I SA/Wr 185/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę podatniczki, uznając, że wynagrodzenie syndyka masy upadłościowej podlega opodatkowaniu podatkiem VAT jako odpłatne świadczenie usług wykonywane w ramach samodzielnej działalności gospodarczej.
Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem VAT wynagrodzenia syndyka masy upadłościowej. Skarżąca argumentowała, że czynności syndyka nie stanowią działalności gospodarczej i są wyłączone z opodatkowania VAT. Organy podatkowe i Sąd uznały jednak, że syndyk działa samodzielnie, wykonując odpłatne usługi podlegające VAT, nawet jeśli jego działania są nadzorowane przez sąd. Sąd podkreślił, że syndyk nie jest organem władzy publicznej i ponosi ryzyko gospodarcze swoich działań.
Przedmiotem skargi G. D.-K. była decyzja Dyrektora Izby Skarbowej odmawiająca zmiany postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie interpretacji przepisów prawa podatkowego. Skarżąca wniosła o interpretację, czy otrzymywane wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji syndyka masy upadłościowej podlega opodatkowaniu VAT. Uważała, że nie jest podatnikiem VAT, gdyż czynności syndyka nie są samodzielną działalnością gospodarczą i są objęte wyłączeniem z art. 15 ust. 3 ustawy o VAT. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał jej stanowisko za nieprawidłowe, argumentując, że działalność syndyka należy uznać za działalność gospodarczą, gdyż syndyk działa samodzielnie, ponosi ryzyko gospodarcze i nie jest związany z sądem stosunkiem prawnym tworzącym więzi jak między pracodawcą a pracownikiem. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał to stanowisko. Skarżąca w skardze zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, wskazując na nadzór sądowy i ryzyko ponoszone przez masę upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, uznając, że czynności syndyka spełniają przesłankę usług świadczonych zgodnie z nakazem organu władzy publicznej (sądu), ale jednocześnie syndyk działa samodzielnie, wykonując odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT. Sąd podkreślił, że syndyk nie jest organem władzy publicznej, a jego działalność, mimo nadzoru, ma charakter samodzielny i podlega opodatkowaniu VAT. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia art. 6 pkt 2 ustawy o VAT.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wynagrodzenie syndyka masy upadłościowej podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Uzasadnienie
Czynności syndyka, mimo nadzoru sądowego, stanowią samodzielną działalność gospodarczą i odpłatne świadczenie usług w rozumieniu ustawy o VAT, ponieważ syndyk działa we własnym imieniu, na rachunek upadłego, ponosi ryzyko gospodarcze i nie jest związany z sądem stosunkiem prawnym tworzącym więzi pracownicze.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
uptu art. 15 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Definicja podatnika VAT - osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą.
uptu art. 15 § 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Definicja działalności gospodarczej - obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
uptu art. 5 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Katalog czynności podlegających opodatkowaniu VAT, w tym dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług.
uptu art. 8 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Definicja świadczenia usług - każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji, świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pomocnicze
uptu art. 15 § 3
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Wyłączenie z kategorii podatników VAT organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Wskazuje również na czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
uptu art. 6 § 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Przepis stanowiący, iż przepisów tej ustawy nie stosuje się do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Właściwość sądów administracyjnych obejmuje sprawowanie kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych w oparciu o kryterium ich zgodności z prawem.
p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu następuje tylko w razie stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy.
p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe
p.u.n.
Ustawa z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
u.p.d.o.f. art. 13
Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czynności syndyka stanowią odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT. Syndyk działa samodzielnie w ramach działalności gospodarczej. Syndyk nie jest organem władzy publicznej i nie podlega wyłączeniu z opodatkowania VAT.
Odrzucone argumenty
Czynności syndyka nie stanowią samodzielnej działalności gospodarczej. Czynności syndyka są objęte wyłączeniem z opodatkowania VAT na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy o VAT. Czynności syndyka są czynnościami, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (art. 6 ust. 2 ustawy o VAT).
Godne uwagi sformułowania
Syndyk pełni zatem funkcję szczególnego rodzaju menadżera, gdyż porządkuje obszar ekonomiczno-finansowy upadku, wyrażony niewypłacalnością dłużnika, w celu optymalnego zaspokojenia wierzycieli. Choć sposób określenia i dopuszczalna wysokość wynagrodzenia wynika z przepisów prawa, a podmiotem przyznającym wynagrodzenie i dokonującym jego wypłaty jest Sąd, to nie można czynnościom syndyka odmówić przymiotu odpłatności. Syndyk nie jest jednak funkcjonariuszem publicznym ani organem władzy publicznej, występującym obok Sądu w postępowaniu upadłościowym. Występując w tej drugiej roli syndyk spełnia przesłankę podmiotową definicji podatnika – jest osobą fizyczną, i jako taka podejmuje czynności mieszczące się – jak wykazano powyżej – w pojęciu odpłatnego świadczenia usług (art. 8 ust. 1 uptu).
Skład orzekający
Ludmiła Jajkiewicz
przewodniczący
Marta Semiczek
członek
Katarzyna Borońska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że wynagrodzenie syndyka masy upadłościowej podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatne świadczenie usług wykonywane w ramach samodzielnej działalności gospodarczej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji syndyka masy upadłościowej i jego wynagrodzenia w kontekście VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z funkcją syndyka, która jest kluczowa w postępowaniach upadłościowych. Interpretacja sądu ma praktyczne znaczenie dla syndyków i doradców podatkowych.
“Czy wynagrodzenie syndyka masy upadłościowej podlega VAT? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 185/07 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2007-05-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2007-01-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Katarzyna Borońska /sprawozdawca/ Ludmiła Jajkiewicz /przewodniczący/ Marta Semiczek Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Interpretacje podatkowe Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku *Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2004 nr 54 poz 535 art. 15 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie WSA Marta Semiczek Asesor WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Protokolant Anna Kruś po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale l w dniu 15 maja 2007 r. sprawy ze skargi G. D.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie interpretacji prawa podatkowego oddala skargę. Uzasadnienie Przedmiotem skargi G. D.-K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...], odmawiająca zmiany postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-F. z dnia [...], nr [....], w przedmiocie interpretacji przepisów prawa podatkowego. Wnioskiem z dnia [...] G. D.-K. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. F. o udzielenie interpretacji co do obowiązku opodatkowania podatkiem VAT otrzymywanego wynagrodzenia z tytułu pełnienia, na podstawie postanowienia Sądu, funkcji syndyka masy upadłościowej. Zakres wykonywanych przez podatniczkę czynności wynikał z Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz. U. z. z 1991 r., nr 118, poz. 512 ze zm.) – dalej: p.u. Według podatniczki, nie jest ona podatnikiem VAT z tytułu przychodu uzyskanego z wykonywanej działalności syndyka, gdyż czynności syndyka, nie są zaliczane do samodzielnej działalności gospodarczej, a ponadto są objęte wyłączeniem przewidzianym w art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. ( Dz. U. Nr 54, póz. 535 ze zm. ) – dalej: uptu. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. F. postanowieniem z dnia [...] uznał stanowisko podatniczki za nieprawidłowe. Organ uzasadniał, że w świetle regulacji ustawy o podatku od towarów i usług działalność prowadzoną przez syndyka należy uznać za działalność gospodarczą. O zamiarze wykonywania działalności gospodarczej przez syndyków w sposób częstotliwy świadczy fakt posiadania przez syndyka odpowiedniej licencji uprawniającej do wykonywania powierzonej funkcji, a także stała gotowość do podjęcia czynności. Dowodząc, że działalność syndyka wyczerpuje znamiona działalności gospodarczej organ – powołując się na ustawę z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz. 536 ze zm.) – dalej: p.u.n., wskazał, że w sprawach dotyczących masy upadłości syndyk dokonuje czynności na rachunek upadłego, lecz w imieniu własnym. Ryzyko gospodarcze wszelkich czynności prawnych, w tym także czynności zobowiązaniowych syndyka ponosi zatem zawsze masa upadłości. Syndyk nie odpowiada za zobowiązania zaciągnięte w sprawach dotyczących masy upadłości (art. 160 ust. 2p.u.n.). Jednocześnie odpowiedzialności za wymienione czynności, w tym za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonania obowiązków przez syndyka, nie można przypisać sądowi. W myśl bowiem art. 160 ust. 3 p.u.n., za ww. szkodę odpowiada bezpośrednio syndyk masy upadłościowej. Organ podkreślał, że choć przy wykonywaniu swojej funkcji syndyk podlega ustawie i najważniejsze decyzje musi konsultować z sędzią komisarzem i radą wierzycieli, to jednak w podstawowym i zasadniczym zakresie wykonywania swoich obowiązków jest w pełni samodzielny. Poza tym nawet w takich przypadkach czynności wykonywane są na rachunek upadłego. Sąd nie jest nadto związany z syndykiem więzami tworzącymi stosunek prawny, jaki istnieje pomiędzy zlecającym a zleceniobiorcą w zakresie wynagrodzenia, warunków pracy oraz odpowiedzialności zleceniodawcy – co wyklucza objęcie go zwolnieniem, o którym mowa w art. 15 ust.3 pkt 3 uptu. Sąd - jako organ władzy powołuje syndyka i określa jego wynagrodzenie. Nie pokrywa jednak kosztów wynagrodzenia i nie ponosi odpowiedzialności ani za działania, ani za szkodę wynikającą z czynności podejmowanych przez syndyka. Zatem - czynności syndyka wykonującego powierzone funkcje w postępowaniu upadłościowym na podstawie postanowienia sądu upadłościowego wypełniają dyspozycję art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług i jako takie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według zasad ogólnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że funkcja syndyka ze względu na sprawowane czynności oraz sadowy nadzór jest zbliżona do instytucji komornika, który pełni funkcje publiczne i którego przychody nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, gdyż czynności przez niego wykonywane nie stanowią działalności gospodarczej. Zastosowanie w odniesieniu do działalności syndyka znajdzie art. 15 ust. 3 pkt 3 uptu, bowiem czynności syndyka wykonywane są pod nadzorem Sądu, w sposób ściśle określony przepisami prawa upadłościowego i naprawczego. Czynności wykonywane przez syndyka w ramach postępowania upadłościowego są czynnościami, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, a zatem zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług podlegają wyłączeniu od tego podatku. Dyrektor Izby Skarbowej we W. powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] odmówił zmiany zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji oraz podkreślał, że o zamiarze wykonywania przez syndyka działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 uptu, w sposób częstotliwy, świadczy możliwość uzyskania posiadania przez nich odpowiedniej licencji uprawniającej do wykonywania powierzonej funkcji oraz stała gotowość do podjęcia czynności. Wynagrodzenie syndyka nie jest należnością wynikającą z umowy cywilnoprawnej, ani nie jest wynagrodzeniem za pracę w rozumieniu przepisów prawa pracy. Reguluje je ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze, zaś o wynagrodzeniu i zwrocie poniesionych wydatków orzeka sąd na wniosek zainteresowanych. Organ stwierdził, że czynności wykonywane przez syndyka wypełniają z kolei dyspozycję art. 13 pkt 6 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz. U. z 2000 nr 14 póz. 176 ze zm. ), z której to regulacji wynika, że przychody osób, którym Sąd zlecił wykonywanie określonych czynności uważa się za przychody z osobiście wykonywanej działalności. Warunkiem jednak nie uznania tych czynności za nie podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie warunków o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 uptu. W przedmiotowej sprawie warunki te nie zostały spełnione, bowiem pomiędzy syndykiem a sądem upadłościowym nie istnieje stosunek prawny w zakresie odpowiedzialności za powierzone funkcje (art. 15 ust. 3 pkt 3 uptu), zaś czynności wykonywane przez syndyka w toku prowadzonego postępowania upadłościowego stanowią kompleks zadań, do wykonywania których zobowiązany jest on przez ustawę. Zatem z tych przyczyn syndyk w zakresie powierzonych funkcji w postępowaniu upadłościowym na podstawie postanowienia wykonuje usługi podlegające opodatkowaniu VAT na zasadach ogólnych. W skardze na powyższą decyzję G. D.- K. wniosła o jej uchylenie oraz o uznanie za prawidłowe stanowiska skarżącej, wyrażonego we wniosku o wydanie interpretacji. Alternatywnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Dyrektorowi Izby Skarbowej we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów art. 15 ust. 2 uptu, poprzez ustalenie, że czynności syndyka w postępowaniu upadłościowym stanowią samodzielną działalność gospodarczą. Zdaniem skarżącej stanowisku takiemu przeczy m.in. treść art. 160 ust. 1 i 2 p.u.n., zgodnie z którym ryzyko gospodarcze wszelkich czynności prawnych, w tym także czynności zobowiązaniowych syndyka ponosi zawsze masa upadłości. Ponadto niezależnie od powyższego zgodnie z przepisami art. 6 pkt 2 uptu przepisów tej ustawy nie stosuje się do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, zaś takim byłoby zawarcie z kimkolwiek umowy o wykonywanie przez syndyka czynności, Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), właściwość sądów administracyjnych obejmuje sprawowanie kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych w oparciu o kryterium ich zgodności z prawem. Jak stanowi natomiast przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.s.a., uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu następuje tylko w razie stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 §1 pkt 1 lit. a i lit. c W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Warunkiem powstania po stronie określonego podmiotu obowiązku w zakresie podatku od towarów i usług jest wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu przez ten podmiot, działający w charakterze podatnika VAT. Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zakresu czynności podlegających opodatkowaniu VAT należy wskazać na art. 5 ust. 1 uptu, zawierający katalog czynności podlegających opodatkowaniu, wśród których w pkt 1 wymienia się dostawę towarów oraz odpłatne świadczenie usług. Stosownie z kolei do art. 8 ust. 1 pkt 3 uptu, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: 1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; 2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; 3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. Nie ulega wątpliwości, że czynności syndyka spełniają właśnie przesłankę usług świadczonych zgodnie z nakazem organu władzy publicznej - w tym wypadku Sądu powszechnego. Syndyk jest bowiem osobą wyznaczoną przez Sąd orzekający o upadłości przedsiębiorcy, obejmującej likwidację majątku upadłego. Jego zadaniem po objęciu majątku upadłego jest zarządzanie tym majątkiem w sposób prowadzący do jego likwidacji (art. 90 § 1 p.u.). W ramach postępowania likwidacyjnego syndyk ma obowiązek dążyć do zaspokojenia wierzycieli, prowadząc przedsiębiorstwo upadłego, zarządzając jego majątkiem, m.in. dokonując sprzedaży nieruchomości. Wypada podkreślić, że powoływane przez stronę skarżącą ograniczenia działalności syndyka i związane z tym kompetencje Sędziego-Komisarza, w szczególności widoczne na gruncie Rozporządzenia Prezydenta RP z 1934 r., nie są tożsame z pozbawieniem syndyka samodzielności działania w ramach powierzonych mu obowiązków. Syndyk, jakkolwiek jest obowiązany respektować szczególne zasady prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego, wynikające z przepisów prawa upadłościowego oraz uwzględniać ograniczenia wynikające z pozycji Sądu oraz Sędziego–Komisarza, to jednak w tak określonych ramach działa samodzielnie, podejmując w oparciu o własną wiedzę i doświadczenie zawodowe decyzje co do sposobu likwidacji przedsiębiorstwa i jego prowadzenia. Taki charakter działalności syndyka wynika zarówno z przepisów p.u., jak i późniejszej ustawy p.u.n. Nadzór Sędziego-Komisarza oraz Sądu nie oznacza, że syndyk jest jedynie wykonawcą ich decyzji i nie czyni go osobą podległą służbowo. Świadczy o tym m.in. możliwość wystąpienia przeciwko syndykowi z roszczeniem na podstawie prawa cywilnego w związku ze szkodą spowodowaną jego niesumiennym działaniem. Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27.09.2005 r. , sygn. akt III SA/Wa 1944/05 (Lex nr 177345), syndyk pełni zatem funkcję szczególnego rodzaju menadżera, gdyż porządkuje obszar ekonomiczno-finansowy upadku, wyrażony niewypłacalnością dłużnika, w celu optymalnego zaspokojenia wierzycieli. Pogodzenie sprzecznych interesów uczestników postępowania w dążeniu do zaspokojenia roszczeń wierzycieli czyni z upadłego oraz wierzycieli beneficjentów czynności syndyka, który w tym sensie świadczy na ich rzecz szczególnego rodzaju usługi – co odbywa się na mocy orzeczenia sądu i na zasadach określonych przepisami prawa upadłościowego. Za swoje czynności Syndyk otrzymuje wynagrodzenie wypłacane z masy upadłości, uzależnione również od nakładów pracy oraz jej wyników. Choć więc sposób określenia i dopuszczalna wysokość wynagrodzenia wynika z przepisów prawa, a podmiotem przyznającym wynagrodzenie i dokonującym jego wypłaty jest Sąd, to nie można czynnościom syndyka odmówić przymiotu odpłatności. Można przy tym wskazać, że w kwestii wynagrodzenia syndyka znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 03.03.200 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, regulujące zasady wynagradzanie szczególnych, wymienionych w ustawie, kategorii menadżerów. Świadczenie usług na tych warunkach odpowiada zatem definicji odpłatnego świadczenia usług zawartej w art. 8 ust. 1 uptu. Skoro przedmiotowo czynności syndyka mieszczą się więc w pojęciu odpłatnego świadczenia usług, konieczne jest zbadanie statusu dokonującego ich podmiotu w świetle zawartej w art. 15 ust. 1 uptu definicji podatnika VAT. Przepis ten stanowi, iż podatnikami podatku VAT są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Pojecie podatnika na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług zostało wiec skonstruowane w oparciu o elementy podmiotowe (osoba fizyczna, prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej) oraz przedmiotowe (wykonująca działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2). Definicja działalności gospodarczej dla potrzeb podatku VAT została z kolei sformułowana w ust. 2 art. 15 uptu, zgodnie z którym działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. W ust. 6 art. 15 uptu z kategorii podatników VAT ustawodawca wyłączył organy władzy publicznej oraz urzędy obsługujące te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Strona skarżąca akcentuje w skardze publicznoprawny charakter działań syndyka i jego władcze kompetencje, dowodząc, że w istocie zbliża to jego status do statusu komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Próba przeprowadzeniu tego rodzaju analogii jest jednak, zdaniem Sądu, zbyt daleko idąca i nie znajduje oparcia w przepisach regulujących zadania komorników sądowych oraz syndyków masy upadłości. Syndyk nie jest jednak funkcjonariuszem publicznym ani organem władzy publicznej, występującym obok Sądu w postępowaniu upadłościowym. Takiej pozycji nie przyznają mu ani przepisy prawa upadłościowego, ani nie można jej wywieść z innych regulacji prawnych. Jest on osobą fizyczną, wyznaczoną przez Sąd, legitymującą się określonymi kompetencjami i uprawnieniami, działającą na podstawie przepisów prawa upadłościowego i w jego ramach, ale we własnym imieniu. Sąd nie kwestionuje przy tym, że w postępowaniu upadłościowym, syndyk realizuje także funkcje publiczne. Analiza obowiązków i uprawnień syndyka, zarówno na gruncie prawa upadłościowego i naprawczego, jak i poprzednio obowiązującego prawa upadłościowego, prowadzi do wniosku, że wykonywane przez niego czynności sytuują go w podwójnej roli: 1) podmiotu wykonującego określone funkcje publiczne, wynikające z postępowania upadłościowego, będącego w tym znaczeniu organem tego postępowania – ale nie organem władzy publicznej lub funkcjonariuszem publicznym, 2) podmiotu będącego uczestnikiem obrotu cywilnoprawnego, fachowca dokonującego w swoim imieniu i na rachunek upadłego czynności zarządzania przedsiębiorstwem na szczególnych, wynikających z ustawy, warunkach. Występując w tej drugiej roli syndyk spełnia przesłankę podmiotową definicji podatnika – jest osobą fizyczną, i jako taka podejmuje czynności mieszczące się – jak wykazano powyżej – w pojęciu odpłatnego świadczenia usług (art. 8 ust. 1 uptu). Należy zgodzić się z organem podatkowym, iż wpis syndyka na listę syndyków, a także uzyskanie licencji świadczą o ich stałej gotowości do świadczenia swoich usług, a co za tym idzie – o spełnieniu postulatu zamiaru wykonywania ich w sposób częstotliwy. Opisane na wstępie cechy działalności syndyka pozwalają także, wbrew zarzutom skargi, na uznanie go za podmiot działający samodzielnie. Jak słusznie wskazywał WSA w powołanym wyroku z dnia 27.09.2005 r., w świetle regulacji VI Dyrektywy Rady, za samodzielną działalność gospodarczą dla potrzeb VAT należało uznać każdą działalność producentów, handlowców i osób świadczących usługi – poza działalnością wykonywaną przez pracowników na podstawie umowy o pracę oraz innego stosunku prawnego, który tworzy więzy, jak między pracodawcą a pracownikiem – wyrażające się m.in. w określeniu warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy. W ustawie o podatku od towarów i usług wyłączenia z pojęcia samodzielnie prowadzonej działalności gospodarczej zwarto w art. 15 ust. 3 uptu, wskazując m.in. czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, ( tzw. przychody z działalności wykonywanej osobiście – przyp. Sądu), jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich (art. 15 ust. 3 pkt 3 uptu). Wyłączenie także i w polskiej ustawie wynika zatem również uznania, że czynności opisane w art. 15 ust. pkt 3 uptu nie spełniają kryterium samodzielności. Odnosząc tak sprecyzowane warunki wyłączenia określonej działalności z zakresu samodzielnej działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 2 uptu i której wykonywanie sytuuje osobę fizyczna jako podatnika VAT, należy stwierdzić, że czynności syndyka masy upadłości nie spełniają przesłanek objęcia nich tym wyłączeniem. Przede wszystkim, na co zwrócono uwagę powyżej, ujęcie działalności syndyka w pewne ramy prawne oraz poddanie tej działalności nadzorowi Sądu oraz Sędziego-Komisarza nie pozbawia syndyka możliwości i obowiązku prowadzenia samodzielnie spraw majątkowych upadłego, według swojej najlepszej wiedzy, zarządzania jego majątkiem we własnym imieniu i na rachunek upadłego. W doktrynie panuje także zgoda co do tego, że na skutek wyznaczenia określonej osoby z listy syndyków na syndyka masy upadłości w konkretnym postępowaniu nie powstaje żaden stosunek cywilnoprawny między sądem a syndykiem. Sąd nie określa warunków pracy syndyka ani warunków jego wynagrodzenia, bowiem w tym względzie ramy zakreślają przepisy ustawowe. Nie ma także względem syndyka uprawnień zwierzchnika ani nie ponosi odpowiedzialności za jego działania (por. J. Zubrzycki, Leksykon VAT, tom I, Wydawnictwo UNIMEX 2005 r., s. 354-355). Odpowiedzialność syndyka opiera się na przepisach prawa cywilnego i dotyka masy upadłości, nie zaś Sądu. Możliwa odpowiedzialność porządkowa lub nawet karna albo karno-skarbowa syndyka potwierdza jedynie, że syndyk ponosi pełne ryzyko gospodarcze swoich działań. Za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 6 pkt 2 uptu, stanowiącego, iż przepisów tej ustawy nie stosuje się do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Przepis ten nie będzie, zdaniem Sądu, miał zastosowania w rozpatrywanej sprawie, bowiem dotyczy czynności zabronionych i karalnych – a takimi nie są czynności syndyka w postępowaniu upadłościowym. W kwestii natomiast zarzutu naruszenia przez organ zasady neutralności podatku VAT i jego potrącalności, Sąd zauważa, że zarzut ten został podniesiony dopiero na etapie skargi i organ nie miał okazji się do niego odnieść w zaskarżonej decyzji, a kwestia możliwości odliczenia podatku VAT naliczonego nie była przedmiotem interpretacji organu podatkowego w niniejszej sprawie. Można jedynie zauważyć, iż zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 86 ust. 1 uptu w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. Reasumując Sąd stwierdza, że organy podatkowe obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 15 ust. 1, 2 i 3 uptu i zasadnie uznały, że czynności wyznaczonego przez Sąd syndyka, wykonywane w postępowaniu upadłościowym, za które zostaje mu przyznane przez Sąd wynagrodzenie, stanowią odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 uptu, dokonywane przez podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1, 2 i 3 uptu, wobec czego podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.s.a. oddalił skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI