I SA/Wr 1179/03

I SA/Wr 1179/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Henryka Łysikowska /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Anna Stec
Symbol z opisem
623  Dozór techniczny, miary i wagi, badania i certyfikacje, normalizacja, sprawy jakości
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Kontroli Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono  akt wydany na podstawie przepisów ustaw szczególnych
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 55 poz 250
art. 26
Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o badaniach i certyfikacji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant: Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. T. na wynik kontroli Inspektora Kontroli Skarbowej we W. z dnia [...]. Nr [...] w przestrzegania przepisów o badaniach i certyfikacji 1. uchyla zaskarżony wynik kontroli; 2. zasądza od Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. na rzecz W.T. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przed sądem; 3. zarządza wypłatę z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz W.T. kwoty 1.990,- zł (jeden tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu nienależnie uiszczonego wpisu od skargi.
Uzasadnienie
2
Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
Uzasadnienie
Na podstawie upoważnienia nr [...], wydanego przez Dyrektora Urzędu kontroli Skarbowej we W. Inspektor Kontroli Skarbowej S. H. wszczął w firmie "A Maszyny Budowlane postępowanie kontrolne w zakresie podatku od towarów i sług za okres od stycznia do grudnia 1999r., prawidłowości wykonywania obowiązków w zakresie certyfikacji wyrobów na znak bezpieczeństwa i oznaczania towarów tym znakiem w 1999r., ustalenia dochodu firmy za 1999r., oraz terminowości wpłat składek ZUS w 200Ir. Postępowanie zakończono wynikiem kontroli z dnia [...]sporządzonym na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 2, art. 27 ust 1 i 2 i art. 29 ustawy z dnia 28 września 1991r. o kontroli skarbowej (tekst jednolity z 1999r., Dz.U. nr 54, poz.572 ze zra.), w którym m.in. określono kontrolowanemu sankcję ekonomiczną w kwocie [...], w związku z wprowadzeniem do obrotu wyrobów bez wymaganego znaku bezpieczeństwa.
Ze sporządzonego w trakcie kontroli Protokołu badania dokumentów i ewidencji z dnia [...]wynikało m.in., że przedmiotem działalności firmy był import i sprzedaż maszyn budowlanych, w tym używanych oraz nowych i nieużywanych koparko-ładowarek typu CASE 580 SLE, oznaczonych symbolem SWW 0811. Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że oznaczone tym symbolem wyroby, stanowiące maszyny podstawowe do robót budowlanych ziemnych, zamieszczone zostały w wykazie wyrobów podlegających obowiązkowi zgłoszenia do certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczenia tym znakiem - stosownie do treści zarządzenia Dyrektora Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji z dnia 28 marca 1997r. (MP z 1997r. nr 22, poz. 216). Wymóg ten dotyczy wyłącznie maszyn nowych i nieużywanych. Właściciel firmy W. T. oświadczył wprawdzie, że sprowadzał z zagranicy tylko maszyny używane, jednak Inspektor stwierdził, że w 1999r, w okresie między [...] a [...], firma sprowadziła do Polski i sprzedała 3 koparko-ładowarki CASE 580 SLE nowe i nieużywane - co przyjęto wg dokumentów odprawy celnej. Maszyny te nie zostały zgłoszone do obowiązkowej, zdaniem Inspektora, certyfikacji na znak bezpieczeństwa.
W dniu [...]W. T. wniósł zastrzeżenia do powyższego Protokołu, w których podniósł, że wszystkie maszyny wprowadzone do obrotu w 1999r. choć "nosiły znamiona maszyn nowych", w rzeczywistości były używane - co zostało stwierdzone m.in. w opiniach biegłego z dnia [...],[...]. oraz [...]sporządzonych dla potrzeb organów celnych. Odpowiadając na zastrzeżenia Inspektor Kontroli Skarbowej zauważył, że twierdzenia te nie pokrywają się z treścią zgłoszeń celnych oraz ustaleniami organów celnych. Zdaniem Inspektora, w sytuacji gdy importer nie odwoływał się od ustaleń organów celnych, odbiegających od opinii biegłego, które to ustalenia znalazły wyraz w decyzji Urzędu Celnego o dopuszczeniu towaru do obrotu na terytorium RP, to treść ostatecznej decyzji Urzędu Celnego winna decydować o zakwalifikowaniu danych urządzeń jako nowych bądź używanych. Organ kontroli skarbowej podkreślił także, że opinie biegłego wydane były wyłącznie dla potrzeb organów celnych i podlegały ocenie tych organów, zaś dodatkowo w opinii dotyczącej koparko-ładowarki o nr seryjnym [...] stwierdzono iż " maszyna była sprawna technicznie, zużycia awaryjnego nie
3
Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
stwierdzono. Przyjęto zużycie w wysokości 15%, gdyż maszyna była wyprodukowana w 1998r." Odnośnie realizacji przez firmę obowiązków w zakresie certyfikacji Inspektor stwierdził, iż kontrolowany podmiot posiadał i posługiwał się certyfikatem na znak bezpieczeństwa "B" nr [...]na koparko-ładowarki typ CASE 580 SLE, wydanym przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego w W. dla "B Sp. z o.o., Kontrolujący powołując się na stanowisko Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji podniósł, że certyfikat na znak bezpieczeństwa oraz certyfikat zgodności z polską Normą zawsze dotyczy danego, konkretnego przedsiębiorcy i jednoznacznie zdefiniowanego wyrobu, uprawnienia z niego wynikające nie mogą natomiast być przenoszone na innych przedsiębiorców lub osoby.
W kolejnych zastrzeżeniach z dnia [...]W. T. zarzucił, iż przytoczone przez organ stanowisko PCBC dotyczy wyrobów wytwarzanych i wprowadzanych do obrotu przez producentów, z których każdy powinien posiadać odrębny certyfikat. Natomiast upoważniony importer tylko wprowadza do obrotu wyrób już posiadający certyfikat danego, a nie innego producenta. Kontrolowany podkreślił, że jego firma posługiwała się, na podstawie umowy użyczenia zawartej z B Sp. z o.o., certyfikatem bezpieczeństwa wydanym dla przedmiotowych koparko-ładowarek na tę firmę - autoryzowanego przedstawiciela producenta (upoważnienie w aktach). W.T. argumentował, iż w sytuacji, gdy taki sam wyrób, tego samego producenta, był już raz importowany do Polski i wydano dla niego, certyfikat, to posługiwanie się nim nie narusza art. 13 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji. Według bowiem interpretacji PCBC certyfikat na znak bezpieczeństwa nie pełni funkcji dokumentu dopuszczającego wyrób do obrotu, a stanowi jedynie potwierdzenie spełnienia przez wyrób wymagań określonych w normach oraz umożliwia oznaczenie wyrobu znakiem bezpieczeństwa. Ponieważ kontrolujący nie zakwestionowali ani autentyczności samego certyfikatu, ani zgodności z nim importowanego towaru, to brak podstaw do zastosowania w sprawie sankcji ekonomicznej, o której mowa w art. 26 w/w ustawy. Do powyższych zastrzeżeń kontrolowany dołączył odpowiedź udzieloną mu przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji z dnia [...]., w której PCBC zajęło stanowisko, iż brak jest regulacji dotyczącej możliwości przenoszenia praw do korzystania z certyfikatu na znak bezpieczeństwa. Jednocześnie w powyższym piśmie wyrażono pogląd, iz wydaje się dopuszczalne posiłkowanie się tym, że taki sam wyrób został już raz importowany do Polski i wydano już wcześniej na niego certyfikat, choć z drugiej strony należy podkreślić, że na certyfikacie winien być oznaczony dostawca (wprowadzający wyrób do obrotu, jego siedziba i adres). Za dyskusyjne PCBC uznał również, czy certyfikat taki pełni funkcję dokumentu dopuszczającego wyrób do obrotu, czy też stanowi jedynie potwierdzenie spełnienia przez wyrób wymagań określonych w normach oraz umożliwia oznaczenie wyrobu znakiem bezpieczeństwa, a w konsekwencji jest podstawą niestosowania wobec przedsiębiorcy sankcji ekonomicznych na podstawie ustawy o badaniach i certyfikacji, skoro i tak producent ponosi odrębną odpowiedzialność za wyrób.
W wyniku kontroli Inspektor Kontroli Skarbowej podtrzymał w całości prezentowane wcześniej stanowisko. W szczególności podkreślono, iż importer nie ma prawa wprowadzać do obrotu towaru posługując się certyfikatem wydanym przez
4
Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
innego przedsiębiorcę na wyrób o takiej samej nazwie i parametrach. Brak także podstaw do udzielenia przez podmiot posiadający taki certyfikat upoważnienia do korzystania z niego innej firmie i oznaczania na tej podstawie wyrobów wprowadzanych na polski rynek. Certyfikat na znak bezpieczeństwa ma bowiem charakter zarówno przedmiotowy, jak i podmiotowy - jest bowiem wydawany zarówno na wyrób, jak i na konkretną firmę i wynika z niego obowiązek utrzymania normy w nim określonej. Przesłanką nałożenia sankcji ekonomicznej jest natomiast -w myśl - art. 26 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji wprowadzenie do obrotu wyrobu nieposiadającego dokumentu dopuszczającego do obrotu - w tym przypadku certyfikatu. Nie jest przy tym istotne, kiedy dany wyrób wyprodukowano, ale czy wprowadzono go do obrotu w okresie ważności certyfikatu. Zgodnie natomiast z § 2 pkt 2 postanowienia nr 10 Rady ds. Badań i Certyfikacji z dnia 31.03.1995r. certyfikacją obowiązkowa na znak bezpieczeństwa objęte były wyroby krajowe i importowane wymienione w wykazie ustalonym zarządzeniem Dyrektora PCBC z dnia 20.05.1994r. , m.in. przedmiotowe koparko-ładowarki. Kwotę sankcji ekonomicznej ustalono w wysokości 100% sumy uzyskanej ze sprzedaży zakwestionowanych wyrobów - w rozpatrywanej sprawie ustalono ją na [...]. Kwota ta obejmowała również podatek od towarów i usług - co wywiedziono z tego, że do sprzedaży przedmiotowych urządzeń miały zastosowanie przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym stanowiące, iż cena towaru lub usługi opodatkowanej VAT obejmuje należność, którą nabywca jest obowiązany zapłacić za sprzedany towar lub usługę wraz z kwotą należnego podatku od towarów i usług.
W dniu [...]W. T. wystąpił do Inspektora Kontroli Skarbowej z wnioskiem o usunięcie naruszenia prawa. Wynikowi kontroli zarzucił m.in. naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 26 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji, a także naruszenie przepisów postępowania - art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrolowany podniósł, iż powołany art. 13 ust. 1 pkt 1 określa obowiązek certyfikacji wyłącznie wyrobów wyprodukowanych w Polsce oraz wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy - w związku z czym zastosowanie w sprawie powinno mieć rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1999r. w sprawie wykazu wyrobów wyprodukowanych w Polsce, a także wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy, podlegających obowiązkowi certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczenia tym znakiem oraz wyrobów podlegających obowiązkowi wystawiania przez producenta deklaracji zgodności (Dz. U. z 2000r. nr 5, poz. 5), które organ kontroli pominął w sprawie - naruszając tym samym wiążącą wykładnię stosowania prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.10.2000r. (sygn. akt IV SA 720/98). Wyrokiem tym Sąd orzekł, iż "w trakcie trwającego postępowania (...) organy mają obowiązek uwzględnić wszelkie zmiany przepisów prawnych, które mogą mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie w danej sprawie". Przywoływane z kolei w wyniku kontroli zarządzenie dyrektora PCBC z 20 maja 1994r. zostało w/w aktem prawnym uchylone, zaś postanowienie nr 10 Rady ds. Badań i Certyfikacji z 31 marca 1995 miało charakter jedynie instruktażowy, nie było natomiast powszechnie obowiązującym aktem prawnym. Kontrolowany podkreślał, że zgodnie treścią art. 13 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji obowiązek certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczenia
5 Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
tym znakiem dotyczy wyłącznie wyrobów wyprodukowanych w Polsce, a także wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy, mogących stanowić zagrożenie, albo służących ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia i środowiska - natomiast on nie był pierwszym importerem opisanych koparko-ładowarek, toteż obowiązek określony tym przepisem nie dotyczył go. Ponadto W. T. nie zgodził się ze stanowiskiem Inspektora Kontroli Skarbowej, jakoby certyfikat należało traktować na równi z "dokumentem dopuszczającym do obrotu", którego nieposiadanie w momencie wprowadzenia towaru na rynek jest jedną z przesłanek zastosowania sankcji ekonomicznej, o której mowa w art. 26 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji. W jego opinii certyfikat jest jedynie dokumentem upoważniającym jego posiadacza do oznaczenia wyrobu znakiem bezpieczeństwa, tj. znakiem potwierdzającym, że dany wyrób, używany zgodnie z zasadami określonymi przez producenta nie stanowi zagrożenia dla życia, zdrowia, mienia i środowiska. Naruszenie przepisów postępowania polegało zaś na niewystarczającym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a wręcz na wybiórczym potraktowaniu tego materiału - o czym miałoby świadczyć np. powoływanie się przez organ na pisma PCBC z [...]znak [...] i pominięcie pisma z dnia [...]znak [...]. Naruszenie art. 107 k.p.a. przejawiało się w podaniu niepełnej i błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co doprowadziło do sformułowania całkowicie błędnych wniosków i określenia w wyniku kontroli sankcji ekonomicznej.
Odpowiadając na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Inspektor Kontroli Skarbowej wskazał, że powoływane przez kontrolowanego jako prawidłowa podstawa prawna rozstrzygania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 09.11.1999r. weszło w życie dopiero 29.02.2000r., nie może zatem być stosowane w sprawie kontroli dotyczącej roku 1999.Ponadto należy zauważyć, że importowane koparko-ładowarki nadal podlegają obowiązkowi certyfikacji. Natomiast powoływane pismo PCBC znak [...]było przedmiotem oceny ze strony organu kontroli, jednak wyrażone w nim wątpliwości co do charakteru certyfikatu nie mają znaczenia w sprawie. Z pisma tego wynika zresztą, że certyfikat dotyczy zawsze konkretnego przedsiębiorcy. Co do obowiązku oznaczania przedmiotowych koparko-ładowarek znakiem bezpieczeństwa zauważono, że ustawodawca normując zakres certyfikacji wprowadził tzw. Certyfikację obowiązkowa na znak bezpieczeństwa , której bezwzględnie podlegają wyroby ujęte w akcie wykonawczym do ustawy o badaniach i certyfikacji - m.in. urządzenia importowane przez kontrolowanego. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego uznano za bezzasadne podnosząc, że zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11.07.2000r. w sprawie sankcji ekonomicznych za wprowadzenie do obrotu wyrobów podlegających oznaczeniu znakiem bezpieczeństwa, a nie oznaczonych tym znakiem lub nie spełniających innych wymagań, a także za wykonanie usług nie spełniających odpowiednich wymagań, zastosowanie maja przepisy Ordynacji podatkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. T. w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Zauważył ponadto, że nowelizacja ustawy o badaniach i certyfikatach, wprowadzająca do art. 13 ust. 1 pkt 1 jako przesłankę powstania obowiązku certyfikacji fakt wprowadzenia danych wyrobów na polski rynek po raz pierwszy, weszła w życie 10 września 1999r., a więc przed zakończeniem kontroli w firmie.
6 Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
W odpowiedzi na skargę organ kontroli skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wyjaśnił, że z uwagi na to, iż sankcja za naruszenie ustawy o badaniach i certyfikacji ma charakter niepodatkowej należności budżetu państwa, oceny stanu faktycznego należało dokonać w oparciu o przepisy obowiązujące w 1999r., w okresie objętym kontrolą. O tym, że sprowadzane przez skarżącego urządzenia przez podlegały obowiązkowej certyfikacji na znak bezpieczeństwa decydowało zatem zamieszczenie ich w wykazie wyrobów podlegających obowiązkowi zgłaszania do certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem, ustalonym powoływanym Zarządzeniem Dyrektora PCBC z 20.05.1994r. Tym niemniej, z uwagi na ujęcie przedmiotowych urządzeń również w powoływanym przez skarżącego rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1999r, zmiana przepisów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Jedną z zasadniczych kwestii spornych w rozpoznawanej sprawie było, czy bezsporny w sprawie stan faktyczny podlegał regulacjom prawnym powołanym przez Inspektora Kontroli Skarbowej jako podstawę zastosowania sankcji ekonomicznej.
Podstawą zastosowania wobec importera sankcji ekonomicznej był art. 26 powołanej ustawy o badaniach i certyfikacji, który w dniu wydania zaskarżonego wyniku kontroli miał następujące brzmienie (w odniesieniu do wyrobów):
1. Przedsiębiorca, który wprowadził do obrotu wyroby podlegające oznaczaniu znakiem bezpieczeństwa, a nie oznaczone tym znakiem, wyprodukowane niezgodnie z wymaganiami stanowiącymi podstawę przyznania prawa stosowania tego znaku lub nie posiadające dokumentu dopuszczającego do obrotu, a także nie spełniające wymagań stanowiących podstawę do wydania tego dokumentu, jest obowiązany wpłacić do budżetu państwa kwotę stanowiącą 100% sumy uzyskanej ze sprzedaży zakwestionowanych wyrobów.
2. (odnosił się do usług)
2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki, określi, w drodze rozporządzenia, tryb stosowania sankcji, o których mowa w ust. ł i 2, oraz okres, za jaki sankcja może być wymierzona, ale nie dłuższy niż 3 lata.
Przepis powyższy wyraźnie wyróżnia dwie sytuacje uzasadniające zastosowanie sankcji ekonomicznej: pierwsza odnosi się do wprowadzenia do obrotu wyrobów podlegających oznaczeniu znakiem bezpieczeństwa; druga odnosi się do wyrobów, co do których wymagany jest dokument dopuszczający do obrotu. W tym miejscu godzi się zauważyć, ze już samo to rozróżnienie w ustawie prowadzi do wniosku, że Inspektor kontroli skarbowej błędnie utożsamiał certyfikat na znak bezpieczeństwa z dokumentem dopuszczającym do obrotu. Zamienne posługiwanie się tymi pojęciami przez organ kontrolujący wynikało - co zostanie niżej wykazane - z błędnych ustaleń co do obowiązywania przepisów mających zastosowanie w sprawie.
Dokonując wykładni cytowanego wyżej przepisu wypada zwrócić uwagę, że sankcje ekonomiczne, o których mowa w ustawie o badaniach i certyfikacji, związane były nie tyle z nieoznaczeniem wyrobu znakiem bezpieczeństwa, co z faktem
7 Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
wprowadzenia do obrotu wyrobu z uchybieniem obowiązkom w zakresie certyfikacji. Ustalenia czy dany wyrób podlegał rygorom określonym w ustawie o badaniach i certyfikacji powinno się zatem dokonywać w oparciu o normy prawne obowiązujące w dniu wprowadzenia tego wyrobu do obrotu.
Z akt sprawy wynika, że maszyny, w związku ze sprzedażą których nałożono na skarżącego sankcję ekonomiczną, sprowadzone zostały do Polski i sprzedane w okresie pomiędzy [...]a [...]. Bez wątpienia zatem zostały wprowadzone do obrotu już po dacie wejścia w życie ustawy z dnia 22 lipca 1999r. o zmianie ustawy o badaniach i certyfikacji - co miało miejsce 10 września 1999r. Ustalenia zatem czy importowane przez skarżącego koparko-ładowarki podlegały obowiązkowi wystawienia certyfikatu lub dokumentu dopuszczającego do obrotu należało dokonać na podstawie nowego brzmienia ustawy o badaniach i certyfikacji -a przede wszystkim w oparciu o w sposób istotny zmieniony art. 13, określającego zakres przedmiotowy obowiązków z zakresu certyfikowania wyrobów i usług. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, stanowił:
1. Wyroby krajowe i importowane, mogące stwarzać zagrożenie lub które służą ratowaniu życia, zdrowia i środowiska, podlegają obowiązkowi zgłaszania do certyfikacji na zastrzeżony przez Centrum znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem.
2. Usługi, mogące stwarzać zagrożenie lub które służą ratowaniu życia, zdrowia i środowiska, podlegają obowiązkowi certyfikacji na certyfikat systemu jakości.
3. Podstawą oceny wyrobów i usług, o których mowa w ust. 1 i 2, są Polskie Normy wprowadzone do obowiązkowego stosowania oraz właściwe przepisy prawne.
4. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy wyrobów wykonywanych jednostkowo na indywidualne zamówienia użytkowników, pod warunkiem że zostaną spełnione wymagania dotyczące bezpieczeństwa pracy i użytkowania oraz ochrony życia, zdrowia i środowiska.
5. Obowiązek, ó którym mowa w ust. 1 i 2, nie dotyczy:
1) urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu na mocy przepisów o tym dozorze,
2) sprzętu lotnictwa cywilnego,
3) statków i innych obiektów pływających wraz z wyposażeniem, z ważnymi certyfikatami Polskiego Rejestru Statków,
4) środków farmaceutycznych i materiałów medycznych w rozumieniu przepisów o tych środkach i materiałach,
5) usług polegających na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, chyba że odrębne przepisy przewidują możliwość wydawania certyfikatu akredytacyjnego na zasadach dobrowolnego zgłoszenia.
Ponadto powołana ustawa o badaniach i certyfikacji, w brzmieniu sprzed nowelizacji, przewidywała w art. 17, że szczegółowy wykaz wyrobów i usług ustala Dyrektor Centrum (PCBC) w porozumieniu z właściwymi naczelnymi i centralnymi organami administracji państwowej oraz innymi jednostkami, do których zakresu działania należą sprawy bezpieczeństwa pracy oraz ochrony życia, zdrowia, mienia i
8 Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
środowiska, po zaopiniowaniu przez Radę. Wykaz taki został wprowadzony powoływanym zarządzeniem Dyrektora PCBC z 28 marca 1997r.
Nowela z dnia 22 lipca 1999r., mająca na celu zbliżenie prawodawstwa polskiego do przepisów obowiązujących kraje Unii Europejskiej, w sposób zasadniczy zmieniła kształt ustawy o badaniach i certyfikacji, m.in. wprowadzając istotne zmiany co do zakresu i sposobów realizacji obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa wyrobów, w tym także obowiązku ich certyfikacji. Art. 13 w nowym brzmieniu stwierdzał:
1. Wyroby wyprodukowane w Polsce, a także wyroby importowane do Polski po raz pierwszy, mogące stwarzać zagrożenie, albo które służą ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia i środowiska, podlegają- zależnie od stopnia zagrożenia - obowiązkowi:
1) certyfikacji na zastrzeżony przez Centrum znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem lub
2) wystawiania przez producenta, na jego wyłączną odpowiedzialność, deklaracji zgodności.
la. Wyroby, o których mowa w ust. 1, wyprodukowane w Polsce lub pochodzące z kraju, z którym Polska zawarła porozumienie w sprawie uznawania certyfikatu zgodności lub deklaracji producenta, są dopuszczone do obrotu po weryfikacji certyfikatu zgodności lub deklaracji zgodności producenta, dokonywanej przez polskie jednostki certyfikujące.
lb.Przepisu ust. la nie stosuje się do certyfikatów wydawanych przez polskie jednostki certyfikujące.
1 c.Czas weryfikacji dokumentu, o której mowa w ust. la, nie może przekroczyć 21 dni od dnia dostarczenia pełnej dokumentacji.
2. Usługi, mogące stwarzać zagrożenie lub które służą ratowaniu życia, zdrowia i środowiska, podlegają obowiązkowi certyfikacji na certyfikat systemu jakości.
3. Podstawą oceny wyrobów i usług, o których mowa w ust. 1 i 2, są Polskie Normy oraz właściwe przepisy prawne.
(Pozostała część przepisu bez zmian, z wyjątkiem ust. 5 pkt 6 i 7).
Efektem zmiany brzmienia przepisu było m.in., iż rygory dotyczące odpowiedzialności za zgodność z normami bezpieczeństwa usług i wyrobów wprowadzanych na rynek zostały w dużej mierze złagodzone, zbliżając się do rozwiązań europejskich, opierających się na zasadzie odpowiedzialności producenta za wyrób. Widomym przejawem tego było wprowadzenie zasady uznawania certyfikatów oceny zgodności i deklaracji zgodności producenta na towary pochodzące z krajów, z którymi Polska zawarła porozumienie w sprawie uznawania tych dokumentów. W odniesieniu do pozostałych towarów, o których mowa w ust. 1 cyt. przepisu, poziom wymagań w zakresie certyfikacji uzależniono od stopnia zagrożenia, jakie mogłoby się wiązać z wprowadzeniem do obrotu określonych towarów - w wyniku czego dopuszczono dwa rodzaje dokumentów potwierdzających zgodność wyrobu z normami bezpieczeństwa tj. certyfikat na znak bezpieczeństwa oraz deklarację zgodności producenta. W tym miejscu wypada zresztą zaznaczyć, że to właśnie te dokumenty, a ściśle - świadectwa ich weryfikacji - stanowią "dokumenty
9
Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
dopuszczające do obrotu" , o których mowa w art. 26 ustawy o badaniach i certyfikacji - co wprost wynika z wydanego na podstawie art. 21 ust. 5 tej ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 stycznia 2000r. w sprawie trybu wydawania dokumentów dopuszczających do obrotu wyroby mogące stwarzać zagrożenie albo które służą ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia i środowiska, wyprodukowane w Polsce lub pochodzące z kraju, z którym Polska zawarła porozumienie w sprawie uznawania certyfikatu zgodności lub deklaracji zgodności wystawianej przez producenta, oraz rodzajów tych dokumentów (Dz.U. nr 5, poz.58). Powyższy podział dokumentów znalazł następnie wyraz w powoływanym przez skarżącego rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1999r, ustalającego wykaz wyrobów wyprodukowanych w Polsce, a także wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy, mogących stwarzać zagrożenie albo służących ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia lub środowiska, podlegających obowiązkowi certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem, oraz wyrobów podlegających obowiązkowi wystawiania przez producenta deklaracji zgodności (w którym gwiazdkami oznaczono wyroby podlegające obowiązkowi wystawienia deklaracji zgodności producenta, zaznaczając iż dotyczy to wyłącznie wyrobów wyprodukowanych w Polsce lub w kraju, z którym Polska zawarła porozumienie w sprawie uznania deklaracji zgodności producenta. Wyroby z krajów, z którymi Polska nie zawarła takiego porozumienia, mogły zostać dopuszczone do obrotu wyłącznie po przeprowadzeniu obowiązkowej certyfikacji na znak bezpieczeństwa). Należy jednak podkreślić, że w myśl cytowanego art. 13 ustawy o badaniach i certyfikacji obowiązkowi wystawienia wyróżnionych wyżej dokumentów podlegają jedynie wyroby wyprodukowane w Polsce, a także wyroby importowane do Polski po raz pierwszy, mogące stwarzać zagrożenie, albo które służą ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia i środowiska. Kwalifikacji wyrobów ze względu na ich funkcje lub potencjale zagrożenie jako podlegających obowiązkom określonym w pkt 1 i 2 powołanego art. 13 ustawy o badaniach i certyfikacji miała - stosownie do treści art. 13a dokonywać rozporządzeniem Rada Ministrów. Ze względu na to, iż regulujące tę kwestię rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9.11.1999r. weszło w życie już po dniu wprowadzenia przez skarżącego do obrotu przedmiotowych koparko-ładowarek, organ kontroli skarbowej słusznie przyjął, że w tej sytuacji zastosowanie znajdzie powołane zarządzenie Dyrektora PCBC z 28 marca 1997r. Na mocy bowiem art. 2 wspomnianej noweli z dnia 22 lipca 1999r. postanowiono, że do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie (ale nie dłużej niż 6 miesięcy) zachowują moc przepisy dotychczas obowiązujące, jednak z zastrzeżeniem, że nie mogą być sprzeczne z ustawą w nowym brzmieniu. Powyższe oznacza, że ustalenia, czy do będące przedmiotem importu koparko-ładowarki były objęte obowiązkiem wystawienia dokumentów, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 należało dokonać w oparciu o zarządzenie Dyrektora PCBC, jednakże ustaleń tych należało w ogóle dokonywać tylko w odniesieniu do urządzeń wyprodukowanych w Polsce lub importowanych do Polski po raz pierwszy. Przyjęcie przeciwnie i wywodzenie dopuszczalności zastosowania sankcji ekonomicznej tylko z faktu umieszczenia przedmiotowych koparko-ładowarek w powyższym zarządzeniu, z pominięciem regulacji ustawowych i zawartych tam dodatkowych warunków, byłoby nie tylko wyrazem niedopuszczalnego prymatu aktu wykonawczego nad ustawą, ale z uwagi na
10 Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
cytowany zapis art. 2 ustawy z dnia 22.lipca 1999r. mogłoby prowadzić do wykładni contra legem. Jest bowiem jedną z podstawowych zasad prawa, iż przepisy wydane na podstawie delegacji ustawowej, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, nie mogą prowadzić do nałożenia na stronę dodatkowych obowiązków, nie przewidzianych przez ustawę, gdyż byłoby to sprzeczne z art.217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wykładnia art. 13 ustawy o badaniach i certyfikacji może nasuwać wątpliwości, czy określenie "wyroby importowane do Polski po raz pierwszy" należy interpretować przedmiotowo, czy raczej przyjąć, że określenie "importowane po raz pierwszy" trzeba odnosić do każdorazowego importera. W pierwszej sytuacji należałoby przyjąć, że niezależnie od tego, kto był pierwszym ich importerem, każde następne wprowadzenie do Polski identycznego wyrobu, przez kogokolwiek, nie będzie już pierwszym importem, a zatem nie będzie skutkowało powstaniem obowiązków o których mowa w tym artykule. Drugi kierunek wykładni prowadzi do wniosku, że w każdym przypadku, gdy dany podmiot importuje określony wyrób po raz pierwszy, ma obowiązek poddania go procedurze certyfikacji lub okazania świadectwa. Takie stanowisko zajął Inspektor kontroli skarbowej argumentując, że zgodnie z przepisami wykonawczymi certyfikat jest wydawany imiennie, zawsze dotyczy indywidualnie oznaczonego importera - co przesądza o niezbywalności praw z certyfikatu i czyni niemożliwym posługiwanie się nim przez inne osoby, nawet na podstawie użyczenia.
W opinii Sądu przeważają jednak argumenty za przyjęciem pierwszej prezentowanej interpretacji pojęcia "importowane po raz pierwszy". Przede wszystkim wr doktrynie prawa przyjmuje się, że punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni językowej winna być wykładnia gramatyczna odwołująca się do językowego, bezpośredniego rozumienia treści przepisu. Z uwagi na skonstruowanie przedmiotu obowiązków wynikających z omawianego przepisu w oderwaniu od podmiotu obowiązku, posłużenie się wykładnią gramatyczną prowadzi do wniosku, że przepis ten wskazuje jedynie kryteria wyodrębnienia wyrobów, które powinny być oznaczone znakiem bezpieczeństwa lub posiadać deklarację zgodności, jednak bez wskazania podmiotu który byłby zobowiązany do poddania tych wyrobów stosownym procedurom - w sytuacji gdy pozostaje bez znaczenia kto wykona obowiązki zapewniające bezpieczne wprowadzenie tych wyrobów do obrotu. Dosłowne rozumienie powyższego przepisu oznacza zatem, że obowiązek przeprowadzenia procedury certyfikacji (lub wystawienia świadectwa weryfikacji deklaracji zgodności) dotyczy wyłącznie wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy, bez względu na podmiot dokonujący tego importu. W sytuacji więc, w której dany wyrób był już wcześniej importowany do Polski i uzyskał wymagany certyfikat bezpieczeństwa, późniejszy import tego samego (identycznego) wyrobu przez inny podmiot wyłącza obowiązek ponownego oznaczenia tego wyrobu znakiem bezpieczeństwa. Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2003r., sygn. akt IV S.A. 657/01.Ten kierunek odpowiada ponadto, zdaniem Sądu, ratio legis omawianego przepisu, (a także ogólniej rozumianemu celowi ustawy), którym jest zapobieganie wprowadzaniu na polski rynek towarów niespełniających wymogów w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa, będących podstawą przyznania znaku lub wystawienia deklaracji zgodności. W świetle zawartych w art. 3 ustawy o
11
Sygn. akt 3 I SA/Wr 1179/03
badaniach i certyfikacji definicji certyfikatu, znaku bezpieczeństwa i znaku zgodności należy uznać, że wymieniona ustawa wiąże dokument certyfikacji wyłącznie z wyrobem, nie zaś z podmiotem, który ten wyrób sprowadza. Certyfikat na znak bezpieczeństwa stanowi, w ocenie sądu, potwierdzenie, iż dany wyrób został poddany badaniu co do zgodności jego cech z wymaganiami stosownych norm, przepisów i warunków bezpieczeństwa. Wskutek spełnienia przez wyrób wymagań określonych w tych normach można go oznaczyć znakiem bezpieczeństwa oznaczającym, że dany wyrób, używany zgodnie z zasadami określonymi przez producenta , nie stanowi zagrożenia dla życia, zdrowia, mienia i środowiska (definicja z art. 3 pkt. 13 ustawy o badaniach i certyfikacji). Mając na uwadze właśnie kwestę zapewnienia bezpieczeństwa obrotu jako zasadne należy postrzegać rozwiązanie nakazujące badanie pod kątem zgodności z normami bezpieczeństwa każdego nowego wyrobu wyprodukowanego w Polsce (w razie bowiem gdy taki sam towar jest wytwarzany przez różnych producentów nie można już mówić o identyczności wyrobów, choćby ze względu na potencjalne różnice w procesie produkcji) oraz badanie wyrobu przy jego pierwszym wprowadzeniu do Polski. Certyfikat wydany na skutek takiego badania należy uznać za gwarancję zgodności z obowiązującymi normami także wszystkich następnych identycznych wyrobów tego samego producenta - a tym samym każdy następny importer tego wyrobu nie musi ubiegać się o wydanie certyfikatu, skoro został on już dla tego wyrobu wydany. W rozpoznawanej sprawie skarżący okazał certyfikat wydany dla firmy "B" dotyczący tych samych koparko-ładowarek, które skarżący sprowadzał do Polski. Warto przy tym zauważyć, że w powoływanym przez skarżącego piśmie PCBC z dnia 12 grudnia 2001r., wydanym już w nowym stanie prawnym, nie zajęto jednoznacznego stanowiska w kwestii możliwości odwoływania się przez importera do okoliczności wcześniejszego wystawienia dla innego importera certyfikatu na znak bezpieczeństwa dla przywożonego identycznego wyrobu tego samego producenta, jako zasadniczy argument powołując fakt niezależnej odpowiedzialności producenta za ten wyrób.
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że skoro w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że przedmiotowy towar był już wcześniej sprowadzany do Polski przez innego importera - firmę "B Sp. z o.o. w W. oraz uzyskano dla tego towaru certyfikat na znak bezpieczeństwa, to nie można było obciążać skarżącego obowiązkiem określonym przepisem art. 13 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji, a w konsekwencji brak było podstaw do nałożenia na skarżącego sankcji ekonomicznej, o której mowa w art. 26 ust. 1 tej ustawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.