I SA/Wr 2628/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej z powodu naruszenia procedury podatkowej, w szczególności prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu.
Spółka A zaskarżyła decyzję Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 rok. Spór dotyczył zaliczenia wydatków na zakup koparki do kosztów uzyskania przychodów, które organy uznały za czynność pozorną lub próbę obejścia prawa. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych, w tym prawa strony do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji.
Przedmiotem skargi była decyzja Izby Skarbowej utrzymująca w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 rok. Spółka A wykazała w zeznaniu dochód, jednak organ kontroli stwierdził zaniżenie dochodu o kwotę wynikającą z zawyżenia kosztów uzyskania przychodów. Głównym zarzutem było uznanie przez organy transakcji sprzedaży koparki za pozorną, mającą na celu obejście przepisów prawa podatkowego i rozporządzenia o amortyzacji. Spółka argumentowała, że jednorazowy odpis amortyzacyjny był uzasadniony, a transakcja sprzedaży nie była pozorna. Organy podatkowe nie zgodziły się z tym stanowiskiem, utrzymując decyzję o nieuznaniu wydatków za koszt uzyskania przychodów. Spółka wniosła skargę do sądu, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym wadliwe zastosowanie przepisów dotyczących amortyzacji oraz zmianę oceny materiału dowodowego przez organ odwoławczy bez zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, które gwarantują stronie czynny udział w postępowaniu i prawo do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Sąd podkreślił, że naruszenie tych zasad stanowi kwalifikowaną wadę procesową, która obliguje sąd do uchylenia aktu administracyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli naruszono prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu.
Uzasadnienie
Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 123 i 200 Ordynacji podatkowej, które gwarantują stronie prawo do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Naruszenie to, niezależnie od merytorycznej poprawności decyzji, stanowi wadę obligującą sąd do uchylenia aktu administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
Ord.pod. art. 123 § 1
Ordynacja podatkowa
Zasada czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.
Ord.pod. art. 200 § 1
Ordynacja podatkowa
Prawo strony do wypowiedzenia się co do kompletności i oceny zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji.
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § 1
Podstawa do uchylenia aktu administracyjnego w przypadku naruszenia prawa.
Pomocnicze
u.p.d.o.p. art. 15 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Dotyczy kosztów uzyskania przychodów.
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych art. 7 § 1
Przepis dotyczący zasad amortyzacji, wadliwie zastosowany przez organ.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 83 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy czynności prawnej pozornej.
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 152
Podstawa orzeczenia w przedmiocie wykonania decyzji.
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 200
Orzeczenie o kosztach postępowania.
Ord.pod. art. 193 § 5
Ordynacja podatkowa
Dotyczy uznania ksiąg za dowód w sprawie.
Ord.pod. art. 187
Ordynacja podatkowa
Dotyczy oceny materiału dowodowego.
Ord.pod. art. 227 § 2
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu I instancji do ustosunkowania się do zarzutów odwołania.
Ord.pod. art. 240 § 1
Ordynacja podatkowa
Podstawa wznowienia postępowania w przypadku naruszenia praw strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organ odwoławczy art. 123 i 200 Ordynacji podatkowej poprzez brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji.
Odrzucone argumenty
Argumenty spółki dotyczące merytorycznej zasadności zaliczenia wydatków na zakup koparki do kosztów uzyskania przychodów (niebadane przez sąd z uwagi na naruszenie proceduralne).
Godne uwagi sformułowania
nie może utrzymać się w obrocie prawnym decyzja, choćby merytorycznie poprawna, jeżeli jej wydanie poprzedzone było wadliwym postępowaniem podatkowym naruszenie chronionych ustawą podstawowych praw strony nie może być akceptowane przez sąd administracyjny prawo do tzw. 'ostatniego słowa'
Skład orzekający
Jadwiga Danuta Mróz
przewodniczący sprawozdawca
Janusz Zubrzycki
członek
Katarzyna Radom
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność i rygorystyczne stosowanie przepisów proceduralnych w postępowaniu podatkowym, w szczególności prawa strony do czynnego udziału i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego."
Ograniczenia: Dotyczy głównie procedury podatkowej, a nie meritum sprawy podatkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie podkreśla fundamentalne znaczenie procedury w postępowaniu podatkowym i prawa strony do obrony, co jest kluczowe dla każdego podatnika i prawnika. Pokazuje, że nawet merytorycznie słuszna decyzja może zostać uchylona z powodu błędów proceduralnych.
“Błąd proceduralny uchylił decyzję podatkową – lekcja dla fiskusa i podatnika.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 2628/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2004-10-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2002-08-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Jadwiga Danuta Mróz /przewodniczący sprawozdawca/ Janusz Zubrzycki Katarzyna Radom Symbol z opisem 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych Hasła tematyczne Podatek dochodowy od osób prawnych Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku *Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 1997 nr 137 poz 926 art. 123 par. 1, 200 par. 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Sentencja Dnia 5 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz ( sprawozdawca ) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant Lucyna Barańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. orzeka, że wymieniona w pkt I decyzja nie podlegają wykonaniu III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącej spółki z o.o. kwotę 554,20 (słownie: pięćset pięćdziesiąt cztery 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Uzasadnienie Przedmiotem skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Usługowego A spółka z o.o. w P., jest decyzja Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] utrzymująca decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z UKS we W. /OZ w L. z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 rok. W zeznaniu ostatecznym o wysokości osiągniętego dochodu za 1999 r.(CIT-8) Spółka A wykazała przychody w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], dochód w kwocie [...], podatek dochodowy od osób prawnych w wysokości [...]. W wyniku kontroli skarbowej w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości rozliczeń z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r. Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że Spółka zaniżyła dochód do opodatkowania o kwotę [...]. Na wysokość tego zaniżenia miało wpływ zawyżenie kosztów uzyskania przychodów o wydatki na zakup koparki samojezdnej "FURUKAWA" typ 635, której sprzedaż w późniejszym okresie (przed upływem roku od dnia jej zakupu) organ I instancji uznał za czynność pozorną. Z akt sprawy wynikało bowiem, że w październiku 1999 r. Spółka A zakupiła koparkę samojezdną "FURUKAWA" za kwotę [...]. Wydatki te zostały początkowo zaksięgowane na koncie "Inwestycje", następnie poleceniem księgowania z dnia [...] przyjęte na stan środków trwałych. Zaliczając koparkę do własnych składników majątkowych Spółka potwierdziła wolę używania jej przez okres dłuższy niż rok, co uzasadniało dokonywanie odpisów amortyzacyjnych według zasad określonych w § 7 ust 1 rozporządzenia o amortyzacji. Uchwałą Zarządu spółki z 2 listopada 1999 r. postanowiono dokonać jednorazowego odpisu amortyzacyjnego z uwagi na zamiar jej odprzedaży po około 10 miesiącach eksploatacji. W konsekwencji [...] obciążono koszty uzyskania przychodów poprzez zwiększenie amortyzacji środków trwałych o całą wartość nabycia koparki. Następnego dnia, tj. [...] Spółka (nie zmieniając podjętej wcześniej uchwały), wyłączyła koparkę ze stanu środków trwałych i zmniejszyła amortyzację o dokonany wcześniej odpis. Ostatecznie koszty uzyskania przychodów za 1999 rok zostały w sposób bezpośredni zwiększone o wydatki na zakup koparki w wyniku zaksięgowania ich na koncie "zużycie materiałów". W toku kontroli Spółka przedstawiła - fakturę z dnia [...] dokumentującą dokonaną w dniu [...]sprzedaż przedmiotowej koparki na rzecz Przedsiębiorstwa Usług Technicznych w W. W . Ustalono także, że [...] Przedsiębiorstwo Usług Technicznych (j.w.) odprzedało zwrotnie tą samą koparkę spółce z o.o. A. Inspektor UKS uwzględniając całość okoliczności związanych ze współpracą gospodarczą i rozliczeniami finansowymi jakie miały miejsce pomiędzy stronami tych transakcji, w oparciu o weryfikację dokumentów księgowych obu podmiotów, przesłuchanie świadków - zarówno pracowników, jak i pracownika firmy ubezpieczeniowej - przyjął, że transakcja sprzedaży miała charakter pozorny (str.19 i 20 decyzji Inspektora UKS), a jej celem było ukrycie, że rzeczywisty okres użytkowania koparki przez skarżącą Spółkę był dłuższy niż rok. W ocenie Inspektora - wyrażonej treścią decyzji - "rzeczywistym, a nie pozornym celem dokonanej czynności było obejście przepisów ustawy z dnia 15.02.1992 r. (nie zaś dokonanie transakcji sprzedaży)". Uznał organ I instancji, że w powyższej sprawie zachodzi sytuacja, o której mowa w art.58 § 1 i art.83 § 1 Kodeksu Cywilnego. Przyjął zatem, że pozorna transakcja sprzedaży koparki, miała na celu obejście przepisów prawa (art.16 ust 1 pkt.1 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz przepisów rozporządzenia w sprawie amortyzacji ), w zakresie kosztów uzyskania przychodów. Nie kwestionował Inspektor, że jednostka poniosła w 1999 roku wydatki związane z nabyciem środka trwałego, uznał jednak że okres używania koparki był dłuższy niż jeden rok, a skoro ujawnienie środka trwałego w ewidencji środków trwałych skarżącej spółki nastąpiło dopiero w lipcu 2001 roku (w trakcie kontroli), to nie było w 1999 roku podstaw do uznania za koszt uzyskania przychodów wydatków związanych z nabyciem przedmiotowej koparki, nie tylko jako koszt bezpośredni, ale także z uwagi na postanowienia obowiązującego w 1999r. rozporządzenia Ministra Finansów z 17.01.1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych... ( w szczególności -§ 7 ust. 1 pkt 7), kosztem nie mogą być nawet odpisy amortyzacyjne. W konsekwencji spółka A zawyżyła w 1999 roku koszty uzyskania przychodów o kwotę [...]. Inspektor ustalił ponadto, iż koszty uzyskania przychodów zostały również zawyżone o wartość zmiany stanu produktów w kwocie [...] (różnica między stanami początkowym i końcowym produkcji w toku w 1999 r.) oraz rozliczenia międzyokresowe w kwocie [...], które to wielkości w łącznej wysokości [...] Spółka zaksięgowała błędnie jako przychód do opodatkowania, podczas gdy przyrost produkcji w toku (jaki wystąpił w Spółce) wraz z w/w wielkością rozliczeń międzyokresowych winny pomniejszyć koszty podatkowe. Tym samym z tego tytułu organ I instancji zmniejszył przychody i koszty podatkowe o kwotę [...]. Korekta ta nie miała wpływu na wielkość ustalonego przez Inspektora dochodu, którego wysokość została ostatecznie określona w kwocie [...], przy ustalonych przychodach w wysokości [...] i kosztach podatkowych w kwocie [...]. Działając na podstawie art. 193 § 5 Ordynacji podatkowej, pomimo stwierdzenia, że księgi handlowe za 1999 rok prowadzone są wadliwie, po dokonanych korektach uznano je za dowód w sprawie. Stwierdzone nieprawidłowości skutkowały jednak nie uznaniem złożonego przez Spółkę zeznania ostatecznego CIT-8 za 1999 rok. Decyzją z dnia [...]nr [...] organ I instancji określił Spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. w kwocie [...], zaległość podatkową w tym podatku w wysokości [...] oraz odsetki za zwłokę od tej zaległości i od zaniżonych wpłat zaliczek w kwocie [...]. W odwołaniu z dnia [...] skarżąca Spółka zarzuciła decyzji Inspektora naruszenie prawa procesowego - art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa oraz prawa materialnego - art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. W uzasadnieniu Spółka wyjaśniła, dlaczego nie złożyła zastrzeżeń do protokołu z badania dokumentów i ewidencji. Według Spółki Inspektor nie udowodnił pozorności sprzedaży koparki samojezdnej "FURUKAWA". Przekazując akta sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów odwołania organ I instancji wniósł o podtrzymanie w całości ustaleń zawartych w jego decyzji. Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu odwoławczym nie stwierdziła zarzucanego w odwołaniu naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów proceduralnych. Podzieliła również stanowisko Inspektora dotyczące wyłączenia z kosztów podatkowych wydatków w łącznej kwocie [...] związanych z nabyciem koparki "FURUKAWA" - uznając, że jako środek trwały winna ona podlegać amortyzacji o ile spełnione byłyby warunki określone w stosownych przepisach. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka z o.o. A wniosła o uchylenie decyzji ostatecznej Izby Skarbowej. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego - w szczególności art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz przepisów art.200 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Spółka (podobnie jak w odwołaniu) nie zgodziła się z wyłączeniem z kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych na nabycie koparki "FURUKAWA". Zarzuciła wadliwe zastosowanie przepisów § 7 ust 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17.01.1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych.., zamiast przyjętego przez Spółkę za podstawę dokonania jednorazowego umorzenia pełnej wartości środka trwałego - § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia. Wskazała, że Izba Skarbowa, w przeciwieństwie do organu I instancji, nie przedstawiła spornej kwestii w kontekście pozorności transakcji sprzedaży tej koparki, lecz podniosła nowy zarzut - obejścia przepisów prawa podatkowego. Taka zmiana oceny materiału dowodowego według skarżącej winna skutkować uczestniczeniem Spółki A w postępowaniu odwoławczym, a co najmniej zapewnieniem jej praw wynikających z art. 200 Ordynacji podatkowej. Zarzuciła tendencyjną ocenę materiału dowodowego, polegającą między innymi na pominięciu umowy najmu koparki przez skarżącą od Przedsiębiorstwa Usług Technicznych w W. W. Wadliwa - zdaniem Spółki -ocena materiału dowodowego doprowadziła organy do błędnych wniosków a dodatkowo nie wskazano przepisów prawa upoważniających do wywodzenia konsekwencji podatkowych w następstwie zarzucanego obejścia prawa. Skarżąca dodatkowo wskazała, że w korekcie kosztów uzyskania przychodów nie uwzględniono dotychczasowej amortyzacji, tj. za miesiące listopad i grudzień 1999 r. Powołała listę dowodów, które jej zdaniem nie zostały uwzględnione przy ocenie materiału dowodowego. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze Izba Skarbowa powtórzyła obszerną argumentację zawartą w wydanej decyzji. Jedynie w trzech kwestiach odniosła się wprost do zarzutów skargi. Odnośnie zarzutu pominięcia dowodów (art.187 OP) i tendencyjnej oceny materiału dowodowego - wskazała Izba na nietrafność zarzutu, któremu przeczą poczynione w wyniku przesłuchania Prezesa Przedsiębiorstwa Usług Technicznych ustalenia i ocena okoliczności zawarcia ustnej umowy najmu koparki. Zwalczając zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 200 Ordynacji podatkowej - uzasadniała, że Izba Skarbowa nie prowadziła dodatkowego postępowania dowodowego, a jedynie oparła się na materiale zgromadzonym przez Inspektora, z którym strona została zapoznana przez organ I instancji. W kwestii zaś zmiany przez organ odwoławczy zarzutu stanowiącego podstawę rozstrzygania - wyjaśniła, że zarzut "obejścia prawa" był podnoszony już na etapie postępowania I instancyjnego, co ma odzwierciedlenie w treści decyzji wydanej przez Inspektora UKS. Podtrzymując prezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko, wniosła o oddalenie skargi. W dniu [...] wpłynęło do WSA pismo procesowe skarżącej spółki podpisane przez jej Prezesa - M. S. Zawiera ono zarzuty, które Spółka już wcześniej podnosiła w skardze, należy jednak zauważyć, że pisma tego nie można uznać za skutecznie wniesionego w imieniu skarżącej Spółki, bowiem określony § 18 umowy spółki sposób jej reprezentacji - wymaga współdziałania dwóch członków Zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem lub pełnomocnikiem. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższa skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w dniu 7 sierpnia 2002 r. zatem powołany wyżej przepis uzasadnia jej rozpatrzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga, zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej - obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Rozpatrując według powyższych kryteriów zaskarżoną decyzję - skarga okazała się zasadna z uwagi na naruszenie norm prawa procesowego. Odnosząc się do zarzutów rozpatrywanej skargi na wstępie podnieść należy, że dla oceny czy organy podatkowe właściwie zastosowały prawo materialne konieczne jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy nie doszło w toku postępowania do naruszenia przepisów regulujących postępowanie podatkowe. Nie może budzić wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony. W sprawie objętej skargą Sąd wprawdzie nie dopatrzył się naruszenia norm prawa materialnego, jednak pełna jego ocena byłaby przedwczesna wobec stwierdzonego naruszenia procesowych praw strony, które stanowi wadliwość obligującą Sąd z mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270) do uchylenia aktu administracyjnego dotkniętego naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sąd nie mógł zaakceptować zaskarżonego rozstrzygnięcia Izby Skarbowej ze względu na naruszenie podstawowej zasady postępowania podatkowego, jaką jest wyrażona w art.123 Ordynacji podatkowej a skonkretyzowana miedzy innymi w jej art.200 - zasada czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania i prawo do wypowiedzenia się co do kompletności i oceny zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Jak wynika z akt sprawy, organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania strony, wraz z przesłanymi przez organ I instancji - aktami sprawy, bez zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego - wydał w dniu [...] decyzję nr [...]. Jakkolwiek art.200 Ordynacji podatkowej jest przepisem proceduralnym, to naruszenie jego nie ma charakteru uchybienia formalnego, lecz stanowi naruszenie normy prawa wiążącej organy w postępowaniu podatkowym. Z treści art.123 i art.200 Ordynacji wynika prawo podatnika, ale jednocześnie obowiązek organu - stanowiący gwarancję dwóch ważnych praw procesowych strony: prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. To drugie prawo wiąże się ściśle z art.192 OP - okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Na podstawie art.200 § 1 OP strona ma prawo wypowiedzieć się w przedmiocie całego materiału dowodowego zgromadzonego w danej sprawie podatkowej, niezależnie od tego, w jakiej fazie jej załatwiania został on zebrany. Nawet w sytuacji nie zebrania nowych dowodów w postępowaniu odwoławczym, zastosowanie art.200 § 1 OP daje stronie możliwość wypowiedzenia się co do zupełności postępowania dowodowego. Jest to równie ważna kwestia w ocenie postępowania dowodowego jak samo wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. Ponadto zgodnie z art. 227 § 2 OP, organ I instancji obowiązany jest przesyłając odwołanie - ustosunkować się do przedstawionych zarzutów, dokument ten stanowi część składową materiału dowodowego i podlega ocenie organu odwoławczego na równi z innymi dowodami w sprawie. Praktyka organów podatkowych wskazuje, że dokument ten nie jest przesyłany stronie, stąd zastosowanie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 OP daje stronie ostatnią możliwość zapoznania się z zawartą w nim argumentacją i zajęcia wobec niej stanowiska. Należy zauważyć, że powołany przepis dotyczy jednego z bardzo ważnych uprawnień podatnika - prawa do tzw. "ostatniego słowa" - zajęcia stanowiska w postępowaniu dowodowym i podjęcia próby obrony swoich racji w ostatniej fazie postępowania podatkowego, tuż przed wydaniem decyzji przez organ podatkowy. Za rygorystycznym stosowaniem art.200 OP przemawia też imperatywne brzmienie art. 200 i art.123 Ordynacji. Ograniczenie tak jednoznacznie wyrażonego prawa podatnika może mieć zatem podstawę tylko w wyraźnym stwierdzeniu wyrażonym w przepisie przez samego ustawodawcę. Tymczasem wykładnia językowa, nie pozwala na takie ujęcie woli prawodawcy. Ustawodawca wyraźnie odnosi nakaz zawarty w art. 200 § 1 OP do wszystkich organów podatkowych, a dokonana w 2002 roku jego nowelizacja jedyni zmieniła termin do wypowiedzenia się przez stronę w sprawie zebranego materiału dowodowego. Ustawodawca nie skorzystał z okazji, aby po pierwszych doświadczeniach ze stosowaniem Ordynacji, wprowadzić inne ograniczenia ponad te , które zawarł w § 2 art.200 OP. Również wykładnia systemowa spornego przepisu wskazuje, że skoro ustawodawca w § 2 wprowadził wyjątki od reguły wyrażonej w § 1 art. 200 OP, to świadomie nie chciał tych ograniczeń rozszerzać, a zatem katalog wyjątków z § 2 ma charakter zamknięty. Regulacje ustawowe, chroniące podmiotowe prawa podatnika, mają głęboki sens ustrojowy - a ich lekceważenie narusza demokratyczne zasady państwa prawa. Dla zrównoważenia uprzywilejowanej pozycji organu w postępowaniu administracyjnym - zarówno ogólnym regulowanym przepisami KPA, jak i postępowaniach szczególnych- określonych m.in. przepisami Ordynacji podatkowej, prawodawca zapewnił ustawowe gwarancje należytej ochrony praw i interesów strony. Stąd niezależnie od rzeczywistych skutków jakie konkretne uchybienie procesowe mogło mieć na wynik postępowania, żadne naruszenie chronionych ustawą podstawowych praw strony nie może być akceptowane przez sąd administracyjny - sprawujący wymiar sprawiedliwości, rozumiany jako kontrola legalności działań administracji. Pozytywne standardy postępowania administracyjnego kształtuje klasyczny już w orzecznictwie pogląd, że "nie może utrzymać się w obrocie prawnym decyzja, choćby merytorycznie poprawna, jeżeli jej wydanie poprzedzone było wadliwym postępowaniem podatkowym". Pogląd ten w pełni podziela skład orzekający w sprawie. Zasady ogólne postępowania podatkowego, skonkretyzowane w dalszych przepisach Ordynacji podatkowej, w tym art. 123 i art.200, kształtują prawa, z których strona może korzystać według własnego uznania, nie oznacza to jednak jakiejkolwiek swobody ze strony organu - jako gospodarza postępowania. Ich naruszenie przez organ administracji stanowi kwalifikowaną wadę procesową, która jest przesłanką wzruszenia w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania (art.240 § 1 pkt 4 OP) ostatecznych decyzji administracyjnych. Oczywistym jest zatem, że stwierdzenie takiego naruszenia w toku instancyjnego postępowania administracyjnego, skutkować musi uchyleniem decyzji przez organ odwoławczy, zaś w przypadku, gdy naruszenia tego dopuści się organ II instancji, to wadliwość ta stwierdzona przez sąd administracyjny - obliguje po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153. poz.1270) do uchylenia aktu administracyjnego dotkniętego naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Za rygorystycznym stosowaniem art. 200 OP opowiedziała się doktryna, co potwierdzają argumenty podnoszone w piśmiennictwie podatkowym (por. np.: B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska- Ordynacja podatkowa- komentarz, Toruń 2002, s.660-662; glosa M. Masternaka do wyroku NSA z dnia 5 maja 1999 r. SA/Sz 1046/98, opubl. w Przeglądzie Orzecznictwa Podatkowego nr 1 z 2001 r. s.85-89). . Słuszność pryncypialnego stanowiska w stosowaniu art.200 § 1 OP potwierdza też orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które po pierwotnie liberalnym okresie związanym z wprowadzaniem nowej procedury podatkowej, wyraźnie zaostrzyło kryteria oceny naruszenia prawa procesowego, uznając że jest ono gwarantem wyrażonych w Konstytucji, demokratycznych zasad państwa prawa. Dla przykładu wystarczy powołać wyroki NSA: z 11.09.2002 r. sygn. akt III S.A. 2295/01 (M.Podat. 2002/10/4); z 11.07.2002 r. sygn. I SA/Po 788/00 (Biuletyn Skarbowy 2002/6/25); z 11.10.2001 r. sygn. I SA/Ka 1547/00 (Przegl.Podat. 2002/9/63); z 10.05.2001 r. sygn. I SA/Łd 4/99 (ONSA 2002/3/128); z 27.03.2003 r. I SA/Wr 2761/00 (nie publ.). Taką linię orzecznictwa zdaje się aprobować również najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wyrazem radykalnego w tym względzie stanowiska jest wyrok z dnia 4 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 156/04. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. przed wydaniem decyzji z dnia [...] nr [...]nie poinformowała strony o możliwości zapoznania się ze stanowiącym podstawę rozstrzygania materiałem dowodowym, naruszyła w sposób oczywisty przepisy art.123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, stąd naruszenia tego nie można akceptować, gdyż niezależnie od rzeczywistych skutków jakie mogło ono mieć na wynik postępowania, narusza to bez wątpienia - chronione ustawą- podstawowe prawo podatnika do obrony swoich racji przez czynny udział w każdym stadium postępowania. Stwierdzone naruszenie prawa procesowego stanowiło podstawę uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi - na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawę orzeczenia w przedmiocie wykonania decyzji stanowił art.152, zaś o kosztach postępowania orzeczono na mocy art.200 powołanej wyżej ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI