I SA/Wr 1717/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę J. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług. Organ podatkowy zakwestionował prawo skarżącego do odliczenia podatku naliczonego, ponieważ nabywał drób rzeźny od rolników ryczałtowych (żony i syna), wystawiając faktury VAT RR i korzystając z pomniejszenia podatku naliczonego. Kontrola wykazała, że skarżący nie dysponował wystarczającymi środkami finansowymi na zapłatę, a przepływy pieniężne między jego rachunkiem a rachunkami rodziny miały na celu uwiarygodnienie zapłaty. Organ uznał te działania za pozorne, mające na celu uzyskanie korzyści finansowych z budżetu poprzez zwiększenie podatku naliczonego. Skarżący w odwołaniu i skardze zarzucał organom naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną interpretację art. 33b ustawy o VAT, art. 83 Kodeksu cywilnego oraz naruszenie tajemnicy skarbowej i bankowej. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organy podatkowe błędnie uznały przepływy pieniężne między małżonkami za czynność pozorną. Sąd podkreślił, że realność transakcji sprzedaży drobiu nie była kwestionowana, a sam brak środków finansowych na zapłatę w danym momencie nie pozbawia ważności oświadczenia woli o chęci zapłaty. Sąd uznał, że organy podatkowe były uprawnione do analizy treści czynności prawnych, ale ich ocena pozorności była nieuzasadniona, naruszając przepisy Ordynacji podatkowej i Kodeksu cywilnego. Sąd odniósł się również do kwestii majątku wspólnego małżonków, uznając, że dochody z odrębnej działalności gospodarczej stanowią majątek wspólny, ale przychody ze sprzedaży towarów są elementem kalkulacyjnym rozliczenia działalności, a nie czystym dochodem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia czynności pozornej w kontekście prawa podatkowego, relacje między prawem cywilnym a podatkowym, ocena przepływów finansowych między małżonkami w działalności gospodarczej.
Dotyczy specyficznej sytuacji przepływów pieniężnych między małżonkami w kontekście faktur VAT RR i prawa do odliczenia VAT.
Zagadnienia prawne (5)
Czy przepływy pieniężne między małżonkami, polegające na wielokrotnym przekazywaniu tych samych środków między ich rachunkami bankowymi, mogą być uznane za czynność pozorną w rozumieniu art. 83 Kodeksu cywilnego, w kontekście prawa podatkowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepływy pieniężne między małżonkami, nawet jeśli wynikają z braku własnych środków finansowych na zapłatę za towar, nie mogą być automatycznie uznane za czynność pozorną, jeśli transakcja sprzedaży jest realna i strony miały zamiar wywołania skutków prawnych zgodnych z jej charakterem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczową cechą czynności pozornej jest brak zamiaru wywołania skutków prawnych. W analizowanej sprawie transakcja sprzedaży drobiu była realna, a strony miały zamiar wywołania skutków prawnych zgodnych z umową sprzedaży. Fakt, że zapłata następowała z zasilanych środków lub że istniała wspólność majątkowa, nie przesądza o pozorności. Organy podatkowe błędnie oceniły sytuację, nie analizując odrębnie przepływów pieniężnych jako potencjalnie innej czynności prawnej.
Czy organy podatkowe są uprawnione do analizy i oceny treści czynności prawnych dokonywanych przez podatników pod kątem ich pozorności, czy też powinny ograniczyć się do skutków podatkowych wynikających z literalnego brzmienia umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organy podatkowe są uprawnione do analizy treści czynności prawnych dokonywanych przez podatników i ustalenia ich skutków na gruncie prawa podatkowego, w tym badania ich pozorności, zgodnie z art. 24a Ordynacji podatkowej.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że art. 24a Ordynacji podatkowej uprawnia organy do oceny umów i ustalenia treści czynności prawnej z uwzględnieniem zgodnego zamiaru stron i celu czynności, a także do wywodzenia skutków podatkowych z ukrytej czynności prawnej. Kompetencja ta jest odrębna od instytucji obejścia prawa (art. 58 k.c.) i pozwala na badanie wad czynności prawnych, takich jak pozorność.
Czy brak własnych środków finansowych na dokonanie zapłaty za towar stanowi przesłankę do uznania transakcji za pozorną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sam brak własnych środków finansowych na dokonanie zapłaty w danej chwili nie pozbawia ważności oświadczenia woli o chęci zapłaty za dostarczony towar, zwłaszcza w obrocie gospodarczym opartym na kredycie czy pożyczkach.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że uczestnik obrotu może liczyć na pozyskanie środków z innych źródeł, a Kodeks cywilny nie nakazuje, aby zapłata następowała wyłącznie z własnych środków nabywcy. Uznanie braku własnych środków za przesłankę pozorności byłoby nieuzasadnionym ograniczeniem swobody działalności gospodarczej.
Czy przepływy pieniężne między małżonkami prowadzącymi odrębne działalności gospodarcze, które są przedmiotem transakcji handlowych, stanowią majątek dorobkowy, czy też powinny być rozliczane odrębnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku gdy małżonkowie prowadzą odrębne działalności gospodarcze i zawierają umowy sprzedaży w ramach obrotu gospodarczego, pieniądze stanowiące zapłatę za towar powinny być rozliczane odrębnie, a nie traktowane jako majątek dorobkowy w kontekście tych transakcji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przyjęcie argumentacji skarżącego o wspólności majątkowej prowadziłoby do wniosku o nieważności umowy dostawy towarów, gdyż dotyczyłaby ona przedmiotów już będących własnością skarżącego. Sąd podkreślił, że dochody z majątku odrębnego małżonka stanowią dorobek, ale dotyczy to czystego dochodu, a nie przychodów z działalności gospodarczej, które są elementem kalkulacyjnym.
Czy organy podatkowe mogą korzystać z przepisów Kodeksu cywilnego, w tym art. 83 k.c. dotyczącego czynności pozornych, przy ocenie transakcji podatników?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, autonomia prawa podatkowego nie jest absolutna, a organy podatkowe mogą i powinny odwoływać się do przepisów Kodeksu cywilnego, w tym art. 83 k.c., gdy ocena czynności prawnych podatników wymaga zastosowania tych regulacji, aby wywieść właściwe skutki podatkowe.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że prawo podatkowe jest systemem naczyń połączonych z innymi dziedzinami prawa, a w sytuacjach, gdy czynności podatników wyczerpują znamiona czynu określonego w Kodeksie cywilnym, organy podatkowe mogą korzystać z jego regulacji i dorobku judykatury.
Przepisy (20)
Główne
Ordynacja podatkowa art. 24a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Uprawnia organy podatkowe do oceny umów i ustalenia treści czynności prawnej z uwzględnieniem zgodnego zamiaru stron i celu czynności, a także do wywodzenia skutków podatkowych z ukrytej czynności prawnej.
u.p.t.u. art. 33b § ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Uzależnia odliczenie podatku wynikającego z faktury VAT RR od faktu zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego w terminie 14 dni.
u.p.t.u. art. 33b § ust. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Nakłada na podatnika obowiązek zapłaty należności wynikającej z faktury łącznie z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność ocenia się według właściwości tej czynności.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.
Pomocnicze
Ordynacja podatkowa art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy działa na podstawie przepisów prawa.
Ordynacja podatkowa art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy ma swobodną ocenę dowodów.
Ordynacja podatkowa art. 180 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Ordynacja podatkowa art. 181
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Dotyczy nieprawidłowości przy przekazywaniu dokumentacji objętej tajemnicą bankową.
Ordynacja podatkowa art. 182
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Dotyczy tajemnicy bankowej i udostępniania dokumentów.
Ordynacja podatkowa art. 293 § § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Dokumenty bankowe zebrane w postępowaniu prowadzonym przez prokuraturę, przekazane organowi podatkowemu, są objęte tajemnicą skarbową.
u.p.t.u. art. 33b § ust. 6
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Dotyczy specyficznej sytuacji wzajemnych potrąceń w kontekście zapłaty za faktury RR.
u.p.t.u. art. 10 § ust. 2
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
u.p.t.u. art. 27 § ust. 5 i 6
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy majątku wspólnego małżonków.
k.r.o. art. 32 § § 2 pkt 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dochody z majątku odrębnego małżonka stanowią dorobek małżonków (dotyczy czystego dochodu).
p.p.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania.
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Transakcje sprzedaży drobiu były realne i miały na celu wywołanie skutków prawnych zgodnych z umową sprzedaży. • Brak własnych środków finansowych na zapłatę nie przesądza o pozorności czynności. • Organy podatkowe błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące czynności pozornych i prawa podatkowego. • Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i Kodeksu cywilnego przez organy podatkowe.
Odrzucone argumenty
Uznanie przepływów pieniężnych między małżonkami za czynność pozorną. • Zwiększenie podatku naliczonego o zryczałtowany podatek wynikający z faktur RR bez spełnienia warunku zapłaty. • Błędna interpretacja art. 33b ustawy o VAT przez organy podatkowe.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób stwierdzić, tak jak to czynią organy podatkowe, iż czynności zapłaty za dostawy były pozorne. • Pierwszą i zasadniczą cechą czynności pozornej jest brak zatem zamiaru wywołania skutków prawnych jakie zwykle prawo wiąże ze składnym oświadczeniem. • Sam brak środków finansowych na dokonanie zapłaty w danej chwili nie pozbawia ważności oświadczenia woli, co do chęci zapłaty za dostarczony towar. • Autonomia prawa podatkowego nie jest absolutna, pamiętać bowiem należy, iż podatki są konsekwencją pewnych zdarzeń powstałych na gruncie cywilnoprawnym, jest to zatem system naczyń połączonych.
Skład orzekający
Katarzyna Radom
przewodniczący sprawozdawca
Lidia Błystak
sędzia
Henryka Łysikowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia czynności pozornej w kontekście prawa podatkowego, relacje między prawem cywilnym a podatkowym, ocena przepływów finansowych między małżonkami w działalności gospodarczej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przepływów pieniężnych między małżonkami w kontekście faktur VAT RR i prawa do odliczenia VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacji transakcji między członkami rodziny w kontekście podatkowym i cywilnym, a także relacji między prawem podatkowym a cywilnym.
“Czy przelewy między małżonkami to zawsze pozorność? Sąd wyjaśnia granice prawa podatkowego i cywilnego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.