I SA/WR 3554/01

I SA/Wr 3554/01 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Wójcik
Joanna Kuczyńska /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Asesor sądowy Anna Wójcik Protokolant: sekr. sąd. Joanna Zamojska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2004 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A S.A w G. na postanowienie Izby Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. Uchyla zaskarżone postanowienie II. Odstępuje od określenia czy i w jakim zakresie zaskarżone postanowienie podlega wykonaniu III. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w O. na rzecz skarżącego kwotę 2410 zł (słownie: dwa tysiące czterysta dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kwotę 2400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
W dniu 31 lipca 2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. wystawił tytuł wykonawczy [...] wobec zobowiązanego A SA w G. w upadłości, wskazując wymagalne i podlegające egzekucji w trybie administracyjnym należności Skarbu Państwa z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2001 r. w kwocie 31 416 zł. W oparciu o ten tytuł skierowano wniosek o wszczęcie egzekucji w trybie art. 26 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ. U. 1991 Nr 36, poz. 161 ze zmianami).
Wystawienie tytułu wykonawczego poprzedziło przesłanie zobowiązanemu upomnienia doręczonego 16 lipca 2001 r.
Organ egzekucyjny wszczął egzekucję doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienie o pierwszej czynności egzekucyjnej, którą było zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym dłużnika w B Oddział w G. (zajęcie wierzytelności z 31 lipca 2001 r. karta [...]).
Powyższe wszczęcie egzekucji i zajęcie rachunku bankowego zostało zaskarżone zarzutami przez zobowiązanego. A SA w G. w upadłości reprezentowana przez Syndyka Masy Upadłości wniosła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego i przekazanie masie upadłości wyegzekwowanych środków pieniężnych.
Zwrócono uwagę w pierwszym rzędzie na okoliczność, że czynności egzekucyjne podjęto na podstawie dokumentów podpisanych przez nieupoważnionych i nieznanych pracowników Urzędu Skarbowego w N.
W uzasadnieniu podniesiono, że spółka, której upadłość ogłoszono [...] przyznaje istnienie zobowiązania i jego wysokość. Zwrócono jednak uwagę, że w toku toczącego się postępowania upadłościowego nie jest możliwe prowadzenie egzekucji i to także co do zobowiązań powstałych po dacie ogłoszenia upadłości. Wnoszący zarzuty podkreślał, że przepisy prawa upadłościowego stanowią lex specialiis w stosunku do Ordynacji podatkowej i innych ogólnych norm prawa. Dalej wywodzono, że Prawo upadłościowe s sposób kompletny reguluje sytuacje prawna upadłego podmiotu gospodarczego i odmiennie od powszechnie obowiązujących przepisów reguluje spłatę zobowiązań podatkowych i innych danin publicznych. Wskazano na przepisy art. 204 i art. 205 Prawa upadłościowego i wynikający z nich obowiązek regulowania poszczególnych zobowiązań upadłego w kolejności kategorii zaspokojenia.
Podkreślono, że Syndyk Masy Upadłości ma obowiązek dokonywania płatności należności powstałych po ogłoszeniu upadłości w terminach ich płatności, bez konieczności ustalania listy wierzytelności i sporządzania planu podziału funduszy masy a także bez formalnego zgłoszenia przez wierzyciela. Sporne zobowiązanie – zaliczane zdaniem odwołującego się – do I kategorii winno być zaspokajane w miarę wpływania potrzebnych sum do masy upadłości a o ile w ten sposób nie mogłyby być uiszczone to zostaną zaspokojone w drodze podziału w trybie art. 205 Prawa upadłościowego.
Zwrócono uwagę, że upadły w pierwszej kategorii ma zobowiązania pracownicze powstałe jeszcze przed ogłoszeniem upadłości a nie zaspokojone w całości ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a wierzytelność Skarbu Państwa z tytułu podatku VAT powstała później.
Wskazano na przepis art. 63 Prawa upadłościowego i konieczność takiej jego interpretacji, która wyraźnie wskazuje na zakaz wszczynania egzekucji po ogłoszeniu upadłości z stosunku do upadłego.
Wywodzono, że uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko masie upadłości i prowadzenie na jego podstawie egzekucji przez organ skarbowy stoi w sprzeczności z powołanym już obowiązkiem wynikającym z art. 205 Prawa upadłościowego a nałożonym na Syndyka w zakresie płatności wymaganych należności związanych z likwidacja masy, w wypadku posiadania na to wystarczających środków.
Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. na podstawie art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uznał zgłoszonych zarzutów, odmawiając także wstrzymania dalszych czynności egzekucyjnych i umorzenia postępowania egzekucyjnego. W motywach postanowienia wskazano, że interpretacja przepisów art. 63 oraz art. 204 - 206 Prawa upadłościowego dokonana w zarzutach przez upadłego jest niedopuszczalna. Wskazano, że przepis art. 63 Prawa upadłościowego zawiera taką oto wolę ustawodawcy, która zakazuje jedynie kontynuowania postępowań egzekucyjnych wszczętych przed ogłoszeniem upadłości.
Organ egzekucyjny podkreślał, że nie można się zgodzić z poglądem o braku możliwości egzekucyjnego zaspokojenia bieżących wierzytelności Skarbu Państwa związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez Syndyka w toku postępowania upadłościowego. Dostrzeżono, że takiego zakazu prawo upadłościowe nie zawiera. W szczególności. Gdy chodzi o zobowiązanie podatkowe jakim jest podatek od towarów i usług, w którym każda jednostka gospodarcza "administruje" tylko przejściowo jako płatnik od momentu naliczenia podatku do chwili przekazania go Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez właściwy urząd skarbowy.
Wskazano, że przepis art. 204 Prawa upadłościowego wyraźnie ustanawia nakaz pokrywania przez Syndyka bieżących zobowiązań podatkowych ale nie zawiera zakazu przymusowego egzekwowania takich należności, gdy są wymagalne.
Z tych przyczyn organ I instancji nie uznał zarzutów a w szczególności niedopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec upadłego.
W zażaleniu wniesionym w terminie upadły reprezentowany przez Syndyka Masy Upadłości wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia podnosząc tą sama argumentację jak w zarzutach.
Dodatkowo podniesiono, że skoro Prawo upadłościowe regulując szczegółowo sposób i kolejność zaspakajania należności nie wskazuje na możliwość przymusowej egzekucji, to prowadzenie egzekucji przez jednego z wierzycieli nie może być stosowane. Taka sytuacja stanowiłaby bowiem naruszenie podstawowych zasad Prawa upadłościowego, a to kolejności i proporcjalności zaspakajania.
Zdaniem żalącego się uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko masie upadłości i prowadzenie na jego podstawie egzekucji po nadaniu klauzuli wykonalności stoi w sprzeczności z obowiązkiem nałożonym na Syndyka w art. 205 Prawa upadłościowego.
Kończąc, upadły podniósł, że w świetle okoliczności faktycznych i prawnych sprawy postępowanie egzekucyjne w celu ściągnięcia należności objętych tytułem wykonawczym jako nie dopuszczalne powinni być umorzone, a koszty postępowania nie mogą obciążać masy upadłości.
Po rozpatrzeniu zażalenia Izba Skarbowa w O. postanowieniem z [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 134 kpa oraz na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie.
W motywach postanowienia organ odwoławczy podkreślił, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o wystawiony 31 lipca 2001 r. tytuł wykonawczy nastąpiło już po ogłoszeniu upadłości przez sąd i dotyczy zobowiązania, które powstało także po ogłoszeniu upadłości. Wskazując na przepis art. 63, art. 204 i art. 205 Prawa upadłościowego organ odwoławczy wywodził, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji z majątku masy upadłości było dopuszczalne. W konsekwencji brak było podstaw do wstrzymania czynności egzekucyjnych a tym bardziej do umorzenia postępowania egzekucyjnego i zwrotu dotychczas wyegzekwowanych środków.
Orzeczenie organu odwoławczego zostało zaskarżone przez upadłego skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżący domagał się jego uchylenia a w konsekwencji wstrzymania czynności egzekucyjnych, umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazania do masy upadłości wyegzekwowanych środków pieniężnych. Skarżący domagał się także zasądzenia na jego rzecz kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie przytoczył argumentacje zawartą poprzednio w zarzutach i zażaleniu, która sprowadza się do kilku zasadniczych tez.
Przepisy Prawa upadłościowego jako przepisy szczególne wyłączają przepisy innych ustaw, gdyż kompleksowo regulują całość zagadnień dotyczących prowadzenia upadłości.
Zobowiązania upadłego powstały po ogłoszeniu upadłości, realizuje Syndyk masy Upadłości stosownie do reguł art. 204 i art. 205 Prawa upadłościowego.
Wykładnia art. 63 Prawa upadłościowego winna prowadzić w powiązaniu z dalszymi przepisami tej ustawy do konkluzji niedopuszczalności prowadzenia egzekucji wobec upadłego także co do zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości.
Dodatkowo zwrócono uwagę na przepis art. 102 Prawa upadłościowego i odpowiedzialność Syndyka w razie zaniedbania lub zaniechania czynności w toku prowadzonego postępowania upadłościowego.
Zwrócono też uwagę na wystąpienia do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o przekazanie stosownych środków na zapłatę podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie 54945,20zł (?)
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w O. wniosła o jej oddalenie podnosząc argumenty tożsame do zawartych w uzasadnieniu postanowienia z [...].
W toku postępowania sądowego przedłożono zakresy uprawnień pracowników Urzędu Skarbowego w N. podpisanych na dokumentach zawartych w aktach egzekucji a to upomnieniu, zajęciu wierzytelności i na klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 sądy administracyjne sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).
Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U nr 153, poz. 1270).
Z zasady, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja tego rodzaju, że sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień (porównaj wyrok NSA z 14 stycznia 1999 r, sygn. akt III SA 4731/97 – lex nr 37180).
Zważania należy rozpocząć od odniesienia się do zarzutu podnoszonego przez Syndyka masy upadłości już w zażaleniu z 31 sierpnia 2001 r. i częściowo wyartykułowanego też w skardze, co do braku uprawnień osób podpisanych na upomnieniu z 11 lipca 2001 r. (karta [...]) i zajęciu rachunku bankowego (karta [...]) do sygnowania własnym podpisem wymienionych dokumentów.
W toku postępowania sądowego przedłożono zakresy czynności służbowych komornika skarbowego J. Z. i kierownika Działu Rachunkowości Z. R. (karta [...]). Wynika z nich, że zarówno postanowienia w sprawach zajęcia wierzytelności, jak i o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji należały do zakresu uprawnień objętych tak zwaną "aprobatą ostateczną"w przypadku J. Z. (część II pkt 2 zakresu) a podpisywanie upomnień objęte było zakresem uprawnień Z. R. (cześć II pkt 2 zakresu).
Przechodząc natomiast do oceny dalszych zarzutów skargi wskazać trzeba w pierwszym rzędzie, że skarżący myli podstawę wystawionego 31 lipca 2001 r. tytułu wykonawczego i dokonanego zajęcia wierzytelności w B Oddział w G. Nie jest nią podatek dochodowy od osób fizycznych, lecz podatek od towarów i usług (dalej "podatek VAT") za maj 2001 r.
Syndyk obejmując majątek upadłego i zarządzając nim zgodnie z art. 90 Prawa upadłościowego działa za upadły podmiot. Nie staje się podatnikiem. Syndyk nie działa więc we własnym imieniu, lecz w imieniu i na rachunek upadłego. Dlatego w świetle art. 5 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym (DZ. U. Nr 11 poz. 50 ze zmianami) (dalej "ustawa o VAT") nie Syndyk, lecz upadła spółka akcyjna jest podatnikiem tego podatku. Można zatem przyjąć za organem egzekucyjnym, że zgodnie z art. 5 w związku z art. 2 ustawy o VAT spółka w upadłości co do zasady podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z tytułu sprzedaży rzeczy wchodzących w skład masy upadłości.
Trzeba też zauważyć, że upadły przez fakt ogłoszenia upadłości nie traci prawa własności do swego majątku, ani na rzecz Syndyka, ani osoby trzeciej. Jest podmiotem praw i obowiązków materialno – prawnych, w tym obowiązku podatkowego. Natomiast Syndyk masy upadłości działa jako strona w znaczeniu procesowym.
Zagadnieniem zasadniczym występującym w sprawie jest jednak dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia egzekucji przeciwko upadłemu. Ponieważ jednak, ani przepisy Prawa upadłościowego, ani ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. 1991 Nr 36, poz. 161 ze zmianami) nie zawierają wprost stosownej regulacji, to tą część uwag należy rozpocząć od zacytowania przepisów Prawa upadłościowego dotyczących występującego w sprawie spornego zagadnienia.
W myśl art. 63 § 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie ogłoszenia upadłości i podjęcia czynności egzekucyjnych "postępowanie egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości przeciwko upadłemu w poszukiwaniu jego długu osobistego będzie zawieszone z ogłoszeniem upadłości. Będzie ono umorzone z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości". Z przepisu § 2 tego art. wynikało z kolei, że "sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym a jeszcze nie wydane, będą przelane do masy upadłości". Przepis ten po 2 stycznia 1998 r. zastąpił art. 62 Prawa upadłościowego, który z kolei brzmiał następująco:
§ 1 Postępowanie egzekucyjne, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości przeciwko upadłemu w poszukiwaniu jego długu osobistego, niezabezpieczonego hipoteką, w rejestrze, zastawem ani prawem zatrzymania, będzie zawieszone z ogłoszeniem upadłości. Będzie ono umorzone z mocy samego prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
§ 2 Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym a jeszcze nie wydane będą przelane do masy upadłości.
Oczywiście zacytowane przepisy art. 62 i 63 Prawa upadłościowego dotyczą bezpośrednio tylko egzekucji wszczętych przed ogłoszeniem upadłości. Są to jednak normy prawne, których wykładnia jest konieczna do rozwiązania problemu dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia egzekucji przeciwko upadłemu po ogłoszeniu upadłości, w tym także co do obowiązków podatkowych powstałych po dacie ogłoszenia upadłości
Zaznaczyć przy tym trzeba, że przepisy Prawa upadłościowego mają charakter przepisów szczególnych w stosunku do innych ustaw, w tym Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pogląd taki na tle relacji Prawa upadłościowego i ustawy o księgach wieczystych i hipotece wypowiedział Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 października 1998 r. sygn. akt III CKN 58/98 opublikowane OSNC 1999 poz. 44).
Z treści przepisu art. 62 § 1 Prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 2 stycznia 1998 r., wynikało, że na postępowanie egzekucyjne, którego celem jest zaspokojenie długu "zabezpieczonego hipoteką, w rejestrze, zastawem lub prawem zatrzymania", nie wywiera żadnego wpływu ogłoszenie upadłości. Postępowanie takie może być dalej prowadzone także po ogłoszeniu upadłości, oczywiście z zastrzeżeniem, że egzekucja dotyka tylko przedmiotu zabezpieczenia.
W tym miejscu zacytować należy "Komentarz do Prawa upadłościowego" autorstwa Jana Korzonka (Wydawnictwo Księgarni Powszechnej, Kraków 1935 strona 232) opracowany w dużej mierze na podstawie uzasadnienia projektu rządowego ustawy. W szczególności autor ten przyznając, że art. 62 Prawa upadłościowego dotyczy bezpośrednio tylko egzekucji wszczętych przed ogłoszeniem upadłości zauważa, że z jego postanowień "wynika, że po ogłoszeniu upadłości nie można również wszczynać nowych egzekucji przeciwko upadłemu, wyjąwszy oczywiście egzekucje dla zaspokojenia długów zabezpieczonych hipoteką, w rejestrze, zastawem lub prawem zatrzymania, o ile się nie prowadzi jej z przedmiotu zabezpieczenia. Inaczej bowiem cel tego przepisu byłby udaremniony, gdyby wierzyciel po umorzeniu postępowania wszczętego przed ogłoszeniem upadłości mógł następnie po ogłoszeniu upadłości wszcząć nowe postępowanie egzekucyjne".
Podobną wykładnię przedstawia Maurycy Allerhand w "Komentarzu do Prawa upadłościowego" (Wydawnictwo W. L. Anczyca w Krakowie z 1938 r., reprint wydany z uwzględnieniem stanu prawnego na 1998 r. przez "Wydawnictwo Park" w Bielsku – Białej).
W szczególności w Komentarzu do art. 63 (dawniej art. 62 strona 231) autor wyraził pogląd, że z treści tego przepisu wynika "że po ogłoszeniu upadłości nie można wszczynać egzekucji przeciwko upadłemu, jeżeli bowiem umarza się poprzednio wszczętą egzekucję, to tym bardziej nie podobna dopuścić egzekucji nowej. Gdyby jednak po ogłoszeniu upadłości wszczęto egzekucję, to należy ją nawet po prawomocności zajęcia umorzyć, bo z przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości egzekucja jest niedopuszczalna". To zaś dodatkowo, że środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży majątku upadłego wchodzą w skład masy upadłości na gruncie art. 20 Prawa upadłościowego w związku z art. 117 § 5 i art. 118 § 2 tego prawa, nie budzi żadnych wątpliwości.
Mając na uwadze zacytowane poglądy należy zważyć, że w sprawach w których postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostało wydane po 2 stycznia 1998 r. nie ma już znaczenia, czy dług upadłego ma charakter wyłącznie osobisty, czy też osobisty i rzeczowy zarazem. W świetle nowego brzmienia art. 63 § 1 ogłoszenie upadłości powoduje zawieszenie a następnie umorzenie także egzekucji wierzytelności zabezpieczonej rzeczowo. W przepisie tym skreślono bowiem wzmiankę, że zawieszenie dotyczy tylko egzekucji wierzytelności osobistej "nie zabezpieczonej hipoteką, w rejestrze, zastawem lub prawem zatrzymania".
Zakaz kontynuowania egzekucji rozciąga się a fortiori, także na wszczynanie egzekucji. Interpretacja a contrario art. 63 § 1 w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. prowadzi do wniosku, że zakaz egzekucji nie dotyczy tylko wierzytelności nie mających w ogóle osobistego charakteru, czyli wierzytelności co do których upadły ponosi wyłącznie rzeczową odpowiedzialność. Zdaniem A. Jakubeckiego "w nowym stanie prawnym jedynym dopuszczalnym przypadkiem egzekucji po ogłoszeniu upadłości jest zatem egzekucja skierowana do przedmiotu zabezpieczenia rzeczowego, jeżeli upadły nie jest jednocześnie osobistym dłużnikiem wierzyciela (A. Jakubecki "Zaspokojenie wierzyciela rzeczowego po ogłoszeniu upadłości Przegląd Sądowy 1998 Nr 1")
Na tle przepisu art. 117 § 5 i 118 § 2 Prawa upadłościowego nasuwa się także wniosek, że chociaż w powołanej sytuacji egzekucja z przedmiotu zabezpieczenia jest dopuszczalna, to jej prowadzenie przez wierzyciela nie będzie miało praktycznego znaczenia, ponieważ uzyskane kwoty i tak należy przekazać do masy upadłości.
Zgodzić się zatem należy z zarzutami skargi, że przyjęcie przez organ egzekucyjny, iż przepisy Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają pierwszeństwo przed przepisami prawa upadłościowego, prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli zaliczonych do I i II kategorii zaspokojenia.
Trafny jest pogląd, że Prawo upadłościowe w sposób kompletny reguluje sytuacje upadłego podmiotu gospodarczego, w tym odmiennie reguluje spłatę zobowiązań podatkowych.
Zgodnie z art. 204 § 1 pkt 1 Prawa upadłościowego w pierwszej kolejności poza kosztami postępowania upadłościowego uiszczane są wydatki połączone z zarządem i likwidacją masy upadłości, nie wyłączając podatków i innych danin publicznych.
Z kolei z przepisu art. 205 Prawa upadłościowego wynika, że należności I i II kategorii będą zaspakajane przez Syndyka w miarę wpływania sum do masy, o ile w ten sposób nie będą uiszczone, to zaspokojone zostaną w drodze podziału.
Te jednoznacznie brzmiące postanowienia Prawa upadłościowego mają związek z odpowiedzialnością Syndyka przewidzianą w art. 102 ("Syndyk i zarządca odpowiadają za szkodę wyrządzoną niesumiennym pełnieniem obowiązków"). Nie ma zatem podstaw do obaw, że przyjęcie braku możliwości wszczęcia i prowadzenia egzekucji należności niezabezpieczonej rzeczowo spowoduje swoisty stan "nieodpowiedzialności podatkowej upadłego".
W przeciwnym wypadku doszłoby do niepożądanego uprzywilejowania jednego z wierzycieli upadłego kosztem innych wierzycieli. Zasadą zaspakajania wierzycieli przyjętą przez Prawo upadłościowe jest nie tylko kolejność pierwszeństwa ale też jej proporcjonalność. Zatem prowadzenie egzekucji przez jednego wierzyciela w toku upadłości z jej masy, nawet jeśli jest nim organ państwowy a należność dotyczy dochodów budżetu, doprowadzić mogłoby do zaspokojenia tylko jednej z uzasadnionych i wymagalnych pretensji, spośród wierzytelności uprzywilejowanych wymienionych w art. 205 § 1 Prawa upadłościowego.
Dlatego w przypadku, gdyby upadły posiadał tylko jedną rzecz, którą Syndyk sprzedałby a uzyskane pieniądze zostałyby zajęte przez komornika skarbowego w toku egzekucji wszczętej po ogłoszeniu upadłości i zaliczone na poczet wierzytelności podatkowej powstałej także po ogłoszeniu upadłości, doszłoby do nie zamierzonego przez ustawodawcę pokrzywdzenia innych wierzycieli.
Skoro także z tych względów zaskarżone postanowienie narusza cytowane przepisy Prawa upadłościowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to uwzględniając skargę, Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) uchylił je.
W myśl art. 152 tej ustawy "w razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku". Przepis ten ma związek z instytucją wstrzymania wykonania aktu lub czynności, wymienioną w art. 61 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (odpowiednikiem uregulowania zawartego w art. 40 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym).
Sąd zatem może orzekać o wykonaniu jedynie zaskarżonej decyzji i to tylko takiej, która podlega wykonaniu w drodze postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienie Izby Skarbowej w O. z [...] nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej. Zatem fakt wstrzymania jego wykonania, albo odmowy takiego wstrzymania nie ma wpływu na postępowanie w zakresie prowadzonej egzekucji.
Podobnie określenie w trybie art. 152 cyt. ustawy, czy w ogóle a jeśli tak, to w jakim zakresie, akt lub czynność mogą być wykonane jest w tej konkretnej sprawie bezprzedmiotowe. Nie mając zatem podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Sąd w punkcie II wyroku z 31 marca 2004 r. odstąpił od określenia, czy i w jakim zakresie, zaskarżone postanowienie podlega wykonaniu.
Takie rozstrzygnięcie znane jest procedurze cywilnej na przykład na tle ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (...) (odstąpienie od orzekania o lokalu socjalnym) i na tle ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (odstąpienie od orzekania o wspólnym mieszkaniu małżonków w toku postępowania rozwodowego).
O kosztach Sąd orzekał z mocy art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając od Dyrektora Izby Skarbowej w O. na rzecz skarżącego, A S.A w G. w upadłości, zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw tj. 10 zł wpisu sądowego i 2400 zł zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.