I SA/Wr 302/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu pomimo art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który uznał za niekonstytucyjny.
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie zaległości podatkowych z 2008 r. Skarżąca argumentowała, że zobowiązania uległy przedawnieniu, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie zabezpieczonych hipoteką należności, jest niezgodny z Konstytucją. Sąd uznał argumentację skarżącej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność analogicznego przepisu (art. 70 § 6 O.p.). W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
Przedmiotem skargi N. B. było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) z dnia 18 lutego 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) z dnia 20 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r., zabezpieczonych hipoteką przymusową na nieruchomości. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie zobowiązań i niezgodność art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej (O.p.) z Konstytucją, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 40/12) dotyczący analogicznego przepisu art. 70 § 6 O.p. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS, argumentując, że zobowiązania nie uległy przedawnieniu z uwagi na zabezpieczenie hipoteką i że przepis art. 70 § 8 O.p. jest zgodny z Konstytucją. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, uznając, że przepis art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny z Konstytucją RP, podobnie jak jego poprzednik (art. 70 § 6 O.p.), co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podkreślił, że stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej ma znaczenie dla stosowania przepisów o tożsamej lub analogicznej treści, nawet jeśli nie były one bezpośrednio przedmiotem kontroli. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego, a termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Sąd orzekł o uchyleniu postanowień organów i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką ulega przedawnieniu, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie w takiej sytuacji, jest niezgodny z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 40/12) stwierdzający niekonstytucyjność analogicznego przepisu (art. 70 § 6 O.p.), uznając, że norma prawna zawarta w art. 70 § 8 O.p. jest tożsama i również pozbawiona waloru konstytucyjności. W związku z tym, ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (36)
Główne
O.p. art. 70 § 8
Ordynacja podatkowa
Przepis ten, wyłączający przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu został uwzględniony z uwagi na przedawnienie zobowiązania.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Podstawa wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
O.p. art. 70 § 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP, dotyczący przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką.
Pomocnicze
O.p. art. 70 § 1
Ordynacja podatkowa
Podstawowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych.
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 124 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 97 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § 3
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
O.p. art. 70 § 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Poprzednie brzmienie przepisu, uznane za niezgodne z Konstytucją RP przez TK.
Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw art. 20 § 1
Regulacja intertemporalna dotycząca przedawnienia zobowiązań podatkowych.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, wyłączający przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, jest niezgodny z Konstytucją RP. Zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych.
Godne uwagi sformułowania
nie można nie dostrzegać tego, że powstają uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucją normy prawnej w nim wyrażonej, co nie powinno pozostawać bez znaczenia dla sądów oceniających możliwość zastosowania takiego przepisu. W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych. stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W konsekwencji, wobec niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania.
Skład orzekający
Dagmara Stankiewicz-Rajchman
przewodniczący sprawozdawca
Iwona Solatycka
członek
Piotr Kieres
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w kontekście przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką oraz stosowanie przez sądy przepisów uznanych za niekonstytucyjne."
Ograniczenia: Dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych przed wejściem w życie nowelizacji Ordynacji podatkowej, a także sytuacji, gdy zabezpieczenie hipoteczne było podstawą do odmowy stwierdzenia przedawnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla podatników i profesjonalistów.
“Zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką jednak się przedawniają! WSA unieważnia przepis Ordynacji podatkowej.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 302/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2022-12-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Dagmara Stankiewicz-Rajchman /przewodniczący sprawozdawca/ Iwona Solatycka Piotr Kieres Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku *Uchylono postanowienie I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1540 art. 70 par. 8 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz–Rajchman (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Kieres Asesor WSA Iwona Solatycka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi: N. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2022 r. nr 0201-IEE1.711.17.2022.2.WM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego: I. uchyla zaskarżone postanowienie w całości oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz Strony skarżącej kwotę: 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Przedmiotem skargi N. B. (dalej jako: strona, skarżąca, podatniczka) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej jako DIAS, organ odwoławczy) z dnia 18 lutego 2022 r., nr (...), utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (dalej jako: NUS, organ I instancji) z dnia 20 grudnia 2021 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r. wynikających z własnego tytułu wykonawczego z dnia 31 lipca 2019 r. o nr (...). W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zajęcia okazały się nieskuteczne. W dniu 30 października 2009 r. zaległość objęta wskazanym tytułem wykonawczym została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej, na nieruchomości należącej do strony. Pismem z dnia 15 października 2021 r. strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.). NUS postanowieniem z dnia 20 grudnia 2021 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższego tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wskazując, że sporne należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na objęcie ich hipoteką przymusową w księdze wieczystej nr WR1E/00077350/2 ustanowioną przez Sąd Rejonowy w Oleśnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącej. Na powyższe postanowienie skarżąca zażalenie zarzucając organowi egzekucyjnemu, że zastosował niezgodny z Konstytucją art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.; dalej: O.p.). Zdaniem skarżącej, przepis ten jest tożsamy z przepisem art. 70 § 6 O.p. (obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.), który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. Po rozpoznaniu zażalenia zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu odwoławczego zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym o nr (...) nie uległy przedawnieniu z uwagi na ich zabezpieczenie wpisem hipoteki przymusowej, jednakże mogą one być egzekwowane jedynie z przedmiotu hipoteki. DIAS wyjaśnił, że brak jest podstaw do odmawiania stosowania art. 70 § 8 O.p. w obecnie obowiązującym brzmieniu, ponieważ domniemanie jego zgodności z Konstytucją RP nie zostało obalone. Sporna zaległość podatkowa powstała pod rządami przepisów, których konstytucyjność nie została obalona przez Trybunał Konstytucyjny wobec czego przedmiotowe zobowiązania mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem DIAS, zarzucając w skardze złożonej na postanowienie organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa, tj.: 1. Art. 8 u.p.e.a. poprzez działanie w sposób naruszający zaufanie do organów administracji; 2. Art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo jego bezprzedmiotowości; 3. Art. 70 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo wydania przez Trybunał konstytucyjny wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12; 4. Art. 70 § 8 O.p. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie przedawniła się pomimo wydania w/w wyroku oraz poprzez przyjęcie, że wyrok ten nie ma zastosowania do art. 70 § 8 O.p.; 5. Art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia w uzasadnieniu do kwestii toczącego się postępowania o wygaśnięcie decyzji w kontekście braku ostatecznej decyzji czy też prawomocnego orzeczenia sądu w tym względzie; 6. Art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zastosowania niniejszego przepisu w sytuacji gdy toczy się postępowanie w zakresie wygaśnięcia decyzji wymiarowej będącej podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia DIAS oraz poprzedzającego je postanowienia NUS i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Spór między skarżącą a organem dotyczy oceny tego, czy zobowiązania podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r. uległy przedawnieniu, tj. czy istnieje obowiązek egzekwowany w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie strony, z uwagi na upływ terminów przedawnienia zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu, a przepisy z których organ wywodzi ich nieprzedawnienie są niekonstytucyjne, co swoim wyrokiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Odmienny pogląd w tej sprawie przedstawia DIAS, wywodząc, że mimo upływu terminów przedawnienia zobowiązania nie uległy przedawnieniu z uwagi na ich zabezpieczenie hipoteką, zaś wyrok Trybunały Konstytucyjnego nie dotyczy przepisów mających zastosowanie w sprawie. Spornym jest więc to, czy wpisanie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr (...) ustanowionej przez Sąd Rejonowy w Oleśnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych ma wpływ na przedawnienie egzekwowanych zaległości podatkowych. Poza sporem jest to, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego powstały. Z bezspornie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika również, że podstawowy - liczony wyłącznie na zasadach określonych w art. 70 § 1 O.p. - termin przedawnienia spornych zaległości upłynął. Na wstępie należy przypomnieć, że art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. wprowadzono poprzez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r., nr 169, poz. 1387). Zgodnie z zawartą w art. 20 § 1 tej ustawy regulacją intertemporalną, do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z zastrzeżeniem § 2, który stanowi, że jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika, płatnika lub inkasenta zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. W sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Opisana instytucja była wcześniej uregulowana w art. 70 § 6 O.p. który - w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. - stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. W spornej kwestii wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, m. in. w wyrokach: z 13 grudnia 2013 r., II FSK 1807/12; z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; z 18 lipca 2014 r., I FSK 1042/13; z 16 września 2014 r., I FSK 317/14; z 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; z 22 maja 2015 r., II FSK 316/14; z 17 września 2015 r., I FSK 949/14; z 20 października 2016 r., II FSK 2467/14; z 10 stycznia 2017r., II FSK 3552/14; z 9 lutego 2017 r., II FSK 3236/16; z 20 kwietnia 2017 r., I FSK 1834/15; z 30 stycznia 2018 r., I FSK 1976/17; z 29 marca 2018 r., I FSK 17/18; z 6 czerwca 2018 r., II FSK 1454/16; z 24 stycznia 2019 r., II FSK 271/17; z 3 kwietnia 2019 r., II FSK 3741/18, z 19 maja 2021 r., III FSK 3491/21; z 23 października 2020 r., II FSK 1744/21; z 2 lutego 2022 r., III FSK 3333, z 28 kwietnia 2022 r., III FSK 280/22). Sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę podziela zawartą w tych wyrokach argumentację i wykorzysta ją w dalszej części uzasadnienia. W wyroku z 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 70 § 6 O.p. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Trybunał krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Zdaniem Trybunału, ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uwagi te należy odnieść także do treści art. 70 § 8 O.p. Również ten przepis wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie kryterium uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za nieuzasadnione, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że "(...) choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wskazanych wyżej". Rację ma DIAS podnosząc, że wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., i to ten właśnie przepis podlegał wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Tym niemniej, choć w znaczeniu formalnym kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega m.in. akt prawny bądź jego część (konkretny przepis), to faktycznie przedmiotem tej kontroli są określone w takim akcie normy prawne (zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu). Trybunał Konstytucyjny bada to, czy norma prawna zawarta w kontrolowanym akcie zawiera treści sprzeczne z aktem normatywnym wyższego rzędu. Inaczej rzecz ujmując, Trybunał Konstytucyjny bada, czy norma zawarta w akcie niższego rzędu urzeczywistnia postanowienia zawarte w akcie wyższego rzędu. Z formalnego punktu widzenia stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie wywiera bezpośrednich skutków w stosunku do przepisów o tej samej, bądź analogicznej treści, niebędących wprost przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, a więc zarówno istniejących już w systemie prawnym, jak i ponownie do niego wprowadzonych przez organy stanowiące prawo. Mimo, że przepis tożsamy treściowo nie jest bezpośrednio eliminowany z obrotu prawnego, to jednak nie można nie dostrzegać tego, że powstają uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucją normy prawnej w nim wyrażonej, co nie powinno pozostawać bez znaczenia dla sądów oceniających możliwość zastosowania takiego przepisu. W wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC z 2016 r., nr 12, poz. 148) Sąd Najwyższy zauważył, że traktując formalnie sprawę, należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p. Nie można jednak twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 O.p.) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych (R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, Orzecznictwo Sądów Polskich, 2003 r., nr 2, s. 74-75; M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011 r., s. 266-268; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06; wyroki NSA z 10 marca 2010 r., I OSK 1447/09 i z 24 września 2008 r., I OSK 1369/07). W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., SK 36/06 (OTK-A z 2007 r., nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (wyroki NSA: z 1 października 2012 r., II FSK 302/11, z 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, z 16 kwietnia 2013 r., I FSK 787/12). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. Sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę, dokonując w powołaniu na art. 178 ust. 1 Konstytucji wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, stwierdza za Trybunałem Konstytucyjnym, że przepis art. 70 § 8 O.p. - skoro została w nim powtórzona norma prawna zawarta w art. 70 § 6 O.p. - pozbawiony jest waloru konstytucyjności, a to w konsekwencji oznacza brak możliwości wywodzenia z niego, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. W konsekwencji, wobec niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach określonych w art. 70 § 1-7, art. 70a i art. 70e O.p., a więc z uwzględnieniem okoliczności, których wystąpienie skutkuje zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Podsumowując, stanowisko organów podatkowych zgodnie z którym, w sprawie na dzień orzekania przez NUS i DIAS istniał przedmiot postępowania w postaci zaległości podatkowych, do których odnosił się wniosek strony z dnia 15 października 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego bowiem zaległości te nie wygasły, gdyż zabezpieczono je hipoteką, wywodzone wyłącznie z literalnej wykładni - a więc niezgodnej z Konstytucją, bo pomijającej niekonstytucyjność normy prawnej – art. 70 § 8 O.p. stanowi naruszenie zarówno tego przepisu prawa materialnego, jak i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i jako mające wpływ na wynik sprawy musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie w całości i uchylono w całości postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu podnoszony przez skarżącą zarzut przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych należy rozważyć z uwzględnieniem stanowiska Sądu przedstawionego w niemniejszym wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI