I SA/Wr 3731/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2004-12-07
NSApodatkoweWysokawsa
podatek akcyzowyodpowiedzialność podatkowaspółka cywilnaniekonstytucyjnośćrozporządzeniedelegacja ustawowaTrybunał Konstytucyjnykontrola sądowaprawo podatkowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki cywilnej za zaległości w podatku akcyzowym, uznając przepisy rozporządzenia Ministra Finansów za niezgodne z Konstytucją.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej C.T. jako wspólnika spółki cywilnej "A" za zaległości w podatku akcyzowym. Organy podatkowe orzekły o jego solidarnej odpowiedzialności, powołując się na przepisy Ordynacji podatkowej oraz rozporządzenie Ministra Finansów dotyczące podatników akcyzy. Skarżący kwestionował zasadność tej odpowiedzialności, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące niezgodności przepisów rozporządzenia z ustawą oraz Konstytucją. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że przepisy rozporządzenia, na których oparto odpowiedzialność podatkową, są niezgodne z Konstytucją RP.

Sprawa dotyczyła skarżącego C.T., wspólnika byłej spółki cywilnej "A", który został obciążony solidarną odpowiedzialnością podatkową za zaległości w podatku akcyzowym za luty 1999 r. oraz odsetki za zwłokę. Organy podatkowe uznały, że spółka sprzedawała paliwa płynne podlegające opodatkowaniu akcyzą, nie składając deklaracji i nie uiszczając należnego podatku. W związku z rozwiązaniem spółki, wszczęto postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej wspólnika. Skarżący w odwołaniu i skardze zarzucał organom naruszenie przepisów prawa, w tym kwestionował zgodność z Konstytucją przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, które rozszerzały krąg podatników akcyzy poza ustawowy katalog. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprawę, uznał, że kluczowe przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, na których oparto decyzję o odpowiedzialności podatkowej, są niezgodne z Konstytucją RP, w szczególności z art. 217 Konstytucji, który nakazuje, aby podatki były nakładane wyłącznie w drodze ustawy. Sąd powołał się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdziły niekonstytucyjność przepisów upoważniających Ministra Finansów do rozszerzania kręgu podatników akcyzy w drodze rozporządzenia. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od organu na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, które rozszerzają krąg podatników akcyzy poza katalog ustawowy, są niezgodne z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 35 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, stanowiący podstawę do wydania rozporządzeń rozszerzających krąg podatników akcyzy, jest niekonstytucyjny. W konsekwencji, przepisy rozporządzeń wydane na podstawie tej niekonstytucyjnej normy, w tym § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 1998 r., również są niezgodne z Konstytucją RP, naruszając zasadę wyłączności ustawy w zakresie określania elementów konstrukcyjnych podatku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

rozp. MF art. 18 § ust. 1 pkt 6

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego

Przepis określający podatników podatku akcyzowego, w tym jednostki dokonujące sprzedaży wyrobów akcyzowych, od których nie zapłacono podatku. Uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Pomocnicze

uptu art. 35 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Przepis upoważniający Ministra Finansów do wydania rozporządzenia rozszerzającego krąg podatników akcyzy. Uznany za niekonstytucyjny.

uptu art. 36 § ust. 5

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Przepis dotyczący rozporządzeń Ministra Finansów w sprawie podatku akcyzowego. W kontekście niekonstytucyjności art. 35 ust. 4, również budzi wątpliwości.

Ord.pod. art. 107 § § 1 i § 2 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Przepisy dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Ord.pod. art. 115

Ordynacja podatkowa

Przepisy dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Ord.pod. art. 187

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący postępowania dowodowego.

Ord.pod. art. 191

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący oceny dowodów.

Ord.pod. art. 210

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący uzasadnienia decyzji.

Dz. U. Nr 153, poz. 1271 art. 97 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis regulujący przekazanie spraw do rozpoznania wojewódzkim sądom administracyjnym.

Dz. U. Nr 153, poz. 1269 art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Przepis określający zakres kognicji sądów administracyjnych.

Dz. U. Nr 153, poz. 1270 art. 3 § § 1 w związku z § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający zakres kontroli administracji publicznej.

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b)

Przepis określający podstawę uchylenia decyzji w przypadku wad warunkujących wznowienie postępowania.

Ord.pod. art. 240 § § 1 pkt 8

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący wznowienia postępowania w przypadku stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 200

Przepis dotyczący kosztów postępowania.

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 152

Przepis dotyczący orzekania o wykonaniu decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów rozszerzające krąg podatników akcyzy są niezgodne z Konstytucją RP (art. 217, art. 92 ust. 1). Podstawa prawna wydania rozporządzenia (art. 35 ust. 4 uptu) jest niekonstytucyjna. Decyzja oparta na niekonstytucyjnych przepisach nie może pozostać w obrocie prawnym.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów podatkowych o zasadności odpowiedzialności podatkowej wspólnika na podstawie obowiązujących przepisów. Stanowisko Izby Skarbowej o zgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją.

Godne uwagi sformułowania

nie można pominąć faktu, że przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego był art. 35 ust. 4 uptu, który stanowił podstawę prawną upoważniającą Ministra Finansów do wydania także omawianego rozporządzenia. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie uznał art. 35 ust. 4 uptu za niekonstytucyjny i z tego względu orzekł, że i § 16 badanego rozporządzenia jest niezgodny z wyrażoną w art. 217 Konstytucji RP, podstawową zasadą prawa podatkowego - nakładania podatków i innych danin publicznych oraz określania podmiotu i przedmiotu opodatkowania wyłącznie w drodze ustawowej. nie można pominąć faktu, że przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego był art. 35 ust. 4 uptu, który stanowił podstawę prawną upoważniającą Ministra Finansów do wydania także omawianego rozporządzenia. nie można pominąć faktu, że przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego był art. 35 ust. 4 uptu, który stanowił podstawę prawną upoważniającą Ministra Finansów do wydania także omawianego rozporządzenia.

Skład orzekający

Józef Kremis

przewodniczący sprawozdawca

Maria Tkacz-Rutkowska

członek

Zbigniew Łoboda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uchylenie decyzji podatkowych opartych na przepisach rozporządzeń uznanych za niezgodne z Konstytucją RP, zwłaszcza w kontekście zasady wyłączności ustawy w prawie podatkowym."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu prawnego i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z okresu wydania orzeczenia. Może być mniej bezpośrednio stosowalne po zmianach legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady prawa podatkowego - wyłączności ustawy w nakładaniu podatków - i pokazuje, jak sądy administracyjne stosują orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego do uchylania decyzji opartych na niekonstytucyjnych przepisach wykonawczych.

Sąd: Rozporządzenie Ministra Finansów niezgodne z Konstytucją. Decyzja podatkowa uchylona!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 3731/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Józef Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Tkacz-Rutkowska
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 11 poz 50
art. 33 ust. 4
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie WSA Zbigniew Łoboda Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant Lucyna Barańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2004 r. sprawy ze skargi C. T. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za luty 1999 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] (Nr [...]); II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącego 300 zł (trzysta) kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu.
Uzasadnienie
Urząd Skarbowy w Z. na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej w spółce cywilnej "A", z siedzibą w Z. przy ul. A. K. [...], decyzją z dnia [...] (Nr [...]) orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej C.T. - wspólnika byłej spółki cywilnej "A C.T., A. T. - jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe tejże Spółki z tytułu podatku akcyzowego za luty 1999 r. w kwocie [...]oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...]wyliczonych za okres od dnia [...]do dnia [...].
Podstawą wydania decyzji były okoliczności ujawnione wskutek czynności kontrolnych przeprowadzonych przez Inspektora Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej we W. Ośrodka Zamiejscowego w J. G., a dotyczące przede wszystkim faktu, iż w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej Spółka dokonywała sprzedaży towarów (paliw płynnych) podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym. Z uwagi na to, że Spółka nie składała w Urzędzie Skarbowym deklaracji podatkowych dla potrzeb tego podatku, a tym samym nie wykazywała oraz nie uiszczała podatku akcyzowego od sprzedawanych paliw silnikowych, Urząd Skarbowy w Z. uwzględniając okoliczność rozwiązania spółki cywilnej A" w lipcu 1999 r., postanowieniem z dnia [...] wszczął w stosunku do C. T. postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległość podatkową spółki cywilnej "A" C. T., A. T. z tytułu podatku akcyzowego. Następnie w dniu [...] wydał wymienioną wcześniej decyzję, w której odpowiedzialnością objął zaległości z tytułu podatku akcyzowego oraz należne z tego tytułu odsetki za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał na postanowienia art. 107 i art. 115 ustawy Ordynacja podatkowa, stwierdzając, że zachodzą określone w tych przepisach przesłanki odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki cywilnej.
C T, nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, złożył za pośrednictwem pełnomocnika odwołanie, w którym zarzucił zaskarżonej decyzji sprzeczność z § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 157, poz. 1035) oraz powoływanie się na przepis niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Wnosił przy tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że wydając zaskarżoną decyzję w zakresie podatku akcyzowego Urząd Skarbowy nie udowodnił, iż od sprzedanych przez Spółkę paliw nie uiszczono podatku akcyzowego. Zdaniem strony, Spółka nie posiadała magazynów ani też możliwości przerobu uszlachetniającego oraz przekwalifikowania paliwa i w związku z tym podatek akcyzowy mógł zostać zapłacony przez importera, a w przypadku przerobu uszlachetniającego, osoba dokonująca tego na zlecenie Spółki. W opinii strony nie było takiej możliwości, aby podatek akcyzowy od sprzedanych paliw nie został uiszczony.
Izba Skarbowa we W Ośrodek Zamiejscowy w J.G., dokonując kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z dokumentami źródłowymi znajdującymi się w aktach sprawy, nie znalazła podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, w związku z czym utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego C. T. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając tym rozstrzygnięciom naruszenie prawa, a mianowicie:
- art. 35 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.);
- art. 187, art. 191 oraz art. 210 Ordynacji podatkowej, w zakresie wskazanym w uzasadnieniu skargi.
Strona skarżąca wyraża wątpliwości co do tego, czy powołany w decyzjach § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. nie wykracza poza delegację ustawową, a będąc przepisem niższej rangi - nie rozszerza kręgu podatników w stosunku do art. 35 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Ponadto, według twierdzeń skargi, organy podatkowe - bez dokładnego wyjaśnienia sprawy - wadliwie przyjęły, że na stronie skarżącej ciąży obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem tego organu, kwestionowana decyzja nie narusza art. 35 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, a także art. 187, art. 191, art. 210 Ordynacji podatkowej.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że Spółka w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, w okresie od grudnia 1998 r. do lipca 1999 r., dokonywała sprzedaży towarów (paliw płynnych) podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1 i art. 26 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, podatnicy obowiązani są rozliczać podatek akcyzowy w urzędzie skarbowym, przy czym zgodnie z definicja zawartą w § 18 ust. 1 pkt 6 wspomnianego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r., podatnikami podatku akcyzowego są również jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, które dokonują sprzedaży wyrobów akcyzowych podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, od których nie zapłacono podatku akcyzowego. Jeżeli więc Spółka sprzedawała paliwa płynne podlegające opodatkowaniu podatkiem akcyzowym i nie uiszczała tego podatku, to powinna być pewna, że został on uregulowany we wcześniejszej fazie obrotu tym towarem. W związku z tym powinna ona posiadać dowody (faktury zakupu) potwierdzające ten fakt, ponieważ w przeciwnym wypadku przy sprzedaży tego towaru w poszczególnych okresach rozliczeniowych, Spółka była zobowiązana do uiszczenia należnego podatku akcyzowego. Podstawową zatem kwestią w rozpatrywanej sprawie było ustalenie czy we wcześniejszych fazach obrotu paliwami płynnymi został odprowadzony do budżetu państwa należny podatek akcyzowy.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że Spółka nie posiada dokumentacji podatkowej dotyczącej okresu jej działalności, która według oświadczeń wspólników (potwierdzonych przez Komisariat Policji w Z.) została skradziona w dniu [...]z mieszkania znajdującego się w miejscowości R. G. [...]. W trakcie postępowania kontrolnego wspólnicy byłej spółki cywilnej, mimo składania wielokrotnych deklaracji dotyczących odtworzenia dokumentów podatkowych, do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie dostarczyli nowych dowodów ani też nie wskazali podmiotów gospodarczych, które mogły odprowadzić podatek akcyzowy od sprzedawanych paliw we wcześniejszych fazach obrotu tym towarem.
Odtworzone częściowo dokumenty zakupu i sprzedaży towarów przez Spółkę, w okresie od grudnia 1998 r. do lipca 1999 r., nie potwierdziły faktu nabywania przez Spółkę paliw, od których odprowadzony byłby podatek akcyzowy. Nie stwierdzono również faktu powierzania paliw do przerobu uszlachetniającego. W takiej sytuacji organy przyjęły, że Spółka posiadała paliwa z niewiadomego źródła, a od paliw tych nie uiszczono podatku akcyzowego.
W świetle poczynionych ustaleń zasadne - zdaniem Izby Skarbowej - stało się twierdzenie, że Spółka dokonywała sprzedaży paliw płynnych (olej napędowy, benzyna Pb 95), od których nie zapłacono podatku akcyzowego, w związku z czym jednostka ta była zobowiązana do złożenia deklaracji dla potrzeb tego podatku, w której powinna wykazać dokonaną sprzedaż paliwa, oraz należne zobowiązanie w podatku akcyzowym, powstałe zgodnie z art. 21 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej, do którego uregulowania Spółka była zobowiązana.
Niedopełnienie tego obowiązku w ustawowym terminie doprowadziło do powstania zaległości podatkowej w podatku akcyzowym, a w konsekwencji także do konieczności naliczenia odsetek za zwłokę. Uwzględniając fakt, że spółka cywilna A" zaprzestała działalności gospodarczej w lipcu 1999 r. - w myśl art. 107 § 1 i § 2 pkt 2 oraz art. 115 Ordynacji podatkowej - zasadnym stało się wydanie zaskarżonej decyzji dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej C. T., wspólnika byłej spółki cywilnej "A, jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe zlikwidowanej w lipcu 1999 r. Spółki, z tytułu podatku akcyzowego oraz odsetek za zwłokę.
Według Izby Skarbowej, postępowanie w rozpoznawanej sprawie przeprowadzone było z dochowaniem zasad zawartych w przepisach procesowych, a zatem nie ma podstaw do sformułowania zarzutów naruszenia art. 187, art. 191 oraz art. 210 Ordynacji podatkowej.
Izba Skarbowa nie podzieliła także zarzutu strony skarżącej, iż zaskarżone rozstrzygnięcie, oparte m. in. na dyspozycji przepisu § 18 ust. 1 pkt 6 wymienionego wcześniej rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie podatku akcyzowego, zostało podjęte z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 35 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Zdaniem tego organu, twierdzenie strony skarżącej nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących uregulowaniach prawnych, gdyż § 18 ust. 1 pkt 6 - stanowiący, iż podatnikami podatku akcyzowego są również jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, dokonujące sprzedaży wyrobów akcyzowych podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, od których nie zapłacono podatku akcyzowego - doprecyzowuje jedynie postanowienia ustawy zawarte w art. 35 i art. 36, a nie wprowadza żadnych od nich odstępstw. Regulacja ta nie wykracza zatem poza granice delegacji zawartej w art. 35 ust. 4 oraz art. 36 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług, według której Minister Finansów w drodze rozporządzenia może określić przypadki, gdy podatnikami akcyzy są osoby lub jednostki inne niż producent lub importer wyrobów akcyzowych. Izba Skarbowa podkreśliła ponadto, że ocena konstytucyjności art. 35 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, czy też § 16 rozporządzenia Ministra Finansów leży poza uprawnieniami organów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2).
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), w tym także na decyzje wydane na podstawie norm podatkowo-prawnych.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, jako że unormowania powołane w podstawach prawnych tego rozstrzygnięcia zostały uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Należy przede wszystkim zauważyć, że organy podatkowe - kwalifikując stronę skarżącą jako podatnika podatku akcyzowego dokonującego sprzedaży wyrobów akcyzowych (paliw silnikowych - oleju napędowego i benzyny) - wskazały na § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 157, poz. 1035 z późn. zm., zwanym dalej w skrócie "rozp. MF") w związku z art. 35 ust. 4 i art. 36 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "uptu"). W art. 35 ust. 1, uptu określającym zakres podmiotowy podatku akcyzowego, postanowiono, że obowiązek podatkowy w akcyzie ciąży na producencie oraz importerze wyrobów akcyzowych. Jednakże w art. 35 ust. 4 uptu zawarto upoważnienie dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, przypadków, w których podatnikami akcyzy będą osoby lub jednostki inne niż producent lub importer wyrobów akcyzowych. Tak sformułowana delegacja ustawowa dawała więc wspomnianemu ministrowi możliwość rozszerzenia kręgu podmiotów obciążonych podatkiem akcyzowym poza katalog ujęty w uptu. Korzystając z dyspozycji art. 35 ust. 4 uptu, Minister Finansów wydał rozporządzenia w sprawie podatku akcyzowego z dnia 5 stycznia 1998 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 80 z późn. zm.), z dnia 16 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 157, poz. 1035 z późn. zm.), z dnia 15 grudnia 1999 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 1197 z późn. zm.) oraz z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz. U. Nr 119, poz. 1259 z późn. zm.), w których przymiot podatnika w podatku akcyzowym rozciągnął na inne podmioty aniżeli producenci oraz importerzy wyrobów akcyzowych.
W zastosowanym w rozpoznawanej sprawie rozporządzeniu Minister Finansów w § 18 ust. 1 pkt 6 postanowił, że podatnikami podatku akcyzowego są również osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby prawne dokonujące sprzedaży wyrobów akcyzowych podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, od których nie zapłacono podatku akcyzowego (poprzednio podobne unormowanie znalazło się w § 15 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia MF z dnia 5 stycznia 1998 r., później zaś odpowiednikiem przywołanego przepisu były: § 18 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia MF z dnia 15 grudnia 1999 r. oraz § 19 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2000 r., którego § 19 został skreślony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia MF z dnia 26 października 2001 r. zmieniającego wspomniane rozporządzenie z dniem 31 października 2001 r. - Dz. U. Nr 126, poz. 1388).
Odnosząc się do zastosowanego przez organy podatkowe § 18 ust. 1 pkt 6 rozp. MF nie można pominąć faktu, że przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego był art. 35 ust. 4 uptu, który stanowił podstawę prawną upoważniającą Ministra Finansów do wydania także omawianego rozporządzenia. Wprawdzie w wyroku z dnia 6 marca 2002 r. (P 7/00, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 13) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 5 stycznia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to jednakże uczynił tak w związku z niekonstytucyjnością art. 35 ust. 4 uptu. Należy bowiem zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany wskutek pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego zgodności art. 35 ust. 4 uptu i § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 5 stycznia 1998 r. z art. 217 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny zaś jednoznacznie uznał art. 35 ust. 4 uptu za niekonstytucyjny i z tego względu orzekł, że i § 16 badanego rozporządzenia jest niezgodny z wyrażoną w art. 217 Konstytucji RP, podstawową zasadą prawa podatkowego - nakładania podatków i innych danin publicznych oraz określania podmiotu i przedmiotu opodatkowania wyłącznie w drodze ustawowej.
Trybunalskie orzeczenie prowadzi do wniosku, że po wejściu w życie Konstytucji RP (17 października 1997 r.) przepis art. 35 ust. 4 uptu nie mógł już stanowić dla Ministra Finansów podstawy do wydania badanego przez Trybunał Konstytucyjny rozporządzenia, jak i wszystkich późniejszych rozporządzeń w sprawie podatku akcyzowego w zakresie podmiotów tego podatku, w tym także zastosowanego w sprawie rozp. MF. W konsekwencji należy uznać, że i § 18 ust. 1 pkt 6 rozp. MF jest niezgodny z Konstytucją RP, przy czym niezgodność ta odnosi się nie tylko do art. 217, ale także do art. 92 ust. 1, według którego rozporządzenia są wydawane nie tylko na podstawie szczegółowego upoważnienie zawartego w ustawie, ale także w celu jej wykonania. Tymczasem Minister Finansów nie wydał wspomnianego rozporządzenia - na podstawie niekonstytucyjnej normy kompetencyjnej i w omawianym zakresie - w celu wykonania uptu, lecz w celu określenia podatników podatku akcyzowego innych, prócz wymienionych w art. 35 ust. 1 uptu.
Taka interpretacja skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002 r. na gruncie przepisów określających zakres podmiotowy w podatku akcyzowym znalazła odzwierciedlenie we wcześniejszej judykaturze. W wyroku z dnia 20 grudnia 2002 r. (III SA 1381/01, Glosa 2003, nr 4) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż § 18 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego, rozszerzający krąg osób uznanych za podatników akcyzy (o podmioty dokonujące sprzedaży wyrobów akcyzowych podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, od których nie zapłacono podatku akcyzowego), jest sprzeczny z art. 217 Konstytucji RP, co uzasadnia odmowę jego zastosowania przez sąd. Również w wyroku z 21 czerwca 2004 r. (FSK 184/04, Monitor Podatkowy, Nr 8) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że przepis § 18 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego - uznający za podatnika podatku akcyzowego osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne sprzedające samochód osobowy przed jego pierwszą rejestracją dokonywaną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - jest niezgodny z Konstytucją RP.
Uzupełnieniem poczynionych uwag może być wreszcie najnowszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 grudnia 2004 r. (SK 35/02), uznający § 2b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 5 stycznia 1998 r. o podatku akcyzowym za niezgodny z art. 217 Konstytucji. Wskazując na art. 35 ust. 4 uptu oraz § 2b tegoż rozporządzenia, Trybunał Konstytucyjny uznał, że niedopuszczalne było poszerzenie w formie rozporządzenia pierwotnego, wynikającego z ustawy, kręgu podmiotów objętych obowiązkiem płacenia akcyzy. Takie postępowanie narusza bowiem zasadę ustalania wszystkich elementów konstrukcyjnych podatku (w tym także zakresu podmiotowego) wyłącznie w drodze ustawy, co nakazuje art. 217 Konstytucji RP.
Ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji pozwoliła stwierdzić zaistnienie okoliczności, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, przeto - stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało orzec, jak w sentencji wyroku.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI