I SA/WR 2717/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2004-02-25
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyPITspółka cywilnaleasingkoszty uzyskania przychodusprzedaż na ratyinterpretacja umówkontrola skarbowadecyzja podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę podatników, uznając, że umowy leasingowe były w istocie sprzedażą na raty, a wydatki na raty nie mogły stanowić kosztów uzyskania przychodu.

Sprawa dotyczyła zakwestionowania przez organy podatkowe kwalifikacji umów leasingowych jako kosztów uzyskania przychodu. Podatnicy prowadzili działalność w ramach spółki cywilnej i zawarli umowy leasingu na samochody, przyczepę i odkurzacz. Organy podatkowe uznały, że sumy rat leasingowych znacznie przekraczały wartość rzeczy, a czas trwania umów był krótszy niż okresy amortyzacji, co wskazywało na sprzedaż na raty. W konsekwencji, wydatki te nie mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów podatkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę M. i A. małżonków N. na decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej, która określiła zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w kwocie [...], zaległość podatkową w kwocie [...] oraz odsetki. Organy podatkowe zakwestionowały zaliczenie przez spółkę cywilną A kosztów uzyskania przychodów z tytułu opłat leasingowych, uznając je za wydatki na zakup środków trwałych, a nie koszty leasingu operacyjnego. Kluczowe dla sprawy było ustalenie, czy zawarte umowy leasingowe były faktycznie umowami leasingu, czy też ukrytą sprzedażą na raty. Organy podatkowe wykazały, że suma opłat leasingowych znacznie przewyższała wartość rynkową przedmiotów leasingu, a czas trwania umów był krótszy niż normatywne okresy amortyzacji. Ponadto, po zakończeniu umów, przedmioty leasingu zostały nabyte przez wspólników lub członków rodziny za ceny znacznie poniżej wartości rynkowej. Sąd administracyjny, analizując rozbieżności w orzecznictwie NSA dotyczące kwalifikacji umów leasingowych, ostatecznie uznał, że organy podatkowe miały prawo ocenić rzeczywisty zamiar stron i cel umowy, nawet jeśli nazwa umowy sugerowała co innego. Sąd stwierdził, że okoliczności faktyczne towarzyszące zawarciu i wykonaniu umów wskazywały na zamiar nabycia rzeczy, a nie leasingu. W związku z tym, wydatki na raty leasingowe nie mogły stanowić kosztów uzyskania przychodu zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd oddalił skargę, uznając zaskarżone decyzje za zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, umowy te mogą być uznane za sprzedaż na raty, a wydatki z nimi związane nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodu, jeśli okoliczności faktyczne wskazują na zamiar nabycia rzeczy.

Uzasadnienie

Organy podatkowe i sąd uznały, że suma rat leasingowych znacznie przewyższająca wartość rzeczy, krótki czas trwania umów oraz późniejsze nabycie przedmiotów przez wspólników lub członków rodziny za zaniżone ceny, świadczą o tym, że umowy te były w istocie sprzedażą na raty. W związku z tym, wydatki te nie spełniają definicji kosztów uzyskania przychodu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.p.d.o.f. art. 23 § 1 pkt 1 lit. b

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatki na nabycie środków trwałych nie stanowią kosztu uzyskania przychodu.

Pomocnicze

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy.

k.c. art. 65 § § 2

Kodeks cywilny

W umowach należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów

Określa warunki kwalifikacji umów najmu/dzierżawy dla celów podatkowych.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych § § 7 ust. 7

Reguluje zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych od ujawnionych środków trwałych nieobjętych ewidencją.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Okoliczności faktyczne towarzyszące zawarciu i wykonaniu umów leasingowych (wysokość rat, czas trwania, późniejsze nabycie przez osoby bliskie za zaniżone ceny) wskazują na zamiar nabycia rzeczy, a nie leasing. Organy podatkowe mają prawo do oceny rzeczywistego charakteru umów cywilnoprawnych na gruncie prawa podatkowego. Wydatki na nabycie środków trwałych nie stanowią kosztów uzyskania przychodu. Odpisy amortyzacyjne od środków trwałych nieobjętych ewidencją w danym roku podatkowym nie mogą być uwzględnione.

Odrzucone argumenty

Umowy leasingowe, zgodnie z ich nazwą i treścią, powinny być traktowane jako leasing operacyjny, a raty jako koszty uzyskania przychodu. Organy podatkowe powinny być związane przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z 1993 r. i nie mogą samodzielnie oceniać charakteru umów leasingowych. Zastosowanie art. 65 § 2 k.c. jest możliwe tylko wtedy, gdy postanowienia umów są niejasne.

Godne uwagi sformułowania

w umowach należy badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy organ podatkowy władny jest do zbadania i oceny zgodnego rzeczywistego zamiaru i celu umowy leasingu operacyjnego nie można przyjąć, że wszystkie wymienione tu zaszłości były wynikiem nadzwyczajnego zbiegu wypadków

Skład orzekający

Lidia Błystak

przewodniczący

Halina Betta

członek

Zbigniew Łoboda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja umów leasingowych jako sprzedaży na raty i wyłączenie wydatków z kosztów uzyskania przychodu, prawo organów podatkowych do oceny rzeczywistego charakteru umów cywilnoprawnych."

Ograniczenia: Orzecznictwo w zakresie leasingu ewoluowało od czasu wydania tego wyroku, zwłaszcza po wprowadzeniu szczegółowych regulacji dotyczących leasingu w ustawie o CIT i PIT.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia kwalifikacji umów leasingowych dla celów podatkowych i pokazuje, jak organy podatkowe mogą badać rzeczywisty charakter transakcji, nawet jeśli nazwa umowy jest inna. Jest to istotne dla wielu przedsiębiorców.

Leasing czy sprzedaż na raty? Jak organy podatkowe mogą zakwestionować Twoje koszty uzyskania przychodu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 2717/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Betta
Lidia Błystak /przewodniczący/
Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
FSK 1546/04 - Wyrok NSA z 2005-03-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 90 poz 416
art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak Sędziowie Sędzia NSA Halina Betta Asesor WSA Zbigniew Łoboda (spr.) Protokolant Katarzyna Motyl po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. i A. małżonków N. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. - oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G., działając w trybie art. 233 §1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...], nr [...], określającą M. oraz A. i małżonkom N. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w kwocie [...], zaległość w tym podatku w kwocie [...] oraz odsetki.
W uzasadnieniu decyzji Izba Skarbowa wyjaśniła, iż za rok 1999 małżonkowie złożyli wspólne zeznanie podatkowe, w którym opodatkowali dochody z działalności gospodarczej, jaką prowadzili w ramach spółki cywilnej A z siedzibą w B. wspólnie jeszcze z J. N., posiadając w niej 25% udziały - każdy z małżonków. Dochód z tytułu udziału w spółce przypadający na każdego z małżonków wyniósł [...]. Nadto M. N. wykazała w rozliczeniu rocznym dochód ze stosunku pracy w kwocie [...], zaś J. N. dochód ze stosunku pracy - [...]. Po uwzględnieniu przewidzianych prawem odliczeń, małżonkowie zadeklarowali łącznie podatek dochodowy w wysokości [...].
W wyniku przeprowadzonej w spółce cywilnej A kontroli, Inspektor Kontroli Skarbowej ustaliła, iż koszty uzyskania przychodów zostały przez spółkę zawyżone o kwotę [...], no co złożyło się przede wszystkim zaliczenie w ich poczet opłat leasingowych w wysokości [...], gdy tymczasem były to w istocie wydatki na zakup środków trwałych, tj. samochodów Lublin i Ford Mondeo, przyczepy samochodowej i odkurzacza Rainbow. Nadto spółka uwzględniła w kosztach podatkowych zakup paliwa za granicą, udokumentowany paragonem na kwotę [...], który ze względu na brak nazwy odbiorcy nie spełniał wymogów dokumentu księgowego w rozumieniu ustawy o rachunkowości. Po uwzględnieniu przedstawionych nieprawidłowości organ podatkowy I instancji ustalił dochód spółki w wysokości [...] i przyjmując 25%. udziały każdego z małżonków, a także pozostałe ich dochody oraz odliczenia, określił wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] na imię ich obojga podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 r. oraz zaległość podatkową a także przypadające od niej odsetki.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, podatnicy złożyli odwołanie, w którym w stosunku do dokonanych przez Inspektora Kontroli Skarbowej ustaleń, zakwestionowali korektę kosztów uzyskania przychodu dotyczącą opłat leasingowych, nie zgłaszając pretensji co do wydatku na zakup paliwa udokumentowanego paragonem. Podnieśli, iż zawarte umowy są umowami leasingu operacyjnego, co wynika z przepisów kodeksu cywilnego i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów (Dz. U. Nr 28, poz. 129). Wskazali, jednakże bez udokumentowania, że w dniu zawarcia umów uzyskali od organów podatkowych informację, iż wynikające z nich wydatki są kosztami podatkowymi. Zwrócili dodatkowo uwagę, że konsekwencją uznania umów leasingowych za umowy sprzedaży na raty powinno być podwyższenie kosztów uzyskania przychodów o odpisy amortyzacyjne od tych środków trwałych.
Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. nie znalazła podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wskazał, iż z akt sprawy podatkowej wynikało, iż zawarte umowy zmierzały w istocie do nabycia rzeczy, co wynikało między innymi z tego, że suma opłat leasingowych przewyższała znacznie wartość netto przedmiotów leasingu. I tak udział sumy opłat z zawartych kontraktów wyniósł względem wartości składników majątkowych: 147,24% w przypadku samochodu Lublin; 169,11% w przypadku samochodu Ford Mondeo; 126,50% w odniesieniu do przyczepy samochodowej oraz 156,22% w przypadku odkurzacza Rainbow. Nadto czas trwania umów leasingowych był krótszy niż normatywne okresy amortyzacji środków trwałych i wynosił odpowiednio 24, 36, 12 i 24 miesiące.
Dalej Izba podniosła, że za poprawnością dokonanej kwalifikacji prawnej przedmiotowych umów świadczą również okoliczności, jakie zaszły po ich zakończeniu. I tak po upływie okresu leasingu samochodu Lublin w październiku 1999 r., był on nadal używany przez spółkę, o czym świadczy rozliczenie wydatków na zakup paliwa do tego samochodu w dwóch kolejnych miesiącach. Natomiast w dniu [...]samochód Lublin i przyczepa zostały zakupione przez Ł. N. (syna podatników) za kwotę - odpowiednio -
[...] netto oraz [...] brutto (7% uiszczonych z umowy opłat). Tymczasem cena rynkowa samochodów Lublin kształtowała się w przedziale od [...] do [...]. Z kolei w dniu [...] Ł. N. wniósł wymienione składniki majątkowe do spółki jako wkład niepieniężny o wartości: [...] - samochód oraz [...] - przyczepę.
W odniesieniu do samochodu Ford Mondeo organ II instancji wskazał, iż w dniu [...] został zakupiony przez J. N. (wspólnika) za cenę [...], tj. za 6% przeciętnej ceny rynkowej, która wynosiła wówczas od [...] do [...]. Wreszcie odkurzacz Rainbow na podstawie faktury z dnia [...] został zakupiony przez spółkę za kwotę [...], tj. 12,4% opłat leasingowych.
Ocena przytoczonych okoliczności doprowadziła organ odwoławczy do wniosku, że ostatecznym celem zawartych umów był zakup wymienionych rzeczy na raty, albowiem, stosownie do art. 65 § 2 k.c., w umowach należy badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy. Z tego też względu, w oparciu o art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm.)
wydatki uiszczane przez spółkę, jako w istocie dotyczące nabycia środków trwałych, nie mogły stanowić kosztu uzyskania przychodu.
W odniesieniu do zarzutu, iż Inspektor Kontroli Skarbowej uznając zaliczone do kosztów wydatki za dotyczące nabycia środków trwałych, nie uwzględnił jednocześnie odpisów amortyzacyjnych, Izba Skarbowa wyjaśniła, że stosownie do § 7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. Nr 6, poz. 35 z późn. zm.) odpisów od ujawnionych środków trwałych, nie objętych ewidencją, dokonuje się począwszy od miesiąca następnego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji. Tymczasem w sprawie środki trwałe nie była objęte ewidencją.
W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego podatnicy zarzucili naruszenie art. 210 Ordynacji podatkowej oraz art. 23 ust. 1 lit b. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podnieśli, że Izba Skarbowa w uzasadnieniu decyzji nie odniosła się do przytoczonych w uzupełnieniu odwołania wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, z których wynikało, iż ocena charakteru umów leasingowych powinna być dokonywana w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r.. Orzeczeniom tym skarżący poświęcili również przeważającą część skargi, prezentując wyroki NSA: z dnia 27.01.1998 r., I SA/Wr 494/97;
z dnia 27.05.1998 r., SA/Sz 1724/97; z dnia 2.02.1999 r., I SA/Łd oraz z dnia 8.08.2000 r., I SA/Wr 2436/97. Poza przytoczeniem innych jeszcze orzeczeń zwrócili uwagę, że stosowanie
w sprawie art. 65 § 2 k.c. może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy postanowienia umów nie są jasne, co - ich zdaniem - w niniejszej sprawie nie zachodziło. Domagali się uchylenia decyzji obu instancji.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, prezentując argumentację znaną z wydanej przez siebie decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed
sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i
postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, obejmującą m. in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i formalnym. Skarga okazała się nieuzasadniona.
Z punktu widzenia zarzutów skargi kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało zagadnienie uprawnienia organów podatkowych do samodzielnej oceny umów cywilnoprawnych z punktu widzenia skutków podatkowych jakie wywołują, a zwłaszcza możliwość dokonania takiej ich kwalifikacji, ze względu na okoliczności towarzyszące ich zawarciu jak i wykonaniu, która powodowałaby zastosowanie odmiennych konsekwencji prawnopodatkowych niż te, jakie wynikały z ujawnionej "na zewnątrz" woli stron kontraktu.
W niniejszej sprawie przedmiotem oceny organów administracji podatkowej były umowy leasingu, które zostały zawarte przez wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w B., mające za przedmiot samochody Lublin i Ford Mondeo, przyczepę samochodową oraz odkurzacz Rainbow.
Trzeba przede wszystkim zaznaczyć, na co również zwracali uwagę skarżący, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego było prezentowane stanowisko, w myśl którego wiążące dla organów podatkowych jest odpowiadanie przez umowę kryteriom określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów (Dz. U. Nr 28, poz. 129). Taki pogląd wyrażono m.in. w przywołanym również w skardze orzeczeniu NSA z dnia 8 sierpnia 2000 r., I SA/Wr 2436/97, a także w wyroku NSA z dnia 16.06.1997 r., SA/Sz 1092/96 (OSP 1998/10/184), gdzie stwierdzono, że "skoro umowa spełnia warunek określony w § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r., to brak jest podstaw do zaliczania rzeczy będących ich przedmiotem do majątku podatnika".
Obok powyższych poglądów prezentowano również stanowisko odmienne. Tylko tytułem przykładu należy przywołać chociażby wyrok NSA z dnia 17 lipca 1998 r., III S.A. 683/97 (LEX nr 36207), według którego "organ podatkowy władny jest do zbadania i oceny zgodnego rzeczywistego zamiaru i celu umowy leasingu operacyjnego, aby móc stwierdzić, czy faktycznie ma miejsce umowa tego typu, czy też pod nazwą umowy leasingu ukryta jest umowa innego rodzaju (sprzedaż na raty), czy wysokość czynszu płaconego przez leasingobiorcę jest ekonomicznie uzasadniona (czy czynsz nie odbiega od ceny rynkowej uwzględniającej istotę leasingu), jakie są losy rzeczy oddanej uprzednio w leasing operacyjny, a w razie sprzedaży przez leasingodawcę, czy cena ustalona w umowie sprzedaży nie odbiega od ceny rynkowej rzeczy tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem rzeczywistego stanu i stopnia zużycia. Nadanie umowie leasingu takiej treści, aby było możliwe zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów, zawartych w ukryty sposób w czynszu wydatków leasingobiorcy na faktyczne nabycie rzeczy przyjętej uprzednio do odpłatnego korzystania, pozwala na domniemanie zamiaru obejścia przepisów podatkowych".
Powyższe rozbieżności w orzecznictwie były przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w składzie 7 sędziów podjął uchwałę, w myśl której "umowy określone przez strony jako "najem", "dzierżawa" lub nazwą o podobnym charakterze, w tym także terminem "leasing", powinny być w pierwszej kolejności ocenione pod względem zgodności ich nazwy z treścią. W tej fazie badania organy podatkowe mogą brać pod uwagę wszelkie kryteria, a w szczególności zamiar stron i cel umowy (art. 65 § 2 k.c.). Rezultatem wspomnianych czynności może być między innymi zaliczenie umowy stron do kategorii umów sprzedaży, co uzasadniałoby zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.), albo zaliczenie jej do umów o podobnym charakterze co najem i dzierżawa, wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy" (uchwała z dnia 4 czerwca 2001 r., FPS 14/00, ONSA 2001/14/147).
Obszerne przytoczenie orzecznictwa sądowego było podyktowane również treścią skargi, albowiem skarżący prezentując wyroki przemawiające za ich stanowiskiem, domagali się polemiki z wyrażonymi w nich poglądami. Tym samym powyższa prezentacja pozwoliła wskazać, że w orzecznictwie wyrażane były także stanowiska przeciwne, a ich zestawienie powoduje na tę chwilę jedynie konstatację, że judykatura nie była zgodna w kwestii będącej przedmiotem niniejszej sprawy.
Przechodząc do analizy zaskarżonych rozstrzygnięć trzeba przede wszystkim wskazać, że prawo organów do określania skutków podatkowych na podstawie własnej oceny stosunków cywilnoprawnych nie może być kwestionowane. Należy bowiem zauważyć, że ocena ta dokonywana jest w ramach postępowania podatkowego i z konsekwencjami w zakresie prawa podatkowego, którego stosowanie jest właśnie domeną organów administracji podatkowej. Niczym nie uzasadnione byłoby założenie, według którego organy miałyby zostać związane nazwą czynności cywilnoprawnej, a nawet ujawnioną wobec nich treścią tej czynności, jeżeli tylko z okoliczności wynika, że nie odpowiada ona rzeczywistym celom czynności z perspektywy przepisów podatkowych, które częstokroć, jak w niniejszej sprawie różnicują konsekwencje podatkowe w zależności od skutków czynności cywilnoprawnych. Jakkolwiek związek prawa podatkowego z cywilnym jest oczywisty, gdyż to pierwsze często obejmuje podatkowoprawnym stanem faktycznym różnego rodzaju zdarzenia gospodarcze, to odrębność obu regulacji, zwłaszcza z punktu widzenia ich celów, uzasadnia samodzielność oceny czynności cywilnoprawnych na gruncie prawa daninowego.
Z tej właśnie przyczyny, za nieuzasadniony należy uznać zarzut skargi, iż decyzje organów podatkowych naruszyły zasadę swobody umów. Zasada ta nie kwestionowana w zakresie regulacji cywilnoprawnej, w prawie podatkowym doznaje, ograniczenia z powodu i w zakresie wyżej przedstawionym. Jednakże w żadnej mierze nie wpływa to na ważność oraz inne skutki czynności w obszarze prawa cywilnego.
Kolejną kwestią wymagającą rozważenia jest zagadnienie występowania odrębnej regulacji prawnopodatkowej dotyczącej umów leasingowych (cytowane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r.) i jej wpływu na przedstawione wcześniej uprawnienie organów do oceny zawartych umów cywilnoprawnych. Otóż trzeba powiedzieć, że samo tylko istnienie wzmiankowanych przepisów nie może zmienić, uzasadnionej powyżej, kompetencji organów w tym zakresie. Przepisy te bowiem określają wyłącznie warunki, od których uzależnione są konsekwencje w zakresie przychodów i kosztów ich uzyskania w odniesieniu do stron umów najmu, dzierżawy lub umów o podobnym charakterze. Nie przesądzają natomiast postępowania organów w zakresie dowodzenia, jak i oceny zgromadzonego w sprawie materiału procesowego. Tym samym nie można przyjąć, że tylko formalne odpowiadanie ujawnionej na zewnątrz treści umowy szczególnej (skrótowo - według terminologii omawianego aktu prawnego) jednemu z warunków, określonych w rozporządzeniu dla zaliczenia składnika majątkowego do majątku leasingodawcy - niezależnie od występujących w sprawie okoliczności faktycznych - przesądzić musi o prawie odniesienia ponoszonych przez leasingodawcę opłat czynszowych do kosztów uzyskania przychodów. Trzeba zwrócić uwagę, że omawiane rozporządzenie dotyczy również umów najmu i dzierżawy, w przypadku których przedmiot kontraktu zawsze zaliczany jest do majątku wynajmującego, bądź wydzierżawiającego (§ 2 ust. 1). Jednakże owa regulacja nie może wykluczyć oceny tak nazwanych umów, z punktu widzenia skutków podatkowych, gdyby się okazało, że w rzeczywistości ich zawarcie posłużyło do nabycia rzeczy, będących ich przedmiotem (np. spłata wartości rzeczy w postaci czynszu w krótkim okresie czasu).
W zaskarżonych decyzjach organy podatkowe przyjęły, że zawarte przez wspólników spółki A umowy leasingowe zmierzały do nabycia rzeczy będących ich przedmiotem, gdyż w istocie stanowiły sprzedaż na raty. W ich ocenie świadczyła o tym: 1) wielkość ustalonych i uregulowanych rat czynszowych, których suma znacznie przekroczyła wartość rzeczy, będących przedmiotem umów; 2) krótszy niż normatywnie określone okresy ich zużycia - czas trwania umów, a także okoliczność, że 3) w istocie spółka stała się właścicielem samochodu Lublin, przyczepy oraz odkurzacza Rainbow, zaś wspólnik - J. N. - samochodu Ford Mondeo, oraz że 4) nabycie tych rzeczy nastąpiło za cenę znacznie poniżej ich wartości rynkowej. W konsekwencji wydatków na spłatę rat czynszowych, jako dotyczących nabycia rzeczy, nie uznano za koszt uzyskania przychodów stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wbrew zarzutom skargi, przedstawione tu skrótowo, a szerzej opisane w części wstępnej uzasadnienia, ustalenia i wnioski organów podatkowych, w zakresie skorygowania kosztów uzyskania przychodów, są prawidłowe. Trzeba przypomnieć, że będące przedmiotem kontrowersji między organami skarbowymi a podatnikami umowy, nosiły nazwę leasingu operacyjnego, a z ujawnionej przez podatników ich treści wynikało, że nie zawierały prawa do nabycia rzeczy. W ocenie skarżących był to dostateczny argument, pozwalający na zakwalifikowanie przedmiotu umowy do majątku leasingodawcy, a w konsekwencji uzasadniający rachowanie rat czynszowych do kosztów podatkowych. Jednakże wskazane przez organy obu instancji okoliczności faktyczne, towarzyszące zawartym umowom, nie pozwalają na taką kwalifikację umowy. Podkreślić należy, że w postępowaniu podatkowym ustalono, iż wspólnicy nabyli składniki majątkowe, będące przedmiotem umów. Trudno się nie zgodzić z organami podatkowymi, że zamiar nabycia istniał już w momencie zawarcia umów, albowiem w przeciwnym wypadku nie racjonalne byłoby określanie wysokości rat czynszowych w krótkim stosunkowo okresie czasu, na poziomie przenoszącym znacznie wartość leasingowanych rzeczy. Należy tu nadmienić, że podatnicy nie wyjaśnili odbiegających od typowych - warunków umowy, ograniczając się wyłącznie do wskazywania samej jej treści. Także zdarzenia, jakie miały miejsce po zakończeniu kontraktu uzasadniały przyjętą w sprawie ocenę. Chodzi zarówno o zakup rzeczy za cenę odbiegającą znacznie od ich wartości rynkowej jak i osoby kupujących. W tym pierwszym przypadku trzeba podkreślić, że za odbieganiem cen od rynkowych świadczy nie tylko ich odniesienie do danych wskazujących na kształtowanie się cen w obrocie rzeczami tego samego rodzaju, ale też ich wycena dokonana przez samych wspólników w związku z wniesieniem niektórych rzeczy do spółki. Z kolei osobami nabywającymi bezpośrednio od leasingodawcy, po zakończeniu umów, przedmiotowe składniki majątkowe, byli: albo wspólnik, albo członek rodziny, który dokooptował następnie do składu spółki, wnosząc owe rzeczy jako wkład niepieniężny, albo wreszcie osoba trzecia, która w dniu następnym po nabyciu od leasingodawcy odprzedała towar spółce. Nie można przeto przyjąć, że wszystkie wymienione tu zaszłości były wynikiem nadzwyczajnego zbiegu wypadków.
Organy podatkowe przyjmując za podstawę przedstawione wyżej okoliczności miały prawo dokonać takiej ich wykładni, a Sąd nie stwierdził, ażeby ta wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa. W konsekwencji zasadnie uznały, że wydatki ponoszone przez spółkę cywilną A z tytułu rat czynszowych, były w rzeczywistości wydatkami na nabycie składników majątkowych i nie mogły stanowić kosztu uzyskania przychodu po myśli art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Niesłuszny okazał się również zarzut skargi, iż kwestionując z tytułu rat leasingowych koszty podatkowe, organy nie uwzględniły w ramach wymiaru podatkowego odpisów amortyzacyjnych od przedmiotowych składników majątkowych. Jak zasadnie wskazała w uzasadnieniu swojej decyzji Izba Skarbowa, stosownie do § 7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. Nr 6, poz. 35 z późn. zm.), odpisów amortyzacyjnych od ujawnionych środków trwałych, nie objętych ewidencją, dokonuje się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji. Tym samym skoro w 1999 r., za który określono zobowiązanie podatkowe, środki te nie były objęte wymienioną wyżej ewidencją, brak było podstaw do uwzględnienia odpisów amortyzacyjnych.
Biorąc zatem za podstawę powyższe wnioski, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, co uczyniło skargę nieuzasadnioną i spowodowało konieczność jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI