I SA/Wr 302/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-12-20
NSApodatkoweWysokawsa
przedawnienieegzekucja administracyjnahipotekaOrdynacja podatkowaniekonstytucyjnośćpostępowanie egzekucyjnezobowiązanie podatkowesąd administracyjnyWSA Wrocław

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu pomimo art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który uznał za niekonstytucyjny.

Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie zaległości podatkowych z 2008 r. Skarżąca argumentowała, że zobowiązania uległy przedawnieniu, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie zabezpieczonych hipoteką należności, jest niezgodny z Konstytucją. Sąd uznał argumentację skarżącej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność analogicznego przepisu (art. 70 § 6 O.p.). W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Przedmiotem skargi N. B. było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) z dnia 18 lutego 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) z dnia 20 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r., zabezpieczonych hipoteką przymusową na nieruchomości. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie zobowiązań i niezgodność art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej (O.p.) z Konstytucją, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 40/12) dotyczący analogicznego przepisu art. 70 § 6 O.p. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS, argumentując, że zobowiązania nie uległy przedawnieniu z uwagi na zabezpieczenie hipoteką i że przepis art. 70 § 8 O.p. jest zgodny z Konstytucją. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, uznając, że przepis art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny z Konstytucją RP, podobnie jak jego poprzednik (art. 70 § 6 O.p.), co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podkreślił, że stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej ma znaczenie dla stosowania przepisów o tożsamej lub analogicznej treści, nawet jeśli nie były one bezpośrednio przedmiotem kontroli. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego, a termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Sąd orzekł o uchyleniu postanowień organów i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką ulega przedawnieniu, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie w takiej sytuacji, jest niezgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 40/12) stwierdzający niekonstytucyjność analogicznego przepisu (art. 70 § 6 O.p.), uznając, że norma prawna zawarta w art. 70 § 8 O.p. jest tożsama i również pozbawiona waloru konstytucyjności. W związku z tym, ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (36)

Główne

O.p. art. 70 § 8

Ordynacja podatkowa

Przepis ten, wyłączający przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

u.p.e.a. art. 59 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu został uwzględniony z uwagi na przedawnienie zobowiązania.

u.p.e.a. art. 59 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawa wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

O.p. art. 70 § 8

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP, dotyczący przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką.

Pomocnicze

O.p. art. 70 § 1

Ordynacja podatkowa

Podstawowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych.

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 124 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 97 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 70 § 6

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Poprzednie brzmienie przepisu, uznane za niezgodne z Konstytucją RP przez TK.

Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw art. 20 § 1

Regulacja intertemporalna dotycząca przedawnienia zobowiązań podatkowych.

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, wyłączający przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, jest niezgodny z Konstytucją RP. Zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Godne uwagi sformułowania

nie można nie dostrzegać tego, że powstają uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucją normy prawnej w nim wyrażonej, co nie powinno pozostawać bez znaczenia dla sądów oceniających możliwość zastosowania takiego przepisu. W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych. stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W konsekwencji, wobec niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania.

Skład orzekający

Dagmara Stankiewicz-Rajchman

przewodniczący sprawozdawca

Iwona Solatycka

członek

Piotr Kieres

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w kontekście przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką oraz stosowanie przez sądy przepisów uznanych za niekonstytucyjne."

Ograniczenia: Dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych przed wejściem w życie nowelizacji Ordynacji podatkowej, a także sytuacji, gdy zabezpieczenie hipoteczne było podstawą do odmowy stwierdzenia przedawnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla podatników i profesjonalistów.

Zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką jednak się przedawniają! WSA unieważnia przepis Ordynacji podatkowej.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 302/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dagmara Stankiewicz-Rajchman /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Solatycka
Piotr Kieres
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 70  par. 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz–Rajchman (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Kieres Asesor WSA Iwona Solatycka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi: N. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2022 r. nr 0201-IEE1.711.17.2022.2.WM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego: I. uchyla zaskarżone postanowienie w całości oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz Strony skarżącej kwotę: 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi N. B. (dalej jako: strona, skarżąca, podatniczka) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej jako DIAS, organ odwoławczy) z dnia 18 lutego 2022 r., nr (...), utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (dalej jako: NUS, organ I instancji) z dnia 20 grudnia 2021 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r. wynikających z własnego tytułu wykonawczego z dnia 31 lipca 2019 r. o nr (...). W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zajęcia okazały się nieskuteczne. W dniu 30 października 2009 r. zaległość objęta wskazanym tytułem wykonawczym została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej, na nieruchomości należącej do strony.
Pismem z dnia 15 października 2021 r. strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
NUS postanowieniem z dnia 20 grudnia 2021 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższego tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wskazując, że sporne należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na objęcie ich hipoteką przymusową w księdze wieczystej nr WR1E/00077350/2 ustanowioną przez Sąd Rejonowy w Oleśnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącej.
Na powyższe postanowienie skarżąca zażalenie zarzucając organowi egzekucyjnemu, że zastosował niezgodny z Konstytucją art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.; dalej: O.p.). Zdaniem skarżącej, przepis ten jest tożsamy z przepisem art. 70 § 6 O.p. (obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.), który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją.
Po rozpoznaniu zażalenia zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu odwoławczego zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym o nr (...) nie uległy przedawnieniu z uwagi na ich zabezpieczenie wpisem hipoteki przymusowej, jednakże mogą one być egzekwowane jedynie z przedmiotu hipoteki. DIAS wyjaśnił, że brak jest podstaw do odmawiania stosowania art. 70 § 8 O.p. w obecnie obowiązującym brzmieniu, ponieważ domniemanie jego zgodności z Konstytucją RP nie zostało obalone. Sporna zaległość podatkowa powstała pod rządami przepisów, których konstytucyjność nie została obalona przez Trybunał Konstytucyjny wobec czego przedmiotowe zobowiązania mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki.
Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem DIAS, zarzucając w skardze złożonej na postanowienie organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa, tj.:
1. Art. 8 u.p.e.a. poprzez działanie w sposób naruszający zaufanie do organów administracji;
2. Art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo jego bezprzedmiotowości;
3. Art. 70 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo wydania przez Trybunał konstytucyjny wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12;
4. Art. 70 § 8 O.p. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie przedawniła się pomimo wydania w/w wyroku oraz poprzez przyjęcie, że wyrok ten nie ma zastosowania do art. 70 § 8 O.p.;
5. Art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia w uzasadnieniu do kwestii toczącego się postępowania o wygaśnięcie decyzji w kontekście braku ostatecznej decyzji czy też prawomocnego orzeczenia sądu w tym względzie;
6. Art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zastosowania niniejszego przepisu w sytuacji gdy toczy się postępowanie w zakresie wygaśnięcia decyzji wymiarowej będącej podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W oparciu o podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia DIAS oraz poprzedzającego je postanowienia NUS i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.
Spór między skarżącą a organem dotyczy oceny tego, czy zobowiązania podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r. uległy przedawnieniu, tj. czy istnieje obowiązek egzekwowany w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.
W ocenie strony, z uwagi na upływ terminów przedawnienia zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu, a przepisy z których organ wywodzi ich nieprzedawnienie są niekonstytucyjne, co swoim wyrokiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Odmienny pogląd w tej sprawie przedstawia DIAS, wywodząc, że mimo upływu terminów przedawnienia zobowiązania nie uległy przedawnieniu z uwagi na ich zabezpieczenie hipoteką, zaś wyrok Trybunały Konstytucyjnego nie dotyczy przepisów mających zastosowanie w sprawie.
Spornym jest więc to, czy wpisanie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr (...) ustanowionej przez Sąd Rejonowy w Oleśnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych ma wpływ na przedawnienie egzekwowanych zaległości podatkowych.
Poza sporem jest to, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego powstały. Z bezspornie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika również, że podstawowy - liczony wyłącznie na zasadach określonych w art. 70 § 1 O.p. - termin przedawnienia spornych zaległości upłynął.
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. wprowadzono poprzez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r., nr 169, poz. 1387). Zgodnie z zawartą w art. 20 § 1 tej ustawy regulacją intertemporalną, do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z zastrzeżeniem § 2, który stanowi, że jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika, płatnika lub inkasenta zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. W sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Opisana instytucja była wcześniej uregulowana w art. 70 § 6 O.p. który - w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. - stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.
W spornej kwestii wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, m. in. w wyrokach: z 13 grudnia 2013 r., II FSK 1807/12; z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; z 18 lipca 2014 r., I FSK 1042/13; z 16 września 2014 r., I FSK 317/14; z 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; z 22 maja 2015 r., II FSK 316/14; z 17 września 2015 r., I FSK 949/14; z 20 października 2016 r., II FSK 2467/14; z 10 stycznia 2017r., II FSK 3552/14; z 9 lutego 2017 r., II FSK 3236/16; z 20 kwietnia 2017 r., I FSK 1834/15; z 30 stycznia 2018 r., I FSK 1976/17; z 29 marca 2018 r., I FSK 17/18; z 6 czerwca 2018 r., II FSK 1454/16; z 24 stycznia 2019 r., II FSK 271/17; z 3 kwietnia 2019 r., II FSK 3741/18, z 19 maja 2021 r., III FSK 3491/21; z 23 października 2020 r., II FSK 1744/21; z 2 lutego 2022 r., III FSK 3333, z 28 kwietnia 2022 r., III FSK 280/22). Sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę podziela zawartą w tych wyrokach argumentację i wykorzysta ją w dalszej części uzasadnienia.
W wyroku z 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 70 § 6 O.p. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Trybunał krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Zdaniem Trybunału, ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Uwagi te należy odnieść także do treści art. 70 § 8 O.p. Również ten przepis wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie kryterium uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za nieuzasadnione, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że "(...) choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wskazanych wyżej".
Rację ma DIAS podnosząc, że wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., i to ten właśnie przepis podlegał wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Tym niemniej, choć w znaczeniu formalnym kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega m.in. akt prawny bądź jego część (konkretny przepis), to faktycznie przedmiotem tej kontroli są określone w takim akcie normy prawne (zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu). Trybunał Konstytucyjny bada to, czy norma prawna zawarta w kontrolowanym akcie zawiera treści sprzeczne z aktem normatywnym wyższego rzędu. Inaczej rzecz ujmując, Trybunał Konstytucyjny bada, czy norma zawarta w akcie niższego rzędu urzeczywistnia postanowienia zawarte w akcie wyższego rzędu. Z formalnego punktu widzenia stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie wywiera bezpośrednich skutków w stosunku do przepisów o tej samej, bądź analogicznej treści, niebędących wprost przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, a więc zarówno istniejących już w systemie prawnym, jak i ponownie do niego wprowadzonych przez organy stanowiące prawo. Mimo, że przepis tożsamy treściowo nie jest bezpośrednio eliminowany z obrotu prawnego, to jednak nie można nie dostrzegać tego, że powstają uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucją normy prawnej w nim wyrażonej, co nie powinno pozostawać bez znaczenia dla sądów oceniających możliwość zastosowania takiego przepisu.
W wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC z 2016 r., nr 12, poz. 148) Sąd Najwyższy zauważył, że traktując formalnie sprawę, należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p. Nie można jednak twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 O.p.) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności.
Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych (R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, Orzecznictwo Sądów Polskich, 2003 r., nr 2, s. 74-75; M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011 r., s. 266-268; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06; wyroki NSA z 10 marca 2010 r., I OSK 1447/09 i z 24 września 2008 r., I OSK 1369/07).
W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., SK 36/06 (OTK-A z 2007 r., nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (wyroki NSA: z 1 października 2012 r., II FSK 302/11, z 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, z 16 kwietnia 2013 r., I FSK 787/12). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej.
Sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę, dokonując w powołaniu na art. 178 ust. 1 Konstytucji wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, stwierdza za Trybunałem Konstytucyjnym, że przepis art. 70 § 8 O.p. - skoro została w nim powtórzona norma prawna zawarta w art. 70 § 6 O.p. - pozbawiony jest waloru konstytucyjności, a to w konsekwencji oznacza brak możliwości wywodzenia z niego, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. W konsekwencji, wobec niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach określonych w art. 70 § 1-7, art. 70a i art. 70e O.p., a więc z uwzględnieniem okoliczności, których wystąpienie skutkuje zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania.
Podsumowując, stanowisko organów podatkowych zgodnie z którym, w sprawie na dzień orzekania przez NUS i DIAS istniał przedmiot postępowania w postaci zaległości podatkowych, do których odnosił się wniosek strony z dnia 15 października 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego bowiem zaległości te nie wygasły, gdyż zabezpieczono je hipoteką, wywodzone wyłącznie z literalnej wykładni - a więc niezgodnej z Konstytucją, bo pomijającej niekonstytucyjność normy prawnej – art. 70 § 8 O.p. stanowi naruszenie zarówno tego przepisu prawa materialnego, jak i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i jako mające wpływ na wynik sprawy musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.
Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie w całości i uchylono w całości postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu podnoszony przez skarżącą zarzut przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych należy rozważyć z uwzględnieniem stanowiska Sądu przedstawionego w niemniejszym wyroku.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI