I SA/Wr 1994/15

I SA/Wr 1994/15 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2016-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Barbara Ciołek /sprawozdawca/
Marta Semiczek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 2187/16 - Wyrok NSA z 2018-07-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 1015
art. 33 par. 1 pkt 10,  27  par. 1  pkt 11
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, Protokolant: Starszy referent sądowy Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi U.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne: oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi U.K. (dalej strona, zobowiązana, skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...], którym organ ten, po rozpatrzeniu zażalenia strony od postanowienia organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji – utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Na podstawie wystawionego przez siebie (jako wierzyciela) tytułu wykonawczego o numerze [...] obejmującego zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za III kwartał 2015 r. – Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku strony. Organ egzekucyjny dokonał w dniu [...] zajęcia wierzytelności pieniężnych. Zajęcie wierzytelności wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej w dniu 12 sierpnia 2015 r.
W dniu 19 sierpnia 2015 r. (data wpływu do organu 21 sierpnia 2015 r.) strona wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazując ich podstawę w przepisie art. 33 § 1 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) poprzez nieokreślenie w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, a tym samym prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, co uniemożliwiło kontrolę proponowanych środków egzekucyjnych w świetle zasady najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 oraz art. 7 § 2 in fine u.p.e.a.
Organ egzekucyjny wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] uznał za niezasadne zgłoszone zarzuty, stwierdzając, że w doręczonym stronie tytule wykonawczym wskazano wszystkie przewidziane prawem środki egzekucyjne stosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a zatem tytuł wykonawczy spełniał wymagania formalne określone w przepisie art. 27 § 1 u.p.e.a.
W złożonym zażaleniu strona zarzuciła, że wskazanie w tytule wykonawczym wszystkich dopuszczalnych - w egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym - środków egzekucyjnych, nie odpowiada wymogowi, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a.. W tytule wykonawczym powinna być wskazane te czynności, które rzeczywiście będą stosowane w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, ażeby możliwa była ich kontrola z punktu widzenia ich dolegliwości.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpatrzeniu zażalenia strony, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł, że brzmienie art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca nakazuje w tytule wykonawczym wymienić wszystkie środki egzekucyjne, jakie mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym (w tym przypadku w egzekucji należności pieniężnych). Dlatego nieuzasadnione było zapatrywanie strony, jakoby wierzyciel miał wskazywać w tytule wykonawczym konkretne środki egzekucyjne, które miałyby być stosowane w danym postępowaniu.
Na powyższe postanowienie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 10 u.p.e.a oraz art. 33 pkt 8 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutu niespełnienia wymogów art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. za nieuzasadniony, pomimo że w tytule wykonawczym wierzyciel wskazał jedynie pozorne środki egzekucyjne stosowane w egzekucji należności pieniężnych, tym samym postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, co ponadto w konsekwencji uniemożliwiło kontrolę postępowania egzekucyjnego pod kątem doboru najłagodniejszego środka egzekucyjnego.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że wyliczenie w tytułach wykonawczych wszystkich dostępnych według prawa środków egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym ma w istocie charakter "pouczenia", nie zaś "wskazania", czego wymaga art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. Tylko wskazanie w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych co do tożsamości, pozwalałoby ocenić je stronie pod kątem zasady najmniejszej uciążliwości i ewentualnie wnieść w tym zakresie na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. zarzuty. Skarżąca podniosła, że wzorcem normatywnym dokonania czynności wystawienia tytułu wykonawczego jest art. 27 § 1 u.p.e.a., nie zaś wzór tytułu wykonawczego określony przez rozporządzenie Ministra Finansów, gdyż wzór ten nie ma charakteru urzędowego formularza. Miał jedynie na celu ujednolicenie praktyki.
Na poparcie swojego stanowiska powołała się strona na orzecznictwo, dotyczące postępowania zabezpieczającego, jednak z uwagi na analogiczną funkcję jaką zarządzenie zabezpieczenia spełnia w stosunku do tytułu wykonawczego i analogiczne następstwa naruszenia wymogów obu dokumentów tezy z wyroków winny być brane pod uwagę również w tym postępowaniu.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie ocenie podlegała zasadność zarzutów zgłoszonych przez stronę na postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 pkt 10 u.p.e.a.
Przedmiotowy zarzut odnosi się do niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zaś w niniejszej sprawie, z punktu widzenia pretensji skargi – braku wskazania w treści tytułu wykonawczego środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych.
Zdaniem Sądu, organ w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, że ów prawny wymóg tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. został spełniony.
Zwrócić trzeba uwagę, że druk tytułu wykonawczego wystawiony przez wierzyciela, w rubryce G zawierał zapis o treści: "Na podstawie art. 27 § 1 pkt 10 ustawy kieruję tytuł wykonawczy do egzekucji", natomiast w rubryce pouczenie wskazano, że środkami egzekucyjnymi stosowanymi w egzekucji należności pieniężnych są: egzekucja z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, z zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości oraz z nieruchomości.
W ocenie Sądu, nie można zatem twierdzić, że w tytule wykonawczym nie było wskazania środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. W treści tytułu wykonawczego na podstawie którego prowadzono postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej wymieniono bowiem katalog stosowanych środków egzekucyjnych. Przy tym brak jest dostatecznych podstaw by przyjąć, że wymienienie wszystkich dopuszczalnych prawnie środków egzekucyjnych jest wadliwe, zaś wierzyciel winien wskazać jakie środki będą stosowane w tej konkretnej egzekucji. Stanowisko to nie ma bowiem oparcia zarówno w art. 27 u.p.e.a., jak i w pozostałych przepisach regulujących administracyjne postępowanie egzekucyjne.
Nie przekonuje argumentacja skarżącej bazująca na przeciwstawieniu terminów "wskazanie" i "pouczenie". Jak wynika ze Słownika języka polskiego (pod. red. Mieczysława Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 764) rzeczownik "wskazanie" pochodzi od czasownika "wskazać" który oznacza "udzielić wyjaśnień co do czegoś, dać wskazówki, poinformować o czymś". Nie widać tu istotnej znaczeniowo różnicy w odniesieniu do słowa "pouczyć", oznaczającego "przekazać komuś wiedzę, o czymś, objaśnić, poinformować" (Słownik (...), tom II, s. 862). Trudno więc zaakceptować twierdzenie, że sam tylko termin "wskazanie" użyty w stosunku do środków egzekucyjnych (art. 27 ust. 1 pkt 11 u.p.e.a.) determinował obowiązek podania niektórych z nich.
Nieuzasadniona była argumentacja, że wymienienie w tytule wykonawczym kompletu środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych uniemożliwia ocenę ich zbytniej uciążliwości, a w konsekwencji wytrąca możliwość zgłoszenia zarzutu z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Trzeba zaakcentować, że dopiero zastosowanie środka egzekucyjnego pozwala na ocenę jego uciążliwości i stwarza możliwość zgłoszenia takiego zarzutu. Wcześniej zarzut taki jest oczywiście bezprzedmiotowy. Jak wynika bowiem z treści art. 27 § 1 punkt 9 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie siedmiu dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wprost zatem wyrażono w tym przepisie ograniczenie czasowe możliwości podniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, przy czym ustawa nie wskazuje wyraźnego początkowego dnia tego terminu, a w szczególności, że termin ten rozpoczyna swój bieg w momencie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Mając na uwadze, że część zarzutów wymienionych w art. 27 § 1 u.p.e.a. zobowiązany może podnieść już w momencie doręczenia mu tytułu wykonawczego (co najpóźniej powinno mieć miejsce w momencie przystąpienia przez organ do czynności egzekucyjnych – art. 32 u.p.e.a.) zazwyczaj termin ten rozpocznie swój bieg już od momentu doręczenia tytułu wykonawczego – co z podanych wyżej przyczyn nie musi odnosić się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym wypadku siedmiodniowy termin na wniesienie zarzutów rozpoczyna swój bieg z opóźnieniem, a to z uwagi na istnienie obiektywnej przeszkody w podniesieniu tego zarzutu wcześniej.
Ponadto zasada stosowania najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego wiąże się z zasadą celowości; celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Podstawowym zadaniem organów prowadzących postępowanie egzekucyjne jest ściągnięcie od zobowiązanego zaległości, stąd możliwe jest stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych. Przy tym oczywiste jest, że stosowanie środka egzekucyjnego nie może być represją, a to oznacza, że stosowanie środków egzekucyjnych nie może zmierzać do wyrządzenia zobowiązanemu dolegliwości poprzez wybór najbardziej uciążliwego. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 1013/07, Lex Omega nr 467689)
Podsumowując, wskazanie w tytule wykonawczym wszystkich możliwych środków egzekucyjnych, nie naruszało zasady wystawiania tytułów wykonawczych i nie było niezgodne z przepisami. Z żadnego przepisu prawa nie wynika bowiem zakaz wskazywania wielu środków egzekucyjnych ani nakaz ograniczenia wskazania w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych tylko do niektórych z nich. W niniejszej sprawie, w zgłoszonych zarzutach strona, która wraz z odpisem tytułu wykonawczego otrzymała zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, nie wskazywała w ogóle jaki środek egzekucyjny – zarówno wymieniony w tytule wykonawczym, jak i zastosowany - uznaje za zbyt uciążliwy oraz na czym ta zbytnia uciążliwość może polegać. Opierała swoje zarzuty wyłącznie na tym, że wskazano wiele środków egzekucyjnych, co uniemożliwia kontrolę zaproponowanych środków w świetle zasady najmniejszej uciążliwości. Tymczasem podstawą dla uwzględnienia zarzutu o zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego może być uciążliwość konkretnego z zastosowanych środków egzekucyjnych, której skarżąca w żadnym razie ani nie wykazała ani nawet nie określiła.
Wskazać należy, że problem stanowiący istotę sporu w rozpatrywanej sprawie był już przedmiotem zainteresowania sądów administracyjnych. Identyczny pogląd można odnaleźć w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2837/13, jak również w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Krakowie z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1804/13, z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 798/14 oraz z dnia 19 września 2014 r, sygn. akt I SA/Kr 554/14; we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 572/14 (orzeczenia dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl).
Zgadza się również Sąd z organem, że nie ma podstaw aby przy zasadach sporządzania tytułów wykonawczych odwoływać się do zarządzeń zabezpieczenia, dla których ustawodawca przewidział odrębne przepisy.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270 z późn. zm.), orzekł jak na wstępie.