Pełny tekst orzeczenia I SA/Wr 2361/02

I SA/Wr 2361/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Betta /przewodniczący/
Jadwiga Danuta Mróz /sprawozdawca/
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Opłata targowa
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 122, 210 par. 4, 330
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Betta Sędzia WSA: Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Sędzia WSA: Zbigniew Łoboda Protokolant: Paulina Biernat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za okres od 1 kwietnia 1996 roku - do 31 grudnia 1997 roku I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta K. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 200,- (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO w W. z dn. [...] nr [...] - utrzymująca w mocy decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta K. z dn. [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za okres: od 1.04.1996 r. - do 31.12. 1997 r.
Wnioskiem z [...] - skierowanym do Zarządu Miasta K. -Pan R.K. - zwrócił się o zwrot opłaty targowej w kwocie [...] z odsetkami, uiszczonej w latach 1996 - 1997 w związku ze sprzedażą towarów na Hali Targowej A w K. W spornym okresie, oprócz czynszu z tytułu dzierżawy, uiszczał co miesiąc z góry (do 10 każdego miesiąca) "zryczałtowaną" opłatę targową w kwocie [...] od każdego dzierżawionego na hali stoiska. Uiszczając opłatę w tamtych latach, jak twierdzi - nie miał świadomości bezprawności jej żądania. Wniosek o stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej uzasadniał pobraniem opłaty na podstawie niezgodnych z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych -uchwał Rady Miejskiej. Zarzucał w szczególności brak podstaw do pobierania opłaty "z góry" i w formie miesięcznej "zryczałtowanej".
Decyzją z [...] wydaną na podstawie art.72 § 1, art.79 § 1 i § 2 pkt 1 lit. c, art.80 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (zwanej dalej: OP), Przewodniczący Zarządu Miasta K. odmówił stwierdzenia nadpłaty, uzasadniając, że zgodnie z obowiązującymi w tym czasie (nie kwestionowanymi przez organ nadzoru) uchwałami rady miejskiej, stawka dzienna opłaty targowej na Hali A wynosiła [...]— zaś kupcy dzierżawiący stoiska, mimo handlu przez cały miesiąc, uiszczali opłatę targową w formie zryczałtowanej wynoszącej tylko 20 stawek dziennych po [...] tj. [...] miesięcznie, płatne do 10 dnia każdego miesiąca "z góry". Z uzasadnienia decyzji I instancji wynika, że w 1995 r. opłata ta pobierana była w czynszu, zaś od 1996 r. aneksem do umowy dzierżawy wydzielono ją z kwoty płaconego czynszu dzierżawnego i pobierał ją oddzielnie - inkasent, którym ustanowiono Dyrektora Hali Targowej. W ocenie organu - forma ta była korzystna dla kupców i istniała podstawa prawna do pobierania opłaty na tak określonych zasadach. Uznał też organ, że w części dotyczącej opłaty uiszczonej za okres wcześniejszy niż 5 lat przed złożeniem wniosku, żądanie jest bezprzedmiotowe - jako przedawnione.
Z decyzją tą podatnik nie zgodził się. W odwołaniu podnosił, że w 1995 r. Urząd Miasta K. rozpisał przetarg na dzierżawę stoisk handlowych w Hali Targowej A. Przedmiotem przetargu była wysokość czynszu za I m2 powierzchni. W przetargu wydzierżawiono całą powierzchnię handlową hali. Dzierżawca miał obowiązek zabudowy wydzierżawionego placu na własny koszt, przenośnym pawilonem handlowym. Podczas przetargu, ani później nikt nie poinformował kupców że hala jest targowiskiem. Nie wywieszono regulaminu targowiska, ani nie wspomniano o jego istnieniu w umowach dzierżawy. Nie pobierano też opłaty targowej, mimo że uchwały dotyczące statusu hali jako targowiska i wysokości opłaty targowej na hali podjęto jeszcze w 1994 r. (tj. przed ogłoszeniem przetargu). Podatnik zarzuca, że hala nie spełnia wymogów targowiska bowiem:
1. cała powierzchnia handlowa jest wydzierżawiona kupcom prowadzącym zarejestrowaną działalność gospodarczą;
2. z umów dzierżawy nie wynika że hala jest targowiskiem;
3. w hali, ani na zewnątrz obiektu nie umieszczono regulaminu targowiska;
4. dopuszczono tylko jeden rodzaj handlu w formie pawilonów i kiosków handlowych;
5. nie pobierano opłat targowych od początku istnienia hali;
6. brak było biletów opłaty targowej w UM w latach 1995-1998;
7. brak powszechnego dostępu handlujących;
8. całotygodniowy handel (od wtorku do soboty), w stałych godzinach, świadczy o działalności specyficznej dla sprzedaży w sklepach;
9. wymaganie od dzierżawców przy podpisywaniu umów dzierżawy zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej;
10. brak możliwości odstąpienia stoiska osobom trzecim pod rygorem ' wypowiedzenia umowy dzierżawy. - te elementy zdaniem podatnika przeczą charakterowi hali jako targowiska. Ponadto, zarzuca, że (bez uzasadnionych podstaw) uchwały Rady Miejskiej określają wysokość opłaty targowej w Hali w wysokości 5- krotnie wyższej od stawek na innych targowiskach miejskich.
Uchwałom dot. stawek opłaty targowej zarzuca nieważność z uwagi na określenie miesięcznych stawek zryczałtowanych, co jest sprzeczne z istotą tego podatku i ustawą. Z powodu zryczałtowania opłaty, oraz jej uiszczania "z góry", zmuszony był w rzeczywistości uiszczać opłatę również za dni w których był chory, przebywał na urlopie lub z innych względów nie prowadził sprzedaży. Kwestionuje zasadność pobierania opłaty targowej uznając, że kioski, pawilony i podobne obiekty, w których prowadzona jest działalność handlowa w formie sklepu, nie jest targowiskiem, stąd pobieranie opłaty targowej było niezasadne. Na potwierdzenie swoich racji przywołuje wyroki NSA: z 11.10.1993r. sygn. akt SA/Lu 423/93, z 26.06.1992r. SA/Wr 522/92. W odwołaniu podnosi sprzeczność uchwał Rady Miejskiej na podstawie których pobrano opłatę targową, z regulującymi tę materię aktami wyższego rzędu w tym przepisami rangi ustawowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając za utrwalony zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie - pogląd, że hala targowa jest targowiskiem w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Odnosząc się do zarzutu zryczałtowania stawki, SKO uznało, że skoro opłata ta była wielokrotnością określonej w uchwale stawki dziennej w kwocie [...], to uiszczona w tej formie kwota jest należna i nie stanowi nadpłaty w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej (OP). Nie odnosząc się do pozostałych zarzutów, organ odwoławczy uznał, że uiszczone kwoty opłaty targowej nie stanowią nadpłaty w rozumieniu OP, zatem odmówiło stwierdzenia nadpłaty.
W skardze do NSA podatnik podnosi:
1 .Naruszenie prawa materialnego, a to przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych:
- art. 15 ust.2 - poprzez zastosowanie tego przepisu do trwale wyodrębnionej i zabudowanej części obiektu budowlanego nie będącego "targowiskiem;
- art. 19 pkt 1 i 2 w zw. z art.15 ust.3 - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na
bezwzględnie nieważnej uchwale Rady Miasta K. wprowadzającej
opłatę targową w formie zryczałtowanej (miesięcznej) w oderwaniu od
faktycznego prowadzenia sprzedaży;
2. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, polegające na:
* nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 122 i art. 187 § 1 OP), dotyczących w szczególności wykonywania przez podatnika sprzedaży, prawno podatkowego charakteru ściąganych opłat oraz Hali Targowej A jako targowiska;
* wadliwym uzasadnieniu decyzji (art.210 § 4 OP), które nie wskazuje, na jakich dowodach organy obu instancji oparły swe ustalenia (np. co do wykonywani przez skarżącego handlu w wymiarze ponad 20 dni miesięcznie), jak też nie ustosunkowuje się do zarzutów odwołania oraz sprzeczności zawartych w materiale dowodowym.
Podnosząc powyższe argumenty, wniósł skarżący o uchylenie decyzji obu instancji przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów sądowych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało dotychczasową argumentację, a ustosunkowując się do skargi podniosło, że:
* podpisując aneks do umowy dzierżawy, przewidujący zaliczenie kwoty [...] miesięcznie z sumy czynszu dzierżawnego na poczet opłaty targowej skarżący potwierdził istnienie należności z tego tytułu, zatem żądanie nadpłaty jest bezzasadne;
* równie bezzasadne są wywody skarżącego sugerujące, że hala targowa A nie jest targowiskiem w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, czemu przeczy między innymi wyrok NSA z 05.06.2002 r. sygn. akt I SA/Wr 114/00. W konkluzji -SKO wniosło o oddalenie skargi.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Działając w oparciu o w/w przepisy;
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu - w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd stwierdza, że postępowanie dotknięte jest wadą polegającą na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i braku ustosunkowania się do zarzutów strony, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa procesowego (art.122 OP i art.210 § 4 OP), w świetle art. 145 §1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi samoistną przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, w spornej sprawie, niezależnie od naruszenia procedury postępowania, organy zastosowały niewłaściwe przepisy materialne z uwagi na pominięcie przepisu prawa przejściowego - art.330 Ordynacji podatkowej, co wiąże się w sposób bezpośredni z naruszeniem prawa materialnego i skutkuje podstawą do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a powołanej wyżej ustawy.
Wniosek strony z dnia [...] o stwierdzenie nadpłaty w opłacie targowej za okres od 1 kwietnia 1996 - do 31 grudnia 1997r. organ I instancji rozpatrzył według uregulowanych w Ordynacji podatkowej -przepisów prawa materialnego (art. 72, 79 i 80 OP), obowiązujących od 1 stycznia 1998 r. Pominął zarówno organ I jak i II instancji regulację zawartą w art.330 OP, że do zwrotu nadpłat powstałych przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej, stosuje się przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, w szczególności jej art. 29 regulujący kwestię nadpłat. Problematyka dotycząca trybu postępowania w przedmiocie zwrotu nadpłaconego podatku, była przedmiotem uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 8 grudnia 1997 r. (Sygn. akt FPK 22/97; opubl. ONSA z 1998 r. nr 2 poz.44). W uchwale tej przyjęto, że "uzasadniony wniosek podatnika o zwrot nadpłaconej kwoty podatku (...), organ podatkowy rozstrzyga na podstawie właściwych przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, określając prawidłową kwotę podatku, natomiast w przypadku bezzasadności wniosku wydaje decyzję odmawiającą zwrotu podatku na podstawie art.29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych". Według art. 29 ust.4 tej ustawy nadpłata nie podlega zwrotowi po upływie 3 lat licząc od końca roku, w którym powstała (...) Już tylko ta okoliczność, że organy podatkowe pominęły ten szczególny tryb i mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego, mimo że wniosek strony dotyczył stwierdzenia nadpłaty za lata 1996 i 1997, obligował Sąd do wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego, nie przesądzając przy tym kierunku rozstrzygnięcia.
Wskazać należy ponadto, że w rozpatrywanej sprawie, poza już wskazanym uchybieniem, organy dopuściły się również takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co daje podstawę do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest poza sporem, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Przepis proceduralny art. 122 OP wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania są normami prawnymi i stanowią integralną część przepisów regulujących procedurę podatkową, są zatem dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 OP jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego. Odnosząc te uwagi ogólne do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy podatkowe obu instancji nie uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanego przepisu. Postępowanie nie wyjaśniło podstawowych dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności dotyczących stanu faktycznego sprawy. Nie ustaliły w które dni była faktycznie prowadzona sprzedaż a co za tym idzie, w jakiej wysokości opłata targowa była należna, oczywiście przy wcześniejszym wyjaśnieniu podstawowej kwestii, że podatnik opłacie tej podlega. Dla jej rozstrzygnięcia konieczne było w szczególności wyjaśnienie i odniesienie się do akcentowanych w odwołaniu - zarzutów dotyczących zwolnienia strony z opłaty targowej. Ponieważ podatnik prowadzi działalność handlową w położonym na terenie targowiska pawilonie, który jak twierdzi -jest obiektem budowlanym - i jako taki, powinien podlegać podatkowi od nieruchomości, to obowiązkiem organu podatkowego było wyjaśnić i ustosunkować się do tych argumentów, z których strona wywodzi uprawnienie do zwolnienia z opłaty targowej (na podstawie art. 16 ustawy). Organy podatkowe w żaden sposób nie odniosły się do tych istotnych w sprawie twierdzeń i nie oceniły, czy zarzuty te mają wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodzić się też należy z twierdzeniami skarżącego, że nawet w przypadku uznania zasadności uiszczania opłaty targowej, brak było podstaw do pobierania przez organy podatkowe opłaty w formie zryczałtowanej (20 stawek dziennych), za miesiąc z góry, zamiast za dni faktycznie prowadzonej sprzedaży. Tę ostatnią okoliczność potwierdziły zresztą organy w zawisłym wcześniej przed Sądem sporze dotyczącym decyzji wymiarowej za 1998 r.(sygn. akt I SA/Wr 302 i 303/2000). Stanowisko to było też wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie NSA, w tym między innymi w wyrokach: z dnia 25.10.2002 r. sygn. akt III SA 680/02; z dnia 11.04.2002 r. sygn. akt SA/Rz 69/02; z dnia 26.09.2000 r. sygn. akt SA/Bk 407/00.
Wydając zaskarżoną decyzję, organy pominęły, że wniosek dotyczący nadpłaty za lata 1996 i 1997 powinien być rozpatrzony z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 330 OP, na podstawie przepisów materialnych art.29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, w tym przy rozważeniu kwestii 3 letniego terminu przedawnienia żądania zwrotu nadpłaty (art.29 ust.4 w/w ustawy). Obowiązkiem organów jest też pełna ocena materiału dowodowego i odniesienie się w treści decyzji do zarzutów podnoszonych przez stronę. Stwierdzone wady decyzji odpowiadały przesłankom uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił art.200 w/w ustawy. Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji, wynika z faktu, że skarżona decyzja nie nakładała żadnego obowiązku, zatem nie można wstrzymać wykonania obowiązku który nie istniał.