I SA/Wr 1837/02

I SA/Wr 1837/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Betta /przewodniczący/
Jadwiga Danuta Mróz /sprawozdawca/
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Opłata targowa
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 72 par. 1, 79 par. 2 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Dnia 24 sierpnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Betta Sędzia WSA: Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Sędzia WSA: Zbigniew Łoboda Protokolant: Paulina Biernat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za lata 1996 do 1998 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta K. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 135,- (słownie: sto trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO w W. z dnia [...] nr [...] - utrzymująca w mocy decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta K. z dn. [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za lata 1996 - 1998.
Wnioskiem z 12 grudnia 2001 r. - skierowanym do Zarządu Miasta K. - Pan M. O. - zwrócił się o zwrot opłaty targowej w kwocie [...] z odsetkami, uiszczonej za lata 1996 - 1998 w związku ze sprzedażą towarów na C w K. W spornym okresie, oprócz czynszu z tytułu dzierżawy, uiszczał co miesiąc z góry (do 10 każdego miesiąca) "zryczałtowaną" opłatę targową w kwocie [...] od każdego dzierżawionego na hali stoiska, którą jak twierdzi "wymuszono" pod groźbą rozwiązania umowy dzierżawy. Żądanie stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej uzasadniał pobraniem opłaty na podstawie niezgodnych z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych - uchwał Rady Miejskiej. Zarzucał w szczególności brak podstaw do pobierania opłaty "z góry" i w formie miesięcznej "zryczałtowanej".
Decyzją z [...] wydaną na podstawie przepisów materialnych Ordynacji podatkowej: art. 72 § 1, art.79 § 1 i § 2 pkt 1 lit c, art. 80 § 1 pkt 3 oraz przepisów procesowych OP: art.207 i art.210 - Przewodniczący Zarządu Miasta K. odmówił stwierdzenia nadpłaty, uzasadniając, że zgodnie z obowiązującymi w tym czasie (nie kwestionowanymi przez organ nadzoru) uchwałami rady miejskiej, stawka dzienna opłaty targowej na C wynosiła [...] - zaś kupcy dzierżawiący stoiska, mimo handlu przez cały miesiąc, uiszczali opłatę targową w formie zryczałtowanej, wynoszącej tylko 20 stawek dziennych po [...] tj. 300,- zł miesięcznie, płatne do 10 dnia każdego miesiąca "z góry".
Z uzasadnienia decyzji I instancji wynika, że w 1995 r. opłata ta pobierana była w czynszu, zaś od 1996 r. aneksem do umowy dzierżawy wydzielono ją z kwoty płaconego czynszu dzierżawnego i pobierał ją oddzielnie - inkasent, którym ustanowiono Dyrektora C. W ocenie organu - forma ta była korzystna dla kupców i istniała podstawa prawna do pobierania opłaty na tak określonych zasadach. Uznał też organ, że w części dotyczącej opłaty uiszczonej za okres wcześniejszy niż 5 lat przed złożeniem wniosku, żądanie jest bezprzedmiotowe - jako przedawnione.
Z decyzją tą podatnik nie zgodził się. W odwołaniu podnosił, że w 1995 r. Urząd Miasta K. rozpisał przetarg na dzierżawę stoisk handlowych w C . Przedmiotem przetargu była wysokość czynszu za Im2 powierzchni. W przetargu wydzierżawiono całą powierzchnię handlową hali. Dzierżawca miał obowiązek zabudowy wydzierżawionego placu na własny koszt, przenośnym pawilonem handlowym. Podczas przetargu, ani później nikt nie poinformował kupców że hala jest targowiskiem. Nie wywieszono regulaminu targowiska, ani nie wspomniano o jego istnieniu w umowach dzierżawy. Nie pobierano też opłaty targowej, mimo że uchwały dot. statusu hali jako targowiska i wysokości opłaty targowej na hali podjęto jeszcze w 1994 r. (tj. przed ogłoszeniem przetargu). Zarzuca, że hala nie spełnia wymogów targowiska bowiem:
1. cała powierzchnia handlowa jest wydzierżawiona kupcom prowadzącym zarejestrowaną działalność gospodarczą;
2. z umów dzierżawy nie wynika że hala jest targowiskiem;
3. w hali, ani na zewnątrz obiektu nie umieszczono regulaminu targowiska;
4. dopuszczono tylko jeden rodzaj handlu w formie pawilonów i kiosków handlowych;
5. nie pobierano opłat targowych od początku istnienia hali;
6. brak było biletów opłaty targowej w UM w latach 1995-1998;
7. brak powszechnego dostępu handlujących;
8. całotygodniowy handel (od wtorku do soboty), w stałych godzinach, świadczy o działalności specyficznej dla sprzedaży w sklepach;
9. wymaganie od dzierżawców przy podpisywaniu umów dzierżawy zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej;
10. brak możliwości odstąpienia stoiska osobom trzecim pod rygorem wypowiedzenia umowy dzierżawy. - te elementy zdaniem podatnika przeczą charakterowi hali jako targowiska. Ponadto, zarzuca, że (bez uzasadnionych podstaw) uchwały Rady Miejskiej określają wysokość opłaty targowej w C w wysokości 5 - krotnie wyższej od stawek na innych targowiskach miejskich.
Uchwałom dotyczącym stawek opłaty targowej zarzuca nieważność z uwagi na określenie miesięcznych stawek zryczałtowanych, co jest sprzeczne z istotą tego podatku i ustawą. Kwestionuje zasadność pobierania opłaty targowej uznając, że kioski, pawilony i podobne obiekty, w których prowadzona jest działalność handlowa w formie sklepu, nie są targowiskiem, a zbudowane przez niego, jak i innych użytkowników pawilony handlowe powinny podlegać podatkowi od nieruchomości, jako budowle nietrwale związane z gruntem. Wywodzi stąd ustawowe zwolnienie z opłaty targowej. Na potwierdzenie swoich racji przywołuje wyroki NSA: z 11.10.1993 r sygn. akt: SA/Lu 423/93 i z 26.06.1992 r. SA/Wr 522/92.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając za utrwalony zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie - pogląd, że hala targowa jest targowiskiem w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Odnosząc się do zarzutu zryczałtowania stawki, SKO uznało, że skoro opłata ta była wielokrotnością określonej w uchwale stawki dziennej w kwocie 15,- zł, to uiszczona w tej formie kwota jest należna i nie stanowi nadpłaty w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Ponieważ stanowiska do sprzedaży na hali targowej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości, to nie są zwolnione z opłaty targowej. Nie odnosząc się do pozostałych zarzutów, organ odwoławczy uznał, że uiszczone kwoty opłaty targowej nie stanowią nadpłaty w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, zatem odmówił stwierdzenia żądanej nadpłaty.
W skardze do NSA podatnik podnosi argumenty tożsame z powołanymi wcześniej w szczególności dotyczącymi statusu targowiska, zryczałtowania opłaty i pobierania jej za miesiąc z góry, a ponadto zarzuca, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów podnoszonych odwołaniu, czym naruszył zasady postępowania podatkowego i prawo strony do czynnego udziału.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało dotychczasową argumentację, oraz podniosło, że:
* uiszczając opłatę targową w latach 1996 - 1998 skarżący akceptował fakt dokonywania sprzedaży w określonych dniach;
* twierdzenie skarżącego, że kiosk znajdujący się wewnątrz hali targowej podlega opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości jest bezzasadne.
W konkluzji - wniosło o oddalenie skargi.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Działając w oparciu o w/w przepisy;
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu - w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Naruszenie prawa procesowego (art.122 OP i art.210 § 4 OP), polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i braku ustosunkowania się do zarzutów strony, mogło mieć wpływ na wynik sprawy - co w świetle art. 145 §1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi samoistną przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, w spornej sprawie, niezależnie od naruszenia procedury postępowania, organy zastosowały niewłaściwe przepisy materialne z uwagi na pominięcie przepisu prawa przejściowego - art.330 Ordynacji podatkowej, co wiąże się w sposób
bezpośredni z naruszeniem prawa materialnego i skutkuje podstawą do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a powołanej wyżej ustawy.
Wniosek strony z dnia 12 grudnia 2001 r. o stwierdzenie nadpłaty w opłacie targowej za lata 1996 - 1998 organ I instancji rozpatrzył według uregulowanych w Ordynacji podatkowej - przepisów prawa materialnego (art. 72, 79 i 80 OP), obowiązujących od 1 stycznia 1998 r. Pominął zarówno organ I jak i II instancji regulację zawartą w art. 330 OP, że do zwrotu nadpłat powstałych przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej, stosuje się przepisy ustawy z dnia 11 grudnia 1989 r. o zobowiązaniach podatkowych, w szczególności jej art. 29 regulujący kwestię nadpłat. Problematyka dotycząca trybu postępowania w przedmiocie zwrotu nadpłaconego podatku, była przedmiotem uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 8 grudnia 1997 r. (Sygn. akt FPK 22/97; opubl. ONSA z 1998 r. nr 2 poz.44). W uchwale tej przyjęto, że "uzasadniony wniosek podatnika o zwrot nadpłaconej kwoty podatku (...), organ podatkowy rozstrzyga na podstawie właściwych przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, określając prawidłową kwotę podatku, natomiast w przypadku bezzasadności wniosku wydaje decyzję odmawiającą zwrotu podatku na podstawie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych". Według art. 29 ust.4 tej ustawy nadpłata nie podlega zwrotowi po upływie 3 lat licząc od końca roku, w którym powstała (...). Już tylko ta okoliczność, że organy podatkowe pominęły ten szczególny tryb i mające w sprawie zastosowanie przepisy do wniosku strony w części dotyczącej stwierdzenia nadpłaty za lata 1996 i 1997. obligował Sąd do wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego, nie przesądzając przy tym kierunku rozstrzygnięcia.
Nie można w sprawie pominąć istotnej okoliczności, że wniosek podatnika o stwierdzenie nadpłaty z dnia 12 grudnia 2001 r. wniesiony został, gdy w obrocie prawnym pozostawały wydane przez organy podatkowe - decyzje wymiarowe określające zobowiązanie w opłacie targowej za lata objęte wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. W zakresie tych decyzji toczył się w tym czasie spór przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Należy zwrócić uwagę, że zarówno w obowiązującym wcześniej art.29 ust.l ustawy o zobowiązaniach podatkowych, jak i art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej, za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Jeżeli wielkość podatku została określona decyzją administracyjną, to aż do czasu wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, nie można stwierdzić, że dokonana zapłata była nienależna i stanowiła nadpłatę w powyższym rozumieniu. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 28 stycznia 2003 r. sygn. akt I SA/Łd 807/01 (publ. POP 2004 r. zesz.3 str.264), że dopóki istnieje w obrocie prawnym decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w innej niż wykazana w zeznaniu podatkowym wysokości, nie jest możliwe wydanie na żądanie podatnika decyzji stwierdzającej nadpłatę na podstawie art.79 § 2 pkt 1 lit a Ordynacji podatkowej. Stanowisko takie należy uznać za słuszne nawet wówczas, gdy podatnik nie miał obowiązku składania deklaracji, ale organ podatkowy wydał decyzję wymiarową określająca wysokość tego zobowiązania. W takim zatem przypadku podatnik nie mógł skutecznie zgłosić żądania stwierdzenia nadpłaty, bowiem było to żądanie konkurencyjne w stosunku do pozostającej w obrocie decyzji wymiarowej. Należało zatem, i tak też uczynił podatnik zwalczać przede wszystkim decyzję wymiarową. Jak wynika z akt NSA w zawisłej wcześniej sprawie o sygnaturze I SA/Wr 236/2000 - dotyczącej wymiaru opłaty targowej za rok 1998, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] wydaną w trybie obowiązującego wówczas art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, uwzględniło żądanie strony i uchyliło w całości decyzję określającą opłatę targową za 1998 r. W tej sytuacji, kwoty wpłacone wcześniej tytułem opłaty targowej, stały się nienależne i podlegały zwrotowi zgodnie z przepisami o zwrocie nadpłat, wraz z należnymi odsetkami. W tej sytuacji, żądanie skargi której dotyczy aktualny spór (dotyczącej stwierdzenia nadpłaty), stało się bezprzedmiotowe, gdyż podatnik uzyskał podstawę do zwrotu kwestionowanej należności podatkowej w wyniku uchylenia decyzji wymiarowej. Ponieważ jednak obowiązkiem Sądu jest ocena zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem, a skarga w spornej sprawie nie została cofnięta, Sąd uznając, że narusza ona prawo, zobligowany był wyeliminować ją z obrotu prawnego z uwagi na przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wskazać należy ponadto, że w rozpatrywanej sprawie, poza już wskazanymi uchybieniami, organy dopuściły się również takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co daje podstawę do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest poza sporem, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Przepis proceduralny art. 122 OP wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania są normami prawnymi i stanowią integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową, są zatem dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 OP jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego. Odnosząc te uwagi ogólne do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy podatkowe obu instancji nie uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanego przepisu. W szczególności nie wyjaśniły i nie odniosły się do akcentowanych w odwołaniu - zarzutów dotyczących zwolnienia strony z opłaty targowej. Ponieważ podatnik prowadzi działalność handlową w położonym na terenie targowiska pawilonie, który jak twierdzi podatnik -jest obiektem budowlanym - i jako taki, powinien podlegać podatkowi od nieruchomości, to obowiązkiem organu podatkowego było wyjaśnić i ustosunkować się do tych argumentów, z których strona wywodzi uprawnienie do zwolnienia z opłaty targowej (na podstawie art. 16 ustawy). Organy podatkowe w żaden sposób nie odniosły się do tych istotnych w sprawie twierdzeń i nie oceniły, czy zarzuty te mają wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodzić się też należy z twierdzeniami skarżącego, że nawet w przypadku uznania zasadności uiszczania opłaty targowej, brak było podstaw do pobierania przez organy podatkowe opłaty w formie zryczałtowanej (20 stawek dziennych), za miesiąc z góry, zamiast za dni faktycznie prowadzonej sprzedaży. Tę ostatnią okoliczność potwierdziły zresztą organy w zawisłym wcześniej przed Sądem sporze dotyczącym decyzji wymiarowej. Stanowisko to było też wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie NSA, w tym między innymi w wyrokach: z dnia 25.10.2002 r. sygn. akt III SA 680/02; z dnia 11.04.2002 r. sygn. akt SA/Rz 69/02; z dnia 26.09.2000 r. sygn. akt SA/Bk 407/00.
Z uwagi na pominięcie przez organy orzekające w sprawie istotnej okoliczności, że dopóki pozostawała w obrocie prawnym decyzja wymiarowa za okres, którego dotyczyło żądanie strony, nie było możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, gdyż mimo że przedmiot ich jest różny, materia której dotyczą jest tożsama. Wydając mimo tej przeszkody zaskarżoną decyzję, organy pominęły ponadto, że wniosek w części dotyczącej nadpłaty za lata 1996 i 1997 powinien być rozpatrzony z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 330 OP oraz, że obowiązkiem organów jest pełna ocena materiału dowodowego i odniesienie się w treści decyzji do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę. Stwierdzone wady decyzji odpowiadały przesłankom uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił art.200 w/w ustawy. Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji, wynika z faktu, że skarżona decyzja nie nakładała żadnego obowiązku, zatem nie można wstrzymać wykonania obowiązku który nie istniał.