I SA/Wr 1437/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2016-02-29
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyCITprzedawnieniehipotekaOrdynacja podatkowaTrybunał Konstytucyjnywartość rynkowadarowiznapostępowanie podatkowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że zobowiązanie podatkowe za 2002 r. uległo przedawnieniu pomimo ustanowienia hipoteki, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r., gdzie organy podatkowe określiły zobowiązanie w wysokości ponad 111 tys. zł. Skarżąca spółka podnosiła zarzut przedawnienia zobowiązania. Organy podatkowe utrzymywały, że przedawnienie nie nastąpiło z uwagi na zabezpieczenie zobowiązania hipoteką przymusową. Sąd administracyjny, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uznał, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z Konstytucją, a ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia. W konsekwencji uchylono zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Izby Skarbowej utrzymująca w mocy decyzję określającą skarżącej spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. w wysokości 111.703,00 zł. Sprawa była wielokrotnie rozpoznawana, a Naczelny Sąd Administracyjny wcześniej uchylał wyroki sądów niższych instancji. Kluczowym zarzutem skarżącej spółki było przedawnienie zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe argumentowały, że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, ponieważ zostało zabezpieczone hipoteką przymusową. Sąd administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprawę, oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12), który stwierdził niezgodność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z Konstytucją RP, a analogiczne zastrzeżenia konstytucyjne mają zastosowanie do art. 70 § 8 tej ustawy. Sąd uznał, że ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego, a termin przedawnienia upłynął 31 grudnia 2008 r. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości, uznając zarzut przedawnienia za uzasadniony. Sąd oddalił również wniosek strony skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania z uwagi na niespełnienie wymogów formalnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Uzasadnienie

Sąd, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 40/12), uznał art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej za niezgodny z Konstytucją RP. Argumentacja TK wskazuje, że uzależnianie przedawnienia od formy zabezpieczenia jest arbitralne i narusza zasadę równości ochrony praw majątkowych podatników. W związku z tym, sąd dokonał prokonstytucyjnej wykładni przepisu, uznając, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką ulega przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

O.p. art. 70 § 8

Ordynacja podatkowa

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową. Ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia.

Dz.U. 1997 nr 8, poz. 56 art. 70 § 8

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją.

Pomocnicze

O.p. art. 70 § 1

Ordynacja podatkowa

Określa ogólny termin przedawnienia zobowiązania podatkowego (5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności).

O.p. art. 59 § 1

Ordynacja podatkowa

Przedawnienie jako przyczyna wygaśnięcia zobowiązania podatkowego.

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu sądu.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 208 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu podatkowego do zakończenia postępowania przez umorzenie w przypadku stwierdzenia ujemnej przesłanki kontynuowania postępowania (np. przedawnienia).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zobowiązanie podatkowe za 2002 r. uległo przedawnieniu, ponieważ art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, wyłączający przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, jest niezgodny z Konstytucją RP.

Odrzucone argumenty

Zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu, ponieważ zostało zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomościach skarżącej spółki, zgodnie z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.

Godne uwagi sformułowania

Sąd działał w warunkach związania stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 września 2011r. sygn., akt I SA/Wr 1301/11 przedawnienie jako instytucja prawa materialnego musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania wykładnia prokonstytucyjna oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez Sąd zastosowania przepisów ustawy.

Skład orzekający

Henryka Łysikowska

przewodniczący sprawozdawca

Anetta Chołuj

członek

Maria Tkacz-Rutkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w kontekście przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na konkretnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jego prokonstytucyjnej wykładni. Może być mniej istotne po ewentualnych zmianach legislacyjnych w zakresie przedawnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia podatkowego i jego relacji z zabezpieczeniami majątkowymi, co jest kluczowe dla wielu podatników. Wyrok opiera się na istotnej wykładni Trybunału Konstytucyjnego.

Czy hipoteka chroni przed przedawnieniem podatku? WSA: Nie, jeśli przepis jest niekonstytucyjny!

Dane finansowe

WPS: 111 703 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 1437/15 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2016-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Henryka Łysikowska /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Tkacz-Rutkowska
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FSK 1832/16 - Wyrok NSA z 2021-07-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 70 par. 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska Protokolant: starszy asystent sędziego Dagmara Stankiewicz – Rajchman po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości. 2. oddala wniosek strony skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A Sp. z o.o. (dalej: skarżąca spółka) jest wskazana w sentencji decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], określającą skarżącej spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002r. w wysokości 111.703,00 zł.
Zaskarżone decyzje zostały wydane po wcześniejszym rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącej spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 2185/09, uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia 28 maja 2009r., sygn. akt I SA/Wr 1151/08 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji, wyrokiem z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1301/11, uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. stwierdzając, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy, odmawiając przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości rynkowej nieruchomości otrzymanych przez skarżącą spółkę tytułem darowizny, uchybił przepisom procedury podatkowej. W pozostałym zakresie skargi WSA wyraził pogląd zgodny ze stanowiskiem organów podatkowych.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji określił skarżącej spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. w wysokości 111.703,00 zł. Z uwagi na nieprzedłożenie przez skarżącą spółkę ksiąg rachunkowych oraz dokumentów źródłowych, organ I instancji ustalił jej kontrahentów i na podstawie przeprowadzonych u nich kontroli skarbowych ustalił spółce przychody w kwocie 741.711,46 zł, z kolei w oparciu o przedłożone w toku postępowania kontrolnego dowody zakupu materiałów i usług oraz wyjaśnienia skarżącej spółki ustalił wartość kosztów podatkowych dotyczących przychodów za 2002 r. na kwotę 342.771,23 zł.
Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu kontroli skarbowej.
Od powyższej decyzji skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o:
- jej uchylenie w całości z przyjęciem, że wartość darowizny od B, tj. 60.000 zł, jest wartością zasadną, lub przekazanie do ponownego rozpatrzenia z powołaniem biegłego sądowego z listy biegłych sądowych, który został zaprzysiężony przez Sąd, a także uznanie postępowania podatkowego za przedawnione w związku z postanowieniem o odpowiedzialności karnej, które umorzono;
- zobowiązanie wierzyciela do wykreślenia hipoteki, ustanowionej tylko w celu ucieczki organów podatkowych od przewlekłości postępowania,
- zasądzenie na rzecz skarżącej spółki kosztów poniesionych na wizje lokalne, do Sądu, do Izby Skarbowej, na kwotę łączną 1.120 zł oraz utratę zarobku na kwotę 340 zł.
W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka między innymi zwróciła uwagę, że NSA nakazał przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, z kolei organ I instancji powołał rzeczoznawcę majątkowego. Dlatego sporządzona opinia, w jej ocenie, nie stanowiła żadnego dowodu dla sądów. Wskazała też na przedawnienie zobowiązania w podatku od osób prawnych za 2002 r., gdyż organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, że na dzień wydania decyzji, tj. [...] maja 2015 r., istniało prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania karnoskarbowego z dnia [...] stycznia 2015 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. W jego ocenie przedmiotowe zobowiązanie podatkowe nie zostało określone w okresie przedawnienia. Organ II instancji wskazał, że skarżąca spółka wnosiła o umorzenie postępowania przedawnionego w związku z umorzeniem postępowania karnego skarbowego prowadzonego przeciwko B. K. (prezesowi zarządu spółki). Zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia [...] stycznia 2015 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie przeciwko B. K., podejrzanemu o złożenie nierzetelnego zeznania CIT-8 za 2002 rok. Przedmiotowe śledztwo zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. wobec stwierdzenia, iż nastąpiło przedawnienie karalności.
W ocenie organu odwoławczego zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej – zostało bowiem zabezpieczone hipoteką przymusową w dniu [...] listopada 2008 r. na nieruchomościach skarżącej spółki, na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Organ odwoławczy wyjaśniał, że w związku z uchyleniem tej decyzji w dniu [...] marca 2012 r., skierowano do Sądu Rejonowego w B. wniosek o zmianę wysokości hipoteki przymusowej. Sąd dokonał wpisu hipoteki na podstawie zarządzenia zabezpieczenia w dniu [...] maja 2012 r., a następnie – po ponownym wniosku o zmianę wysokości hipoteki przymusowej poprzez zmniejszenie sumy tejże hipoteki o należność objętą tytułem wykonawczym [...], ponieważ wygasła podstawa tego tytułu wykonawczego po uchyleniu decyzji wymiarowej – wykreślił w dniu [...] sierpnia 2012 r. wpis dokonany na podstawie w/w tytułu wykonawczego. W związku z tym nadal nieruchomości spółki obciążone są hipotekami przymusowymi na kwotę 125.403,00 zł każda.
Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że wbrew twierdzeniom skarżącej spółki, przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia: wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe, a także wniesienie skargi do sądu administracyjnego, nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Wyjaśnił, że przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu został wprowadzony ustawą z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. nr 169, poz. 1387) i obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. Natomiast przepis art. 20 § 1 ustawy zmieniającej stanowi, że do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z zastrzeżeniem § 2, zgodnie z którym jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika, płatnika lub inkasenta zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skargę należało ocenić jako uzasadnioną.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd działał w warunkach związania stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 września 2011r. sygn., akt I SA/Wr 1301/11, którym uchylono poprzednio wydaną w sprawie decyzję organu II instancji. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W oparciu o powyższą regulację Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę – z uwagi na zmianę stanu prawnego – uwzględnił okoliczności, które nie były dotąd przedmiotem badania w ramach kontroli sądowej.
Odnosząc się zatem do najdalej idącego zarzutu skargi dotyczącego przedawnienia zobowiązania zaznaczyć należy, że przedawnienie jako instytucja prawa materialnego musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania, bowiem jego upływ powoduje wygaśnięcie zobowiązania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.). Organ podatkowy jest zobowiązany do dokonania oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem oraz czy nie wystąpiły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia, rzutujące na przedłużenie terminu (art. 70 Ordynacji podatkowej). Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w trakcie postępowania podatkowego musi być uwzględniony z urzędu przez organ podatkowy, przed którym postępowanie się toczy, niezależnie od tego, czy dotyczy postępowania przed organem I instancji, czy postępowania odwoławczego. Organ stwierdzając ujemną przesłankę kontynuowania postępowania, jest zobligowany do jego zakończenia przez umorzenie postępowania (art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej).
Stosownie do art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W rozpatrywanej sprawie kontroli sądowej zostały poddane decyzje w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r. Termin przedawnienia w stosunku do powyższego zobowiązania upływał zatem 31 grudnia 2008r. Organy podatkowe I i II instancji orzekały odpowiednio w 2013 r. i 2015 r., a zatem po upływie powyższego terminu. Możliwość taką wywiodły z treści art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Zdaniem organów obu instancji, w niniejszej sprawie zachodziła właśnie taka sytuacja, bowiem zobowiązanie skarżącej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. zostało zabezpieczone hipoteką przymusową na należących do niej nieruchomościach w dniu [...] listopada 2008 r.
W istocie ustanowienie hipoteki dokonane zostało przed upływem terminu przedawnienia spornego zobowiązania, jednak o uchyleniu zaskarżonej decyzji zadecydowała treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 oraz prokonstytucyjna wykładnia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r.
W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazał, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych, to przy określaniu zasad działania tej instytucji (w szczególności tych o charakterze gwarancyjnym, takich jak długość terminu przedawnienia, zasady jego zawieszania, przerywania i wyłączania), powinien przestrzegać standardów konstytucyjnych, zwłaszcza że Konstytucja zakłada powszechność i równość opodatkowania (art. 84 Konstytucji). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustalone naruszenie zasady równości ochrony praw majątkowych podatników ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu, pomimo że brak przedawnienia zobowiązań podatkowych korzystnie przyczynia się do egzekwowania obowiązku płacenia podatków. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów poddanego kontroli art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu, mianowicie tego, że:
- całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych (w badanym stanie prawnym: zabezpieczonych hipoteką przymusową w czasie kontroli podatkowej), a równocześnie
- czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych).
Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zastrzegł przy tym wyraźnie, że warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie (a obecnie zawartych w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej) na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa. Tego typu rozwiązania należy w świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza wyroków o sygn. P 30/11 i P 41/10, ocenić jako niedopuszczalne.
Odpowiednikiem art. 70 § 6 jest obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, którego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy. W końcowej części uzasadnienia Trybunał wskazał, że chociaż przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie był formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie poddanej osądowi Trybunału), to w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku odnośnie do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę, w ramach realizacji przywołanego wyroku Trybunału, pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wyżej przedstawionych.
Zatem, skoro organy podatkowe ze względu na normę prawną zawartą w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej uznały, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, to kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu cytowanego wyroku, wskazujące na te same zastrzeżenia konstytucyjne, które podniesiono co do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Rozstrzygnięcia wymaga tutaj kwestia, czy uzasadniona i możliwa jest odmowa zastosowania art. 70 § 8, skoro nie był on formalnie poddany kontroli konstytucyjnej i nadal obowiązuje.
Podkreślić przy tym należy, że sąd administracyjny rozstrzygając konkretną sprawę, dokonuje wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, a wykładnia ta powinna uwzględniać podstawowy akt prawny jakim jest Konstytucja RP. Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej.
Zauważyć przy tym należy, że wprawdzie Sąd związany jest, na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, przepisami ustaw i Konstytucji i w razie wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, powinien skierować do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne (art. 193 Konstytucji RP), to jednak obowiązek ten nie ma charakteru bezwzględnego. O braku konieczności kierowania pytań do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, gdy Trybunał wypowiedział się już w przedmiocie konstytucyjności normy prawnej chociaż, związany granicami pytania prawnego, odniósł się do mającej zastosowanie w sprawie regulacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, świadczą liczne wyroki sądów administracyjnych.
Akceptując to stanowisko, Sąd stwierdza, że brak jest w niniejszej sprawie podstaw do formułowania kolejnego pytania w przedmiocie zgodności z Konstytucją przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., a Sąd powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Uprawnienie to należy wywieść zarówno art. 8 Konstytucji, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. (sygn. akt I FPS 2/06), w której NSA wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez Sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.
Uzupełniająco podkreślić należy, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Mają także charakter prawotwórczy, co oznacza, że przepis, którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał traci moc obowiązującą w zakresie stwierdzonej niezgodności (por. B. Banaszak, "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009 s. 835-853).
W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że wprawdzie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12 stwierdzona niekonstytucyjność dotyczy art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., to jednak powtórzona w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej treść tego przepisu (uzupełniona o zastaw skarbowy), w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., winna skutkować uznaniem, że również i ten przepis jest niezgodny z Konstytucją. Treść art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie uległa bowiem takim zmianom, które mogłyby rzutować na ocenę odmienną od tej, która została zawarta w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza, że już w tym wyroku Trybunał zaznaczył, iż do tego przepisu w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione odnośnie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Reasumując, wykładnia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej dokonywana przez pryzmat zastrzeżeń konstytucyjnych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12, a dotyczących wprawdzie bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., ale mających także zastosowanie, z przyczyn wyżej opisanych, do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, prowadzi do wniosku, że art. 70 § 8 należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Co za tym idzie, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych i upłynął w stosunku do spornego w niniejszej sprawie zobowiązania podatkowego za 2002 r. w dniu 31 grudnia 2008 r., o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia spornych zobowiązań. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by organy badały przesłanki określone w art. 70 § 4 i 6 Ordynacji podatkowej.
W związku z dokonaną prokonstytucyjną wykładnią art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, która skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne odnoszenie się szczegółowo do pozostałych zarzutów skargi.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. obowiązany jest rozpoznać sprawę ponownie z uwzględnieniem powyższej wykładni i jednocześnie zbadać ewentualne inne przyczyny przerwania biegu terminu przedawnienia, przewidziane w przepisach art. 70 § 4 i 6 Ordynacji podatkowej.
Co do wniosku strony skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, to stosownie do treści art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych należy zaliczyć – zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a., w przypadku, gdy postępowanie było prowadzone przez stronę osobiście – poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W niniejszej sprawie skarżąca spółka została zwolniona od kosztów sądowych. Jeśli zaś chodzi o koszty dojazdu jej prezesa do siedziby Sądu, to po pierwsze, wydatki te muszą być poniesione tylko i wyłącznie w związku z tą konkretną sprawą, po drugie, muszą być odpowiednio udokumentowane.
Strona skarżąca nie spełniła ww. wymogów, w związku z czym wniosek podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI