I SA/Wr 125/25

I SA/Wr 125/25 - Postanowienie WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Iwona Solatycka /sprawozdawca/
Jarosław Horobiowski /przewodniczący/
Piotr Kieres
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 1335/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1045
art. 41 ust. 2
Ustawa z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Horobiowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Kieres, Asesor WSA Iwona Solatycka (sprawozdawca), , Protokolant: starszy specjalista Paulina Wódka , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie 13 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 grudnia 2024 r. nr 0201-IOD2.4102.47.2024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. postanawia: I. odrzucić skargę, II. zwrócić stronie skarżącej kwotę 362,00 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt dwa złote) tytułem wpisu od skargi.
Uzasadnienie
W dniu 21 stycznia 2025 r. A. P. (dalej: strona, skarżący), złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 27 grudnia 2024 r. nr 0201-IOD2.4102.47.2024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że przedmiotowa decyzja została przesłana do pełnomocnika strony drogą elektroniczną, pomyłkowo wybrano tryb przedłożenia (UPP) zamiast trybu doręczenia (UPD). W konsekwencji, wobec braku wygenerowania urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD), brak jest dokumentu potwierdzającego, że decyzja została skutecznie doręczona oraz wprowadzona do obrotu prawnego. W dalszym piśmie procesowym strona wskazała, że nie zgadza się z twierdzeniem DIAS, jakoby decyzja nie została doręczona, wskazując, że pełnomocnik w terminie wniósł skargę, więc zapoznał się z przedmiotową decyzją. Wskazano też na przepis art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 20 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1841, dalej u.d.e.), zgodnie z którym przez odebranie dokumentu elektronicznego rozumie się każde działanie adresata posiadającego adres do doręczeń elektronicznych, powodujące, że adresat dysponuje dokumentem, który wpłynął na ten adres i może zapoznać się z treścią odebranego dokumentu. Uzasadniając swoje stanowisko, strona powołała orzecznictwo sądów administracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Jak stanowi z kolei art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie (...). Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a może to nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 212 zd. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2024 r., poz. 2383 ze zm., dalej O.p.) organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia.
Jak stanowi art. 144 § 1a O.p., organ podatkowy doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu podatkowego albo w siedzibie organu podatkowego.
Jak stanowi art. 41 ust. 1 u.d.e., dowód otrzymania jest wystawiany po: 1) odebraniu korespondencji przekazanej na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego; 2) wpłynięciu korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu publicznego; 3) upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji przesłanej przez podmiot publiczny na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego, jeżeli adresat nie odebrał go przed upływem tego terminu. Stosownie do ust. 2 ww. artykułu, przez odebranie dokumentu elektronicznego rozumie się każde działanie adresata posiadającego adres do doręczeń elektronicznych, powodujące, że adresat dysponuje dokumentem, który wpłynął na ten adres, i może zapoznać się z treścią odebranego dokumentu. Natomiast w myśl ust. 3 ww. artykułu, przez wpłynięcie dokumentu elektronicznego na adres do doręczeń elektronicznych rozumie się zaistnienie warunków technicznych umożliwiających adresatowi odebranie doręczanego dokumentu.
Jak stanowi art. 42 ust. 1 pkt 1 u.d.e., w przypadku doręczania korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego korespondencja jest doręczona we wskazanej w dowodzie otrzymania chwili odebrania korespondencji - w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1.
W myśl art. 42 ust. 2 w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 3, korespondencję uznaje się za doręczoną w dniu następującym po upływie 14 dni od wskazanego w dowodzie otrzymania dnia wpłynięcia korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego.
Jak stanowi art. 147 ust. 3 u.d.e., doręczenie korespondencji nadanej przez podmiot publiczny posiadający elektroniczną skrzynkę podawczą w ePUAP do osoby fizycznej lub podmiotu niebędącego podmiotem publicznym, o których mowa w ust. 2, stanowiącej odpowiedź na podanie albo wniosek złożone w ramach usługi udostępnionej w ePUAP, jest równoważne w skutkach prawnych z doręczeniem przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego.
Zgodnie art. 147 ust. 4 u.d.e., w przypadkach, o których mowa w ust. 1-3, urzędowe poświadczenie odbioru, o którym mowa w art. 3 pkt 20 ustawy zmienianej w art. 105, jest równoważne dowodowi otrzymania, o którym mowa w art. 41.
Jak stanowi art. 3 pkt 20 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2023 r., poz. 57, ze zm.), określenie urzędowe poświadczenie odbioru oznacza dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające:
a. pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument,
b. datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego - w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu,
c. datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 - w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny,
d. datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru.
Stosownie do § 14 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 180) poświadczenie doręczenia jest udostępniane przez system teleinformatyczny podmiotu publicznego w celu umożliwienia podpisania tego poświadczenia przez adresata dokumentu elektronicznego i zawiera:
1. pełną nazwę podmiotu publicznego, który doręcza dokument elektroniczny;
2. pełną nazwę podmiotu, któremu podmiot publiczny doręcza dokument elektroniczny;
3. oznaczenie sprawy;
4. jednoznaczne oznaczenie pisma, którego dotyczy;
5. w przypadku podpisania poświadczenia doręczenia - datę i czas podpisania rozumiane jako data i czas doręczenia dokumentu elektronicznego.
Stosownie do § 15 ww. rozporządzenia, adresat dokumentu elektronicznego potwierdza jego odebranie przez podpisanie poświadczenia doręczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo przez zapewnienie możliwości potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych zawartych w tym poświadczeniu przy użyciu technologii, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy.
W myśl § 16 ww. rozporządzenia, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata:
1. udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia;
2. udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia.
W świetle wyżej powołanych przepisów, decydujący dla ustalenia daty doręczenia pisma, wyekspediowanego drogą elektroniczną, w przypadkach w których korespondencja jest doręczana przy wykorzystaniu elektronicznej skrzynki podawczej w ePUAP, jest moment zakończenia procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, co następuje bezpośrednio po opatrzeniu poświadczenia doręczenia tym podpisem, a dowód tego doręczenia świadczący jednocześnie o chwili doręczenia - zgodnie 42 ust. 1 pkt 1 u.d.e. w zw. z art. 147 ust. 4 u.d.e. - stanowi udostępnione automatycznie przez system teleinformatyczny poświadczenie doręczenia (UPD).
Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, tymczasem na ich podstawie nie można określić daty doręczenia pisma. Nie można więc ustalić od kiedy organ związany jest wydaną decyzją oraz od jakiego dnia kształtuje ono sytuację prawną strony postępowania.
Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, sformułowany w stosunku do doręczenia decyzji - w tym w szczególności w uchwale z 7 marca 2022 r. I FPS 4/21 - że decyzja niedoręczona stronie jest decyzją nieistniejącą z prawnego punktu widzenia (uchwały i wyroki sądów administracyjnych publikowane są w CBOSA, tj. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby organ administracji publicznej, który wydał decyzję, stał się nią związany, czyli aby decyzja została wprowadzona do obrotu prawnego, decyzję tę musi uprzednio doręczyć stronie. Z tą chwilą decyzja rozpoczyna dopiero swój byt prawny. Decyzja administracyjna jest oświadczeniem woli organu, a przede wszystkim jest aktem zewnętrznym. Zatem w przypadku braku doręczenia mamy do czynienia z tzw. decyzją nieistniejącą (nieaktem). Ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy".
Egzystencja prawna decyzji, postanowienia rozpoczyna się w chwili ich doręczenia przynajmniej jednej ze stron danego postępowania administracyjnego, a nieprawidłowe doręczenie jest równoznaczne z ich nieistnieniem w obrocie prawnym (wyroki NSA: z 7 kwietnia 2022 r., I GSK 2331/18; z 11 grudnia 2007 r., II OSK 1650/06; z 23 stycznia 2009 r., I OSK 1467/08; z 19 maja 2006 r., I OSK 1176/05).
Konkludując, w okolicznościach sprawy organ nie dysponuje urzędowym poświadczeniem doręczenia (UPD) potwierdzającym datę i czas doręczenia dokumentu elektronicznego (§ 14 pkt 5 powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r.). Wobec powyższego nie jest znana chwila, od której organ miałby być związany wydaną decyzją, a w konsekwencji nieznany jest moment, w którym ukształtowana miałaby zostać sytuacja prawna strony postępowania.
W świetle powyższego Sąd w składzie wyrokującym w tej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w wyroku WSA we Wrocławiu z 28 grudnia 2023 r., I SA/Wr 520/22 oraz postanowieniu WSA we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt: I SA/Wr 651/23 (patrz CBOSA), że doręczenie aktu administracyjnego nie jest okolicznością faktyczną, tylko instytucją prawa procesowego. Dopiero wypełnienie ustawowych warunków pozwalających na uznanie, że doszło do doręczenia postanowienia powoduje, że wchodzi ono do obrotu prawnego, wywierając przewidziane nim skutki. Relatywizowanie doręczenia ze względu na konsekwencje naruszenia przepisów o doręczeniach dla strony postępowania, w szczególności ocena jego skuteczności na podstawie działań strony podjętych post factum, nie jest dopuszczalne. Wobec powyższego, okoliczność uzewnętrznienia treści decyzji z istotnym naruszeniem norm statuujących instytucję doręczenia powoduje, że mimo, iż strona (jej pełnomocnik) miała sposobność zapoznać się z jego brzmieniem, to nie mamy do czynienia z doręczonym aktem administracyjnym, tj. aktem, który wiąże organ i kształtuje sytuację prawną strony postępowania.
Przywołana przez stronę regulacja art. 41 ust. 2 u.d.e. zakłada niewątpliwie inicjatywę adresata przy uzyskaniu dostępu do dokumentu elektronicznego, co musi nastąpić wskutek świadomego wykonania czynności pobrania dokumentu. Wynikiem odebrania korespondencji, powinno być dysponowanie dokumentem wraz z możliwością zapoznania się z jego treścią. Wskazany przepis nie może być przy tym odczytywany w oderwaniu od pozostałych, obszernie przytoczonych wcześniej, regulacji dotyczących elektronicznych doręczeń. W szczególności należy mieć na względzie art. 42 ust. 1 pkt 1 u.d.e., zgodnie z którym w przypadku doręczania korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego korespondencja jest doręczona we wskazanej w dowodzie otrzymania chwili odebrania korespondencji - w przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 (korespondencji przekazanej na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego). Doręczenie następuje bowiem w dacie podpisania przez odbiorcę (adresata) elektronicznego dokumentu zawierającego datę potwierdzenia odbioru przesyłki. Z kolei wygenerowanie UPD stanowi dowód na możliwość zapoznania się z jej treścią.
Doręczenie przez organ korespondencji w trybie niegwarantującym wygenerowania UPD, można porównać do wysyłki korespondencji listem zwykłym za pomocą operatora pocztowego. Doręczenie takie nie może wywołać istotnych procesowo skutków.
Brak formalnego doręczenia w sposób zgodny z przepisami, powoduje konieczność przyjęcia, że decyzja nie została w ogóle doręczona. Nie ma przy tym znaczenia, że strona powzięła wiedzę na temat wydania takiego aktu, a nawet zapoznała się z nim, jeżeli nie nastąpiło to w drodze oficjalnego doręczenia. Brak prawidłowego doręczenia, nawet w sytuacji, gdy strona złożyła skargę na decyzję nie może być uznany za pomijalne uchybienie z uwagi na to, że ocena skuteczności doręczenia uzależniona byłaby od aktywności procesowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2024 r. III FSK 623/24, CBOSA)
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga na wydane ale niedoręczone stronie postanowienie jest przedwczesna i podlega przez Sąd odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jako niedopuszczalna.
Na podstawie art. 232 § 1 p.p.s.a. Sąd postanowił o zwrocie całego uiszczonego wpisu od skargi.