 1996 r. o wznowienie postępowania w zakresie podatku dochodowego za 1992 r. i zwrot zapłaconego wraz z odsetkami podatku. Decyzją Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w O. z dnia 31 grudnia 1996 r. nr [...] odmówiono wznowienia postępowania w związku ze stwierdzeniem, że wniosek złożony został z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., a decyzja ta nie została zaskarżona.
Kolejnym wyrokiem NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 16 marca 2000 r. sygn. akt ISA/Wr 1502/97 uchylono decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia 24 lipca 1997 r. i poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w N. z dnia 15 kwietnia 1997 r. w sprawie wymiaru podatku obrotowego za 1992 r. Wobec uchylenia wymiaru podatku obrotowego, co nastąpiło decyzją Urzędu Skarbowego w N. z dnia 20 września 2000 r. nr [...], podatnik kolejnym wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2000 r. zwrócił się do Urzędu Skarbowego w N. o wznowienie postępowania m.in. także w zakresie podatku dochodowego za 1992 r. Po przekazaniu go Izbie Skarbowej do rozpatrzenia, postanowieniem z dnia 30 października 2000 r. wznowiono postępowanie, po czym decyzją z dnia 17 listopada 2000 r. nr [...] organ ten odmówił uchylenia decyzji PKO przy Izbie Skarbowej w O. z dnia 29 lipca 1994 r. w sprawie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. stwierdzając, iż upłynął termin wskazany w art. 245 § 1 pkt 2 ordynacji, gdyż od doręczenia decyzji upłynęło 5 lat.
Po doręczeniu tej decyzji podatnik wystąpił o zwrot nadpłaconego podatku wnioskiem z dnia 26 listopada 2000 r. /który jest przedmiotem rozpatrywania w niniejszej sprawie/, a równocześnie wniósł od niej odwołanie do Ministra Finansów, skutkiem czego organ ten decyzją z dnia 21 marca 2001 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Izbie Skarbowej. Ta z kolei decyzją z dnia 9 maja 2001 r. nr [...] odmówiła uchylenia decyzji PKO z dnia 29 lipca 1994 r. wobec stwierdzenia, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony po upływie 5-letniego terminu określonego w art. 245 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej, wskazując przy tym na przedawnienie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r. stosownie do brzmienia art. 70 ordynacji. Równocześnie w uzasadnieniu tej decyzji, przywołując przepis art. 245 § 3 w związku z art. 245 § 1 pkt 2 ordynacji stwierdzono, że w sprawie zaistniały przesłanki określone przepisem art. 240 § 1 pkt 7 ordynacji, co oznacza, iż decyzja Podatkowej Komisji Odwoławczej w O. z dnia 29 lipca 1994 r. została wydana z naruszeniem prawa. Od powyższej decyzji odwołanie nie zostało wniesione.
Z tak ustalonego stanu faktycznego podatnik wywodzi przekonanie, że podatek dochodowy za 1992 r. został przez niego zapłacony nienależnie, gdyż ostatecznie za wiążący i prawidłowy organy podatkowe uznały obrót zadeklarowany przez podatnika, który z kolei był podstawą ustaleń o wysokości podstawy opodatkowania w podatku dochodowym. Zatem, kwota zapłaconego przez niego podatku dochodowego w wysokości określonej w wadliwej decyzji wraz z zapłaconymi odsetkami i kosztami egzekucji, stanowi nadpłatę podlegająca zwrotowi.
Przy takim określeniu żądania, wyznaczającym przedmiot sporu pomiędzy stronami, wymaga w pierwszej kolejności wyjaśnienia istota pojęcia "nadpłata" na gruncie przepisów prawa podatkowego, w tym wypadku - ustawy o zobowiązaniach podatkowych czy też także przepisów ordynacji podatkowej. Mając na względzie fakt, że podatnik w swym wniosku wiąże fakt jej powstania z chwilą egzekucyjnego dokonania zapłaty, co według jego wyjaśnień nastąpiło w 1995 r. i co nie było kwestionowane w toku postępowania, za punkt wyjścia rozważań należy przyjąć stan prawny obowiązujący w tej dacie, a więc przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, a to z uwagi na brzmienie przepisu art. 330 ordynacji podatkowej. Według ówczesnego brzmienia przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych za nadpłatę uznawać należało kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków, a w jego ust. 2 wskazano, iż za datę powstania nadpłaty uważa się w szczególności: w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych - dzień złożenia zeznania rocznego, a przypadku uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji - datę dokonania zapłaty. Zatem nadpłata wynikać może z deklaracji złożonej przez samego podatnika, bądź z decyzji uchylającej, zmieniającej lub stwierdzającej nieważność wcześniej wydanej decyzji wymiarowej, która została wykonana poprzez zapłatę. Istotę tej instytucji prawa podatkowego wyjaśniono bliżej w wyroku NSA z dnia 11 grudnia 1998 r. sygn. akt ISA/Lu 1255/97 stwierdzając: "Nadpłatami są zarówno świadczenia podatkowe nadpłacone - tzn. gdy rzeczywiście dokonana wpłata jest wyższa niż należna kwota zobowiązania podatkowego, jak i nienależnie uiszczone - tzn. gdy podatnik świadczy kwotę pieniężną, mimo że nie jest do tego zobowiązany lub też gdy w chwili dokonania świadczenia istniał tytuł prawny, lecz został następnie uchylony." Niewątpliwie zatem istnienie nadpłaty należy zawsze wiązać z wysokością należnego zobowiązania podatkowego. Wysokość takiego zobowiązania, w tych kategoriach podatków, gdzie zobowiązanie powstaje z mocy samego prawa /tzw. samoobliczenie/, wynika bądź z deklaracji /zeznania/ samego podatnika, bądź też z decyzji organu podatkowego /lub kontroli skarbowej/, określających deklaratoryjną decyzją wysokość takiego zobowiązania ciążącego na podatniku. Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych, będącego przedmiotem sprawy, kwestię powyższą uregulowano w art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz. U. z 2000 r. nr 14 poz. 176 ze zm./, z którego wynika, że podatek wynikający z zeznania jest podatkiem należnym, chyba że urząd skarbowy wyda decyzję, którą określi inną wysokość podatku. Taka sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie, skoro w złożonej przez siebie deklaracji PIT 30 za 1992 r. podatnik wykazał niższą kwotę zobowiązania podatkowego, natomiast ostateczną decyzją PKO z dnia 29 lipca 1994 r. określono wyższy od wykazanego podatek należny, tj. w kwocie 46.554.000 zł /przed denominacją/. Wobec utrwalonego w orzecznictwie i doktrynie poglądu, że z chwilą wszczęcia postępowania wymiarowego kończy się proces samoobliczenia podatku, i wobec treści cytowanego powyżej przepisu art. 45 ust. 6 nie może budzić wątpliwości, że dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja określająca wysokość należnego podatku, to tę właśnie decyzję należy przyjmować jako podstawę do stwierdzenia wysokości zobowiązania podatkowego obciążającego podatnika. W takim zaś stanie prawnym wszystkie wpłaty dokonywane na poczet realizacji takiej decyzji, nie przewyższające wysokości kwot w niej określonych nie mogą być uznawane za nadpłatę w rozumieniu wymienionego przepisu art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Dopóki więc w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, która określa ściśle wysokość należnego do zapłaty podatku i dokonane wpłaty wysokości tej nie przewyższają - dopóty nie istnieją podstawy do przyjęcia, iż podatek został zapłacony nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2003 r. sygn. akt ISA/Łd 807/01, w którym stwierdzono, iż " jeżeli doszło do weryfikacji samoobliczenia podatku przez organ podatkowy, to zobowiązanie podatkowe wynika z decyzji tego organu, a nie z zeznania podatkowego sporządzonego przez podatnika. Tak więc, dopóki istnieje w obrocie prawnym decyzja określająca wysokość tego zobowiązania w innej wysokości, niż wykazana w zeznaniu podatkowym, to nie jest możliwe wydanie na żądanie podatnika decyzji stwierdzającej nadpłatę na podstawie art. 79 § 2 pkt 1 lit. a ordynacji podatkowej". Wprawdzie wyrok powyższy dotyczy procedury stwierdzenia nadpłaty na wniosek podatnika, przewidzianej w przepisach ordynacji podatkowej, jednakże istota wypowiedzianego przez Sąd poglądu odnosi się także do stanu faktycznego sprawy niniejszej, albowiem punktem wyjścia wyrażonego powyżej zapatrywania było oparcie się na zasadzie trwałości decyzji ostatecznych, obowiązującej zarówno na gruncie przepisów k.p.a., jak i ordynacji podatkowej. Zgadzając się w pełni z powyższym stanowiskiem Sąd orzekający stwierdza, iż zastosowanie przez Izbę Skarbową, rozpatrującą wniosek podatnika o wznowienie postępowania w sprawie wymiaru podatku dochodowego za 1992 r., przepisu art. 245 § 3 ordynacji, nie może wywrzeć skutku tożsamego z uchyleniem decyzji wymiarowej /lub stwierdzeniem jej nieważności/, otwierającym skarżącemu proceduralną możliwość domagania się zwrotu nadpłaty. Znaczenie tego przepisu jest bowiem takie, iż z woli ustawodawcy, który dał w tym wypadku prymat zasadzie trwałości decyzji ostatecznych nad ich merytoryczną poprawnością, ze względu na upływ określonego czasu, zasada powyższa, nawet w sytuacjach, gdy decyzje naruszają prawo, nie zostaje przełamana. W dalszej kolejności ustawodawca uregulował możliwość wyeliminowania niekorzystnych dla strony skutków wydania takiej decyzji /tzn. wadliwej, której jednak nie można usunąć z obrotu prawnego z powodu innych, bardziej chronionych przez prawo przyczyn/, poprzez przyznanie jej prawa do domagania się odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę, o ile nastąpi spełnienie przesłanek wymienionych w przepisach regulujących zasady odpowiedzialności odszkodowawczej /art. 260 - 261 ordynacji/, w tym zwłaszcza wystąpienia z żądaniem odszkodowawczym przed upływem 3 lat od dnia doręczenia decyzji stwierdzającej na podstawie art. 245 § 3 wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Należy przyjąć, iż powyższe rozwiązanie reguluje w sposób samodzielny i wyłączny kwestię wynagrodzenia szkody osobie, która jej doznała wskutek niemożności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji, natomiast nie może budzić wątpliwości, że decyzja taka nie została usunięta z obrotu prawnego.
W świetle powyższych spostrzeżeń stanowisko organu odwoławczego o braku wystąpienia nadpłaty w wyżej podanych okolicznościach faktycznych sprawy, a w konsekwencji także o odmowie jej zwrotu, nie może być skutecznie podważone Przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest bowiem prawidłowe ustalenie, że nie doszło do powstania nadpłaty w rozumieniu przepisów prawa podatkowego.
Podjęcie przez organy podatkowe rozstrzygnięcia na płaszczyźnie unormowania prawnego określonego przepisem art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wymaga, niezależnie od zgłoszonych w skardze zarzutów, oceny, czy istniały podstawy prawne do wydania decyzji w oparciu o ten przepis. Należy w tym zakresie zaaprobować pogląd wypowiedziany przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt III RN 190/99 OSNP 2001/8/249, iż w stanie prawnym regulowanym przepisami ustawy o zobowiązaniach podatkowych, podstawę prawną decyzji organu podatkowego określającej kwotę nadpłaty mógł stanowić wyłącznie art. 29 tej ustawy. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 22 lutego 2000 r. syn. akt I SA/Wr 2253/98 LEX nr 42910.
Jeśli chodzi natomiast o żądanie określone jako zwrot poniesionych kosztów postępowania egzekucyjnego, to z całą pewnością nie mogą one stanowić nadpłaty w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, która definiuje nadpłatę jako nadpłacony i nienależnie uiszczony podatek. Koszty egzekucyjne takim podatkiem niewątpliwie nie są.
Tym samym rozstrzygnięcie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy decyzję Urzędu Skarbowego odmawiająca zwrotu nadpłaty nie narusza obowiązującego prawa materialnego ani także procesowego w stopniu wpływającym na wynik sprawy.
Rozpatrując pozostałe zarzuty skarżącego sformułowane w skardze, a dotyczące opieszałego i bardzo długotrwałego postępowania wymiarowego tudzież wskazujące na zaginięcie i nierozpoznanie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie wymiaru podatku dochodowego za 1992 r., złożonego jeszcze w 1995 r., to nie mogą one wpłynąć na ocenę poprawności rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. W chwili podejmowania decyzji przez organy podatkowe I i II instancji, decyzja wymiarowa dotycząca podatku dochodowego za 1992 r. z całą pewnością nie była usunięta z obrotu prawnego, a wobec tego organy rozpatrujące wniosek o zwrot nadpłaty były nią związane.
W świetle przedstawionych okoliczności żaden z zarzutów skargi nie mógł okazać się skuteczny, jak również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, by doszło do innych, nie sformułowanych w skardze naruszeń prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym, skoro nie wystąpiły w sprawie okoliczności określone przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1270/, skargę należało oddalić po myśli art. 151 powołanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI